Химиядан есептерді шығарудың әдістемесі

Алғы сөз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І.тарау. Химиялық есептерді шығарудың жалпы әдістемелік
талаптары
§1. Химиялық есептердің жүйесі , оның химия курсындағы
орны, есептердің классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
§2. Химиялық есептің екі бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
§ 3. Химиялық есепті талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
§ 4. Химиялық есепті шығаруда физикалық және математикалық
білімдерді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
ІІ Тарау. Химиялық есептерді шығарудың әдістері
§1. Химиялық есептерді шығаруда қолданылатын негізгі әдістер.. 16
§2. Химиялық есептерді шығарудың графикалық әдістері ... ... .. 22
§3.Алгебралық әдіспен есеп шығару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
§4. Типтік есептерді шешу үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
ІІІ. тарау. Оқушыларды есеп шығартуға үйретудің әдістемелік
ерекшеліктері
§ 1. Оқушыларды есеп шығартуға, үйретуге байланысты студент.
терге қажетті білім мен біліктерді қалыптастыру ... ... ... ... ... 36
§2. Есеп шығартуға үйретудің әдістемелік принциптер ... .. ..38
§ 3. Химия сабағында сандық есептерді пайдалану әдістемесі ... ..40
§4. Химиялық есептерді шығару арқылы оқушылардың білімдері
мен біліктерін пысықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
IV.Тарау. Бағдарлама бойынша оқушыларды есеп шығартуға
үйретудің әдістемесі
§ 1. 8 сынып есептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
§2. 9 сынып есептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64
§ 3 10 сынып есептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69
V.Тарау. Курделі есептерді шығарудың әдістері
§ 1. Есептерді талдап, шығарту арқылы студенттердің ой . өрісін
дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
§2. Қоспаның құрамындағы компоненттердің массаларын анықтауға
байланысты есептерді шығартуға үйрету ... ... ... ... ... ... ...76
Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 80
Алғы сөз

Бұл әдістемелік құрал оқушыларды есеп шығартуға үйретудің ғылыми негізделген әдістемесін педагогикалық институтының химия мамандығы студенттеріне ұсынылады. Сонымен қатар бұл еңбекте оқушылардың есеп шығарудағы творчествалық ойлау іс-әрекеттеріне барлық мүмкіншіліктер жасалып, есеп шығарудың тиімді әдістерін таңдап алуға, негізделген әдістемелік амалдар қарастырылады.
Әдістемелік құралды химия пәнің оқытуда, химияны оқыту әдістемесі сабағында, химия есептерін шығаруға арналған арнаулы курста, студенттердің өзіндік жұмыстарында, осы мәселе бойынша жазылған курстық және дипломдық жұмыстарға, педагогикалық практикада пайдалануға болады.
Оқушылармен химиялық есептерді шығаруда мектептің химия пәнінің мұғалімдеріне әдістемелік құрал бола алады.
Әдістемелік құралдың мазмұныңда есеп шығаруға қажетті негізгі мәліметтер қамтылған: студенттердің есеп шығарудағы алгоритмдік іс-әрекеттерін дәптерге дұрыс бейнелеуі, физикалық өлшем бірліктерін айыра білу, есеп шығаруда логикалық бір ізгілікті сақтап, оны тиісті жерінде пайдалана білу, химиялық есептерді әртүрлі әдістермен шығара білу, оқушыларды химиялық есептерді шығартуға үйретудің біліктілігін қалыптастыру.
Химиялық есептерді шығару тек қана оқыту үрдісінде қалыптасады. Сондықтан да, бұл қабылетті тек қана бір жолмен дамытуға болады. Ол үнемі жүйелі түрде есеп шығару.
1. Нұгманов И. Есептер жинағы. Алматы.2001
2. Ерыгин Д.П. Шишкин Е.А. Методика решения задач по химии. М., Просвещение. 1989
3. Цитович Методика решения задач по химии.М.,Просвещение. 1989
4. Бекішев Б . Химиядан есептер шығару. Алматы.2001
5. Адамович Т.П. и др. Сборник олимпиадных задач по химии. –Минск:1980.
6. Гаврусейко Н.П. Сборник самостоятельных и контрольных работ по химит. - Минск.1983.
7. Гольдфарб Я.Л. и др. Сборник задач и упражнений по химии: Учеб.8-11 кл. ср.шк.- .: Просвещение,1987.
8. Грученко Г.И., Кайгородова Г.А. Обучение учащихся решению расчетных задач по химии.- Смоленск,1984.
9. Гузей Л,С., Лунин В. В. Сборник задач по общей химии с производственным содержанием. –М. Высшая школа,1977.
10. Глориозов П,А,. Рысс В.Л.Проверочные работы по химии,-М. Пр. 1986.
11. Дайнеко В.И. Как научить школьников решать задачи по органической химии.М.-Пр. 1987.
12. Иванова Р.Г., Осокина Г.И. Изучение химии в 9-10 классах.-М., Просвещение.1983.
13. Иванова Р.Г., Черкасова А.М. Изучение химии в 7-8 классах.-М., Просвещение.1983.
14. Колягин Ю.М., Оганесян В.А. Учись решать задачи. –М.: Просвещение.1983
15. Лабий Ю.М. Решение задач по химии с помощью уравнений и неравенств.-М.: Просвещение.1987
16. Магдесиева Н.Н., Кузменко Н.Е. Учись решать задачи по химии,-М.: Просвещение.1987.
17. Потапов В.М., Чертков И.Н. Проверь свои знания по органической химии. .-М.: Просвещение.1979.
18. 500 задач по химии. .-М.: Просвещение.1981.
19. Середа И.П. Конкурсные задачи по химии.- Киев: 1984.
20. Суровцева Р.П., и др, Задания по химии для самостоятельной работы учащихся. .-М.: Просвещение.1987
21. Фридман Л.М. Турецкий Е.Н. Как научиться решать задачи. .-М.: Просвещение.1984.
22. Хомченко Г.П, Задачи по химии для поступающих в вузы. .-М.: Просвещение.1986.
23. Чуранов С.С. Химические олимпиады в школе.-М.: Просвещение.1982.
24. Когисов С.М. Сапалық есептерді шығарудың әдістері. Ақтөбе, 2006,
        
        С.М. Көгісов
ХИМИЯДАН ЕСЕПТЕРДІ ШЫҒАРУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
050112 «химия» мамандықтарына арналған
Оқу құралы
Актөбе
2009
ББК 24.4я 8
К ... ... ... ... ... бірлестігі
ұсынған( Хаттама № --- , -----------2009 ... ... ... И.И. - ... ... ... Қ. Жұбанов
атындағы Ақтөбе мемлекеттік университетінің ... 12 ... С.М. ... есептерді шығарудың әдістемесі. – Ақтөбе,
2009, 80 бет
ІSВN ... ... ... ... ... ... атты оқу ... мектептің
химия пәнінің оқу бағдарламасына сәйкес сандық химиялық есептердің негізгі
типтерін шығарудың әдістемесін қарастырады. Оқу ... ... ... мамандығына байланысты «Химиядан есептер шығару» атты
арнаулы курсқа негізделіп жазылған.
Оқу құралы химиктерге, биологтерге және ... ... мен ... ... 24.4я 8
К ... 05
ІSВN 9965-645- 34-8
© Көгісов С.М., 2009
Алғы сөз
Бұл әдістемелік құрал оқушыларды есеп шығартуға ... ... ... педагогикалық институтының химия мамандығы
студенттеріне ... ... ... бұл ... ... есеп
шығарудағы творчествалық ойлау іс-әрекеттеріне ... ... есеп ... ... әдістерін таңдап алуға, негізделген
әдістемелік амалдар қарастырылады.
Әдістемелік құралды химия пәнің ... ... ... ... ... ... ... арналған арнаулы курста, студенттердің
өзіндік жұмыстарында, осы мәселе бойынша жазылған курстық және дипломдық
жұмыстарға, педагогикалық ... ... ... ... ... шығаруда мектептің химия пәнінің
мұғалімдеріне әдістемелік құрал бола алады.
Әдістемелік құралдың ... есеп ... ... негізгі
мәліметтер қамтылған: студенттердің есеп ... ... ... ... дұрыс бейнелеуі, физикалық өлшем бірліктерін айыра
білу, есеп шығаруда логикалық бір ... ... оны ... ... білу, химиялық есептерді әртүрлі ... ... ... химиялық есептерді шығартуға ... ... ... шығару тек қана оқыту үрдісінде қалыптасады.
Сондықтан да, бұл қабылетті тек қана бір жолмен дамытуға болады. Ол үнемі
жүйелі ... есеп ... ... ... ... жалпы әдістемелік талаптары
§ 1. Химиялық есептердің жүйесі , оның химия курсындағы
орны, есептердің классификациясы
Химиялық ... ...... ... негізгі көзі болып
саналады. Оқыту процесіне есептерді ... ... ... ... ... іс ... ... болады:
1. Оқушылардың белсендігін және өз бетімен жұмыс істеуін қамтамасыз
етуге болады.
2. Білім мен біліктің жинақтығын қамтамасыз етеді.
3. Оқытудың ... ... ... ... ... ... мен, политехникалық білім береді.
Химиядан сабақ бергенде негізгі дидактикалық принципті еске ... Ол ... яғни ... беру мен ... және ... ... Есеп
шығаруда химиялық ұғымдар қайталанып ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды өз бетімен жұмыс істеуге
итермелейді. Есеп ... ... ... ... үйренеді, жауапкершілік
пайда болады, бір бағыттылық, мақсатқа жету үшін қайтпайтын қайсарлық ... Есеп ... пән ... байланыс та іске асады, табиғаттың
тұтастығы туралы көз-қарас ... Есеп ... ... ... мен іс ... дамиды. Мысалы, ойға тоқу, дәлелдеу, талдау сияқты
ойлау элементтерін үйренеді.
Психологтар мен дидактиктер ... ...... ... ... деп атаған.
Жалпы есепті екі топқа бөлеміз: 1) сандық; 2) ... ... 3-ке ... ... Химиялық формула арқылы есеп шығару
2. Химиялық реакция теңдеуі арқылы есеп шығару
3. Ерітінділерге арналған есептер.
Әр топтың есептерінің ... ... ... Мысалы: Бірінші топқа
-15түрлі есеп кіреді.
1) Қосылыстың салыстырмалы молекулалық массасын анықтау;
2) Заттың құрамындағы элементтердің массаларының ара ... ... ... ... ... ... Белгілі заттың массасынан элементтің массасын анықтау;
5) Элементтің массасы арқылы заттың массасын анықтау;
6) Салыстырмалы тығыздық ... ... ... ... ;
7) ... ... ... анықтау;
8) Массасы арқылы заттың саның анықтау;
9) Заттың белгілі мөлшері бойынша массасын анықтау;
10) Қосылыстағы элементтердің ... ... ... ... ... анықтау;
11) Газдардың тығыздығы мен ... ... ... ... ... ... ... Жаңу өнімінің массасы арқылы заттың формуласын анықтау;
13) Заттың массасы, мөлшері мен ... ... ... үшін)
молекулалардың сандарын анықтау;
14) Көлемі бойынша газ ... ... ... ... ... ... ... бойынша газ тәрізді заттардың көлемін
анықтау.
Сандық есептерді мынадай типтерге бөлуге болады (С.Г.Шаповаленко):
1 тип. Моль ... ... ... ... тип. ... ... ... мен химиялық формула
арқылы есептеу;
3 тип. Заттың құрамындағы элементтердің ... ... ... тип. ... ... байланысты және газдың көлемі
арқылы салыстырмалы молекулалық массаны анықтау;
5 тип. Химиялық теңдеу арқылы есептеу;
6 тип. ... ... ... тип. Жай және ... формуланы құрастыру.
Ю.В.Плетнер, В.С. Полосин бойынша сандық есептер ... ... тип. ... ... ... тип. ... ... есептер;
3 тип. Реакцияға қатысқан газдардың көлемдік қатынасын анықтауға
байланысты ... тип. ... ... ... ... ... ... тип. Реакция өнімінің шығымына байланысты есептер;
6 тип. Реакцияға қатысқан ... ... ... ... алынған
жағдайда заттың сандық мөлшерін анықтауға байланысты есептер;
7 тип. Қоспаға байланысты есептер;
8 тип. Реакцияға қатысқан ... ... ... ... ... ... есептер де бірнеше типтерге бөлінеді:
1 тип. Заттарды алу;
2 тип: Заттын сапалық құрамын анықтау;
3 тип. ... ... ... ... ... тип. Химиялық құбылыстарды бақылау және түсіндіру;
5 тип. Заттар мен ... ... және жеке ... ... тип. ... ... ерітінділерді даярлау.
7 тип. Берілген заттарда қоспаның бар екендігін анықтау және
затты қоспадан тазарту.
§ 2. Химиялық ... екі ... ... ... екі мәнге көңіл бөлу керек. Ол есептің
химиялық ... мен ... ... . Есептің химиялық мәнін ескеру
қажет. ... ... ... ... ... схема арқылы
қарастырайық:
Есепті шығарудың ... ... ... ... ... ... түрде жазу|
| Есепті зерттеу |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|шығарудың ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
Есеп шығарғанда ... ... ... ... ... ... ,
бірден математикалық есептеу жағына көп көңіл бөледі. Сондықтан да есептер
жаттанды шығарылады. ... ... ... оның ... ... қоса ... жағы да бар ... айту керек. Мысалы: 1-тапсырма.
Мына қосылыстардың 5 Н2О, O2 , 2 Cu , H2SO4 , CaCO3, 3 ... ... ... ... анықтаңдар.
Шешуі: 5 Н2О- бес молекула судың сандық құрамы:
1) қандай элементтен құралған (Н.О)
2) молекула саны (5)
3) ... типі ... ... типі ... құрамы:
1) Салыстырмалы молекулалық массасы(Mr(Н2О))=18
2) Молярлық масса – М(Н2О) = 18 ... Зат саны (ν) , моль ν (Н2О) = 5 ... ... (m), r. m (Н2О) = 90 ... ... ... (Vm) , ... (18:1000)
6) Көлем (V), л -0.09 л
7) Элеметтердің массалық үлесі ... ... ... ... ... m(O) : 1:8
Есеп шығарғанда ең бірінші есептің химиялық мазмұнына да мән ... ... ... ... ... ... ... керек.
Мысалы, № 4-22 есеп.
80 г 15% Na2SO4 ерітіндісіне 20 г су қосқан. ... ... ... ... ... табу ... есепте есептің химиялық бөлімінің негізіне мынадай ұғымдар кіреді:
ерітінді, еріген зат, ... ... ... массалық үлесі. Сондықтан
оқушылар осы ұғымдарды еске түсіріп , мына ... ... = m (е.з) / ... = m ... ... ... массасы, алғашқы ерітіндінің массасы мен суды
қосқанда тең болатын ... Енді ... ... ... ... ... Ол үшін ... мәліметтерді формулаға қоямыз.
Есеп № 4-23. Сұйытылған азот қышқылы салқында күкіртті сутегін (H2S)
бос күкіртке (S) дейін тотықтырады. ... NO мен су ... ... H2S ... ... ... NO мен қанша грамм күкірт алынады?
Есепті шығарудың ... ... ... ... ... ... яғни
аталған заттардың формуласын, реакция теңдеуін жаза білу, коэффициенттерін
қоя білу, тотықтырғыш-тотықсыздандырғышын анықтау.
2 HNO3 + 3 H2S = 3 S + 2 NO + 4 ... ... ... молярлық көлемінің мөлшерін табу керек, сол
арқылы газдың көлемінен заттың санына көшуге болады.
ν = V / ... ... ... ... мөлшерінен салмағына және көлеміне көшуге
мүмкіндік болады.
m = ν· M
V = ν · ... ... ... әр түрлі. Есепті шығару көптеген сатылардан
тұрады.Олар бір-бірімен өте ... және бір ... бір ... ... Іс ... ... ... Есептің мазмұнын ұқыпты оқып, оның мәнін түсінуге ... ... Есеп ... ... ... ... керек:
а) есептің шартын жазу (белгілер арқылы)
б) қосымша мәліметтерді жазу
в) есепті талдау және шығарудың жоспарын құру.
3. ... ... ... ... ... Керекті есептеулер жүргізу.
5. Есептің жауабын жазу.
6. Алынған нәтижені тексеру (басқа ... 3. ... ... ... ... оны мұқият оқып және есепте не ... ... ... керек. Химиялық процесс пе немесе тек қана зат туралы ма?
Бірінші ... ... ... ... ал ... ... ... жазылады.
Есеп № 1. Құрамы 80% магнитті темірден тұратын әр бір ... ... 570 кг ... ... Оның құрамында 95% темір болады. Теориямен
салыстырғандағы темірдің массалық үлесінің шығымын анықтаңдар.
Бұл ... тек қана ... ... жазу ... Ал шойынды балқытуға
байланысты жүретін комплексті химиялық реакцияларды сұрамаған. Сондықтан
Fe3O4 – формуласы жазылып есеп ... № 2. ... ... ... ... қосып алуға болады
немесе HCl қосуға ... Егер ... 9г Al ... ... ... ... бола ма?
Есепте екі химиялық процесс туралы айтылған. Сонымен қатар , ... екі ... зат ... тұр. ... ... екі ... ... арқылы шығаруға болады.
2 Al + 2 NaOH + 2 H2O = 2 NaAlO2 + 3 H2 ... Al + 6 HCl = 2 AlCl3 + 3 H2 ... № 3 . 5 т 60% HNO3 алу үшін ... ... NH3 ... ... NH3 ... 2,8 % болса.
Есептің мазмұнында нақтылы химиялық процесс туралы ештеме айтылмаған.
Бірақ формула ... бұл ... ... ... ... Себебі NH3 азот
қышқылының құрамына кірмейді.Сондықтан бұл жерде ... HNO3 ... ... ... 3 ... ... 4 NH3 + 5 O2 k→ 4 NO + 6 ... 2 NO + O2 = 2 NO2
в) 4 NO2 + 2 H2O + O2 = 4 HNO3
Бұдан әрі ... ... ... ... ... ... ... шикі заттың мөлшері мен (NH3) соңғы алынған ... ... ) ... ... ... ... Сөйтіп аралық процестер
ескерілмейді, егер бастапқы мен соңғы заттың сан мәндері ... ... ... үшін ... ... қосындысы алынады, немесе тізбе
нұсқасы алынады:
4 NH3 + 5 O2 = 4NO + 6 H2O
+ 4 NO + 2 O2 = 4 ... NO2 + 2 H2O + O2 = 4 ... NH3 + 8 O2 = 4 HNO3 + 4 ... NH3 → HNO3
Есепті талдау арқылы ... ... ... ... Есепті
талдаудың екі жолы бар:
а) есептің мазмұнан сұраққа ... яғни ... ... ... ... талдау. Бұны талдаудың синтетикалық әдісі дейді.
б) ізделіп отырған ... ... ... ... ... әдіс дейді.
Мұғалім бұл екі әдісті оқушыларға түсіндіру керек. Сонда оқушылар өз
ерекшелігіне қарай бұл әдістерді пайдалана ... ... : не ... оны ... ... ... ... нені анықтау керек, белгісіз өлшемді ... ... ... ме, ... ... анықтамалар керек ,оны қалай
анықтауға болады, міне осылар анықталады.
Енді есептің талдауын қарастырайық:
Есеп №14-45. 1 кг 17% NH3 ... алу үшін ... ... сөндірілген известьтің қандай массасын әрекеттестіруге болады?
Синтетикалық әдіс: ... ... ... ... ... ... сөндірілген известьтің массасын табу. Есептің ... ... W = m(е.з) / ... (NH3) =1кг ... мен ... (NH3 ) =0,17 ... үлесі ... m (Ca(OH)2 - ... ... ... ... ... ... болады. Ол үшін жоспар
құрамыз.
M(NH3 ) =17 г/моль
M (Ca(OH)2 =74 ... ... 1 кг 0,17 NH3 ... ... = W ∙ ... =0,17 ∙ 1000 г =170 г
2. Реакция теңдеуі арқылы известің массасын табу.
x г 170 г
2 NH4Cl + Ca (OH)2 = CaCl2 + 2NH3 + 2 ... ... ... = 74· 170 / 34 = 370 ... ... ... өлшеммен белгісіз өлшем арасындағы байланыс
түсініксіз болса, онда есепті зерттеудің аналитикалық әдісіне көшу ... ... ... ... ... ... оны қалай анықтау керек, ... үшін ... ... ілім, заңдылық керек, оны қалай пайдалану ... ... ... кейін, белгісіз өлшеммен белгілі өлшем ... және ... ... анықтайды.
1) Мысалы есептің шарты бойынша Ca (OH)2 массасын ... ... ... ... ... қорытынды жасайды, яғни реакцияға 2 моль NH4Cl мен
1 моль Ca (OH)2 әрекеттесіп , 1 моль CaCl2 мен 2 моль NH3 пен 2 ... ... Ca (OH)2 ... табу үшін ... ... ... ... массасын анықтаса да болғаны, ... зат NH3. ... ... бойынша анықтауға болады. Олай болса Ca ... да ... ... ... ... ... Сонымен
аналитикалық әдіс те есептің жоспарына әкеліп ... ... ... ... ... №2 Құрамы 80% магнитті темірден тұратын әрбір ... ... ... 95% Ғе бар 570кг ... ... ... ... шыққан темірдің массалық үлесінің шығымын анықтаңдар.
Есеп талқыланғаннан кейін, оның шарты жазылады. Жоспар құрылады.
Берілгені: ... ... үшін ... ... =1т ... еске ... Оны
анықтайтын
m (шойын) = 570кг ... ... = ... = 0,8 η = ... /
mтеор (Ғе)
η(Ғе)-?
Практика жүзінде алынған темірдің массасын шойынның массасы ... ... ... ... анықтайды. Сонан кейін бір тонна
рудадағы темірдің ... табу үшін ... бір ... ... ... ... ... формула арқылы Ғе3О4 және оның ... ... ... Ғе ... ... ... ... талқылаудан
кейін барып,есептің шығару жоспары құрылады.
1. Шойындағы темірдің ... ... = 570 · 0,95 = 541,5 ... Бір ... ... Ғе3О4 массасын табу.
m (Ғе3О3) = 0,8· 1000 кг = 800 ... Ғе3О4 ... ... массасын табу.(теориялық масса)
800 ----------------------- х
232 ----------------------- 168
х = 800 ·168 / 232 = ... ... ... шығымын анықтау.
η = mпрак(Ғе) / mтеор (Ғе) = 541,5 / 579 = 0,94 = ... ... ... көрнекілік материалдың орны ерекше.
Мәліметтерді графика түрінде өрнектеудің ... өте зор. ... ... ... ... ... анық, нақтылы түсінуге болады.
Есеп №3. Бидайдан орташа есеппен астық алғанда бір ... әр ... ... 75кг азот ... кетіледі.Бұл кемістіктің орнын аммиак
селитрасының қандай мөлшері толтыра алады, егер ... ... ... қажетті азоттың 20% топыраққа табиғи ... ... ... ... шартын жазамыз:
Шешуі:
Мг(N) =14 М(N) ... ... М(NН4 NО3) ... ... (NН4 NО3) = ... талдай келе мынадай міндеттерді шешуді қажет ... ... ... ... бір га жерден 75 кг азот кететін болса, бұл
азоттың массасын төрт ... ... ... ... азоттың 20%, яғни 1/5 бөлігі табиғи жолмен ... ... ... ... ... белгілейміз :
а) Азоттың шартты түрдегі массасы:
75кг N
| ... 20 % ... ... ... тік ... ... ... N
| | ... | ... ... NН4 NО3 ... ... ... Н,О
элементтері енгізіледі. Оларды өрнектеу үшін тік бұрышты сызықта әрі
қарай созамыз.
75 кг N
| | | ... %| | |
| | | |
m ( NН ... ... ... графикалық түрде жазылуы
Азоттың 1/5 бөлігі табиғи жолмен толтырылады.Олай болса тыңайтқыш арқылы
азоттың 4/5 ... ... ... Сөйтіп в) схеманы шығарамыз. Осыдан
келіп есептің жоспары құрылады:
1) Табиғи жолмен қайтарылатын азоттың массасын анықтау.
2) Тыңайтқыш арқылы берілетін ... ... ... ... ... ... NН4 NО3 ... анықтау.
Есепті екінші әдіспен, графикалық схема арқылы да қысқа жолмен
шығаруға болады. Егер 20% азот топыраққа табиғи жолмен келетін болса, ... ... ... 80% ... ... Ол: 75кг · 0,8 = 60кг. Одан ... ... жоспар бойынша NН4 NО3 массасы анықталады.
§4. Химиялық есепті ... және ... ... ... ... ... ... оларда біршама физикадан,
математикадан алған білімдері болады. Сондықтан есеп шығарғанда ... ... ... ... ... ... ... физикалық
өлшем бірліктерді қалай пайдалану керек екендігін үйрету керек.
Кесте №1. Физикалық өлшем бірліктерін белгілеу
| ... | | |
| ... ... |
| ... | ... ... | |
| ... | | ... массасы |m ... |Кг |m ... ... ... |mа ... |Кг |m а ... -27кг ... ... |Ν,n |Моль ... ... ... ...... |Кг/моль |М(СаО)=56·10 -3кг/моль|
| | ... ... ... ... |
|Салыстырмалы |Аr ... |- |Аr (С)=12 ... ... | | | | ... |Мr ... | ... ... масса| | | | ... |V ... |М3 ... |
| | ...... ... ... |Vм |Куб ... ... |
| | ... ... ... |
| | | | ... ... ...... |Кг/м3 |ρ ... |
| | ... ... |ρ (Н2SO4)=1,84г/м3 |
|Молекула саны |N | ... ... ... үлес |W | | |w ( ... ... | | | | ... а) ауа |dауа | | ... |
| б) |dН2 | | ... ... | | | | ... саны |N | | ... ... |W | | |w ( С)=27% ... ... | | | |w ( К 2СО 3)=15% ... шығымының |η |шексіз | - |Η ... ... ... | | | | ... ...... | - |φ (О2)=21% ... | | | | ...... ... ... |
|концентрация | | ... | ... |Сэ ... ... ... |
|молярлық | | | ... ... | | | | ... ... |г/л |г/л ... ...... |Па ... ......... |
| |t ... |0С |t=15 0С |
| | ... | | ...... ... ... саны |Q ... |Дж ... ... ... |Джоуль/моль |Дж/моль |∆Нобр298(SО2(г))=-296,|
| | | | |9 ... ... ... | ... ... | | | ... |
|Термодинамикалық |G | |Дж ... ... | | | ... ... шығарғанда мына ұғымдарды дұрыс пайдалана білу керек:
заттың саны,
мөлшері, моль, молярлық масса, ... ... ... ... ... ... ... физикалық өлшем (масса, көлем, зат мөлшері)
2) Туынды физикалық өлшемдер. Бұл бірлікті былай көрсетеміз:
М , г/моль
m ,кг(г) γ ... ... ... ... формула арқылы өрнектеуге
болады.
Vm= V/ ν ; М = m / ν ; ρ = m / V
Есеп шығарғанда ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, зат мөлшері десек бұл ұғым екі өлшемді біріктіреді: ... ... және ... көлемі (л/моль)
Есептеу кезінде сандық мәннің қасына міндетті түрде оның өлшемін де
жазу керек. Мысалы: а) М(МдО) = 40г/моль немесе 40·10-3 ... ... б) ... p ... г/л ; ... сұйық затқа
ρ (Н2SО4) = 1840 кг/м3
Көлемге байланысты: в) Vm=22,4·10-3 м3/моль немесе 22,4 л/моль деп
жазылады. Есептеу кезінде сандық ... ... ... бірліктері де қатар
жүреді. Мысалы, массасы 1кг тең NаОН мөлшерін былай анықтаймыз:
ν = m / М m ... =1кг =1000г ; М ... ... = 1000 ... / 40 г = 25 моль
Есеп шығарғанда алгебралық тәсілдерді де пайдалануға болады. Мысалы:
Есеп №2. 200мл ерітіндіде 20г NаОН бар. ... ... ... ... C= ν/ V; ν= m/М; С = m / V ... ... 20 г/моль/ 40г ·0,20л =
0,25моль/л
М(NаОН)= 40г/моль
Сонымен химиялық есептерді шығарғанда мынадай қорытынды жасауға
болады:
1.Есеп шығарту химияны оқыту ... ... ... ... ... ... ... есептерді шығарту
арқылы (жазбаша,ауызша,сапалық) оқушыларды есеп шығартуға ... ... ... ... ... ... ... құбылыстың екі жағы бар:
сандық және сапалықтың бірлігі. ... ең ... ... химиялық
бөліміне назар аудару керек, сосын барып есептеу керек.
3.Есеп ... есеп ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін бір бағытта жұмсайды.
4. Есептің шартын дұрыс жаза білу-есепті шығарудағы ең негізгі нәрсе
болып ... ... ... ... ... ... пайдалана білуге
оқушыларды үйрету керек.
Есептер мен тапсырмалар
1. Мына ... нені ... Аr(O); ... Mr; m0 ... ... ... ... С(NаОН)=0,1моль/л; γ(Н2О); γ(Аl); η(Ғе); V(СО2); Vm;
dн2(СО2)=22;
ω=m/Vp; η = ... ... ; NА; ... ... ... ... а) салыстырмалы кальции атомының
массасы, б) кальцийдің молярлық массасы, кальций ионының молярлық массасы.
3. Мына ... нені ... а) ... ... ... б) ... ω(Н)=(СН4); аммиак шығымының
массалық үлесі η(NН3)=30%; в) V(С3Н6); Vm(С2Н2).
4. №3 №4 ... ... ... анализ жасаңдар.23бет Д.Ерыгин
«Методика решения задач по химии»
5. №4-38 №4-39 есептерді ... ... ... ... анықтаңдар: Н2SО4 (ω(Н); ω(S); ω(О)-
? ... ... ... ... ... мен ... қандай: оттегі
атомының массасы, оттегінің салыстырмалы атомының ... ... ... ... ... атомының молярлық массасы,
оттегінің массасы. Осыларды арнаулы ... ... ... №5-80, №5-84 , ... №11-86 ... талдаңдар. Жоспарын құру.
9. Лабораторияда тек қана кристальдық сода бар. ... ... ... 600г Nа2СО3 ерітінді алу үшін қанша грамм сода және ... ... су ...  700г 14,2% Nа2SО4 ... дайындау үшін қанша грамм глаубер
тұзы мен су қажет.
ІІ Тарау. ... ... ... ... Химиялық есептерді шығаруда қолданылатын негізгі әдістер
Химиядан есептер шығарғанда көбінесе ... ... бір ... есеп ... ... Мүндай әдіспен есеп шығарту көбінесе
оқушылардың ойлау ... ... ... келтіреді. Олардың жеке
ерекшелігі ескерілмей, мұғалімнің іс-әрекетімен ғана шектелуіне мәжібұр
етеді. Сондықтан да ... ... жеке ... қарай, оны шығарғанда
бірнеше әдіспен шығаруды көрсеткен жөн. Сонда ғана оқушылар өздеріне
тиімді әдіспен есептерді шығара алады. Есептер шығарғанда ... ... да ... қажет. Әртүрлі әдіспен есептерді
шығарту арқылы оқушылардың ойлау-іс әрекеттерін дамытуға болады.
Әртүрлі әдіспен ... ... екі ... ... ... 5-7. Заводқа 464т. магнитті теміртас Fe3O4 бар руда әкелінді.
Осы
рудада неше тонна темір бар? (формула арқылы есептеу)
Есеп 11-48. 16г. SO2 ... үшін ... неше ... ... керек? (реакция теңдеуі арқылы шығарылады)
Бірінші есепте химиялық процесс ... сөз ... тек ... ... ... (Fe) массасын табу керек деген. Формуладан
Fe3O4 көрініп тұр, егер 1 моль Fe3O4 алсақ, онда темір 3 моль ... ... моль ... 2 есе ... онда ... сәйкес темірдің де моль
саны 2есе артады. Яғни руданын массасы мен темірдің массасының арасында
тура пропорциональдық тәуелділік бар.
Ал, екінші есепте химиялық ... ... ... арасында тура
тәуелділік бар. Есептің шартында үш зат туралы айтылған. Нәтижесінде ... ... ... ... ... H2SO3 ... екендігін
оқушыларға ескерту керек. Ол SO2 мен H2O айырылады. ... ... ... ... ... + HCl = 2NaCl ... ... бір моль Na2SO3 пен бір моль HCl қосылып бір моль SO2
түзіледі. Мұнда да бір-бірімен тура тәуелділік бар. Күкіртті газды SO2
қанша ... ... Na2SO3 ... не ... ... Енді осы ... пайдаланып есепті әртүрлі әдіспен шығарайық.
1-ші әдіс. Зат массаларының қатынасы
№5-7
m (Fe3O4)=464г ... ... моль Fe3O4 ... үш моль ... бар.
m (Fe)-? m= νM m (Fe3O4) = 1 ... ... ... (Fe)=3 моль · ... ... (Fe3O4) ... m (Fe) = 168 = ... ... m (Fe3O4) 232 ... массасы магнитті тастың ... 1,38 ... ... яғни m (Fe) = 464т :1,38 ... 464т Fe3O4 ... 336т Fe бар.
№-11-48
m (SO2) =16 г ... ... ... Na2SO3 + 2HCl = 2NaCl + SO2 + ... = ... ... m = ... (SO2) =1моль· 64г/ моль = 64 г
m (Na2SO3) =1моль·126г/моль =126г
m (SO2) = 64 = 1
m (Na2SO3) 126 1,97 126 > ... ... ... SO2 ... қарағанда Na2SO3 массасы 1,97
есе көп. Олай болса m (Na2SO3) = 16 г · 1,97 = 31,5 ... 16 г SO2 алу үшін 31,5 г Na2SO3 ... ... Зат массаларын салыстыру
Бұл әдісте реакция теңдеуі арқылы немесе ... ... ... ... ... (Fe3O4) =464г ... жолы:
Бір моль Fe3O4 құрамында үш моль
темір (Fe) бар.
m (Fe)-?
М (Fe3O4) =232г/моль М(Fe) ... m = ν · M
m ... ... (Fe3O4) =1моль·232г/моль =232г
464 т >232 г, яғни 2·106 есе көп, ... ... Fe ... да ... есе көп ... Олай болса:
m (Fe) =168г ·2 ·106 = 336 · 106 г = ... (SO2)=16 г ... ... ... Na2SO3 +2HCl = 2NaCl + SO2 + ... m (SO2) ... · 64г/ моль = 64 ... m (Na2SO3) ... ... ... г < 64 г яғни ... ... 16 г күкірт оксидің (ІV) алу үшін Na2SO3 массасы да ... аз болу ... (Na2SO3) =126 : 4 = 31.5 ... ... ... ұғымын пайдалану арқылы есептеу
Химияның негізгі ұғымдарының бірі «моль», «мольдік масса» ұғым-
дарын тереңірек түсінуі үшін сандық есептерде осы ... ... ... тиімді. Бұл әдістер арқылы оқушылар өз ойларын
жинақтауға үйренеді, уақытты үнемдеуге ... ... ... жақсы түсінеді, химиялық теңдеулер мен химиялық формуланын
сандық және сапалық жақтарын тереңірек меңгереді.
№5-7
(Fe3O4) = 464 т ... ... ... ... ... ... (Fe)-? моль Fe3O4 ... үш ... ... ... ... = ν · M
М ... 464 т ... ... ... ... (Fe)=56г/моль ... ... (Fe3O4 ) = 464·103 кг : 232 ... ... = 2 ·10 6 ... = ν · M ... 2 ·10 6 моль ... темір
таста (Fe3O4) 6· 106 моль темір бар. Олай ... (Fe) =3 · ν (Fe3O4 ) =3 ·2· 106 = ... ... = ν · M m (Fe) = 6 ·106 моль · 56 · 10-3 ... = 336 ... = 336 т
№-11-48
m (SO2)=16 г ... ... ... Na2SO3 +2HCl = 2NaCl + SO2 + ... = ... ... ... күкірт оксидінің
(ІV)
М(Na2SO3) = 126г/моль массасын моль ... ... ... = m ... (SО2) = 16 г : ... = 0,25 ... бойынша бір моль Na2SO3 тен бір моль SО2 ... тұр. ... 0,25 моль SО2 алу үшін 0,25 моль Na2SO3 ... ... = ν · M
m(Na2SO3) = 0,25 моль ·126 г/моль = 31,5 г
4-ші әдіс. Пропорция әдісі
Бұл ... ... ... ... ... ... қажет:
1. Өлшем бірліктер арасындағы пропорциональдық тәуелділікті
анықтау;
2. Пропорция құру;
3. ... ... ... = 464 т ... жолы:
Магнитті темір тастың
формуласы ... ... (Fe)-? моль Fe3O4 ... үш ... ... бар.
Формуланы пайдаланып
m = ν · M
М ... ... ... ... және темірдің
массасын
М (Fe)=56г/моль ... (Fe3O4) = 1 моль ... = ... ... (Fe) = ... ... ... кг
Магнитті темір тастың формуласы бойынша бір моль Fe3O4 құрамында үш
моль атом темір бар ... ... ... ... ... 232 ۰10-3 кг Fe3O4 құрамында 168۰10-3 кг ... ... 464 т Fe3O4 ... m т Fe ... : 232 = m (Fe) : ... = 464 · 168 : 232 = ... (SO2) =16 г ... жолы:
m (Na2SO3)-? ... ... ... ... массасы мен
күкірт оксидінің (ІV)
М(SO2) = ... ... ... =126г/моль m (SO2) = ... ۰ ... = 64 г
m (Na2SO3) ... = 126 ... ... ... ... арқылы анықталған массалар мен есептің
шарты бойынша берілген массалар арасындағы ... ... ... ... ... формуланы пайдаланып күкірт оксидінің
(ІV) және натрий сульфитінің г/моль массасын ... ... ... ... ... +2HCl = 2NaCl + SO2+ ... ... = 64г/моль ; М(Na2SO3) =126г/моль
х
16
Na2SO3 +2HCl = 2NaCl + SO2 + ... ... ... ... ... х ... ... ... формулалармен есептеу
Алгебралық формулаларды пайдаланып химиялық ... ... ... мына төмендегі формулалар арқылы есептеу жүргіземіз.
ω(эл) = Аr(эл)n : Mr(зат); m(эл) = ... · ... = ... · ... : Mr; ... = m(эл) Mr
: ... = m(эл) : ... ω(эл) = Аr n : Mr
№5-7 m(эл) = ... ... ) · n : ... ... ... ... (Fe) = m (Fe3O4 ) · n Аr(Fe) : Mr(Fe3O4 ) = 464т · 3 · 56 :232 ... ... mx ... + 2HCl = 2NaCl + SO2 + ... ... ... ... / νxMx = m / νM
Осыдан mx табамыз.
mx = m · νxMx / ... ... ... ; M-осы ... молярлық массасы;
mx-заттың массасын табу керек; Mx-осы заттың молярлық
массасы; ν- белгілі заттың зат ... νx- ... зат ... ... ... ... қойып есепті шығарамыз.
m (Na2SO3) =16 г · ... · 126 ... : ... · ... = ... ... ... қолдану
Оқушыларға эквивалент ұғымын түсіндіріп, эквивалент заңының негізін
ашып беру керек. Жай және ... ... ... ... ... ... заңы ... m1 / m2 = э1 / э2 есеп ... ... ... ... ... (Fe3O4 ) = 464 т m (Fe) / m (Fe3O4 ) ... / Э(Fe3O4 )
m (Fe) -? Э(Fe) = ... ) = 29
г/моль
Осы мәліметтерді формулаға қойып темірдің массасын табамыз:
m (Fe) = m (Fe3O4 ) · Э(Fe) / Э(Fe3O4 )
m (Fe) = 464 т · ... ׃ 29 ... = ... (SO2) = 16 г Na2SO3 +2HСІ = 2 NaСІ + SO2 + ... =? ... заңы ... формула құрастырамыз:
m(Na2SO3) / m(SO2) = Э(Na2SO3) ... = 16 г · ... : ... = ... Бірлікке келтіру әдісі
№5-7
m (Fe3O4)=464г m = νM m (Fe3O4) = 1 моль ·232 ... ... (Fe)-? m (Fe) =3 моль · ... = ... Fe3O4 ... 168г Fe бар, олай ... Fe3O4 ... Fe 232 есе аз болады,
яғни 168 : 232г тең. Сонда 464т ... ... мәні 1г Fe3O4 ... 464 ·106 есе көп ... 168 : 232 · 464 · 106 = 336 ·106 = ... (SO2) = 16 г Na2SO3 +2HСІ = 2 NaСІ + SO2 + ... =?
m ( SО2) = 1 ... 64 ... = 64 г
m (Na2SO3) = 1 ... 126 ... = 126 г
Реакция теңдеуі ... 64г SO2 алу үшін 126 г Na2SO3 ... олай ... SO2 ... үшін Na2SO3 64 есе аз ... яғни 126 / 64г. Ал 16г SO2
алу
үшін бір грамм бөліп алғаннан 16 есе ... болу ... ... (Na2SO3) = 126 / 64 · 16 = ... Пропорционалдық коэфиценттерін пайдалану
Алгебра курсында пропорционалдық коэффицент ұғымына байланысты
формула бар. k= y/x, ал ... ... ... ... ... ... ... k= m : Mг. Олай болса элементтің массасын
былай анықтаймыз. m(эл)= k· n ·Аr ; n- ... атом ... ... k = m : Mг k = 464 : 232 = 2
m (Fe)-? m (Fe) = k · 3 · ... (Fe) =2 · 3 · 56 = ... = 16 г Na2SO3 +2HСІ = 2 NaСІ + SO2 + ... =?
k = m : ν · M
k =16г : 1моль· 64г/моль = ... = k · ν · M ... = 0.25 ... ... = ... әдіс ... есеп ... бірнеше заттың массасын анықтауға
болады. Біздің мысалымыздан (H2SO4, Na2SO4 , H2O) ... ... ... осы ... пайдалануға болады.
§2. Химиялық есептерді шығарудың графикалық әдістері
Алдындағы қарастырылған есептерде заттар бір-біріне тәуелділікте
болды, яғни ... зат пен ... ... арасында пропорционалдық
тәуелділік бар. Міне осындай бір нәрсеге байланысты болатын тәуелділікті
функционалдық тәуелділік немесе ... ... ... ... ... ... ... Мұндай функциялардың графиктері ... ... ... ... ... біледі. Мысалы, №5-7 есепте m (Fe) =
х мәні m (Fe3O4) = у ... ... ... Міне осындай бір ... ... ... ... өрнектейміз:
у = k х.
Біздің мысалымызда: m (Fe) = k · m (Fe3O4) және ... = k · ... ... ... ... формула арқылы анықталады,
яғни мына ара қатынаста анықталады: Fe3O4: k=232:56 ·3 =1,38 ... ... ... ... ... ... мен атом санына
көбейткендегі санға тең)
2-ші жағдайда пропорционалдық ... бұл: k = 64 / 126 = ... ... ... құру үшін таблица құрады. Функция мәні
мынадай: m (Fe) =1,38 m ... ... (Fe) | 0 |10 |
| m |0 |168 ... | | ... 232 464 m ... 2. № 5-7 ... ... ... жазықтығында 2 нүктені ... ... ... ... түзу ... ... ... 464 нүктесінен түзуге
дейін перпендикуляр жүргіземіз. Қиылысу нүктесінен горизонталь ... ... ... ... Ол 336т ... ... ... 336 т темір.
№11-51
m (SO2)=16 г Na2SO3 +2HCl = 2NaCl ... + ... ... ... ... m (SO2 ) = 1 ... · 64 ... = 64 г
m (Na2SO3) = 1 моль. · 126 г/моль = 12
6 ... ... ... ... ... ... m (Na2SO3) = 0,51 т ... (Na2SO3) |0 |126 |
| m(SO2) |0 | 64 ... ... шешу үшін екі ... ... ... түзу ... (Na2SO3)
Осы түзуге ордината осіндегі 0 ... 100 ... ... ... ... ... ... осіне перпендикуляр түсіреміз. Табылған
нүкте 31,5г тең Na2SO3 массасын көрсетеді. Химиялық есептеудің графикалық
әдісі химия өндірісінің ... және ... ... ... ... ерітінділердің қоспасын шығару тиімді.
Есеп 4-24. 100г 20% ерітінді 50г 32% ерітіндімен қосылған. Алынған
ерітіндідегі еріген заттың ... ... ... ... ... ω2 ... ... m =100+50 =150 г. ... ... ... ... ... 100 ... ... ω3=0,24 ... ... 4-25. 25% аммиак ерітіндісінен 1кг 15% аммиак ерітіндісін дайындау
керек. 25% ... ... және ... ... анықтаңдар.
Шешуі: ω2 ... % ... ... (25%) ... =? 10
0 ... 0,6 0,8 ... қоспасы)1г
Жауабы: 0,4кг 25% NH3 ертіндісін 0,6кг сумен араластыру керек.
§ 3. Алгебралық әдіспен есеп шығару
Оқушылар алгебраны 6-шы ... ... ... ... ... алгебралық тәсілдер көп қолданылады. Сондықтан да бұл әдісті
оқушылар жақсы қабылдайды. Дегенмен де ... ... бұл ... ... Енді ... мысал келтірейік.
Есеп 1. Массалық үлесі 7,5% тең және 60% тең H2SO4 ... ... 350г тең 15% H2SO4 ... алу керек. Екі ... ... ... ... Бір ... ... H2SO4 ... анықтайды:
а) 7,5% тең ерітіндіні 1 г ерітіндіге аударсақ
100г – 7,5г
1г – ... = 7,5:100 = ... 60% ... х = 60 : 100 = 0,60 ... 15% ... х = 15 : 100 = 0,15 ... ... белгілеуді еңгіземіз:
а) араласуға жұмсалатын массалық үлес 7,5% тең ... ... – х деп ... олай ... ... таза H2SO4 массасын –
0,075х деп белгілейміз.
б) 60% ерітіндінің жалпы массасы мынаған тең: (350 - х), ал ... H2SO4 ... тең: ... Міне осы ... ... ... құрамыз:
0,075х + 0,60 · (350 · х) = 350 ... ... + 200 - 0,60х = ... : 0,525х = 157,5 х = 157,5 ... = 300г
Бұл 7,5% H2SO4 ерітіндісінің массасы (300г)
Ал 60% H2SO4 ерітіндісінің массасы 350г-300=50г
Есеп 2. Табиғи неонның құрамындағы мына ... 1020Nе және ... ... ... ... егер оның ... салыстырмалы атомдық массасы
20,2 тең ... ... ... 20,2 тең ... атом ... әр бір ... ... атомдар саны келеді, төмендегі изотоптардың:
1020Nе және 1022 Nе
1. Алгебралық белгілеуді енгіземіз:
100 атом табиғи неонның құрамындағы 1022Nе ... ... – х ... онда 1022 Nе- саны (100-х) ... 1020Nе ... ... – 20х ... ал1022 Nе массасы – 22(100-х)
2. Осы мәліметтерден алгебралық теңдеу құрамыз:
20х + 22 · (100-х) =20,2·100
3. 20х +2200 - 22х = ... =180 x = 90 атом ... Олай ... 1022 Nе 100 – 90 = ... әр бір100 атом табиғи неонға 90 атом 1020Nе және 10 атом 1022 Nе
келеді. Міне осы ... % ... ... 3. 24,5 г К2SO4 мен Na2SO4 ... 34,95г Ва2SO4 алған.
Қоспадағы тұздардың массасын табу
Шешуі:
1. М(К2SO4) =174г/моль; М(Na2SO4) =142г/моль;
М(Ва2SO4) =233г/моль;
2. Алгебралық белгілеуді енгіземіз:
а) К2SO4 массасы – ... Na2SO4 ... – (24,5 − ... К2SO4 – 233г Ва2SO4 ... ... К2SO4 тең 174 есе аз алынады, онда х тең – х есе аз КОН ... :174 · х ... (24,5 − х) Na2SO4 ... 233 : 142 (24,5 – х) ... ... ... 174) · х + 233 : 142 · (24,5 − х) = ... ... ... + 40,18 − 1,64х = ... = 5,23 х = 17,4г ... Na2SO4 ... 24,5 − 17,4 = ... ... ... ШЕШУ ... ... 8,00 грамм темір пластинка мыс ... ... ... ... ... ... ... құрғатып, қайтадан өлшегенде оның массасы 8,77г ... ... ... ... ... ... қатарына (дәлдеп айтқанда «стандарттық электрондық
потенциалдар» қатарында) темір мыстың алдында тұрғандықтан мысты оның
тұздарының құрамынан ... ... ... мыс ... ... ... ... темір иондары басады, ал бөлініп шыққан мыс ... ... ... ... ... ... ... немесе
жеңілдеуі, бір сөзбен айтқанда өзгеруі, алмасатын ... ... ... айырмасына тікелей байланысты.
Біз қарастырып отырған реакция теңдеуін былай жазуға болады:
Fe + CuSO4 = FeSO4 + Cu ... ... ... ... ... ... және оның орнына мыстың ... ... ... ... кететін металдың (Fe) атомдық массасынан пластинканың
бетіне қонатын металдың (Cu) ... ... ... ... реакция
нәтижесінде пластинка ауырлайды.
∆М = M(Cu) – M(Fe) = ... - ... ... ... ... ... нәтижесінде пластинканың массасы
∆m = 8,77-8,00 = 0,77 грамға ... ... арғы ... ... ... шығарылуы мүмкін.
1-әдіс.
Пластинканың ауырлауы немесе жеңілдеуі алмасатын металдардың атомдық
массаларының айырмасына тәуелді екеніне сүйене отырып, пропорция құрамыз:
Егер, 64г Cu ... ... ...... онда хг ... пластинканың массасы 0,77г ауырлайды.
Бұдан: х = 64 ∙ = ... ... ... ... ... ... де ... болады.
Егер 56г Fe ерітіндіге ауысқанда пластинканың ... 8 ... онда у г Fe ... ... ... ... 0,77 ... у = 56 ∙ = ... ... ... 5,39 ... темір ерітіндіге ауысып, оның
орнына 6,16 грамм мыс пластинканың ... ... ... түсетін металдардың бірінің, мысалы, темірдің зат мөлшерін х
моль деп белгілейміз. Олай болса, реакция нәтижесінде бөлінген ... ... ... х моль ... Егер зат мөлшерінен массаға көшсек, онда
ерітіндіге ауысқан темірдің массасы 56 х ... ал оның ... ... ... 64 х грамға азайып, бірақ 64 х ... ... ... ... құрамыз:
8,00 – 56 х + 64 х = 8,77
Бұдан: 8х = 0,77х = 0,77/8 = 0,096 ... ... ... ... ... = v(Fe) ∙ M(Fe) = 0,096 ... г/моль= 5,39 г
Сол сияқты, темірдің орнына қонған ... ... = v(Fe) ∙ M(Fe) = 0,096 ... ... 6,16 г
2-мысал. Массасы 100 грамм мырыш пластинкасы күміс (1) ... ... ... соң ... ... ... алып,
құрғатып, қайтадан өлшегенде оның массасы 7 грамға артқан. Ерітіндіге
ауысқан мырыштың және ... ... ... ... ... ... теңдеуін жазамыз.
Zn + 2AgNO3 = Zn(NO3)+ 2Ag
65г/моль
108г/моль
Пластинканың массасының артуы ... ... ... ... оның орнына күмістің қонуына (пластинканың ауырлауы) ... ... қоса 1 моль ... 2 моль ... ... ... ескере отырып, пропорция құрамыз:
Егер 65г мырыш еріп күміспен алмасқанда пластинканың массасы 2 ∙ 108 ... =151 ... ... онда х г ... ... ... ... пластинканың
массасы 7 грамға артады.
Бұдан: х = 65 ∙ = ... ... ... ... ... қойылған күмістің массасын
табуға болады:
Егер 2 ∙108г күміс мырышпен алмасып, пластинканың бетіне қонғанда
массасы 151 ... ... онда у ... ... ... алмасып, пластинканың
бетіне қонғанда, пластинканың массасы 7 ... ... у =2 ∙108 ∙ = ... ... ... 10 грамм мырыш ерітіндіге ауысып оның
орнына 3 грамм күміс пластинканың бетіне қонған.
2-әдіс.
Алғашқы мысалдағыдай ... ... ... ... мырыштың
зат мөлшнрін х моль деп белгілейміз. Сонда реакция ... ... зат ... 2х моль ... Егер зат ... ... ... ерітіндіге ауысқан мырыштың массасы 65х грамм, ал оның орнына
пластинканың бетіне ... ... ... 2 ∙108 х ... болады. Енді
бастапқы пластинканың массасы 65 х грамға азайып, бірақ 2 ∙108 х ... ... ... ... ... – 65х + ... =108.
(2 ∙108 - 65) х = 7
151х = 7.
х = 7/151 = 0,0464 моль.
Демек, ... ... ... ... ... ∙65г/моль = 3г
Сол сияқты, темірдің орнына қонған күмістің массасы:
m(Zn)=v (Ag)∙M(Zn)=0.0464моль ∙108 г/моль = ... ... 20 ... мыс пластинкасын күміс ... ... ... ... ... ұстағанда оның массасы 19%-
ға артқан. Бастапқы ерітіндідегі күміс нитратының массасын есептеңдер.
Шешуі:
Алдымен реакция теңдеуін жазамыз:
Cu + 2AgNO3 = Cu(NO3)2 + ... ... ... ... ... пластинканың массасының ауырлауы мыстың еріп,
ал оның орнына күмістің қонуына тікелей байланысты. Есептің шарты ... ... оның ... ... 19%-іне, демек 20∙19/100=3,8
грамға артқан.
Бұдан: х =65 ∙ = ... ... ... ... ... ... әдіспен шығарған
ыңғайлы.
Мысалы, ерітіндіге ауысқан мыстың зат мөлшнрін х моль деп белгілейік.
Сонда реакция нәтижесінде бөлінген ... зат ... 2х моль ... зат ... массаға көшсек, онда ерітіндіге ауысқан мыстың массасы
64х грамм, ал оның орнына пластинканың ... ... ... ... ... х ... ... Сонымен мынадай теңдеу аламыз:
20 – 64х + 2∙108х = 20 + 3,8.
20 + (2 ∙108 - 64) х = ... ∙108 - 64) х = ... = = =0,025 ... ... ... 0,025 моль мыс ... ауысқан. Реакция
теңдеуі бойынша онымен 2 0,025 = 0,05 моль AgNO3 ерітіндісі әрекеттескен.
Егер зат мөлшерінен ... ... ... ∙ 170= ... ... массалары 10г екі мырыш пластинканы 2-валентті
металдардың тұздарының екі ... ... ... ... ... ... жуып, кептіріп, өлшегенде, ... ... ... ал ... ... ... 17,091 г ... Бірінші ерітіндіде
темір (ІІ) тұзы болған. Екі ерітіндіде де реакцияға түскен металдардың ... ... ... ... ... құрамына кіретін металды
атаңыздар және пластинкалардың бетінде жүретін процестерді түсініңдер.
Шешуі:
Алдымен жүретін реакциялардың теңдеуін жазып аламыз:
Zn + FeAn = ZnAn + Fe ... ... А ... + МeAn = ZnAn + Мe ... ... А ... Ап кез-келген 2 валентті анион, ал Ме – белгісіз металл, А ... ... ... Реакцияға түскен металдардың зат ... ... ... ... ... х моль деп белгілейік. Сонда мынандай
теңдеулер құруға болады:
10 – 65,4х + 55,8х = 9,5235 ... – 65,4х + Ах = 17,091 ... ... ... ... ... дәлдікпен
келтірілгендіктен бізде металдардың массаларының ... ... ... (3) ... ... = 0,4765 х = 0,0469 ... ... ... (4) ... апарып қойсақ:
10 – 65,4 · 0,0469 + А · 0,0469 = 17,091
(А – ... = ... · А = 7,091 + 3,244 = ... = 10,335 : 0,0496 = ... ... металдардың ішінде қорғасынның атомдық массасына жақын.
5-мысал. Белгісіз екі ... ... ... ... ... бір
металдың пластинкасы батырылған. Екінші металдың атомдық массасы бірінші
металдың атомдық ... 4,6 есе кем. ... ... ... пластинканың
массасы 21,24 грамға артқан. Сонымен қатар, электролиз кезінде ерітіндіден
бөлінген металдың массасы оның молярлық массасынан 8,34 есе кем. ... ... ... ... екінші металды Э-деп белгілейік. Есептің
шартында екінші металдың валенттігін 1, 2 ... деп ... ... реакция теңдеулерін жалпы түрде былай жазуға болады:
Ме2++2Э=Ме+2Э+ ... ... ... ... (Э) ... ... ... белгілесек, онда есептің
шарты бойынша бірінші металдың молярлық массасы 4,6х болады.
Алдымен (1) ... ... ... ... 4,6х ... Ме ... ... массасы (4,6х-2х) грамға
өзгереді.
a==37,58г
Ендеше, есептің шарты бойынша ... ... ... ... (М)Ме
= 37,58·8,34 = 313,4 г/моль ... ... Ал, ... ... жоқ, демек
екінші металл бір валентті емес.
Енді (2) теңдеуді пайдаланып, тура осындай есептеулер жүргізейік:
Егер 4,6х Ме бөлінгенде ... ... ... ... өзгерсе,
онда b-грамм Ме бөлінгенде пластинканың массасы 21,24 грамға ... = = ... М(Ме) = 27,14 · 8,34 = 226,34 ... ... ... мүмкін, онда екінші металдың молярлық массасы
М(Э) = = 49,2 ... ... ... жоқ. ... ... ... екі ... болуы
мүмкін емес.
Енді (3) теңдеуді пайдаланып, тура осындай есептеулер жүргізейік. Егер
4,6 х грамм өзгерсе, онда с-грамм Ме бөлігіндеғ ... ... ... ... = ... бірінші металдың молярлық массасы
М(Ме)=24,84· 8,34 = 207,16 г/моль болуға тиіс. Ол қорғасын. Сонда,
екінші ... ... ... г/моль болғаны. Демек, екінші металл – скандий.
6-мысал. Массасы 18,2 мыс ... ... (ІІІ) ... 230 г
ерітіндісіне [w(FeCl3)=0,1] батырған. Біраз ... ... ... ... ... ... (ІІІ) хлоридінің массалық үлесі
түзілген мыс (ІІ) хлоридінің массалық ... тең ... ... ... алғаннан кейінгі массасы қандай?
Шешуі:
φ°(Cu/Cu2+)=+0,34 B
φ°(Fe/Fe2+)=-0,44 B
φ°(Cu/Cu2+)> φ°(Fe/Fe2+)
болғандықтан, мыс ерітіндіде темірді темір (ІІІ) тұздарының құрамынан
ығыстырып шығара алмайды. Сондықтан мынадай ... ғана ... моль 2х ... ... + 2FeCl3 = 2FeCl2 + ... ... 162,5 ... FeCl3 пен CuCl2 ... ... ... (демек
массалары) теңескенше х моль Cu әрекеттесті делік. Олай болса, (І) реакция
теңдеуі бойынша мыспен 2х моль FeCl3 ... ... х моль ... w(FeCl3) ) = w(CuCl2) m (FeCl3) = ... ... = v(CuCl2) ·M (CuCl2)
Бастапқы ерітіндідегі темір (ІІІ) хлоридінің зат мөлшері:
v(FeCl3)= = = ... ... x ... = 0.05 ... ... мыстың массасы:
M (Cu) = 0.05 моль· 64 г/моль = 3.2 ... ... ... (пл)= 18.2 − 3.2 = ... ... ... массасы 50г 6%-дық ерітіндісіне мыс фольгасы
(жұқа пластинка) салынған. Біраз уақыттан кейін фольганың ... ... ... ... ерітіндідегі күміс нитратының массалық үлесін
есептеңіздер.
Шешуі:
Реакция теңдеуі:
1 ... ... +2 AgNO3 = Cu(NO3) 2 + ... ... г/моль
Алдымен бастапқы ерітіндідегі күміс нитратының массасын табамыз:
m(AgNO3) = m(ерітінді) · w (AgNO3) = 50г ·0.06=3г
Реакция ... ... ... ... құрамыз:
Егер реакция нәтижесінде 2 моль күміс ... ... ... 64г = 152 г ... онда х моль ... ... ... массасы
0.42 г ауырлайды. Бұдан:
Х = = 0.0055 моль · v ... ... ... ... ... ... түскен күміс нитратының массасын
есептейміз:
m(AgNO3) = v (AgNO3) ·M(AgNO3) = 0.0055 моль · 170 ... = ... ... ерітіндідегі күміс нитратының массасы:
3 – 0,935 = 2.065г
Реакциядан кейінгі ерітіндінің массасы:
m(ерітінді) = моль ·64 ... ... = 50г + 0,176г – 0,594г = ... (AgNO3) = = 0,041 = ... мен ... ... есептерді 8 әдіспен шығарыңдар: қандай әдісті тиімді
деп санайсыңдар.
11. Бір литр КСІ ... ... ... ... ... ... қосылған. Тұнбаның массасы 28,7г. Ерітіндідегі КСІ массалық
үлесін табыңдар. ... 8 ... ... 12 л сутегі алу үшін (қ.ж.) Н2SО4 ерітіндісімен қанша грамм алюминий
қатысады.
13. ... 94% Ғе2О3 бар 2 т ... ... ... ... ... 10 л ... алу үшін (қ.ж.) темірмен 163 г тұз қышқылы ерітіндісі
әрекеттескен. Қышқылдағы хлорлы сутектің массалық үлесін ... ... үшін ... ... ... ... құрамында 1,4 г
азот болған. ... үшін ... ... ... ... Есептерді графикалық әдіспен шығарыңдар. Бұл әдіс ... ... ме? ... ... ... деп ... ... заттың құрамы 40% магний ... және 60% ... ... ... ... ... 600г 52% КОН ... 400 мл сумен араластырған. Алынған
ерітіндідегі КОН массалық үлесін табыңдар.
18. Белгісіз заттың ... ... оның ... ... ... үлесі Са -0,2, молибден -0,98, және оттегі -0,32
тең болса.
19. 2,5 г мырыш пен ... ... Н2SО4 ... ... ... ... (қ.ж.) ... Құймадағы әрбір металдың массасын
анықтаңдар.
20. 10 г темір ... мен мыс ... (ІІ) ... ... тұз ... ... қосқанда 2,24 л газ бөлінеді. Қоспаның
құрамын анықтаңдар?
21. 1 кг 40 % ... ... ... ... үшін 62 % пен 15%
күкірт қышқылының қандай массалық қатынастарын ... ... ... ... тұзын қаныққанға дейін 70° С температурада 500 ... ... ... ...... ... Тұздың массасын
анықтаңдар?
ІІІ- тарау. Оқушыларды есеп шығартуға үйретудің әдістемелік
ерекшеліктері
§ 1. Оқушыларды есеп шығартуға , үйретуге ... ... ... мен ... ... ... шығаруда мұғалім оқушылардың психологиялық жас
ерекшелігін, білім дәрежесін ескеру керек.Осыған байланысты есеп шығарудың
процесін ... ... Егер ... ... дәрежесі жеткілікті болса,
кейбір есеп шығарудың әдістемелік бөлімдерін ескермей кетуге ... ... ... ... ... аралық есеп шығарудың әдістері
ескерілмей, нәтижелері бірден ... ... ... тек қана ... ғана ... ... Кейде салыстырмалы атомдық ... ... ... ... Мысалы, мына химиялық теңдеулер арқылы есептеу
жүргізейік.
2 Al + 3 H2SO4 = ... + 3 ... ... үшін ... мен күкірт қышқылының массасын және
сутегінің ... білу ... ... ... ... ... ν· м ... мен күкірт қышқылының массасын табамыз:
m(Al) = 2 моль ∙ 27 г/моль =54г
m (H2SO4) = 3 моль ∙ 98 ... = 294 ... ... пайдаланып V=ν∙Vm сутегінің көлемін табамыз:
V(H2) = 3 моль · 22,4 ... = 67,2 ... осы ... ... ... есеп шығарғанда бірден мынадай
жазуды көруге болады:
2 Al + 3 H2SO4 = Al2 (SO4)3 + 3 H2 ... г 294 г 67,2 ... ... есеп ... өте көп ... Бұны ... қысқаша бірігуі дейді(ықшамдап жазу). Егер оқушы бұл ... ... , бұл әдіс ... егер бұл ... білмесе, онда
алғашқы ескертулерді жүргізу керек. Күшті ... ... ... ... ... ... жазуға көшеді. Кейде есеп шығарғанда
өлшем бірлік көлемнен ... көшу ... ... ... оқушыға егер
V(H2O) = 250 мл болса, оның массасы да m(H2O) = 200г тең ... ... оны ... өрнектеп жазу керек:
V(H2O) = 250 мл m = V∙ p m(H2O) = ... ... =250 ... = 1000 ... шығаруда «ықшамдап жазу» әдісі көп қолданылады. Бұл әрине
жеке адамның өз ... Кез ... адам ... ... ... тиімді
тәсілге көшеді. Дегенмен де, ... ... көп ... ... есеп шығарайық:
Есеп№1. Мырш тұз қышқылымен әрекеттескенде 5,6 л сутек түзіледі.
Реакцияға ... ... мырш ... ... жазып есептеулер жүргіземіз.
х ... Zn + 2HCl = ZnCl2 + ... ... ... тәуелділік нақтылы анық көрініп ... да ... ... ... ... г ... (Zn) --------- 22,4 л сутегі
алынады
х г Zn -------- 5,6 ... ═ 65 ∙ 5,6 : 22,4 = ... де, ... ... ... ... қатынасы жоқ:
22,4 : 5,6 = 65 : х немесе 22,4 : 65 = 5,6 : ... да, ... ... ... көшкенде оқушылардың
физикадан, математикадан алған білімдерін ескеру керек. Есеп ... ... ... кажет. Есептерді бір типті пропорция әдісімен
шығарту дұрыс емес. Бұл оқушылардың білімін, ... ... ... математикадан алған білімдерін тежеуге мәжібүр болады.
Мысалы, мынадай есепті оқушыларға пропорция арқылы шығарыңдар ... ... № 10-6 . 800 кг 4% ... ... ... массасын табу.
Пропорция әдісі оларға тиімді ме? Оларға тиімді формула ... = m(е.з) : ... m е.з = ... w
m е.з = 800 кг · 0,04 = 32 ... ... ... пайдаланбайды. Мысалы, кім сатып алған
затына пропорция арқылы ақша ... ... оның ... ... арасында байланыс бар екендігін білу керек. ... ... ... бар, яғни ... тура бағытта да, кері бағытта да ... ... CaCO3 ... ... ... ... ... есеп: Құрамында 40 % Са, 12 % С, 48% О бар қосылыстың формуласын
табыңдар, егер оның Mr (CaxCy Oz) = 100 ... ... W= n · Ar ... ал кері ... n = W ∙ ... Есептің бұл екі байланысын пайдалану арқылы ... ... ... істеулеріне дәнекер болуға болады. ... ... ... кері ... арқылы есепті құруға тапсырма беруге
болады. Мысалы: № 11-51 ... ... ... ... ... вариант. 16 г SO2 алу үшін H2SO4 ... ... ... ... х ... + H2SO4 = Na2SO4 + SO2 + ... = 126 · 16 = 31,5 г ... 32 г, 40 г , 80 г, 160 г ... ... (SO2) алу ... грамм (Na2SO3) қажет.
ІІІ-вариант. 63 г, 126 г, 252 г Na2SO3 қышқылмен ... ... SO2 ... ... ... болады. Мұғалім оқушыларға есептің шартты жазуы
мен заттардың формуласы мен реакция теңдеуін береді.
Мысалы: а) m(Al2O3) = 20.4г
m(Al) -?
б) m(P2O5) = 284г 4 P + 5O2 ... ... ... ... ... ... құру. Есепті әртүрлі
әдіспен шығару. Бұдан кейін оқушыларға тура, кері ... есеп ... ... ... ... ... ... есеп құрастыра білу
керек.
§ 2. Есеп шығартуға ... ... ... мынадай әдістемелік принциптерді ескеру керек:
1. Есепті алдымен мұғалім өзі шығарады және оны талқылайды.
2. Оқушылар есептің ... әр ... ... ... қажет.
3. Есепті шығаруда оқушылар өзіндік іс-әрекеттерін көрсетуі қажет.
4. Есептің шығаруын қадағалай отырып, оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... жиі есеп шығартуға көп көңіл бөлу
керек.
Әр бір есепті мұғалім өзі үйде ... ... ... және оның ... де болуы қажет. Әр бір есепті карточкаға ... ... ... ... Сонда келесі жылы сол есепті пайдалануға
болады. Еш уақытта есептің шартын оқып ... ... ... ... кетеді, екіншіден қазіргі кезде есеп кітабы өте көп. ... ... өз ... ... ... қабілетін де ескеру керек.
Көбінесе есеп шығарғанда есепті мұғалім немесе мұғалімнің ... ... Ал ... оқушылар көшіріп отырады. Сондықтан есеп ... ... ... ... ... ... өзі ... қалай шығару керек екендігін, шығару
әдістерін көрсетеді. Өзі анализ ... ... ... шығару әдістерін
көрсетеді. Оқушылар түсініп көшіріп алғаннан кейін, барлық ... ... ... ... есептің шартын физикалық шамамен белгілеп,
талдау жасап, жоспар құрылады. ... ... ... есептің шығару
жолдарын өздеріне тапсырады.
3. Үшінші сатыда есептің дұрыстығын тексеру керек. Ол үшін есептің кері
байланысын іске асыру керек.
4. ... ... өз ... есеп шығарады.Оны тексеру үшін
жауабын тақтаға алдын-ала жазып қоюға болады. Әлде ... ... ... ... ... келтірілген № 11-51 есепті шығарудың
алгоритмдік ... ... ... ... ... Реакция теңдеуін құру.
3. Алғашқы іс-әрекетті орындап, реакция теңдеуі арқылы SO2 мен ... ... ... SO2 салмағын теңдеу бойынша алынған SO2 салмағымен
салыстыру.
5. Na2SO3 ... ... ... ... ... Енді ... ... көрсетейік.
№ 11-51 есепті шығару алгаритмі.
1. Есептің мазмұнын жазу:
m(SO2) = 16 ... ... ... ... ... + H2SO4 = Na2SO4 + SO2 + ... ... іс-әрекеттер:
М(SO2) = 64 г/моль; m (SO2) = 1 моль · 64 г/моль
= 64г
М(Na2SO3) = 126 ... ... ... ... ... г ‹ 64 г 4 есе яғни Na2SO3 ... 4 есе аз
болады.
5. Заттардың ... ... г : 4 = 31,5 ... 16г SO2 алу үшін 31,5 г Na2SO3 ... 3. Химия сабағында сандық есептерді пайдалану әдістемесі
Сандық есептерді мынадай жағдайларда пайдалануға болады:
1. Жаңа сабақты түсіндіргенде, сабақты ... ... ... күнделікті білімді тексергенде
2.. Оқылған материалдарды қайталауға және ... ... ... ... жұмысында, факультативтік
сабақтарда және сыныптан тыс жұмыстарда ... ... ... ... ... есептерді
пайдалану
Жаңа сабақты түсіндіргенде қаралатын ... ... ... ... ашып ... үшін, оқушылар өз бетімен қорытынды
жасау үшін есеп шығару әдісі қолданылады.Мысалы: ... ... ... сөзінде өткен сабақта спирттер класын өткендерін, енді
бүгін жаңа ... ... ... ... ... ... Есептің мазмұны алдын-ала тақтада жазулы тұрады.
Есеп № 1. Белгісіз заттың құрамына 53,3%- О , 40 % -С және 6,7 % ... ... егер оның ... ... ... 15 болса, қарапайым
қосылыстың молекулалық формуласын анықтаңдар.
Берілгені: ... ... ... мынаны анықтайды: формула
dH2=15 ... ... ... атомының санын анықтау
керек.
W(O)=0.533
W(C)=0.400 W= n · Ar : ... n = W ∙ Mr : Ar Mr = 2· dH2 ... ... ... = W ∙ 2 ... : ... (O) =16, Ar(C) =12,
Ar(H) = 1
Содан кейін n мәнің табамыз: n(O) = 0.533 ∙ 2 ∙ 15: 16 = 0.99 ... = 0.400 ... ∙ 15 : 12 = 0.99 =1
n (H) = ... 2 ∙ 15) : 1= ... келіп мынадай формула шығады: CH2O Бұл формуланың салыстырмалы
молекулалық массасы анықталады.
Mr(CH2O) =12+2+16 =30 Mr =2 dH2 , Mr =2 ... ... ... ... жаңа ... ... CH2O ... Ал
спирттің формуласы CH4O(метил спирті). Екеуін салыстырып ұқсастығы ... ... -2Н→ ... ... ... өткенде химиялық заңдылықтар мен ... ... үшін ... ... ... орны ... Зат массаның сақталу заңын өткенде оқушыларға мынадай есеп
беруге болады:
Есеп № 1. 2,17 г HgO ... 0,16 г ... ... ... қанша грамм сынап түзіледі: Мынаны ескеріңдер, бұл реакцияда
басқа заттар түзілмейді.
Есеп № 2. 4 г ... ... 7 г Fe ... ... ... ... Бұл есеперді шығару арқылы, зат ... ... ... және ... ... ... массаларын есептеуге үйренеді.
Авагадро заңы өтілгенде мынадай есеп беруге болады.
Есеп № 1. 14 г азот , 16 г ... , 17 г ... (қ.ж) ... ... № 2. Көлемі 1м3 тең (қ.ж) кез ... ... ... ... № 3. 1г CaCO3 термиялық ыдырағанда (қ.ж) қандай ... ... № 4. 1 л газ (қ.ж) 1,25 г тең. ... ... ... ... № 5. 1моль Н2, О2, СО2 ... ... егер ... p(O2)=1,43 г/л, p(CO2)=1,96 г/л ... ... ... ... V = m / р ... орнына «М» алады, себебі 1моль заттың массасы, моль ... ... М(Н2) ... М(О2) = 32 ... ... =44 ... = ... = 22,4 л/моль
0,089г/л
Vm(О2) = 32г/моль = 22,4 л/моль
1,43г/л
Vm(СО2) = ... = 22,4 ... ... ... молярлық көлемнің 22,4л тең екендігін
біледі, осыдан кейін мұғалім бірдей көлемде ... ... ... ... болатындығын айтып, Авогадро заңының анықтамасын айтады.
«Моль» ... ... ... үшін мұғалім алдымен оның ... есеп ... №6. ... ... ... ... ... бөлшек сан кіреді?
Мысалы: 12г С атомында және 32г оттегі ... ... ... ... (С) = 0,2·10-24 г m0 (О2) = ... ... NА (С) = 12г : ... = 6·1023:
NА (О2) = 32 г : ... = ... ... ... ... ... ... 1молі 6·1023тең
екендігін анықтайды.
Жаңа сабақты түсіндіргенде, есепке байланысты талқылауды мұғалім ... тек ... ... ғана ... ... жаңа сабақтағы сияқты есептерді беруге болады, тек ... ... ... өз ... ... ... талап
етеді.Бекітуде егер оқушылар есепті шығарудың жолдарын жақсы меңгерсе онда
мұғалім күрделі есептер ... есеп ... осы ... байланысты беруге болады. Мысалы:
Зат массасының сақталу заңы мен Авагадро заңына мынадай есептер ... № 1. 20г CaCО3 ... ... дейін қыздырғанда 10,12 г СаО
алынған.Бөлінген СО2 массасын табу.
Есеп № 2. 2,7 г суды ... ... мен ... ... 0,3 ... ... ... оттегінің массасы қанша?
Есеп № 3. Егер газдың көлемі 250 мл, массасы 0,715г тең ... ... ... ... ... ... болады?
Есеп № 4. 0,2 моль О2 , 0,2 моль Н2 (қ.ж) қандай ... ... № 5. 7г N2 ; 5,1 г NH3 ; 6,8 г H2S (қ.ж) ... ... ... тексеруде де сандық есептерді пайдалануға болады.
Білімді ... де үйге ... ... ... шығартуға
болады. Біріншіден ол есептің дұрыс шығарғаның тексереді. Мұғалім оқушыны
тақтаға шығарып, есеп кітаптан шығаруды ұсынады. Егер оның ... ... ... онда соған ұқсас есеп беріледі. Бұл кезде ол оқушы есепті
талқылап заңдылықтарды түсіндіреді және әртүрлі әдіспен ... ... ... қиын ... онда есепті сыныппен талқылап шығарған жөн.
Қайталауда, қорытынды сабақтарда сандық есептерді ... Бұл ... ... ... 2-3 ... қамтитындай есеп
беріледі. Бұл әдіс жоғарғы сыныпта ... ... зат ... ... Авагадро заңымен байланыстырып формула құрастыруға соған
байланысты Авагадро заңына ... ... беру ... № 1. 11,2 л сутегімен Fe3O4 тотықсызданғанда темірге ... ... ... Fe3O4 ... + 4H2 → 3Fe + ... № 2. Мырыш HCl әрекеттескенде 4,48 л ... ... ... мырш қатысқан?
Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2
Бұл есепте зат массаның сақталу заңы мен Авагадро заңы ... ... де ... беру ... ... ... білуге
болады. Қайталанатын сұрақтарды есеп арқылы пысықтауға болады. Мысалы:
Тақырыбы: ... ... ... және Авогадро заңына» мынадай есептер
беруге болады:
Есеп №1. 16г О2; 1г Н2; 22г СО2 қ.ж. қандай көлем алады?
Есеп №2. 11г СО2; 8г О2 ... ... ... №3. ... (p=1,25 г/л) тең газдың молярлық массасын табыңдар.
Тақырыбы: «Зат ... ... ... №1. 8г Ѕ пен 14г Ғе әрекеттескенде шыққан ҒеЅ массасын анықтаңдар
Есеп №2. 56г СаО мен 4г СО2 алу үшін ... ... ... ... керек.
Оқушылардың ой-өрісін дамыту үшін пәнге деген қызығушылығын
арттыру үшін, олардың оқуға ... ... ... ... ... ... ... берген жөн. Тәжірибелі мұғалімдер күнделікті ... ... есеп ... 1-3 материалдарды қамтитындай есептер
береді. Бұл олардың өткен материалдарды еске ... көп ... ... ... ... ... сабағында мынадай есептерді
беруге болады.
Есеп №1. а) 1,5моль Ғе2О3 ... ... б) ... 1,12л тең ыдыста
СО2 бар (қ.ж.) Ыдыстағы ... ... ... ... зат ... №2. 20г МдО ... қышқылымен әрекеттескенде шыққан МдЅО4
массасын табыңдар
Есеп №3. 19,7г ... алу үшін ... ... ... ... СО2 ... тексеруде де сандық есептерді пайдалануға ... ... ... ауызша сұрақтар беріледі. Бұл оқушылардың жаттап
келуіне ... ... ... ... ... болады, олардың
творчествалық іс-әрекеттері ... ... есеп ... ... болады. Мысалы: «Оттегінің қасиеті» тақырыбында оқушыдан үйге
берген тапсырманы есеп шығарту арқылы сұрауға болады.
Есеп №1. 1,08г АI ... ... ... АI2О3 ... табу.
Оқушылар бұл есепті шығаруда оттегіне байланысты реакция теңдеулерін
жазып , есептеулер жүргізеді.
Білімді тексеруде сапалық есептердің ... өте зор. ... ... ... ... ... беруге болады.
Есеп №2 Көмір шала жанғанда иіс газына айналады, ал ... ... ... ... ... Иіс газы -улы, суда аз ... көк ... болып
жанады. Көмір қышқыл газы –улы емес, суда ериді, жанбайды. Осы ... ... ... «С» ... мөлшерін анықтаңдар. Оттегі
мен көмір қышқыл газын бір-бірінен қалай ажыратуға болады.
Егер мұғалім жаңа сабақтың алдында үйге ... ... ... есеп ... онда есеп өткен материалмен жаңа материалды
жалғастыратындай болу ... ... ... концентрация» тақырыбы
алдында мынадай есеп шығартуға болады.
Есеп №3 Ауадағы оттегінің мөлшері О2-23,2%; N2- 75,5% ... ... Егер 1л ... ... 1,293г болса, ондағы О2: N2 моль саны ... = 0,232 ω = m ... : m ... ... = 0,755 m = ω· m ... γ = m ... : ... =1,293г/л
γ = ω ∙ m
(қоспа) : М
γ(О2) ; γ(N2) -? γ (О2) = 1,293· 0,232 : ... ... (N2) = 1,293· 0,755 ... = ... 1 л ауада 0,009 моль 02 және 0,035 моль N2 ... ... ... ... арқылы оқушылардың ... ... ... ... есеп ... ... ең негізгі мәселеге
көңіл аудару керек. Алған білімдерді бір жүйеге келтіру ... ... ... білу ... Сол ... арқылы оқушылардың
жинақталған ойлау іс-әрекеттерін дамытуға болады. ... екі ... ... 1. ... 2. ... ... ... ойлауды көп қолданады. Сөйтіп есеп
шығарғанда есептің теориялық мәніне көп көңіл ... ... ... ... ... бұл жерде оқушыға теориялық білім керек. ... ... ... ... теориялық ... ... ... ... ... ... дамытқанда,
алған теориялық ойлаудың мынадай ... ... ... көрнекілік бойынша ойлау.
б) Нақты бейнелік форма арқылы ойлау.
в) Абстрактылы (дерексіздік) ойлау.
г) Жинақталған ойлау іс-әрекет.
Сондықтан есеп шығарғанда схемалар мен ... , ... ... жөн. ... ... ... ... алған ұғымдарды жинақтайтындай есептер қарастырған жөн.
Мысалы: ... ... ... ... мынадай тапсырманы орындау.
1-тапсырма а) Формуласын жазу: б) ... ... жай зат па? ... элементтен тұрады
Мг (СаСО)3 = 100
Мг (СаСО)3= n· Ar(Ca)+n1· Ar(C)+n2· Ar(O)
n =1 n1 =1 n2 ... Мг ... =1· 40 +1· 12 +3· 16 ... ... ара ... ... = ... =n1·Ar(C):n2·Ar(O)
m(Ca) : m(C) : m(O) = 40 : 12 : 48 = 10 : 3 : 12
Екеуін ... ... мен ... анықтайды. Сосын 3ші
тапсырма береді. ... ... ... ... элементтердің
массалық үлесін табу.
Мұғалім әңгімелесу арқылы түсіндіреді. Оқушылар мұнда да ... ... ... формуланы атап көрсетеді. Сол формула бойынша есептеулер
жүргізеді.
ω = n· Ar :
Mr
Шешуі:
СаСО3 – ... ... ω (Ca) =1· 40 :100 = 0,4 = ... (C) =1·12 :100 = 0,12 = ... (О) =3·18 : 100 = 0,48 = ... (СаСО)3 = 100 ; Ar(Ca)= 40; ... ... 40% Ca, 12%С, ... үш ... ... ... мен ... табады.
Қорытындылағанда заттың химиялық ... ... және ... ... айтылады. Газ тәрізді заттардың молекулалық формуласын
табу оқушыларға ... ... Бұл ... 10 сыныпта шығарылады.
Сондықтан 8 ... ... еске ... ... жазады. ω
= n·Ar / Mr Оны ... ... ... = ω · Мr ... №1. ... ... ... туындысының салыстырмалы
молекулалық массасы-237 Ондағы Сl- массалық үлесі 0,899, ал С-0,101.
Формуланы ... (Сх Х4)= 237 n = ω· Мr /Аґ n (СI) ... 237 : 35,5 = 6
ω (CI) = ... (C) =0,101 n ... 0,101· 237 : 35,5 = ... ... С2СI6 ... ССI3-
ССI3
Ar(СI) =35,5
Ar(С) =12
Ерітінділерге есеп шығарғанда да мына ... ... = n · Ar : ... ... арқылы мәліметтерді еске ... ... ... екі ... тұратынын айтады.
m (ерт) = m + m1 ω = m (е.з.) : m ... ω = m (е.з.) : m + ... ... ... ... (6кл) ... ... көлем мен
тығыздық арқылы да табуға болатыны:
m(ерт) = m + m1 = V· p ... ω = m : ... №2. 20г ... ... 4г тұз ... ... массалық үлесін табыңдар.
Шешімі:
m(ерт) = 20г ω = m (тұз) : m (ерт) ω = 4г : 20 г ... = ... ω (тұз) - 0,2 = 20 ... №3 5г ... ... ерітеді. Ерітіндідегі NaCl массалық үлесін
табыңдар?
Шешімі:
m(NaCl) =5г ω = m / m + m1 ω =5 /5 + 45 ... ... 10% ... №4 ... бойынша тазартылған вино спиртінің құрамында 4% су
бар.Егер спирттің p = 0,8г/см3 ...... ... ... ... Н2О) = 0,04 ω = m : V·p m = ω· V· ... ... ... = ... m(Н2О) = 0,04· ... 0,8 =32г
--------------------------
m(Н2О)-? ... 32г ... ... ... ... «Зат ... ... «молярлық масса»; «Авагадро саны»; «молярлық көлем»;
«реакцияның жылу ... т.б. ... ... осы ... ... жөн. Бұл ... пайдалану арқылы есептер шығару ... ... ... физикалық өлшем бірліктер арасында байланыс
барлығы байқалады. Оны мына схема ... ... = M· υ m = p· V V = Vm· υ γ = Q : ... схеманы пайдаланып, оқушыларға «зат мөлшері» деген ұғымды кең
түрде түсіндіруге ... ... = m : M; γ = V: Vm ; γ = Nо : ... ... ... мақсатында мынадай есептер шығаруға
болады.
Есеп №5. Көлемі 11,2 л тең ... ... ... ... молекула санын, массасын және зат ... =11,2л γ =V/ Vm
m = V· ... m ... =16 ... ? γ (О2)- ? ... ? γ (О2) =11,2л :22,4л ... = 0,5 моль
немесе
Vm (О2) =22,4л/моль m = γ· M N 0= ... ... m (О2) ... ... ... N0 (О2) = 0,5· ... = ... 3·1023; 16г; 0,5моль
Мектеп бағдарламасында химиялық реакция ... ... ... қарастырылады. Олардың көптігі сондай және әртүрлі болып келеді.
Бірақ барлығына ... бір ... бар. Ол ... ... іс-әрекет бар.
Міне осыны қарастырайық: Мысалы мынадай теңдеу берілді.
n1А + n2В = n3С + ... + В = С + ... осы 4 ... ... массасы берілсе, ал екінші заттың
массасын анықтау керек болса, онда есепті ... 12 ... ... | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |10 |11 |12 |13 |14 ... | | | | | | | | | | | | | | | | ... |m |m |х | | |х | | |х | | |m 1 |m1 | | ... | | |m |m |m | |х | | |х | |m 2 |m 2 | | С
| |х | | |х | |m |m |m | | |Х |х | | | Д
| | |х | | |
Х | | |х |m |m |m | |х | | Бұл ... ... ... ... ... ... арқылы, екінші заттың массасын анықтауға болады.
Мұндай есепті базовой деп атайды.(негізгі) Бұл ... ... ... ... көшу өте күрделі. Оған көшу үшін алғашқы базовой есеппен
салыстыра отырып сатылап көшу керек. Ол кезде оқушылардың ... ... мән бере ... жаңа әдістің ерекшелігіне назар аударады. Енді
мысал келтірейік:
Есеп №6 (1-вариант) 1,2г Мд алып ... ... ... мөлшерімен
Н2SО4 қосып тұз алады.Тұздың массасын табу.
Шешімі:
m(Mg) =1,2г Mg + Н2SО4= Mg SО4 + ... ? ... ... ... формуланы
қолданамыз. m = γ· ... m (Mg) ... ... = ... m (Mg SО4) ... ... ... үшін бір әдісті қолданамыз. Мысалы, ... ... ... < 24г 20есе аз, олай болса тұз да 20 есе аз ... (Mg SО4) ... = ... m (тұз) - ... ... Н2SО4 пен Н2 массасын есептеуге болады.
(2-вариант)
m (Н2SО4) = 98г m (Н2) = ... 1,2 < 98г ... m ... = 98г : ... 1,2 < 2 ... m (Н2) = ... г ... ... ... Мд деп беруге болады. Бұл жағдайда
да
есептің шешімі өзгермейді, егер 1,2г Мд ... ... ... ... бірлігін алсақ та, сол жауап шығады.
0,05 ... + Н2SО4 = Mg SО4 + ... = ... γ (Mg SО4) = ... = γ· M = ... = 6 г (Mg ... ... біріктіріп жазып, негізгі есеп арқылы оқушыларға
есептің мәнің түсіндіруге болады. Яғни егер бір ... ... ... ... ... массасын анықтауға болады. Енді ... ... ... + n2В = n3 С + n4 Д ... М(А) n3 ... ... А + n2 В = n3 С + n4 Д ... М (А) n2 М(В)
m ... А + n2 В = n3 С + n4 Д ... М (А) ... ... ... ... зат ... берілген болса, сол арқылы
екінші заттың массасын табуға болады. Шығару жолы ... ... ... ... + В = С + Д ... ... + В = С + Д ... ... + В = С + Д ... ... ... ... бір ... массасы арқылы
(немесе моль) қалған үш заттың массасын (моль) анықтауға болатының көреді.
Авогадро заңына мынадай есептерді шығартуға ... №3 ... г Мg ... ... ... мөлшерімен әрекеттескенде қанша
көлем Н2 бөлінеді (қ.ж.)
Есепте ... ... ... ... массасын тауып, көлемге
көшуге болады. Немесе моль саның табу арқылы көлемді есептеуге болады.
1,2г
Хг
Мg+ Н2 SО4 = Мg SО4+ ... ... ... ... 2г х ... : 24 = 0,1 ... = m : p V = 0,1г : ... = 1,12 л (Н2)
(2- Моль ұғымы ... ... = m : М γ (Н2) = 0,1г : ... = 0,05 ... = γ · Vm
V = ... 22,4л ... ... бұл екі әдіс тиімді емес, себебі көп уақыт кетеді. Сондықтан
бұл жерде тиімдісі газдардың молярлық көлемі ... ... жөн. ... мына ... бойынша түсіндіреді.
m ... + В = С + Д ↑ ... ... ... + В = С + Д ... Vm
m ... + В = С + Д ... ... ... ... ... өз ... ... №3 ... 1,2 ... л
m (Mg) =1,2г Мg + Н2 SО4 = Мg SО4 ... ... - ?
M (Mg) ... Vm = ... бойынша 1моль Мg 1моль Н2 ығыстырады, яғни
m (Мg) =1моль · 24г/моль = ... ... ... = 22,4л
1,2г < 24 20 есе аз, олай ... ... де 20 есе ... (Н2) = 22,4 : 20 ... 1,2г Мg 1,12 л Н2 ... №4 98г 5% Н2SО4 ... ... мөлшерде Мg қосқан. Шыққан
тұздың массасын табу. Берілген есепте ... ... ... ... ... ... ... керісінше ерітіндінің массасы берілген.
Осы мәліметтер арқылы Н2SО4 массасын табу керек.
Шешуі:
m(ерт) Н2SО4= 98г ω = m (зат) /m ... m ... = ω· ... = 0,05 m = 98· 0,05 = ... ? ... + Н2 ... Мg SО4 + ... ... = ... ... ... (Мg SО4) =120г/моль.
Теңдеу бойынша үшеуі де бір моль, сондықтан олардың массасы:
m (Н2SО4) = 98г, m ... ... 98 г 20 есе аз, ... ... тұз да 20 есе аз ... ... =120г : 20 = 6 г
Жауабы: 98г 5% Н2SО4 ... ... 6г Мg SО4 тұзы ... ... кейін оқушыларға осы есептің жалпы схемасын береді:
m ... + В = С + Д ... ... М(С)
m (ерт) және ω Есеп ... (В) = m (ерт) · ω 1. ... ... ... + В = С + Д 2. ... ... ... ... ... №4 есеп пен №5 ... ... мен ... ... ... сандық есептің жаңа үш түрімен ... ... 13,14 ... ... ... екі заттың массасы
берілген, біреуі артық алынған. Оны ... ... ... Заттың мөлшерін салыстыру (есептің шарты бойынша және реакция
теңдеуі бойынша)
2. Теңдеу бойынша және есептің ... ... ... ара ... Реакцияға қатысқан заттың массасын салыстыру.
4. Пропорция арқылы ... мен ... мәні ... ... ... ... ... ара қатынасы
Есеп №8 1,2г Mg, 5,5г Н2SО4 ерітіндісімен әрекеттескенде неше
көлем (қ.ж.) ... ... және тұз ... ... =1,2г Мg + Н2 SО4 = Мg SО4 + ... Н2SО4) =5, 24 ... ... 1моль
m(МgSО4)-?
Химиялық реакция бойынша бір моль Мg, бір моль ... ... ... 1,2г < 24г 20 есе ... олай ... ... да
20 есе аз бөлінеді:
m ( Н2SО4) = 98 :20 = 4,9г
Ал ... ... ... ... 5,5г. 4,9г < ... ... қышқыл артық алынған. Енді қалған ... ... ... жөн. Келесі есептің түрі шығымға ... ... ... ... ... ... теориялық деп, ал іс жүзінде алынған
заттарды практикалық деп ... ... ... ... ... = m прак / ... №9 1,2г Mg ... Н2SО4 әрекеттесіп 5,5г тұз алынады.
Алынған өнімнің ... ... ... ... =1,2г ... MgSО4) =5,5г Мg + Н2SО4 ═ МgSО4 + ... =? ... ... ... 1 моль Мg 1 моль ... ... 1,2г < 24г ... олай ... m ( MgSО4) массасы 20 есе аз болу керек, ... ( MgSО4) =120 : 20 = 6 ... ... ... ... ... = 5,5г : 6 г = 0,92 = 92 %
Жауабы: 92%
Оқушылардың назарын тағы да, сандық есептерді салыстыру үшін осы
есепті ... ... ... ... есеппен салыстыруға аударады.
m ... + В = С + ... ... ... ... ... ... 1. ... ... ... ... ... = ... : ... ... ... ... ... кері ... ... жолдары көрсетіледі. Өнімнің шығымын
кері есеп арқылы былай ... Іс ... ... ... ... бастапқы заттың массасымен
практикалық шығым арқылы анықтау.
2. Екінші әдісінде практика ... ... ... массасы мен
шығым беріледі. Бұл ... ... ... ... белгілі өнімнің
массасымен практикалық шығым арқылы ... ... ... көрнекі ретінде көрсету үшін, есепті шығарудың жалпы
схемасы құрылады:
m ... + В = С + Д ... ... ... ... ... ... арқылы
ή = mпр : mтеор
шығым анықтанылады.
m ... есеп ... ... есеп
бойынша mтеор табамыз.
2. Формула арқылы
ή = mпр / mтеор
mпр. анықталынады
... есеп ... ... ... = mпр / mтеор
mтеор .анықтайды
2. Базовой есеп
бойынша m (А) ... мен ... ... екі есептің шарты берілген. Осы шарттар бойынша есептің
мазмұнына ... ... ... = 1кг ... = СаО + ... ... = ... - ... ... = ... = 1836кг/м3
ω (Н2SО4) = 0,96
-------------------------------
m (Н2О) - ?
24. Кальций карбонатын айырғанда 11,2л СО2 түзіледі. ... ... ... калий гидроксидімен әрекеттестіріп тұз (К2СО3) алынады.
Реакцияға қатысқан КОН массасын анықтаңдар.
25. ... ... ... ... ... үшін ... есеп кітаптардан алуға болады.
26. «Оттегі, оксидтер. Жану» тақырыбында 20минуттық 7 ... ... ... ... оқушыға б) күшті оқушыға
27. 50 кг сусыз күкірт қышқылынан, массалық ... 0,3 және ... кг/ м3 тең ... ... қышқылын дайындау үшін оның
қандай көлемін ... ... 2,3 г ... ... әрекеттескенде бөлінетін сутегінің (қ.ж.) моль
саның анықтаңдар.
29. «Ион алмасу реакциясы» тақырыбы бойынша сабаққа дайындалғанда
сізге сабақтың жоспарына 2-3 тапсырманы ... ... ... ... , оны ... ... жолдарын
көрсетіңдер.
30. 14,2 г фосфор оксидін (V) 50 мл сумен әрекеттестіріп алынған фосфор
қышқылы ерітіндісінің массалық үлесін анықтаңдар.
IV-Тарау. ... ... ... есеп ... ... 8 ... ... бойынша заттың салыстырмалы молекулалық массасын табу ... % ... ... №1. ... ... мен сутегінің массалық үлесін ... ω (эл) = Ar ∙ n / Mr; Mr ... ... ω (Н) = Ar(H) ∙ n : Mr(H2О) ... : 18 = 0,11 = ... –? ω(О) ... ... (Н)=1 ω (О) = Ar(О) ∙ n : Mr(H2О) = 16 ∙1: 18
= 0,89 = ... суда 11% -Н және 89% О бар.
Авогадро заңы бойынша есептеу
Есеп №2. 2 моль күкіртте (S) ... атом ... ... NА = 6∙1023 ... γ = N0 : ... - ?
N0 (S) = NА∙ γ (S) = 6∙1023 ... =
12∙1023
Жауабы: 2 моль күкіртте- 12∙1023 атом бар.
Есеп №3 1,2∙1023 молекула суда заттың қандай ... ... ... γ (Н2О) = N0 : NА = ... : ... 0,2моль
-----------------------
γ(Н2О)- ?
NА = 6∙10 23 моль-1
Жауабы: 0,2 моль суда 1,2∙1023 молекула су ... ... ... ... ... көлем арасындағы байланыс
және масса мен зат ... ... ... Міне осы ... ... есептер шығаруға болады. Мысалы:
m = p ∙V және m = γ ∙ M
Осыдан M = m / γ ; γ = m / ... (эл) = m0 ...... =12
М (зат) = m0 (молекула)NА
М(Н2О)=3,001∙1023∙6∙1023моль-1 =18
Есеп №4. 0,25 моль күкірт қышқылының Н2SО4 массасын табу.
Шешуі:
γ (Н2SО4)=0,25моль m = γ ∙ M ... m ... = ... ... =24,5г
m(Н2SО4)=?
Мr(Н2SО4)=98
Жауабы: 0,25моль (Н2SО4) – 24,5г тең.
Есеп №5 11г көмір қышқылында (СО2) қанша молекула бар және зат ... =11г γ = m / М N0 = γ ∙ ... - ? N0-? М (СО2) = ... =44 γ (СО2) = 11г / ... = ... ... (СО2) = 0,25 моль ∙
6∙1023 моль-1 = 1,5∙1023
Жауабы: 11г көмір қышқылында (СО2) -0,25 моль және ... ... ... ... ... ... №6. Мысты тотықтырып 40г СиО алу үшін қанша грамм оттегін ... ... = 40г 2Си + О2 = ... ... ... m = γ ∙ M ... ... оттегі мен СиО
М(СиО) = 80г/моль ... ... (О2) = ... ... = ... (СиО) = 2 моль ∙ 80 г/моль
=160г
Енді осы есептерді бірнеше әдіспен шығарайық.
1-әдіс. Зат ... ... ... 40г СиО мен 160г СиО ... 40 100 кг (4,6 есе) олай ... V(СО2) және m (СаО) да ... көп ... = 22,4 м3 · 4,6 = 103 ... (СаО) = 56 кг · 4,6 = 257,6 ... Известнякті өртегенде 257,6 кг СаО және 103 м3 СО2 ... мен ... ... ... ... ... 8-11сыныптарға арналған есептер
жинағынан төмендегі есептерді шығарыңдар: №5-107, 5-109,5-111,5-118,5-
135,5-136, 6-25.
55. 30г тұз ... 25г ... ... ... ... ... ... көмірқышқыл газы бөлінді.
56. 10г азот қышқылы мен 5,35г ... ... ... ... Аммоний нитратын NН4NО3 қыздырып айырғанда азот және су түзіледі.
6,4г аммоний нитратын ыдыратқанда бөлінетін азоттың ... ... ... ... ... ... 89% ... 5,6л аммиакты тотықтыру арқылы алынған азот оксидінің (ІІ) ... егер азот ... (ІІ) ... ... ... ... 4,59кг барий оксидін алюминиймен тотықсыздандыру арқылы 3,8кг ... ... ... анықтаңдар.
60. 2г алюминий жанғанда 62кДж жылу бөлінеді. Процестің термохимиялық
теңдеуін құрыңдар.
61. Құрамында 80% мырыш сульфиді бар. 1т ... ... ... ... ... газ ... ... 8% қоспасы бар 500кг көмірді жаққанда қанша көлем көмірқышқыл газы
бөлінеді.
63. 10,8% 75г темір хлориді (ІІІ) ... ... ... ... ... ... тұнбаның массасын анықтаңдар.
§3. 10 сыпып есептері
Газ күйіндегі заттардың молекулалық формуласын анықтау
Есеп №1. Заттың құрамы С = 54,55 % , Н = 9,09 % , О = 36,36 % , ... 22 тең. ... зат ... оксидің оңай тотықтырып , қышқылға
айналады. Заттың формуласын анықтаңдар.
Шешуі:
dН2 (зат) = 22 1- ... ω = n ·Ar / Мr ; n =
ω · Mr / Ar ... = ... = 0,0909 Мr = 2 · dН2 ; n = ω · 2 · ... Ar ... = ... (С) = 0,5455 · 2 · 22 / 16 = ... - ? n (Н) = 0,0909 · 2 · 22 / 1 = 3,9 = 4
n (О) = 0,3636 · 2 · 22 / 16 ... = ... ... ... ... бұл ... альдегиді, оның
құрлымдық формуласы:
О
∕∕
СН3 – С
\
Н
2- әдіс. Бұл әдіс бойынша салыстырмалы тығыздық арқылы газ ... ... ... ... ... = 2 · ... = 2 · 22 = 44
Белгісіз заттарды х : у : z ... ... ... ... ... ... ... табамыз.
m (С) = 44 · 0,5455 = 24
m (Н) = 44 · 0,0909 = 4
m (О) = 44 · 0,3636 = ... : у : z = 24 / 12 : 4 / 1 : 16 / 16 = 2
: 4 : ... ... ... №2. 0,29 г газ тәрізді ... ... 448 мл ... газы ; 0,45 г су ... ... газ ... ... бойынша салыстырмалы тығыздығы dН2 = 29 тең. ... ... ... = 0,29 г ... ... массасы мен
көлемінен заттың
V(СО2) = 448 мл ... ... ... ) = 0,45 г ... заттың алдымен
салыстырмалы
dН2 (зат) = 29 ... ... ... = 2 · dН2 , Мr = 29·2 = 58; М = 58 г / ... ... белгісіз заттың, судың және көмірқышқыл газдың сандық
мөлшерін анықтаймыз. γ = m / М
γ(зат) = 0,29 г : 58 ... = 0,005 ... (СО2 ) = 0,448 л ׃ 22,4 ... = 0,02 моль
γ (Н2О) = 0,45 г : 18 г/моль = ... ... ... ... ... ... мен ... пайда болған
заттардың сандық мөлшерлері бір-біріне мынадай ара қатынаста болады:
γ (зат) : γ (СО2 ) ׃ γ (Н2О) = 0,005: 0,02 : ... 4 : ... 4 моль СО2 ... ... С атомы болады, ал 5моль Н2О – 10
моль Н атомы кіреді.
Жауабы: С4Н10
2- әдіс. ... ... ... ... ... газ ... құрамындағы көміртегі мен сутегінің массаларын анықтайды.
m (С) = V(СО2) · n · M(С) / Vm ;
m (С) = 0,448л · 1· 12 ... / ... ... (Н) = V(Н2О) · n · M(Н) / М (Н2О) ;
m (Н) = 0,45 г · 2 ·1 ... / ... = 0,05г
Элементтердің массасы мен жаңған заттың массалары арқылы әрбір
элементтің массалық үлесін ... = m(эл) / ... ω (С) = 0,24 г / 0,29 г = ... (Н) = 0,05 г / 0,29 = ... ... ... элементтің атомдарының саның анықтаймыз:
n = ω · 2 · dН2 / А;
n (С) = 0,83 ·29 · 2 = 4
n (Н) = 0,17 · 29 · 2 / 1 = ... ... ... ... Пропорция әдісі. Бұл әдіс бойынша бір моль көмір сутегі
жанғанда оның ... 58 г деп ... Осы 58 г ... ... ... л СО2 және m г Н2О ... ... құрамыз.
СхНу + О2 → СО2 + Н2О
58 г ...... г ... 0,448 л
V = 58 г· 0,048 л / 0,29 = 89,6 л ... г ...... г ... 0,45 г
m = 58 г · 0,45 г / 0,29 г = 90 ... (СО2) = 89,6 л : 22,4 ... = 4 ... (Н2О) = 90 г : 18 г/моль = 5моль
Көмір ... ... - ... ... ... ... белгісіз заттың салыстырмалы тығыздығы берілген. Осы
мән бойынша заттың салыстырмалы ... ... ... = 29 · 2 = ... ... ... ... СхНу деп белгілейміз. ... ... ... ... ... ... х + у = ... көмір сутегінің далпы формуласы Сn Н2n + ... ... үшін ... ... сутегіне қарағанда (2х+2) у мәні
мынаған тең болады:
У ≤ 2х + 2
Теңдеуден у ... ... У = 58 -12 х 58 -12 х ≤ 2
х + 2
58 - 2 ≤ 2 х + 12 х ... ≤ 14 х ... Х ≥ ... х > 4, ... х =5, онда ... мынаған тең болады.
12 х + у > 58 , бұл 12 х + у = 58 ... ... ... х = 4, онда 12 · 4 + у = 58; у = ... ... ... - ... мен тапсырмалар
64. Заттың құрамы 82,36% азоттың және 17,64% ... ... ... ... ... 17тең. Заттың формуласын табыңдар.
65. Белгісіз заттың буының тығыздығы 2,05г/лтең. Заттың құрамына 52,18%
көміртегі, 13,04% ... және 34,78% ... ... ... ... ... формуласын төмендегі құрамы бойынша анықтаңдар: 1) 70%
темір және 30% ... 2) 64,7% ... және 35,3% ... 3) 56%ванадий
және 44% оттегі
68. 6,2г затты жаққанда 12г кремнийдің диоксиді мен 5,4г су түзіледі.
Заттың ауа бойынша ... ... ... формуласын табыңдар.
69. Көміртегі мен сутегіден тұратын затты жаққанда 55г СО2 және 27г ... ... ауа ... ... 2,48тең. Заттың формуласын
анықтаңдар.
70. 400мл көмірсутегі мен 1000мл оттегін араластырып жағады. ... ... ... 800мл ... ... ... ... қатысқан
жағдайда, көмірсутегінің формуласын анықтаңдар.
71. Мыс пен күкіртті ауада қыздырғанда 8г СиО мен 3,2г ... ... ... ... ... ... ... Есептерді талдап, шығарту арқылы студенттердің ой - ... ... ... ... арқылы студенттер келешекте есептті
талдап, ой -өзегінен өткізуге үйренеді. ... ... ... ... ... Есепті шығару үрдісі кезінде теориялық білімді пән
аралық ... ... ... ... Сондықтан да үнемі
күрделі есептерді шығару ... ... ... ... ... Енді мысалдар келтірейік.
1-Есеп (№ 17-22). 100 г темір пластинкасын мыс купороса ерітіңдісіне
батырған. Мыс қонған пластинканы кептіріп ... ... Оның ... г болған, Пластинкаға қонған мыстың массасын анықтаңдар.
Шешуі: ... ... ... (Fе) = 100 г
m (Fе +Си) = 101,3 г Fе + СиSО4 = FеSО4 + ... (Си) - ? ... ... бойынша
темірдің әр атомы
М(Fе) = 56 г /моль ... ... ... ... = 64 г ... ... әр бір атом ... ... атом мыс ... ... ... ... темір мен мыстың мольярлық массаларының ... = 64 г ... − 56 г ... = 8 г ... ... ... пластинканың тәжірибеге дейін ... ... ... ... ... ... = 101,3г − 100г = 1,3г
Міне осы өткізген талдаудың нәтижесі, есепті шығарудың негізгі ... ... Әрі ... ... ... ... ... болады.
1- әдіс. 1,3 г < 8 г 6,15 есе, олай ... ... ... да ... 1 моль ... массасынан 6,15 есе кем болады :
m (Си) = 64 г ׃6,15 = 10,4 ... ... ... 1,3 г ... мыс пен ... ... айырмасына (8г) тәуелділікте болып тұр. Ал бұл 8г сан
бөлінген мыстың мольдік ... тең ... тұр. Олай ... ... моль ... тең ... = 1,3 г ׃ 8г/ ... моль
Формула бойынша мыстың массасын табамыз: m = ν · М
m (Си) = 64 ... · 0,162 моль = 10, 4 ... ... ... темірді х моль, ал пластинкадағы мысты да
х моль деп белгілейміз. Ал, ерітіндіге өткен темірдің массасын −56 х,
пластинкаға ... ... ... −64 х ... анықтаймыз.
Теңдеу құрамыз: 100 −65 х +64 х = 101,3, осыдан 8 х = 1,3; х = ... (Си) = 64 ... · 0,162 моль = 10, 4 ... Егер 1 моль Си ... ол 64 г сәйкес келеді, онда
пластинканың салмағының айырмасы 8 г тең, олай болса m (Си) бөлінсе
пластинканың ... 1,3 г ... ... ... ... m = 8 ׃ 1,3
m (Си) = 64 г · 1,3 г / 8 г = 10,4 ... ... 10,4 г Си ... ... 1, 60 г калий бромиді ... ... ... ... 6,00 г ... ... Қоспаны кептіреді. Сонда 1,36 г тұз
қалдық болып қалады. Қоспадағы хлордың проценттік массасын анықтаңдар.
Шешуі:
m (КВг)= 1,60 г ... ... хлор ... (Вг2) = 6,00 г ... ... ... (соли)= 1,36 г қан ... ... ... ... ... (СІ2) = ?
2 КВг + СІ2 = 2 ... Вг2
М(КВг) = 119 г / моль
М(КСІ) = 74,5г / моль ... ... ... 2 моль ... ... 71г / моль 1 моль СІ2 ... 2 ... және 1 моль Вг2
түзіледі. Олай болса,
кептіргеннен ... ... ... ... ... ∆m = 1,60 г − 1,36 г
= 0,24 г ... бромидінің массасы мен калий хлоридінің молярлық
массаларының айырмасы арқылы болады.
∆М = 119 г/ моль − 74,5 ... = 44,5 г / ... г< 44,5 г 185,4 есе, олай ... реакцияға қатысқан калий
бромид -інің массасы да 185,4 есе аз болады:
m (КВг) = 119 г ׃ 185,4 = ... ... ... 2 моль КВг реакцияға қатысады, яғни ... m = ν ·М; m ... 119 г / моль · 2 моль = 238 г, ... СІ2 71 г тең.
0,64 г < 238 г 371,9 есе, яғни хлор ... есе аз ... (СІ2) = 71 г 371,9׃ ... ... хлордың массалық үлесін анықтаймыз:
ω = m (СІ2) ׃ m (Вг2)
ω(СІ2) = 0,19 г г 00 , 6/ ... ... ... 3,2 % хлор ... ... мен хлордың массаларын басқа да үш әдіспен есептеп
шығарыңдар.
Оқушылардың ой-өрісін үнемі ауызша ... ... ... ... ... есептерге көп уақыт кетпейді, әрі оқушылар тез ... ... ... ... ... 3 ... 0,5 моль ... күкірт қышқылының қандай массасы
әрекеттеседі және қандай көлем сутегі бөлінеді?
Есепте мырышпен ... ... ... ... ... ... ... заттардың сандық мөлшерлері бірдей. ... ара ... 1 : 1 : 1
Zn + Н2SО4 = ZnSО4 + ... 1моль ... 0,5 моль ... ... ... ... ... да
мөлшерлері 0,5 моль ... ... ... тұр. Олай ... күкірт
қышқылының 98 г/моль тең молярлық массасын және газдардың (қ.ж.) ... тең ... біле ... қышқылдың массасын 49 г, бөлінген сутегінің
көлемін 11,2 л тең екендігін ... ... 0,5 моль ... 49 г Н2SО4 ... 11,2 ... бөлінеді.
№ 4 Есеп. 10 г натрий гидроксиді ... ... ... ... ... ... ... хлорлы сутегін натрий гидроксиді арқылы
өткізгенде тұз ... мен ... ... 1:1 ара ... ... ... 40 ... тең молярлық массасы мен
хлорлы сутегінің 22,4 л/ моль тең ... біле ... 40 г NаОН 22,4 ... ... атап ... болады. Ал есептің шарты бойынша
сілтінің мөлшері 10 г, яғни 4 есе аз, олай ... ... ... де ... кем ... ... 5,6 л болады.
Жауабы: 10 г NаОН нейтральдау үшін 5,6 л НСІ ... ... ... ... ... , ... ... есептерді
де шығаруға болады.
№ 5 Есеп. 196 г күкірт қышқылы ерітіндісін нейтральдау үшін алдымен
60 г натрий гидроксиді ерітіндісі ... әрі ... ... ... ... ... ... нейтральдауға қанша грамм калий
гидроксиді ерітіндісі жұмсалады.
Н2 SО4 + 2NаОН = Nа2SО4 + 2 ... 2 ... ... ... ... ... 196 г, оны ... массасымен салыстырсақ (98 г/моль), қышқылдан 2 моль берілген.
Олай болса нейтральдауға 4 моль сілті қажет. 60 г натрий
гидроксидінің моль саны 1,5 моль ... = 40 ... ... ... 2,5 моль ... ... = 56 г/моль), ал массасы 140 г (56
г/моль · 2,5 моль)
Жауабы:196 г Н2 SО4 нейтральдау үшін 60 г NаОН және 140 г ... ... ... ... ... байланысты есептерді
шығартуға үйрету
Көптеген күрделі есептер мен олимпиадалық есептерде, қоспадағы
компоненттердің массаларын ... ... ... ... ... ... шығару тиімді болады. Сонымен қатар бұл есептерді
шығару үшін алгебрадан алған білімдер де қажет болады.
Мұндай есептерді ... ... ... ... ... ді
құрудың әртүрлі тәсілдерімен таныстырып, тиімді ... ... ... ... ... ... ... талдауға үлкен мән беру керек.
Оқушылардың ... ... ... ... ... әдістерді таңдап
алуға болатыңына мүмкіншілік беруге болады. Енді ... ... ... ... ... ... Есеп (№ 6-109). 2,33 г темір мен мырыштың қоспасын қышқылға
еріткенде 896 мл ... ... ... ... ... ... ... Бір белгісізі бар
алгебралық
m (Fе,Zn) = 2,33 г ... ... = 896 мл ... m (Fе) ) = х г деп, ал ... = 2,33-х ... ... (Fе,) -? m (Zn) -? ... мен қышқылдың арасындағы жүретін
реакция теңдеуін
жазамыз:
М(Fе) = 56 г/моль ... = 65 ... + Н2SО4 = FеSО4 + ... = 22,4 ... 56 ... ... ... ... ... ... ׃ 56 = V ׃ 22,4 ; V1 ... · х / 56 = 0,4 х
Мырышпен қышқылдың арасындағы жүретін ... ... ... ... г - ... + Н2SО4 = ZnSО4 ... г
22,4 л
2,33 г - х / 65 = V2 / 22,4 ; V2 = ( 2,33 г – ... 22,4 / 65 ... ... ... ... теңдеуді құрып, оны шешеміз:
0,4 х + ( 2,33 – х) · 0,345 = ... х + 0,804 – 0,345 х = ... х = 0,092 ; х = ... (Zn) = 2,33 − 1,68 = 0,65 ... ... 1,68 г Fе және 0,65 г Zn ... ... Екі ... ... екі ... теңдеулерді құрастыру
Қоспадағы металдардың массасын m (Fе) = х ; m (Zn) = у ... ... ... ... ... көлемін анықтаймыз.
х
V1
Fе + Н2SО4 = FеSО4 + ... ... ... + Н2SО4 = ZnSО4 + ... г
22,4 л
х / 56 = V1 / 22,4 л; V1 = 22,4 · х / 56 = ... ;
у / 65 = V2 / 22,4 л V2 = 22,4 · у = ... х + у = 2,33 0,4 х + 0,345 у = ... ... құрып оны шешеміз:
х + у = 2,33
{ 0,4 х + 0,345 у = 0,896 · ... х + 0,4 у = ... 0,4 х + 0,345 у = ... у = 0,036; у = 0,65 ; х = 2,33 − ... ... ... ... металдардың массасының орнына олардың сандық
мөлшерлері алынып алгебралық теңдеулер құрастыру.
Қоспадағы темірді х моль және мыршты у моль деп ... ... ... – 56 х , ... массасы – 65 у болады. Осыдан
56 х + 65 у = ... ... ... ... теңдеулерін жазамыз:
Fе + Н2SО4 = FеSО4 + Н2 ... + Н2SО4 = ZnSО4 + Н2 ... ... ... ... х молі ... сутегінің
х молін ығыстырып шығарады, ал мырыштың у молі ... ... ... ығыстырды. Олардың көлемдері 22,4 х және 22,4 у литр болады.
Осыдан 22,4 х + 22,4 у = 0, 896 ... ... екі ... ... ... х + 65 у = ... х + 22,4 у = 0, ... х + 65 у = ... 56 х + 56 у = ... у = 0,09 ; у = 0,01 ; ν(Zn) = ... х + 65 · 0,01 = 2,33 ; 56 х = 1,68 ; х = 0,03 ; ν(Fе) ... ... = 65 ... · 0,01 моль = 0,65 г
m(Fе) = 56 г/моль · 0,03 моль = 1,68 г
4- ... Бұл әдіс ... ... ... 2,33 г тең етіп алып,
алдымен сутегінің көлемі пропорция арқылы анықталады.
2,33 г
х л
Fе + Н2SО4 = FеSО4 + Н2 ... ... ... / 56 = х / 22,4; х ... г · 22,4 л / 56 г = 0,932 ... г
х л
Zn + Н2SО4 = ZnSО4 + Н2 ... ... ... / 65 = у / 22,4 ; У = ... · 22,4 л / 65 = 0,803 ... көрініп тұрғандай мырш темірге қарағанда сутегін 129 мл
кем ... ... 932 мл − 803 мл =129 мл ... 2,33 г ... мен ... ... ... шығарған сутегінің
көлемімі(896 мл), темірдің ... ... ... ... (932 ... мл − 896 мл = 36 мл кем. Бұл ... ... мырыштың белгілі
массасына сәйкес келеді. Олай болса 2,33 г Zn ... ... 129 ... ал Zn ... ... сутегінің көлемін 36 мл ... ... ... ... ... / m = 129 / 36 ; m(Zn) = 2,33 г · 36 мл / 129 мл = ... = 2,33 г − 0,65 г = ... ... ... ... ... темір мен мырыштың санына
байланысты болады. Заттың саны мен газдың көлемі формула арқылы анықталады.
ν = m / М V = ν · Vm ... ... ... = m· Vm / М Осы ... ... ... анықтаймыз:
V1 = 2,33 г · 22,4 л/моль / 56 г/ моль = 0, 932
л
V2 = 2,33 г · 22,4 ... / 65 г/ моль = 0, 803 ... г Fе ... қарағанда сутегінің көлемін 36 мл артық беріп тұр.
0,932 л − 0,896 л = 0,036 л, ... 36 ... г Zn ... ... ... ... 93 мл кем беріп тұр.
0,896 л − 0, 803 л = 0,093 л, немесе 93 мл
Олай болса, m(Zn)׃ m(Fе ) = 36 ׃ 93 = 12 31 ׃= 1 ׃ ... m(Zn) = 2,33 г ׃ 3,58 = 0,65 ... ) = 0,65 г · 2.58 = 1,68 ... Ығыстыру ережесін қолдану
Бір компоненттің массасы екінші компоненттің массасына ара қатынасы,
осы қоспадағы компоненттердің қасиеттерін сипаттайтын кейбір өлшем
бірліктердің айырмасына кері ... ... ... ) / m(Zn) = ... − V2 / V ... ... 1 г массалық заттарға негізделген.
1 г Fе қышқылдан 22,4 /56 = 0,4 л ... 400 мл ... г Zn ... 22,4 /65 = 0,345 л немесе 345мл Н2
ығыстырады
1 г қоспасы қышқылдан 0,896 /2,33 = 0,384 л ... 384 ... ... ... ... ... ... ) / m(Zn) = 384 −345 / 400 − 384 = 39 ... ) = 2,33 / 39 + 16 · 39 = 1,68 ... = 2,33 / 39 + 16 · 16 = 0,65 ... ... Нұгманов И. Есептер жинағы. Алматы.2001
2. Ерыгин Д.П. ... Е.А. ... ... ... по ... М.,
Просвещение. 1989
3. Цитович Методика решения задач по химии.М.,Просвещение. ... ... Б . ... есептер шығару. Алматы.2001
5. Адамович Т.П. и др. Сборник олимпиадных задач по химии. –Минск:1980.
6. Гаврусейко Н.П. Сборник самостоятельных и ... ... по ... ... ... Я.Л. и др. Сборник задач и упражнений по химии: ... ... .: ... ... Г.И., ... Г.А. ... ... решению расчетных
задач по химии.- Смоленск,1984.
9. Гузей Л,С., ... В. В. ... ... по ... ... ... содержанием. –М. Высшая школа,1977.
10. Глориозов П,А,. Рысс ... ... по ... Пр. ... ... В.И. Как ... ... решать задачи по органической
химии.М.-Пр. 1987.
12. ... Р.Г., ... Г.И. ... химии в 9-10 классах.-М.,
Просвещение.1983.
13. Иванова Р.Г., Черкасова А.М. Изучение химии в 7-8 ... ... Ю.М., ... В.А. ... ... ... –М.:
Просвещение.1983
15. Лабий Ю.М. Решение задач по химии с помощью уравнений и неравенств.-
М.: Просвещение.1987
16. Магдесиева Н.Н., ... Н.Е. ... ... задачи по химии,-М.:
Просвещение.1987.
17. Потапов В.М., Чертков И.Н. ... свои ... по ... .-М.: ... 500 задач по химии. .-М.: Просвещение.1981.
19. Середа И.П. Конкурсные задачи по химии.- Киев: ... ... Р.П., и др, ... по ... для ... ... .-М.: ... Фридман Л.М. Турецкий Е.Н. Как научиться решать задачи. ... ... Г.П, ... по химии для поступающих в ... ... ... С.С. Химические олимпиады в школе.-М.: Просвещение.1982.
24. Когисов С.М. Сапалық есептерді шығарудың әдістері. Ақтөбе, 2006,
МАЗМҰНЫ
Алғы сөз -------------------------------------------------------------------
-------------3
І-тарау. ... ... ... ... әдістемелік
талаптары
§1. Химиялық есептердің ... , оның ... ... есептердің классификациясы ---------------------------
-------4
§2. Химиялық есептің екі бөлімі-----------------------------------
--------6
§ 3. Химиялық есепті талдау----------------------------------------
---------8
§ 4. Химиялық есепті шығаруда физикалық және математикалық
білімдерді ... ... ... Химиялық есептерді шығарудың әдістері
§1. Химиялық есептерді шығаруда қолданылатын негізгі әдістер-- 16
§2. Химиялық есептерді ... ... ... ... ... есеп шығару---------------------------------
------25
§4. Типтік есептерді шешу үлгілері------------------------------
----------27
ІІІ- тарау. Оқушыларды есеп ... ... ... 1. ... есеп шығартуға, үйретуге байланысты студент-
терге ... ... мен ... ... Есеп ... ... әдістемелік принциптер------
--38
§ 3. Химия ... ... ... ... ... ... ... есептерді шығару арқылы оқушылардың білімдері
мен біліктерін пысықтау----------------------------------------
------------44
IV-Тарау. Бағдарлама бойынша ... есеп ... ... 1. 8 ... ... 9 ... ... 3 10 сынып есептері-------------------------------------------
--------------69
V-Тарау. Курделі есептерді ... ... 1. ... ... шығарту арқылы студенттердің ой - өрісін
дамыту-------------------------------------------------------
-----------------73
§2. Қоспаның құрамындағы компоненттердің массаларын анықтауға
байланысты есептерді шығартуға үйрету---------------------
------76
Әдебиеттер---------------------------------------------------------------
-------------80

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп химия курсында эксперименттік есептердің оқытудың әдістемесі64 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет
Математиканы оқыту барысында оқушының шығармашылық қабілетін дамыту26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь