Қоршаған ортаға әсерді бағалауды жүргізу ережелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 ТАРАУ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ЛАСТАНУЫН АНЫҚТАУ ӘДІСТЕРІ
1.1 Қоршаған ортаның ластану түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Қоршаған ортаның ластануының анықтайтын физика.химиялық, биологиялық әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3 Мемлекеттік экологиялық сараптама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2 ТАРАУ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ӘСЕРДІ БАҒАЛАУДЫ ЖҮРГІЗУ ЕРЕЖЕЛЕРІ
2.1 Қоршаған ортаға әсерді бағалаудың нормативті.құқықтық базасы ... ... ..13
2.2 Қоршаған ортаға әсерді бағалаудың міндеттері мен кезендері ... ... ... ... ..14
2.3 Қоршаған ортаға әсерді бағалауды жүргізу тәртібi ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.4 Қоршаған ортаға әсерді бағалау құжаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.5 Қоршаған ортаға әсерге бағалау жүргізудi әдістемелік
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.6 Жер беті су қоймаларына рұқсат етілетін шекті тастауларды есептеу ... .21
2.7 Трансшекаралық мазмұнда ҚОӘБ жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Курстық жұмыстың өзектілігі. Қазіргі кезде адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасы ерекше маңызға ие болып отыр. Жер шарындағы халық санының жедел өсуі және көптеген елдердің индустриалды дамуы табиғи ресурстарды пайдалануды еселеп арттырып, адамның табиғатқа әсерінің көлемін өсіре түсуде.
Шаруашылық іс-әрекеттердің қоршаған ортамен қарым –қатынасының күрделене түсуі, атмосфераның, құрлық, су экожүйелерінің беткі қабаттарының, олардың сипаттарының өзгеріске ұшырауы, энтермиялық қаруланудың күшеюі, өндірісте қажетті материалдардың шамадан тыс өндірілуіне байланасты көптеген заттардың қалдық түрінде қоршаған ортаға бөлініп шығуы, яғни қатты, сұйық және газ тәріздес қалдық заттардың мөлшерінің жоғарылап кетуі және басқа да айтулы факторлардың әсер ықпалына тікелей байланысты.
Қазақстан Республикасында экологиялық жағдайды жақсарту мақсатында қоршаған ортаны қорғаудың тұрақты дамуы үшін іс әрекеттің Ұлттық жоспары қалыптастырылған. 2007 жылдың қаңтар айынан бастап Республикада Экологиялық кодекс іске қосылған.
Стратегиялық мақсаттардың құрамына:
- қоршаған орта жағдайын бақылауға мониторингтің біртұтас жүйесін құру;
- табиғатты пайдалануды жоспарлау, экологиялық бағдарламаларды өңдеу;
- табиғат ортасы сапасының жағдайын бағалау, экологиялық аудандастыру;
- табиғатты қорғау заңнамасын толық жетілдіру;
- экологиялық бақылау және мөлшерлеу жүйесін толық жетілдіру;
- экологиялық білім беру және тәрбиелеу жүйесін дамыту;
- қоршаған ортаны қорғау мәселелері бойынша халықаралық әріптестік бағдарламасын өңдеу.
Қоршаған ортаның мониторингі – адамның щаруашылық әрекеті мен табиғат факторларының әсер етуіне байланысты қоршаған орта жағдайын болжау мен бағалау, бақылау жүйесі.мониторингтің құрамына:
- қоршаған ортаға әсер ететін факторлардың әсерінен қоршаған орта сапасының өзгеруін бақылау;
- табиғат ортасының нақтылы жағдайын бағалау;
- орта сапасының өзгеруін болжау.
Бақылау физикалық, химиялық және биологиялық көрсеткіштер арқылы жүзеге асырылады. Экологиялық бақылау жүйесінің құрамына ортаның техногенді пайда болатын қауіпті ластауы, мысалы газды ластағыштар, ауыр металлдардың қоспасы кіреді. Бағалауды өткізу барысында негізгі ақпарат көзі болып қоршаған ортаны бақылау үрдісінде алынған берілгендер (данные) қызмет атқарады.
Әсер ету масштабына байланысты мониторингтің глобальды, ұлттық, аймақтық және аумақтық түрлерін ажыратады. Глобальды (биосфералық) мониторинг күлі табиғат ортасын бағалауға мүмкіндік беретін халықаралық қатынастар негізінде жүзеге асырылады. Ұлттық мониторинг арнайы құрылған органдармен мемлекет шекарасында жүргізіледі. Құбылыстар мен үдерістерді үлкен территориялар, аймақтар көлемінде бақылау мониторингтің аймақтық жүйесіне жатады. Нақтылы антропогенді көздің әсер ету мониторингі – аумақтық дәреже болып табылады.
Мониторингтің объектілері болып: атмосфера, гидросфера, литосфера, өсімдіктер мен жануарлар әлемі, космостық кеңістік табылады.
Қоршаған ортаның сапасын бағалаудың номалары мен нормативтері келесідей бөлінеді:
- санитарлы- гигиеналық, экологиялық, өндірістік-шаруашылық, мерзімдік және құндық нормативтер.
- өндірістік-шаруашылық нормативтер қауіпсіз өміршендікті қалыптастыру мақсатында белгілі бір кәсіпорынның шаруашылық қызметінің параметрлерін шектеу үшін тағайындалған. Технологиялық нормативтер ластаудың әрбір көздері үшін белгіленеді және өзіне атмосфераға рұқсат етілетін шекті тастауларды (РШТ), су қоймаларына рұқсат етілетін шекті тастауларды (РШТ), жағылатын жаңар майдың рұқсат етілетін шекті санын (РШЖ) қосады.
Қоршаған ортаға әсерді бағалау - шаруашылық және өзге де қызметтің қоршаған орта мен адам денсаулығына ықтимал салдарлары бағаланатын, Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының талаптары ескеріле отырып, қолайсыз зардаптарды (табиғи экологиялық жүйелер мен табиғи ресурстардың жойылуын, жұтаңдауын, бүлінуін және сарқылуын) болдырмау, қоршаған ортаны сауықтыру жөніндегі шаралар әзірленетін рәсім.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қоршаған ортаға әсерді бағалау ережелерін талқылау
Қурстық жұмыстың міндеттері: қоршаған ортаға әсерді бағалаудың міндеттері мен кезендерін, жүргізу тәртібiн бағалау, жүргізудi әдістемелік қамтамасыз етуді қарастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы: “Қоршаған ортаға әсерді бағалау ережелері”-атты курстық жұмыс 2 тараудан тұрады, онда 5 кесте, 2 сурет, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі тіркелген.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. 2007 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі;
2. Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 21 қазандағы «Трансшекаралық мазмұндағы қоршаған ортаға әсерін бағалау туралы конвенциясына Қазақстан Республикасының қосылуы» № 86-II заңы;
3. 2007 жылғы 28 маусымдағы Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрінің «Жоспар алды, жоба алды және жобалау құжаттамасын әзiрлеу кезiнде қоршаған ортаға болжанған шаруашылық және өзге де қызметтiң әсерiне бағалау жүргiзу жөнiндегi нұсқаулық» № 204-ө бұйрығы;
4. 2007 жылғы 28 маусымдағы Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрінің «Мемлекеттік экологиялық сараптамасын жүргізу ережелері» № 207-ө бұйрығы;
5. 2007 жылғы 7 мамырдағы Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрінің № 135-ө бұйрығымен бекітілген Қоғамдық тыңдаулар өткізу ережелері;
6. 2007 жылғы 24 мамырдағы Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрінің № 160-ө бұйрығымен бекітілген Жергілікті атқарушы органдардың лауазымды тұлғаларының мемлекеттік экологиялық сараптама саласындағы қызметіне бақылауды жүзеге асыру ережесі;
7. 2007 жылғы 5 маусымдағы Қазақстан Республикасының Үкіметінің № 457 Қаулысымен бекітілген Қоршаған ортаны қорғау саласындағы жұмыстарды лицензиялау ережесі және біліктілік талаптары;
8. ҚОӘБ тараптарының III Конференциясымен мақұлданған ҚОӘБ Конвенциясын іс жүзінде қолдану жөнінде нұсқаулық;
9. Орталық Азия мемлекеттері үшін Трансшекаралық мазмұнда қоршаған ортаға әсерін бағалаудың нұсқаулығы;
10.Ж.Ж.Жатқанбаев, Экология негіздері, Алматы, 2004
11.А.Т. Қуатбаев Жалпы экология: Оқулық / Алматы : Дәуір, 2012
12.Ұ.Б.Асқарова, Экология және қоршаған ортаны қорғау, Алматы, 2007
13.Бозшатаева Г.С., Оспанова Г.А. Экология.- Алматы.- 2003.
14.Мұхажанова, Н. А. Жаһандық экология: оқу құралы. - Алматы : Экономика, 2011
15.Үпішев Е.М. Табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау : Оқулық /- Алматы : Экономика, 2006
16.Экология және табиғатты тиiмдi пайдалану: Оқулық / Ә.С.Бейсенова және т.б.- Алматы: Ғылым, 2004
17.Бейсенова , А. Самақова «Экология және табиғатты тиімді пайдалану»Алматы, 2004
        
        Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі. Қазіргі кезде адамның қоршаған ортамен
қарым-қатынасы ... ... ие ... отыр. Жер шарындағы халық санының
жедел өсуі және көптеген елдердің ... ... ... ... ... ... адамның табиғатқа әсерінің көлемін өсіре
түсуде.
Шаруашылық іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... ... құрлық, су ... ... ... ... ... ұшырауы, энтермиялық
қаруланудың күшеюі, өндірісте қажетті материалдардың ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға
бөлініп шығуы, яғни қатты, сұйық және газ тәріздес қалдық ... ... ... және ... да ... ... ... тікелей байланысты.
Қазақстан Республикасында экологиялық жағдайды жақсарту мақсатында
қоршаған ортаны ... ... ... үшін іс ... ... ... 2007 ... қаңтар айынан бастап ... ... іске ... мақсаттардың құрамына:
- қоршаған орта жағдайын бақылауға ... ... ... ... ... ... экологиялық бағдарламаларды өңдеу;
- табиғат ортасы сапасының жағдайын бағалау, экологиялық аудандастыру;
- табиғатты ... ... ... ... ... ... және мөлшерлеу жүйесін толық жетілдіру;
- экологиялық білім беру және ... ... ... ... ... қорғау мәселелері бойынша халықаралық әріптестік
бағдарламасын өңдеу.
Қоршаған ортаның мониторингі – адамның щаруашылық ... мен ... әсер ... ... ... орта ... болжау мен
бағалау, бақылау жүйесі.мониторингтің құрамына:
- қоршаған ортаға әсер ететін факторлардың ... ... ... ... бақылау;
- табиғат ортасының нақтылы жағдайын бағалау;
- орта сапасының өзгеруін болжау.
Бақылау ... ... және ... ... ... асырылады. Экологиялық бақылау жүйесінің құрамына ортаның ... ... ... ... ... газды ластағыштар, ауыр металлдардың
қоспасы кіреді. Бағалауды ... ... ... ... көзі ... ортаны бақылау үрдісінде алынған ... ... ... ету ... ... ... глобальды, ұлттық,
аймақтық және аумақтық ... ... ... ... күлі ... ... бағалауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... арнайы құрылған
органдармен мемлекет шекарасында жүргізіледі. Құбылыстар мен ... ... ... көлемінде бақылау мониторингтің аймақтық
жүйесіне ... ... ... көздің әсер ету мониторингі ... ... ... ... ... ... атмосфера, гидросфера, литосфера,
өсімдіктер мен жануарлар әлемі, космостық кеңістік табылады.
Қоршаған ортаның сапасын бағалаудың ... мен ... ... ... гигиеналық, экологиялық, өндірістік-шаруашылық, мерзімдік
және құндық нормативтер.
- өндірістік-шаруашылық нормативтер қауіпсіз өміршендікті қалыптастыру
мақсатында белгілі бір кәсіпорынның ... ... ... үшін ... ... ... ... әрбір
көздері үшін белгіленеді және өзіне атмосфераға рұқсат етілетін ... ... су ... ... ... ... тастауларды (РШТ),
жағылатын жаңар майдың рұқсат етілетін шекті санын (РШЖ) ... ... ... ... - ... және өзге де ... орта мен адам денсаулығына ықтимал салдарлары бағаланатын,
Қазақстан Республикасы экологиялық ... ... ... отырып,
қолайсыз зардаптарды (табиғи экологиялық жүйелер мен табиғи ресурстардың
жойылуын, жұтаңдауын, ... және ... ... ... ... жөніндегі шаралар әзірленетін рәсім.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қоршаған ортаға әсерді бағалау ережелерін
талқылау
Қурстық жұмыстың міндеттері: қоршаған ортаға әсерді бағалаудың
міндеттері мен кезендерін, жүргізу ... ... ... ... ... қарастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы: “Қоршаған ортаға әсерді бағалау ... ... ... 2 ... ... онда 5 кесте, 2 сурет, ... ... ... тіркелген.
1ТАРАУ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ЛАСТАНУЫН АНЫҚТАУ ӘДІСТЕРІ
1.1 Қоршаған ортаның ластану түрлері
«Қоршаған сыртқы орта » ... ... гөрі ... ... – оның ... Жердің сырт бедерімен қатар ішкі ... да, ... ... ... ... бөлігі де және адамның өзі
жасаған материалдық дүние де кіреді. ... ... ... үлкен екі
бөліктен – табиғи және жасанды орталардан тұрады.
Табиғи тіршілік ортасына табиғаттың тірі және өлі ... ... және ... ... Ол адамның қатысуынсыз өз бетінше өмір
сүріп дамиды. Алайда, ... ... адам ... ... ... игере береді: алғашында табиғи ... мен ... т.б.) жай ... ғана ... ... ... құрал – жабдықтарын ( қазба байлықтарды , ... т.б.) ... ... ... іс-әрекеттер барысында
өзгерте бастады. Бұл әрекеттің нәтижесінде адам ... жан ... ... ... ... ... және ... жасау, сөйтіп сыртқы ортаны ... сай ... ие ... Өндірістің карқындап дамуына және отын түрлерін кең
масштабта жағуға байланысты атмосферадағы бос оттектің қоры азайып, ... ... ... ... Нәтижесінде табиғаттағы
көміртектің айналымы ... ... ... ... А.П.Виноградов
зерттеулер нәтижесінде көмірқышқыл газының концентрациясы жыл сайын 0,2%-ға
ұлғайып отырғанын анықтады. Адамзат ... адам ... отты ең ... ... ... бастап осы күнге дейін түрлі жану процестерінде 273 млрд.
тонна оттегі жұмсаған болса, соның 246 млрд. тоннасы, яғни (90% ға ... ... ... ғана ... ... айналымының бұзылуы мен
атмосферада көмірқышқыл газының концентрациясының жоғарылауы Жердегі барлық
химиялық тепе-теңдікке үлкен әсер етеді.
Қоршаған ... ... ... ... ... түрде
атқарылады:
• бақылау объектісін белгілеу;
• бақылауға белгіленген объектіні тексеру;
• бақылау объектісіне информациялық модель құрастыру;
• өлшеуді жоспарлау;
... ... ... ... және оның ... моделін
ұқсастыру;
• бақылаудағы объектінің жағдайының өзгеруіне болжам ... ... ... ... түрде дайындап қолданушыларға тапсыру.
Жер беті мен жер асты суларына зиянды ... ... ... ... ... ... көз деп, ал судың сапалық нормасын
бұзатын компоненттерді ластағыш ... деп ... ... суларды ластайтын
компоненттер биологиялық және физикалық химиялық қаситтеріне қарай бірнеше
топқа ... ... ... ... ... ... ... органикалық, биологиялық немесе бактериялық.
Минералды ... ... ... яғни суда еритін және
онда молекулалық пен иондық түрде болатын заттектер жатады.
Кесте ... ... ... ... мен ... ... ... өлшеу туралы мәліметтер
|Период-ты|Ластағыш заттектер ... ... ... ... | | ... | | ... |
|1 |2 |3 |4 |
|I ... ... және ... |Ауа |И, А, Б, Ғ |
| ... ... (5г-90, ... |И, А |
| ... | | ... ... ДДТ және ... |Ауа ... адам |И, Б |
| ... ... | ... | | |И, А ... ... жоне оның ... ... адам, су |И ... ... ... Азот ... су, ... |И И |
| ... |Ауа | ... ... және оның ... ауа |И, А |
| ... Қорғасын Көміртек |Ауа, тамақ Ауа |И Б |
| ... | | |
|V ... ... ... |Ауа ... суы |И А, Б |
| ... | | |
|1 |2 ... ... |3 Ауыз су |4 И ... | | | ... |Асбест Мышьяк |Ауа Ауыз су |И |
| | | |И ... ... ... ... |И. А |
| ... ... көмірсутектср |Тамақ |И,А И |
| | |Ауа | |
И — ... А — ... Б — ... Ғ - ... ... ... немесе жан-жануарлардан, т.б.
жолмен пайда болған органикалық заттар жатады. Өсімдіктен ... ... ... ... ... майлары, қағаз т.б., ... ... ... ... мал ... желім заттар, қи
және организмнен шығатын басқа да заттар жатады.
Биологиялық немесе ... ... ... ... ең ... ... жәндіктер, құрттар, ... ... т.б. ... түрлі мақсатта қолданылған судың 80-85% ластанған ақаба су түрінде
табиғатқа қайтып оралып отырады. Жыл ... ... ... 420 км3 ... ... бұл ... 7000 км2 таза суды ... алады. Суды
ластайтын заттектердің саны 500 ... ... ал ... ... ... ... 15 ... олардың ішінде ең
қауіптілігі жоғары қосылыстар деп ... ... мен ... ... ... заттар, ауыр металдардың тұздарын, радионуклейдтерді,
пестицидтерді және басқа да органикалық және ... улы ... ... ... ... улы заттектердің ішінен суперэкотоксикантты мұнай
мен мұнай өнімдерін жатқызуға болады. Сулы ортада олардың концентрациясы ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінің шамасы
200-300 мг/м3 жеткенде экологиялық тепе ... ... ... және
судағы басқ да ағзалар түрінің ... ... өз ... ... шегіне жетеді де, одан әрі қарай олар ортаның кез келген ... ... бола ... яғни ... ... ... мұнай суға төгілсе, аумағы 2,6 км2 шамасында судың беткі көлемінде тұтас
үлпек түзеді. Суда ерімейтін ... ... ... ... өндіріс
қалдықтарында ерігіш келеді, еру нәтижесінде бір ... ... ... ... ... нәтижесінде олар бірте бірте су ... ... тұщы су ... не ... ... жиналады.
Жылына гидросфераны ластайтын антропогендік ластағыштардың жалпы массасы
15 млрд тоннаға жетіп отыр.
Сулардың ... ... ... ... ... ... ... белгісінен ада болған Маңғыстау жеріндегі Қошқар ата көлі
өлі көл деп аталады, оның ... ... бар 104 млн ... ... ... шөгіп жатыр.
Табиғи сулар жылуэнергетика өндірістерінен шығатын жылы ақаба суларымен
де ластанады, су ... ... ... ... бұл
санитарлық талапқа сәйкессіздіктің орын алуына әкеп соғады. ... ... ... ... ... оттектің мөлшері төмендеп отырады,
суды ластайтын қоспалардың ... ... ... тепе ... ... ... құрамы ауысады, мысалы балдырлардың.
Атмосфераның ластануымен салыстырғанда су жүйелерінің ластануы үлкен
қауіп ... оның ... ... гөрі сулы ... ... ... ... процесі өте баяу жүреді; су қоймаларын ластайтын ... да ... ... Оның ... ... Қазақстанның кейбір ірі су
ресурстары көздерін- Арал мен Балқаш көлдерінің жағдайын келтіруге ... ... ... ауыр апат зардаптарының салдарынан Арал теңізі
жағалаудан 100 шақырымның үстінде ... ... ... ... ... ... ... 2 млн га астам Аққұм атты кеңістік пайда
болды. Сол маңнан әр жыл ... 75 ... ... ... көтеріп әкетіп
Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Павлодар тағы басқа ... ... ... тілге тиек етсек, ол республика экономикасы мен экологиясына
орасан зор зиян ... 2- Су ... ... ... ... ... алу ... |Табылу шегі | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |Мг\л | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... ... суы |Ион ... |AI,Cd, Cu, Pb,|10 -1 | |
| | ... |Zn | | ... ... су ... ... ... | |
| | ... ... |10-5 | |
| | | |V, Ba, Sr, Cr | | ... ... ... , ... |,Cd, Cu,Zn, ... | |
| ... ... | | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | ... ... суы ... |Hg, Bi, Cd,Ni,|1*10-1 | |
| | ... ... Ca, Cr, | | |
| | | |Co, Fe, Zn | | ... ... ... |,Ni, Pb, Ca, |1,1-2,0 *10-8 | |
| ... ... |Cr, Co, Fe, Zn| | |
| ... ... | | | ... ... суы ... |AI,Cd, Cu, ... *104 | |
| ... |экстракциялау, |Fe, ,Mn,Ni | | |
| | |ион ... | | | ... ... ... ... ... -4 | |
| ... су |бөлу , сүзу, | | | |
| | ... | | | ... ... ... ... |Cd, , Pb, Bi, ... | |
| ... | | | | ... |Ертіс суы |Тұнбаға түсіру |Mn,Zn,Sn,Pb, |0,23-2,0*10-2 | |
| | | |V, Ba, Sr, Cr | | ... ... ... |, Cu, Fe,Pb ... | ... ... деп ... ... ... ауыл ... ... бір лас аймақ оның ішінде елді мекен арқылы өткен
су.
Қазіргі уақытта қоршаған ортадағы ластаушы ... МШК ... ... ... болады.Су үшін 960 химиялық қосылыстардың ... , ... ... ... ... ... үшін ... стандарты
болады. 1. Санитарлы
2. Жалпы санитарлы
3. Органолептикалық
Судың мөлшері стандырт бойынша ... ... 0,75 мг/л ... иіс ... байланысты 5 балдық жүйе ... Ауыз су үшін 20-60 ... 2 ... ... ... ауыз су ... да ... қадағаланады. (рН=6,5-8,5) .
1.2 Қоршаған ортаның ластануының анықтайтын физика-химиялық,
биологиялық әдістері.
Қоршаған орта ... ... әр ... зерттеу әдістері
дисперционды маңызды роль ... ... ... ... әдіс – ... ... және заттардың айналымы және
геожүйеде, экожүйедегі негізгі балансты энергия ағымынан ... ... және ... стационарлы жағдайда жүреді, нақты бағдарлама
бойынша әр түрлі өлшегіш аппараттарда ... және ... ... Онда
радиоационды, жылу және су ... ... ... ... және ... орта ... арасында жылу және ылғалды
алмастыруы зерттеледі. Территориялардың бұзылмаған және ... ... ... ... ... өзгерістердің дәрежесімен
бағыты анықталады.
Геохимиялық әдіс – табиғи жүйедегі функционирленген және химиялық
элементтердің ... ... ... анықталады.
Табиғи жолмен ауылшаруашылық және ауа миграциясының әсерінен немесе
нәтижесінен биологиялық айналымы ... ... ... ... ... Анализ нәтижелері барлық ортаны ... ... ... жер ... және ... ... ... субстракт,
топырақ және өсімдік.
Геохимиялық әдіс – қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... өздігінен
табиғи жүйенің тазалау қабілеттін, ластаушы заттардың топтық ... ... ... техногеді геохимиялық аномалиялардың сандық
құрамын анықтауға болады.
Индикационды әдіс – бір объектідегі жағдайды басқа объектілі жағдайды
анықтауға ... ... ... ... ... ал ... ... жамылғысы.
Соңында 4-түрлі көрсеткіштердің өзгерістерін көрсетеді. Тірі
организмдер индикатор ... ... ... ... морфологиялық,
фитоценотикалық және флористикалық. Бұл көрсеткіштер өсімдіктер жабынының
деградациясының кері әсерін және ... ... ... ... ... ... ... тенденциясы әсерін көрсетеді. Мүмкіндіктерінше
көрсеткіштер басты индикаторлар болып табылады. Олар жануарлар ... ... ... ... ... ... өсуі немесе
жаппай қырылуы (аурулар немесе азықтың жетіспеуінен) әсер соғады.
Экологиялық мониторинг – экологиялық қауіпсіздік пен табиғатты ... ... ... ... таңдалған территорияның (қала, облыс, Қазақстан түгелдей)
экологиялық ... ... ... орта ... ... оқып ... мониторинг қоршаған орта жағдайын бақылаудың ... ... және ... ... ... ... өзгеру
болжамы мен бағасын көрсетеді (1-сурет).
Сурет 1 – Мониторингті өткізу сұлбасы
Мониторингтің объектілері болып қоршаған ортаны құрастырушылар – ... ... ... және ... ... космостық кеңістік табылады.
Экологиялық мониторингтің негізгі міндеттеріне:
1) антропогенді әсер ету көздерін бақылау;
2) әсер ету ... ... ... ... мен онда жүріп жатқан үрдістерді бақылау;
4) табиғат ортасының нақтылы жағдайын бақылау;
5) антропогенді әсер ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік экологиялық сараптама
Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің ағымдағы
нормативтік құжаттары ҚОӘБ ... ... ... барлық
кезеңдерін – бастапқы талаптардан, жобалау, құрылыс, пайдалануға беру
арқылы нысанды жоюға дейінгі кезеңдерді қамтиды. ҚОӘБ ... ... ... ... ... бағалау болып табылады. Мемлекеттік экологиялық
тексерістің жалпы жүйесінің маңызды, профилактикалық бөлігі ретінде рөлі
міндеттердің орындалуын тексеру болып табылады. Қоршаған ортаның ... ... ... ... алу ... нәтижесін жоюға қарағанда
тиімдірек болады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік экологиялық сараптама 1984 жылы
 Гидрометеорология жөніндегі мемлекеттік комитет ... ... ... ... ... ... 1988 жылы ... қорғау бойынша Қазақ
КСР Мемлекеттік комитеті құрамында қалыптасты. 
Мемлекеттік экологиялық сараптамаға ... ... ... жоба алды ... құжаттамалар тиісті. Кез-келген шаруашылық қызметтер сараптаманың
оң қорытындысын алғаннан және соның негізінде табиғатты ... ... ... ғана жүзеге асырылады. Қоршаған орта мен халықтың
денсаулығына қауіпті ... ... ... ... ... қызметтiң
әсерiн бағалау (ҚОӘБ) процедураларын іске асыру барысында анықталады. 
Экологиялық кодекске сәйкес ... ... ... екі формада көрсетілген – мемлекеттік экологиялық сараптама және
қоғамдық экологиялық сараптама. 
Мемлекеттік ... ... оң ... жоқ ... ... ... қаржыландырылмайды. 
Ұсынылатын жобалардың күрделілігі мен болжанған шаруашылық қызметтiң
әсерiн бағалау дәрежесіне байланысты мемлекеттік ... үш ... ... Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық
реттеу және бақылау комитеті Экологиялық сараптама басқармасының, ... ... мен ... ... ... органдардың
экологиялық сараптама бөлімдерінің қызметкерлерімен жекеше түрде;
- белгілі бір ... ... ... ... фирмалардың, өндірістің жеке
техникалық, технологиялық бағыттары немесе салалары ... ... ... қатыстыру арқылы; 
- тәуелсіз сарапшылар қатыстырылған комиссия.
Күрделі жағдайлар мен ... ... үшін ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау министрлігі
жанында Сараптамалық Кеңес отырысында қарастырылады. Сондай-ақ ... ... ... ... де ... ... базалық негізі шаруашылық және өзге қызметтердің
экологиялық нормалау және ... ... ... ... ... сараптама бөлімшелерінің қызметі республиканың
басқа ведомстваларының ... ... оның ... ... ... ... және ғылым министрлігі, ... және ... ... ... министрлігі, Көлік және коммуникация
министрлігі, Жер ... ... ... Атом ... Ауыл ... ... Су ... комитеті, Орман
және аңшылық шаруашылығы комитеті, Балық ... ... ... ... ТАРАУ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ӘСЕРДІ БАҒАЛАУДЫ ЖҮРГІЗУ ... ... ... ... ... ... базасы
Қоршаған ортаны қорғау және табиғат ... ... ... құқықтық негізі республика азаматтарына денсаулық пен қолайлы
өмір құқығын бекітетін Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... ... қоршаған
орта әсерін бағалаудың және мемлекеттік экологиялық сараптаманың нормативті
құжаттар әзірленіп, қолданысқа енгізілді.
2007 жылғы 28 маусымдағы Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... және жобалық құжаттарды әзірлеу кезінде көзделіп отырған
шаруашылық және өзге де ... ... ... ... ... жүргізу
бойынша нұсқау»;
2007 жылғы 28 маусымдағы Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау
министрінің № 135-ө бұйрығымен бекітілген «Қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... бекітілген «Жергілікті атқарушы орагандардың
лауазымды тұлғаларының мемлекеттік экологиялық сараптама ... ... ... ... ережесі»;
Сонымен қатар, Қазақстан ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау саласында ... және ... ... ... етілетін лицензиялау және біліктілік
талаптарының ережелері бекітілді.
ҚОӘБ және экологиялық сараптама саласындағы заңнамалық базаны одан ... ... ... ҚОҚМ № 70-ө бұйрығымен (іске 01.01.2011 енгізілді)
және 19.03.2012 жылғы ҚОҚМ № 72-ө бұйрығымен (30.01.2012 жылы пайда болған
қарым-қатынастар ... ... жоба алды және ... ... ... ... отырған шаруашылық және өзге де
қызметтің қоршаған ортаға әсерін бағалауды ... ... ... ... ... ортаны ... ... ... ... енгізілді. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау
министрінің 02.04.2012 жылғы № 88-Ө бұйрығымен «Қоғамдық тыңдауларды өткізу
Ережесі» Қазақстан ... ... ... ... ... ...... енгізілді; Қазақстан
Республикасы Үкіметінің ... № 125 ... ... ... жататын және қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат беру
үшін І санаттағы ... ... ... ... ... ... мен оның ... бөлімшелері арасында бөлу өлшемдерін бекіту туралы»
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 31 наурыздағы № 449 ... ... ... ... ... ... ... 2012 жылғы 6
наурыздағы № 63-Ө бұйрығына сәйкес «Мемлекеттік экологиялық ... және ... ... ... ... беру үшін I ... ... ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган мен ... ... ... бөлу ... ... ... Қоршаған
ортаны қорғау министрінің 2009 жылғы 23 шілдедегі № 143-Ө ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасы территориясындағы қоршаған
орта жағдайына әсер ететін іс-әрекеттерді ... ... ... басшылыққа алуға қажет негізгі ұстанымдар берілген. 
Экологиялық кодекс ... ... ... ... ... ... онда ҚОӘБ жүргізу мақсаттары – қоршаған ортаға ... ... ... және шаруашылық шешімдердің экологиялық және өзге
де қызмет түрлерін анықтау мақсатында, қоршаған ортаны сауықтыру ... ... ... ... ... мен ... ресурстарының жойылуын,
деградациясын, бұзылуы мен тозуын алдын алу ... ... ... Қоршаған ортаға әсерді бағалаудың міндеттері мен кезендері
Ұлттық заңнамаға сәйкес қоршаған орта ... ... ... ... әзірлеу және жүзеге асыру рұқсат етілмейді. Қоршаған
ортаға әсерді бағалау нәтижелері құжат түрінде ... және ... ... жоба алды және ... ... ... бөлігі
болып табылады.
ҚОӘБ процедурасы жобалау барысындағы қажетті талап болып табылады. ҚОӘБ
жүргізу кезіндегі негізгі ұлттық құжаттар ... ҚР ... ... алды, жоба алды және жобалау құжаттамасын әзiрлеу кезiнде қоршаған
ортаға ... ... және өзге де ... ... ... ... нұсқаулық.
Осы нұсқаулық жобалау алдындағы, жобалық құжаттамаға сәйкес көзделiп
отырған шаруашылық және өзге де ... ... ... ... ... және жүргiзу туралы шешiмдердi қабылдау кезiнде ҚОӘБ өткiзудiң
жалпы тәртiбiн айқындайды.
ҚОӘБ жүргізудің қажетті шарты жұршылықтың қатысуы, ол төмендегі ... ... ... ... ... жоба алды және ... ... әзiрлеу кезiнде
қоршаған ортаға болжанған шаруашылық және өзге де қызметтiң әсерiне бағалау
жүргiзу ... ... ҚР ... ... қорғау
министрінің 2007 жылғы 28 маусымдағы № ... ... ... ... Қоршаған ортаны ... 7 ...... бекітілген.
ҚОӘБ материалдары жобалау сатыларына сай ... ... ... ... Олар ... ... жоспарлық, жоба алды және жобалық
құжаттардың ажырамас бөлігі болып табылады. 
Шаруашылық және өзге де ... ... ... ... кезеңдеріне сәйкес ҚОӘБ кезеңдеріне атаулар берілген: 
1 кезең – Қоршаған орта әсерін ... ала ... ... ... жүреді (жобалардың техникалық-экономикалық
негіздемесі). Бұл кезеңде қоршаған және ... ... ... әлеуетті мүмкіндік бағыттары және ... мен ... ... ... ... Болжанған (жоспарланған)
шаруашылық қызметтер алдыҚОӘБ нұсқалық техникалық шешімдерді талдау және
қор мен ... ... ... ... ... ... және ірі жоба алды зерттемелер барысында алдын-ала
инженерлік-геологиялық барлаулар жүргізу керек. 
2 кезең – Әсерді бағалау, жобаны іске асырудың ... ... ... ... ... ... ... немесе шаруашылық және ... ары ... ... ... ... ... ... басқару
жоспарын (бағдарламасын) жасау мақсатында орындалады;
3 кезең – жұмыс жобасы құрамындағы «Қоршаған ортаны қорғау» ... ... ... әсердің алдын алу бойынша техникалық шешімдерден
тұрады;
Әрбір кезең табиғи, әлеуметтік-экономикалық орта сипаттамасы ... ... ... ... ал бұл ... ҚОӘБ бойынша негізгі
ұстанымдар айқындалуы тиіс, оларға: 
-қоршаған ... ... ... әсер ету ... ... ... басқа әсер түрлерімен өзара ... ... ... заттардың атауы және мөлшері); 
-мүмкін тастандылардың, ластағыш заттардың шығындыларының сипаттамасы,
өндіріс және тұтыну қалдықтары түзілуінің бағдарлық көлемдері;
-өндіріс және ... ... ... және ... ... (көму)
мүмкін тәсілдері;
-апатты жағдайлардың мүмкіндігін бағалау (ықтималдылық, масштаб, әсер ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудан болатын кері нәтижелерді шектеу ... ... ... ... ... орта ... бағалау қоршаған ортаны қорғау саласындағы жұмыстар
мен қызметтерді орындауға ... ... жеке және ... тұлғалармен жүзеге
асырылады. 
Қоршаған орта әсерін бағалау бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және
қаржыландыруды ... ... ... (бастамашы) өз мойнына алады. 
Қоршаған ортаға әсерін ... ... жеке және ... ... ... ... орта әсерін бағалауды жүргізуден алынған
нәтижелердің ... ... және ... ... ... ... ... ортаға әсерін бағалау, егер нысанды жобалау
барысында мұндай бағалау ... ... ... ... ... шарттарынан айтарлықтай ерекше болса ғана әзірленеді. Бастапқы жобада
болжанбаған нысанды құру кезінде қоршаған орта ... ... ... нысан
бойынша қоршаған ортаға әсерін бағалаудың деректері немесе осы дерекетерге
өзгертулер енгізу түрінде орындалады. 
ҚОӘБ процедураларының ... үш ... ... ... ескеру үшін тапсырушы қоғамға ұсынады. 
Қоршаған ортаға әсерді бағалау - шаруашылық және өзге де қызметтің
қоршаған орта мен адам ... ... ... ... ... ... заңнамасының талаптары ескеріле отырып,
қолайсыз зардаптарды (табиғи экологиялық жүйелер мен ... ... ... бүлінуін және сарқылуын) болдырмау, қоршаған ортаны
сауықтыру жөніндегі шаралар әзірленетін рәсім.
Қоршаған ортаға әсерді бағалау міндеттілігi
1. ... ... ... ... ... ... және халықтың
денсаулығына тікелей немесе жанама әсер етуі мүмкін болатын кез келген
шаруашылық және өзге де ... ... үшін ... ... ... ... ортаға әсер ететін шаруашылық және өзге де жобаларды,
қоршаған ... ... ... ... және іске ... тыйым
салынады. Әсерді бағалау ... ... ... ... ... алдындағы және жобалау құжаттамасының ажырамас
бөлігі ... ... ... ... және ... ... ... объектілердің
перспективалық қызметі осы Кодекстің ... ... ... ... бағалауға жатады.
4. Жобалардың тапсырыс берушісі (бастамашысы) мен әзірлеушісі қоршаған
ортаға әсер ... ... ... нәтижелерін ескеруге және қоршаған
орта мен адам денсаулығына неғұрлым аз зиян келтіретін нұсқаның ... ... ... ... ... ... кезеңдерi
1.  Қоршаған ортаға әсерді бағалау ... ... ... ... ... ... кезеңдері
ескеріле отырып, дәйекті түрде жүзеге асырылады.
2. Қоршаған ортаға әсерді бағалау мынадай кезеңдерді қамтиды:
1-кезең. Аумақты бағалау (қоршаған ортаның жай-күйін ... ... ... учаскені оңтайлы таңдауды негіздеу үшін орындалады;
2-кезең. Инвестициялардың ... ... ... негіздемесіне) ілесе жасалатын қоршаған ортаға әсерді алдын
ала бағалау;
3-кезең. Әсерді ... ол ... іске ... ... ... және
өзге де қызметті одан әрі жүзеге асырудың ықтимал әсерлерін толық ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғауды
басқару жоспарын (бағдарламасын) әзірлеу мақсатында орындалады;
4-кезең. Жұмыс жобасы құрамындағы ... ... ... бөлімі, ол
қоршаған ортаға қолайсыз әсерлерді ... ... ... ... Жобалаудан кейінгі талдау, ол шаруашылық және өзге де қызметті
жүзеге асыру басталғаннан кейін бір жыл ... соң ... ... ... ... және ... қорғау іс-шараларына түзету енгізу
үшін жүзеге асырылады.
3. Қоршаған ортаға әсерді бағалаудың 3-кезеңінде осы ... ... ... ... нормативтері әзірленеді.
2.3 Қоршаған ортаға әсерді бағалауды жүргізу тәртібi
1. Қоршаған ортаға әсерді бағалауды қоршаған ортаны ... ... ... мен қызметтер көрсетуге лицензия алған жеке және заңды
тұлғалар жүзеге асырады.
2. Қоршаған ортаға әсерді бағалау жөніндегі ... ... ... жоспарланып отырған қызметтің ... ... ... ... ... ... ... бағалау әзірленімін жүзеге асыратын жеке және
заңды тұлғалар шартқа сәйкес қоршаған ортаға ... ... ... нәтижелердің дұрыстығы, толықтығы мен сапасы үшін ... ... ... ... ... ... әсерді бағалау рәсімін орындау кезінде Қазақстан
Республикасының экологиялық заңнамасы талаптарының сақталуын ... ... ... ... ... орган жүзеге асырады. 
Қоршаған ортаға әсерді бағалау процесінде ... ... ... ... ... ... әсерді бағалау процесінде:
1) тікелей әсер - объектіні орналастыру ауданында жоспарланып отырған
негізгі және ілеспе ... ... ... ... ... ... әсер - ... іске асыру салдарынан пайда болатын жанама
(кейінгі) факторлардан ... ... ... әсер;
3) кумулятивтік әсер - жобаны іске асыруға ілесе жасалатын, өткен,
қазіргі немесе негізделіп ... ала ... ... ... ... ... өзгерістер салдарынан пайда болатын әсер есепке
алынуға ... ... ... әсерді бағалау процесінде:
1) атмосфералық ауаға;
2) жер үсті және жер асты суларына;
3) ... ... ... ... ландшафттарға;
5) жер ресурстарына және топырақ жамылғысына;
6) өсімдіктер дүниесіне;
7) жануарлар дүниесіне;
8) экологиялық жүйелердің жай-күйіне;
9) халық денсаулығының жай-күйіне;
10) әлеуметтік салаға ... ... ... білім беру, көлік
инфрақұрылымы) әсерді бағалау жүргізіледі.
3. Қоршаған ортаға әсерге бағалау жүргізу процесінде табиғи орта ... ... ... және оң ... ... ... тиіс.
Қоршаған ортаға әсерді бағалау объектілерін бағалану ... ... ... ... Қоршаған ортаға әсерін бағалау жүзеге асырылатын шаруашылық ... де ... ... мен толымдылығы бойынша І, II, III, IV болып 4
санатқа бөлінеді.
І санатқа өндірістік объектілерді ... ... ... 1 және ... жататын қызмет түрлері, сондай-ақ кең
таралған пайдалы қазбалардан басқа пайдалы қазбаларды ... мен ... ... ... объектілерді санитарлық сыныптауға ... ... ... ... ... ... кең таралған
пайдалы қазбаларды өндіру, орман пайдалану мен суды арнайы пайдаланудың
барлық түрлері ... ... ... ... ... сыныптауға сәйкес
қауіптіліктің 4-сыныбына жататын қызмет түрлері жатады.
IV санатқа өндірістік объектілерді санитарлық ... ... ... ... ... ... ... әуесқойлық
(спорттық) балық аулау мен аң ... ... ... ... пайдаланудың барлық түрлері жатады.
2. Әртүрлі санаттағы объектілерге қоршаған ортаға әсерді ... ... ... ... ... ... ... бағалау
жүргізу жөніндегі нұсқаулықта белгіленеді.
 
2.4 Қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі құжаттама:
1) шаруашылық және өзге де қызметке ... ... ... ... ... ... іске асыру қажеттігі негізделген
өтінішті (арызды, ниеті туралы ... ... ... ... ... жұмыс жобасының бекітілген
бөлігін, түсіндірме жазбаны;
3) қоршаған орта компоненттерінің қызметті іске асырғанға дейінгі не
қазіргі ... ... ... ... ... оған қоса:
бүкіл жобаның мақсаты мен сандық сипаттамаларының және орналастыру
ауданына құрылыс және ... ... ... ... ... ... қызметтің қоршаған орта элементтеріне ықтимал
әсерлерінің түрлері қоршаған ортаға эмиссиялардың, тұтынылатын ... ... ... ... мен оның ... ... ... отырып, пайдаланылатын материалдар мен жабдықтардың типтері мен
санын қоса алғанда, өндірістік процестердің негізгі ... ... ... ең озық ... ... ... үлестік нормативтермен сәй кестігі, сондай-ақ техникалық
регламенттермен және ... ... мен ... ... талап тармен сәйкестігі тұрғысынан талдауды;
6) баламалы нұсқалар туралы ақпаратты және ... ... ... ... ... қызметтің қоршаған ортаға, халықтың денсаулығына және әлеуметтік-
экономикалық жағдайларға ықтимал әсерлерінің сипаттамасын;
8) жобаланатын шаруашылық немесе өзге де ... ... ... ... экологиялық тәуекелді және халықтың денсаулығына төнетін тәуекелді
бағалауды;
10) экологиялық мониторинг жөніндегі ... қоса ... ... ... ... азайту үшін көзделетін шаралардың сипаттамасын;
11) қоршаған ортаға эмиссиялардың жобалық нормативтерін және ... алып қою ... ... ... ... ... ... ықтимал тәуекелдерді және келтірілген залалдарды өтеуді ескере
отырып, жобаны экологиялық-экономикалық бағалауды;
14) хаттамалармен ресімделген және ... ... ... ... ... ... нәтижелері жөніндегі
қорытындыларды ... ... ... ... алу ... ... ... әсерге бағалау жүргізу кезіндегі кез ... және ... ... ... ... ... ... жүргізілген бағалау нәтижелері жөніндегі
негізгі қорытындыларды қамтиды.
2. Жоспарланып ... ... ... берушісі (бастамашысы)
қоршаған ортаға әсерге жүргізілген бағалау нәтижелері бойынша жоспарланып
отырған немесе жүзеге асырылатын ... ... ... ... әзірлеп, табыс етеді, ол осы ... іске ... ... ... әзірлеуге негіз болады.
3. Қоршаған ортаға әсерді ... ... ... құжаттама
мазмұнының толымдылығы қоршаған ортаға әсерді бағалауды жүргізу жөніндегі
нұсқаулықпен айқындалады.
 2.5 ... ... ... бағалау жүргізуді әдістемелік қамтамасыз
ету
1. Қоршаған ортаға әсерді бағалау қоршаған ортаны қорғау саласындағы
уәкілетті орган ... ... ... ... бағалауды жүргізу
жөніндегі нұсқаулық-әдістемелік құжаттарға сәйкес жүргізіледі.
2. Қоршаған ортаны ... ... ... ... өз ... тиісті жеке және заңды тұлғалардың қоршаған ортаға әсерді ... ... ... ... ... ... жүргізу жөніндегі
нұсқаулық-әдістемелік құжаттар талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге
асырады.
Трансшекаралық ... бар ... ... ортаға әсерін бағалау
ерекшеліктерi
Трансшекаралық әсері бар объектілердің қоршаған ортаға әсерін бағалау
ерекшеліктері Қазақстан Республикасы ратификациялаған ... ... ... үшін ... ... әсерді бағалау
ерекшеліктерi
1. Егер объектіні жобалау процесінде қоршаған ... ... ... не ... пайдалану жағдайлары жобада көзделген жағдайлардан
айтарлықтай өзгеше болған жағдайда, қолданыстағы объектілер үшін ... ... ... Қолданыстағы объектіге бастапқы жобада көзделмеген реконструкция
жүргізілген кезде оның ... ... ... ... ... ... немесе объект бойынша тұтас алғанда қоршаған ортаға әсерді бағалау
материалдарына өзгерістер енгізу түрінде ... ... ... ... қоршаған ортаға әсерін осы баптың 1 және 2-
тармақтарының талаптарына сәйкес бағалау қажет ... ... ... ... ... өтінім берілгенге дейін орындалуға тиіс.
 Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік реттеудің және табиғи
ресурстарды пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың негізгi ... ... ... қорғау саласындағы мемлекеттік реттеу:
1) қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... ... ... ... қорғау саласындағы техникалық реттеуді;
4) мемлекеттік экологиялық сараптаманы;
5) экологиялық рұқсаттар беруді;
6) мемлекеттік экологиялық бақылауды;
7) ... ... ... экономикалық реттеу жүйесін, ... таза ... ... ... табиғат қорғау іс-
шараларын қаржыландыру жүйесін;
8) мемлекеттік экологиялық мониторингті;
9) табиғат ... ... ... ластау көздері мен
учаскелерін ... ... ... ... білім беру мен ағарту ісін қамтиды.
2. Табиғи ресурстарды пайдалану саласындағы мемлекеттік басқару:
1) табиғи ресурстарды пайдалану ... ... ... ... ... ... пайдалануға және молықтыруға
мемлекеттік бақылау жасауды;
3) табиғи ресурстарды пайдалану құқығына лицензиялар, рұқсаттар ... ... ... жасасуды;
4) табиғи ресурстарды қалпына келтіру мен ... ... ... ... ... ... ... мониторингі мен кадастрларын жүргізуді;
6) табиғи ресурстарды ... ... ... мен ... табиғи ресурстарды пайдалануды, қалпына келтіру мен молықтыруды
жүзеге ... ... ... тұлғаларды басқаруды;
8) табиғи ресурстарды қорғауды ұйымдастыруды қамтиды.
2.6 Жер беті су қоймаларына ... ... ... ... ... ... ... болатын улы заттар зияндылығының
мөлшерлеуші көрсеткіштерінің концентрациясын есептеу негізіне ... ... ... ... әдістемелігі алынады.
Өзен суына ағызымды сулардың тасталуында улы заттардың конденсациясына
және сәйкесінше ластанудың деңгейіне өзеннің ... ... ... ... ... ... арна бетінің кедір-бұдырлығы,
турбуленттік айырбас, ағызымды суларды тастаудың орны, ағызымды сулардың
шығындары, ... ... ... ... ... су ағынындағы улы заттардың концентрациясы деңгей бойынша
жоғарыда аталған жағдайларды есепке ала ... ... q — ... ... ... [м3/с], q = 0,5 м3/с қабылдауға
болады;
Q — су ағынындағы судың шығындары [м3/с];
Сст — ... ... ... ... ... ... концентрациясы [мг/дм3];
Ср — ағызымды судың түсу орынынан жоғары өзенде
ластаушының концентрациясы [мг/дм3];
Ск.ст — ... ... ... ... ... сулардың су ағыны суларымен араласу
коэффициенті.
Сст өлшемі тазартқыш ... ... ... үшін ... ... және ... өзенге рұқсат етілетін тастау үшін ластаудың шекті
саны негізіне салынады. q өлшемі шаруашылық және ... ... Q мен ... ... ... ... ... мәліметтерімен жобалау ұйымымен анықталады.
Сурет 2 – ағызымды суларды тастауда улы заттар концентрацияларының
қосылу схемасы (Кст – ... ... ... ... өзендердегі судың шығыны жазық өзендер
үшін қарлардың еруімен (жазғытұрғы тасқын), ... ... ... ... ... ... зор ... тербелуге
душар. Сәйкесінше су шығынының ... өзен ... ... ... жылдамдығы да өзгереді. Осыдан шекарасында қосылу
үдерісі жүретін өзен ... ... да ... ... су ағынының санитарлық жағдайын болжау есебін
шешу үшін Ск.ст қатысты 9 ... шешу ... Бұл ... ... экотоксиканттың Сож күтілетін концентрациясын аламыз
Реттелмеген су ағындарындағы ағызымды сулар үшін γ ... ... ... ... ... Lф — ағызымды сулардың шығу орнынан бақылау жармасына дейінгі
фарватер бойынша ара қашықтық [м];
— ағызымды ... су ... ... ... ...... ... су ағынына ағылу орнынан байланысты
коэффициент, жағада шығарылған кезде = 1,0, қылтада ... ... ... өзен ... ... ол ағызымды
сулардың шығу орнынан бақылау жармасына дейінгі фарватер бойынша ... түзу ... (= 1,2) осы ... ... ара ... ... ... өзен үшін төменде көрсетілген формула
бойынша анықталатын турбулентік диффузия [м2/с] коэффициенті
мұндағы — ... ... шығу мен ... ... орны
арасындағы өзен ағысының орта жылдамдығы [м/с];
Hср — сол аймақтағы су көлемінің орта тереңдігі ... ... ... ... су ағынына тастау кезіндегі улы
заттар ... ... ... ... ... ... ... есептеу ағызымды сулардың неғұрлым орта сағаттық шығындары q
ағызымды ... ... ... ... бойынша жүргізіледі. РШТ суды
пайдаланудың барлық санаттары үшін келесі ... ... ... = ... Сст — ... ... улы заттардың концентрациясы,
[мг/дм3].
Мысалы. Өзен ... ... су ... және ... сулардың
келесідей сипаттарымен (СС — судың санаты, Q, q — ... және ... ... H және V — ... ... мен ... Lф —фарватерге дейінгі
ара қашықтық) рұқсат етілетін шекті тастауды есептеу.
Кесте 3 – Су ... және ... ... ... |Q, м3/с |H, м |V, м/с |q, м3/с |Lф, м |
|1 |52 |2,6 |1,1 |0,5 |700 ... ... ... ... (АБТ – ауаны ... СЗ — ... ... 4 – Улы заттардың концентрациясы
|Ластаушының |АБТ |СЗ |Мұнай ... ... ... ... |
|концентра | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |1,6 |26 |0,04 |28 |0,56 |0,3 |0,01 ... мг/л | | | | | | | ... |70 |48 |— |190 |4,5 |6 |3,6 ... | | | | | | | ... мг/л | | | | | | | ...... ... ... ... Жергілікті жердің әсер ету бағасының коэффициенттері— жағалауда су
ағызымының шығуы ξ, өзен иірмелігі φ, турбулентті диффузия D ... 1, φ = 1,2 ... VН/200 = 1,1 - 2,6/200 = 0, 0143 ... ... ... ал су ағызымының тастау нүктесін бағалау:
а = ξ φ (D/q)1/3 = 1 • 1,2 • ... = ... ... коэффициентің γ анықтайды
β= ехр(-а(D/q)1/3) = ехр(-0,367 - (0,0143/0,5)1/3) = 0,0385,
γ = (1 - β)/(1 +Q β /q) = (1 - ... + 52 * ... = ... ... ... ... ... = 1245,7
Кесте 5 – Күтілетін концентрацияны анықтау
|ШК |УЗ ... ... ... |Бензол |қалайы | |Скү,
мг/л |4,856 |12,52 |0,00038 |35,7125 |0,747576 ... |0,1809 | ... |3 |0,25 ... |10 |0,05 |0,003 |0,0003 | |Скү/
РШК |1,61 |50,095 |380,957 |3,57125 |14,95151 |190,4552 |603,042 | |
РШК нормасының орындалуының негізгі шарттары ... су ... ... ... ... ... ... 1РШК + С 2 /С2 РШК +…..Сi n/ Ci РШК < 1
qр = 1245,7; qр көп ... ... ... ... ... ... = ... тастау кезінде бірнеше рет араласуды қажет ететін ластағыш
заттардың тасталым нормативі орындалмайды.
2.7 Трансшекаралық мазмұнда ҚОӘБ жүргізу
ҚОӘБ ... ... ... ... ... ... салдарынан зиянды трансшекаралық әсерді болдырмаудың
барлық тиісті және тиімді шараларын (Конвенцияның «I ... және ... ... ... бойынша, сондай-ақ «I қосымшада» сипатталған ҚОӘБ
құжаттамасын дайындау шараларын қабылдайды. 
Экологиялық кодексте және ... ... жоба алды және ... ... ... ... ортаға болжанған шаруашылық және өзге
де қызметтiң әсерiне бағалау жүргiзу жөнiндегi нұсқаулықта» трансшекаралық
әсері бар ... ... ... әсерін бағалау ерекшеліктері
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... тарабы I қосымшаға сәйкес жоспарланатын қызмет түрі жөнінде
мүдделі Тараптарға хабарлайды. 
II. Осы Тараптардың бастамасы бойынша ... ... I ... ... ... ... бір түрі ... зиянды ықпал
көрсетуі мүмкіндігіне қатысты және оған I ... ... ... ... кеңестер жүргізеді. Егер тараптар оңды келіссөзге келсе, ... осы ... ... ... ... ... ... Әдәуір
ықпалын белгілеуге көмектесетін критерилерді анықтаудың ... ... ... ... ... ... ықтималдылығы жағынан оршаған ортаға
жоспарланатын қызметке ықпалды бағалаудың ... ... ... қозғалатын аудандардағы жұртшылықтың атынан уәкілдік етеді және
қозғаушы тараптың жұртшылығы атынан берілетін бұл мүмкіндіктің шығуы Тарап
жұртшылығы ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. 
Трансшекаралық мазмұнда ҚОӘБ жүргізгенде міндетті түрде ... ... ... ... ... ... мақсатын көрсету;
- ҚОӘБ жүзеге асырудың мән-жайын мазмұндау; 
- жоспарланатын ... ... ... ... бас ... саналы
альтернативалардың (мысалы, географиялық немесе технологиялық сипаттамада),
керек кезде сипаттау; 
- қоршаған ... ... ... ... ... жоспарланатын қызметтің қоршаған ортаға әсерінің ықтимал ... ... ... ... мен ... бағасы; 
- қоршаған ортаға зиянды әсерді минимумға қысқарту үшін ... ... ... ... ... және оның ... бастапқы ережелер мен қоршаған орта
туралы пайдаланатын тиісті ... ... ... ... ... мәліметтерді дайындау кезінде айқындалған білім мен
белгісіздік кемшіліктерін анықтау; 
- ... ... ... мониторинг және басқару бағдарламасн ... ... ... жоспарларының қысқа мазмұны;
- қажет болған жағдайда, ... ... ... құралдарды
техникалық емес сипаттағы ... ... ... және ... ... да ... ұйымдармен ынтымақтастыққа қоса, әсерді бағалау үрдісі
процедурасын анықтау; 
- ... ... ... ... ... қозғалатын тараптардың қатысуы; 
- іс-шараның іске асырылуының саяси әрекеттердің жүзеге асырылуы.
Трансшекаралық мазмұндағы жоспарланатын іс шаралардың қоршаған ... ... ... ... бар ... шығуды және Қазақстан
Республикасының азаматтары шекаралық контексттегі ... ... ... ... ... туралы мәліметтерін алуға құқығы бар
фактіні ... ... ... ... ... ... ... іс шаралар кешеніне
төмендегілер жатады: 
- Үкіметтің, облыстық және жергілікті әкімшіліктердің, жеке меншік
компаниялардың, жеке ... қоса ... және ... ... ... іс ... әсерін бағалау; 
- альтернативті механизмдерді бағалау (мәсеелердің шешілуі және ол
бойынша шешім қабылдауға қатысуы ... орта ... ... ... ... ... орта мен ... ресурстар саласына қатысты жоспарланатын
іс шаралардың басты жағдайларын талқылау;
- қоршаған ортаға жоспарланатын іс ... ... ... Позитивті және негативті, тікелей және жанама, қысқа және ұзақ
мерзімді әсерге ... ... Іс ... ... ... мен ... ... мен басқа мүдделі қатысушылардың көзқарас тарапынан қоршаған
ортаға әсердің ... ... ... ... мәлімет ұсынылады.
Мүдделі тараптың табиғатты қорғаудың қызығушылығын қамтамасыз етудің мүмкін
әдістері мен қоршаған ортаны сақтау үшін тиімді іс ... ... ... назардан тыс қалмайды. 
-бағалау жүргізу негізделетін мәлімет базасының ... ... іс ... ... дәрежесі мен сипатына байланысты, кемшілік
себебі болатын және жеткілікті мәліметті ... ... ... мүмкін
проблемалар көрсетіледі.
- қоршаған ортаның компоненттеріне әсерін төмендету амалдарын, соның
ішінде альтернативті механизмдердің ... осы ... ... және іс ... іске ... тәсілдерін мазмұндау.
Альтернативті стратегиялар мен механизмдерді ... ... ... альтернативтердің әр түрлерімен салыстыру ... ... ... ... ... іс ... ... құжаттың бөлек тарауында қаржы, әкімшілік және басқа да
маңызды салдарлармен қоса көрсету қажет. 
Әсердің ... ... ... ... қатынаста бағалануы тиіс. Бірақ
мүмкін әсердің сапалық сипаттауы да қажет. ... ... ... ... ... ... себептері қажет. Осылай әр жағдайда сапалы бағалау
тәсілдерін қолдана отырып, қандай салдарларды бағалау және оны қалай жасау,
қандай ... ... ... ... ... ... қарасытыру қажет. 
Әсерді бағалайтын және трасшекаралық бағалауды жүргізу функциялары бар,
трансшекаралық ҚОӘБ өткізуін бақылайтын орган ... ... ... Ол ... қамтитын қызметтерін жүзеге асыратын ... іс ... ... ... қабылдайтын тараптардың
біеуімен және/немесе ... ... ... ... ... ... ... (ұлттық), аумақтық және ... ... ... ... бағалау әдістері барлық деңгейді қамтитын
және алдын алу ... ... ... Өйткені табиғатқа әсерді, оның
сипатын, ... ... ала ... оны ... ... ... береді.
Табиғатты пайдалану дәрежесін бағалау әдістері барлық деңгейді қамтитын
және алдын алу сипатында болуы ... ... ... ... ... мәселелерін экономикалық механизмдерді жетілдіру ... ... Жер ... ... ... шикізатты тиімді пайдалану
қазіргі ғылыми-техникалық ... ... ... ... мәселе болып отыр және ... ... ол ... ... ... ... негізінде шешіледі.
Мұнай мен газ кен орындарының қарқынды игерілуі және өнеркәсіптің басқа
салаларының қызметі, жаңа технологиялардың әзірленуі мен ... ... ... себебінен халықаралық ... ... ... ... пен ... ... қорғауды қамтамасыз
ету мақсатында технологияларға, өнімдерге, адам қызметінің түрлі ... ... ... ... ... облысының
өнеркәсібін қалыптастыру мен дамыту минералды-шикізат және басқа да ресурс
түрлерін игеруге бағытталған. Облыс ... ... ... және ... бес ... ... ... жоғарғы қарқынмен
дамуымен сипатталады.
Қоршаған ортаны қорғау бойынша қойылған мақсаттарға жету үшін мұнай-газ
компаниялары төмендегідей міндеттемелер ... ... ... ... ... мен іске ... ... мекеменің өнеркәсіптік
және экологиялық қауіпсіздіктің ең маңызды міндеттерін ... ... ... отыруды қамтамасыз ететін пәрменді рәсімдер жасау; жүзеге асырылатын
жұмыстың ... ... ... ... сипаттамалары мен
көрсеткіштерін ... ... ... ... ұмтылу, сондай-ақ табиғи
ресурстарды ғылымның, техниканың және қоғамның қазіргі заманғы деңгейіне
түгелдей сәйкес тұтыну.
Табиғат байлығын ... ... екі ... ... ... абсолюттік және салыстырмалы экономикалық бағалау. Абсолюттік
экономикалық бағалау ... ... ... ... ... жеке ... ... есептеу үшін, табиғат
пайдалану төлемдерін анықтау үшін және табиғат байлығын тиімді пайдалануға
ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... ренталар жиынтығы болып табылады
Пайдаланылған әдебиеттер
1. 2007 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі;
2. Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 21 ... ... ... ... әсерін бағалау туралы конвенциясына Қазақстан
Республикасының ... ... 2007 ... 28 ... ... Республикасының Қоршаған ортаны
қорғау министрінің «Жоспар алды, жоба алды және ... ... ... қоршаған ортаға болжанған шаруашылық және өзге де қызметтiң
әсерiне бағалау жүргiзу жөнiндегi ... ... 2007 ... 28 маусымдағы Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны
қорғау министрінің ... ... ... ... ... ... 7 мамырдағы Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау
министрінің № 135-ө бұйрығымен бекітілген ... ... ... 2007 жылғы 24 мамырдағы Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны ... 160-ө ... ... ... органдардың
лауазымды тұлғаларының мемлекеттік экологиялық сараптама саласындағы
қызметіне бақылауды жүзеге асыру ережесі;
7. 2007 ... 5 ... ... Үкіметінің №
457 Қаулысымен бекітілген Қоршаған ортаны қорғау саласындағы жұмыстарды
лицензиялау ережесі және біліктілік талаптары;
8. ҚОӘБ ... III ... ... ҚОӘБ ... ... қолдану жөнінде нұсқаулық;
9. Орталық Азия мемлекеттері үшін Трансшекаралық мазмұнда қоршаған ортаға
әсерін бағалаудың нұсқаулығы; 
10.Ж.Ж.Жатқанбаев, Экология негіздері, Алматы, 2004
11.А.Т. ... ... ... ... / Алматы : Дәуір, 2012
12.Ұ.Б.Асқарова, Экология және қоршаған ортаны ... ... ... Г.С., ... Г.А. ... ... 2003.
14.Мұхажанова, Н. А. Жаһандық экология: оқу құралы. - ... : ... Е.М. ... ... және ... ... қорғау : Оқулық /-
Алматы : Экономика, 2006
16.Экология және табиғатты тиiмдi пайдалану: Оқулық / ... ... ... ... 2004
17.Бейсенова , А. Самақова ... және ... ... ... ... ... жағдайды
бағалау
Нақтылы жағдайды бағалау
qCст
Кст
Сож
Q, Ср
1 км
1 км

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Беттік активті заттар3 бет
Төменгі жанақорған учаскесіндегі доломитті ашық әдіспен өндірудің қоршаған ортаға әсерін бағалау29 бет
Қоршаған ортаға әсерді бағалау6 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
"резерфорд тәжірибелері. ритцтің комбинациялық принципі. бор-зоммерфольдтің квантталу ережелері. "12 бет
«Март» ЖШС-гі қызметкерлердің еңбек нәтижелілігін бағалауды ұйымдастыруды талдау27 бет
Іле өңірінің ортағасырлық қалаларының заттай мәдениеті36 бет
Іс қағаздары компьютерде басуда ескерілетін емле ережелері14 бет
Автокөліктің табиғи ортаға әсері11 бет
Автокөліктің қоршаған ортаға тигізетін әсері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь