ЖШС «Тараз RAYS» ақша қаражаттарымен есеп айырысудың есебі

Мазмұны

Кіріспе

«Тараз RAYS» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржы .шаруашылық қызметтерінің негізгі бағыттары

Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің басқару құрылымы
Кәсіпорынының негізгі қаржы.экономикалық көрсеткішін талдау
Қазіргі кезеңдегі Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарын халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына ауыстыру бағыттары

ЖШС «Тараз RAYS» ақша қаражаттарымен есеп айырысудың есебі

Ақша қаражаттардың есебіне жалпы сипаттама
Касса операцияларынның есебі
Есеп айрысу операциялардын есебі
Валюталық шот бойынша операциялардың есебі

ЖШС «Тараз RAYS» ақша қаражаттарымен есеп айырысудың аудиты

Ақша қаражаттарының аудиті
Есеп айырысу шотының есебінің аудиті
Валюталық шоттағы нақты ақша есебінің аудиті
Кәсіпорындағы ақша қаражаттарын талдау

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі

Тіркеме
Нарықтық қатынаста шаруашылық субъектілер бухгалтерлік есепке ерекше мән береді. “Бухгалтерлік есеп”, “Бюджетке төленетін салықтар мен басқа да міндеттемелер туралы” заңның негізінде бекітілген бухгалтерлік есеп стандарттары мен субъектілердің шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есеп шоттарының бас жоспарының негізінде құрылады. Қазіргі кезде Республикамыздағы бухгалтерлік есеп жүйесі, Халықаралық бухгалтерлік стандартқа сай жүргізіледі.
Есептің мәліметі субъектілердің, олардың құрылымдық білімдерінің басқару жұмыстарына, олардың қаржылық есеп беруіне, экономикалық жобалауға, ағымдағы жоспарларға пайдаланылады.
Қазіргі кезде шаруашылық жүргізуде, уақытылы, толық және нақты экономикалық ақпарат беретін, ретке қойылған есеп жүйесінсіз басқару мүмкін емес.
Өнім өндіруде, еңбек құралын сатуда, бюджетке төлемдер мен сақтандыру органдары мен басқа да төлемдер мен салықтандыру органдары мен басқа да төлемдерді анықтағанда, уақытылы және дұрыс жүргізілген бухгалтерлік есептің маңызы орасан зор.
Кәсіпорындар арасында болатын, жан-жақты есептесулер ақшаның көмегімен іске асырылады.
Оның көмегімен таза кіріс алу мақсатында жұмсалған өндірістік босалқылар алынады. Соның арқасында, айналым қаржылары тоқталмай, өндірістің қызмет нәтижесінде аяқталатын процеске ықпалы зор. Сол себепті есептесулерді ұйымдастырудың және ақшалай қаржылардың есебін зерттеудің актуалдылығы ерекше.
Ақша қаражаттарының бір бөлігі қызметкерлерімен еңбекақы бойынша қолма-қол есеп айрысу үшін, қолма-қол ақшаға құндылықтарды сақтану үшін есеп беретін адамдар пайдаланады. Мұндай қаражаттар кассада сақталып, сол арқылы айналымға түседі. Есеп айрысу операцияларының тиімділігі көбіне ақша қаражаттарының бухгалтерлік есебінің жағдайына тәуелді.
Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілерде өндірлген өнімді сату барысында, сондай-ақ материалдық құндылқтарды, негігі құралдарды, тауарларды сатып алғанда немесе көрсетілген қызметке және бюджетке немесе бюджеттен тыс басқада мекемелерге әртүрлі төлемдерді төлеуге байланысты түрлі операциялар пайда болады. Әрбір кәсіпорын, ұйым, мекеме немесе фирма әдетте бір уақытта өндірілген өнім сатып немесе қызмет көрсетіп, жабдықтаушы ретінде, болатын болса, екіншіден сол өнімді өндіріп шығару үшін қажет болатын шикізаттар және материалдармен жабдықтайтын жабдықтаушылар алдында сатып алушы болып табылады. Осындай кәсәпорындар мен ұйымдардың, фирмалардың арасында алшақ және берешек операциалар көбіне қолма-қол ақша және қолма-қол ақшасыз төлеу жолы арқылы жүргізіледі. Ақша қаражаттарын сақтау үшін және заңды тұлғалар арасында есеп айрысу үшін Қазақстан Республикасының банк мекемелерінде банк шоттарын ашады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. 2002 жылғы 24 маусымдағы № 329 Қазақстан Республикасы Президентінің «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» заң күшіндегі жарлығы.
2. Қазақстан Республикасының "Аудиторлық іс әрекеттер жөніндегі" заңы. Астана, 20 қараша 1998ж. "Казахстанская правда". 24 қараша 1998ж.
3. Әбдіманапов Ә., Раимов С. Бухгалтерлік есеп принциптері және қаржылық есеп беру. Алматы 2005.
4. Аренс Э.А. Лоттек Дж. Аудит перевод с английского под. ред. П.Б. Соколова, М: Финансы и статистика, 1995 ж.
5. «Бухгалтерлік есеп стандарттары» Аламаты, 2000.
6. Казахстанские стандарты по аудиту 20.07.95ж.
7. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарты. М.Аскери 1999.
8. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары. 18 қыркүйек, 2002 ж. №438
9. Бетке И. Балансоведение пер. с анг. М: Бухгалтерский учет 2000.
10. Вуд Ф. Бухгалтерский учет для предпринимателей. М., Аскери, 1999.
11. Дюсембаев К.Ш. Теория аудита – Алматы Экономика 1995ж.
12. Дюсембаев К.Ш. Сущность аудита и его роль в условиях рыночной экономики Алматы, Вестник КазГау 1996ж.
13. Ержанов М.С.,Ержанова С. «Есеп саясаты» Алматы 1997.
14. Кондратьев Н.П. «Бухгалтерлік есеп теориясы» Москва 1996.
15. Кеулімжаев Қ.К. "Қаржылық есеп" Алматы, 2001.
16. Кеулімжаев Қ.К. «Корреспонденция счетов». Алматы, БИКО 2000
17. Радостовец В.К. Радостовец В.В., Шмидт О.Ю. «Бухгалтерский учет на предприятии» Алматы, 2002.
18. Радостовец В.К., Тасмағамбетов Т. және басқалар «Қаржылық есеп» Алматы, 1998.
19. Рахман Э., Шеремет А. «Нарықтық экономикадағы бухгалтерлік есеп» Москва 1996.
20. Салық және бюджетке міндетті түрде төленетін басқа төлемдер жөнінде" 24.04.1998ж. 2235 Заң күшіндегі Қазақстан Респуб-ликасы Президентінің Жарлығы
21. Бухгалтерлік есеп пен аудитті жетілдірудің 1998-2000 жылдағы мемлекеттік бағдарламасы. 28.01.1998 ж. 3838 өазақстан Республикасының президентінің жарлы¬ы бухгалтер бюллетені 1998ж. 18 (212) сәуір 2-7 б.
22. "2001 ж. Республика бюджеті туралы" Заң. Астана, 22 желтоқсан 2000 ж. 131-ІІЗРК "Бухгалтер бюллетені" 2001 3
23. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп стандарттары: Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп жөніндегі Ұлттық комиссиясы. 1996ж.
24. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп стандарттарына арналған әдістемелік нұсқаулар : Қазақстан Республикасының қаржы министрлігі. Бухгалтерлік есеп және аудит әдістеме департаменті, 1997 ж.-164б.
25. Андреев В. Д. «Проктический аудит» (спровочное пособие) – М: Экономика, 1994 – 336 с.
26. Артеменко В.Г., Беленндир М. В. Финансовый анализ: Учебное пособие – М: Издательство «Дис», 1997 –128 с.
27. Алборов Р. А. Аудит в организациях промышленности, торговли и АПК. –2 – е изд., перераб. и доп. – М: Издательство «Дело и сервис», 2000 – 432с.
28. Баканов М. И, Шеремет А.Д. Теория анализа хозяйственной деятельности.2 – е изд. М.: Финансы и статистика, 1987 – 320 с.
29. Балабанов И. Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. Пособие. – М.: Финансы и статистика, 1998 –112 с.
30. Безруких А. С. «Бухгалтерско – аудиторский портфель» - М.: Соминтэк, 385с.
31. Барнгольц С. Б.,Белобжецкий И. А. Экономический анализ хозяйственной деятельности предприятий и объединений. Учебное пособие –М.: 1986 –320с.
32. Безруких П. С., Кондраков Н. Г., Палий В. Бухгалтерский учет. Учебник / Под ред. П. С. Безруких – М.: Бух. Учет, 1994 – 520 с.
33. Глушков И. Е. Практический аудит на современных предприятиях. – М. –Новосибирск: КНОРУС – ЭКОР, 1997 – 288 с.
34. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет. Учебн. Пособие для вузов/Пер. с англ. Под ред. Н. Д. Эрмашвили; предисловие проф. П. С. Безруких. -3 -е изд. Перераб. и доп. М: - Аудит, ЮНИТИ, 1998 – 783 с.
35. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2000 – 293 с.
36. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учебное пособие / К.Ш Дюсембаев.,С.К. Егембердива, З.К. Дюсембаева. – Алматы: «Каржы – Каражат», 1998 –512 с.
37. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами (Теория и методология). Алматы: Экономика, 2000 – 293 с.
38. Данилан Н.А. Бухгалтерский учет на сельско-хозяйственных предприятиях. М., ВО «Агроиздат», 1990-287 с.
39. Демченко В. С., Милета В. И. Системный анализ деятельности предприятия М.: Финансы и статистика, 1991 – 400 с.
40. Ермолович Л. П.,Ермолович В. В. «Анализ эффеутивности промышленных предприятий и объединений »(справочное пособие) – Минск: Высшая школа, 1988 – 496 с.
41. Ержанов М.С. Теория и практика аудита. – Алматы: Гылым, 1994,
235 с.
42. Ивашкович В.В. «Организация бухгалтерского учета с применением ЭВМ» М.: Финансы и статистика, 1998 – 246 с.
43. Ковалев А. И., Привалов В. П. Анализ финансового состояния предприятия.М.: Центр экономики и маркетинга, 1995 – 380 с..
44. Ковалев В. В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности. –2 – е изд., перераб. и доп. – М.: Финансы и статистика, 1997 – 512 с.
45. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет. Учебное пособие. – М.: Инфра – М, 560 стр.
46. Ковалев В. В. Финансовый анализ – М: Финансы и статистика, 1996 – 432 стр.
47. Ковалев В.В., Ириков В.А. Финансовый менеджмент – компьютерный практикум. – Учебное пособие – М: Финансы и статистика, 1998 – 256 стр.
48. Нидлз Б., Андерсен Х.,Колдуэлл Д. Принципы бухгалтерского учета. Пер. с англ. под ред. Я. В. Соколова. – М.: Финансы и статистика, 1999 –496 с.
49. Радостовец В. В., Шмидт О. И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета. – Алматы: Центраудит – Казахстан, 2000 – 496 стр.
50. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: - 2–е изд. перераб. и доп. – Мн:ИП «Экоперспектива», 1998-498с.
51. Терехов А.А. Аудит. – М.: Финансы и статистика, 2000-512 стр.
Хорнгрен Ч.Т. Фостер Дж. Бухгалтерский учет: управленческий аспект: Пер. с англ. / Под ред. Я.В. Соколова. – М.: Финансы и статистика, 1995 – 416 с.
        
        |
Мазмұны
| | |
|Кіріспе | |
| | |
|1 ... RAYS» ... ... ... қаржы | |
| ... ... ... ... | ... |Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің басқару құрылымы | ... ... ... ... ... талдау | |
|1.3 |Қазіргі кезеңдегі Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарын | |
| ... ... есеп беру ... ауыстыру бағыттары| |
|2 |ЖШС «Тараз RAYS» ақша ... есеп ... ... | ... ... қаражаттардың есебіне жалпы сипаттама | ... ... ... ... | ... ... ... операциялардын есебі | ... ... шот ... ... ... | |
|3 |ЖШС ... RAYS» ақша қаражаттарымен есеп айырысудың аудиты | ... ... ... ... | ... ... айырысу шотының есебінің аудиті | ... ... ... ... ақша ... ... | ... |Кәсіпорындағы ақша қаражаттарын талдау | |
| ... | |
| ... ... ... | |
| ... | |
| | | |
| | | ... ... ... ... ... ... ерекше
мән береді. “Бухгалтерлік есеп”, “Бюджетке төленетін салықтар мен басқа да
міндеттемелер ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
стандарттары мен ... ... ... ... ... бас ... негізінде құрылады. ... ... ... есеп ... ... ... сай ... мәліметі субъектілердің, олардың құрылымдық ... ... ... қаржылық есеп беруіне, экономикалық жобалауға,
ағымдағы жоспарларға пайдаланылады.
Қазіргі кезде шаруашылық жүргізуде, уақытылы, толық және ... ... ... ретке қойылған есеп жүйесінсіз басқару мүмкін
емес.
Өнім өндіруде, еңбек құралын сатуда, бюджетке төлемдер мен сақтандыру
органдары мен басқа да ... мен ... ... мен ... ... ... ... және дұрыс жүргізілген бухгалтерлік
есептің маңызы орасан зор.
Кәсіпорындар ... ... ... ... ақшаның көмегімен
іске асырылады.
Оның көмегімен таза ... алу ... ... ... алынады. Соның арқасында, айналым қаржылары тоқталмай,
өндірістің қызмет ... ... ... ... зор. Сол ... ұйымдастырудың және ақшалай қаржылардың ... ... ... ... бір ... ... еңбекақы бойынша
қолма-қол есеп айрысу үшін, қолма-қол ақшаға құндылықтарды ... ... ... ... ... ... ... кассада сақталып, сол
арқылы айналымға түседі. Есеп айрысу операцияларының тиімділігі көбіне ақша
қаражаттарының бухгалтерлік есебінің ... ... ... ... субъектілерде өндірлген өнімді сату барысында,
сондай-ақ материалдық құндылқтарды, ... ... ... ... ... көрсетілген қызметке және бюджетке немесе бюджеттен ... ... ... ... төлеуге байланысты түрлі операциялар
пайда болады. Әрбір кәсіпорын, ұйым, мекеме немесе фирма әдетте бір уақытта
өндірілген өнім сатып немесе ... ... ... ... ... ... сол ... өндіріп шығару үшін қажет болатын шикізаттар
және материалдармен жабдықтайтын жабдықтаушылар ... ... ... болып
табылады. Осындай кәсәпорындар мен ұйымдардың, фирмалардың арасында алшақ
және берешек ... ... ... ақша және ... ... төлеу
жолы арқылы жүргізіледі. Ақша қаражаттарын сақтау үшін және заңды тұлғалар
арасында есеп айрысу үшін Қазақстан Республикасының банк мекемелерінде ... ... ... RAYS» ... ... серіктестігінің қаржы –шаруашылық
қызметтерінің негізгі бағыттары
1.1 ... ... ... ... ... RAYS» ЖШС 2000 жылдан бері қызмет атқарып келеді. Қызметінің
негізігі мақсаты тұтынушыларға қызмет ... және ... ... ... ... ... қысыммен жұмыс істейтін құбырларды жөндеу
жұмыстарымен айналысады. Бұл ... ... ... қазіргі
экономикамыздың қарқынды дамуына байланысты елміздегі ... ... ... ... жағдайында шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қоймайынша,
сондай-ақ толық, сенімді ақпаратсыз басқару жүйесін іс жүзінде ... ... ... барлық саласындағы кәсіпорындардың иелері мен еңбек
ұжымдары шикізат пен ... ... ... ... ... ... жоюға, бәсекеге жарамды өнім ... оның ... ... ... ... ... ... сақтауға мүдделі. Бұл
орайда, шаруаға қырсыздыққа, кәсіпорынның материалдық құндылықтарын, ақша
қаражаттарын және басқа да ... ... және ... ... ... қарсы күресте бухгалтерлік есептің маңызы мен мәнін айрықша
бағаламауға болмайды.
Есепке ... ... ... ... ... және ... ... бөлімшелерінің қызметін жедел
басқару үшін, экономикалық болжамдар мен ағымдық жоспарлар ... ... ел ... даму ... ... мен ... ... бірі ретінде пайдаланады.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп жүйесі кәсіпорынның ... ... ... табылады. Оның мәліметтері ішкі есеп беруде, жоспарлауда,
бағалауда, ... есеп ... ... ... есеп ... ... қабылдаған бухгалтерлік есеп стандарты, бас
шоттар жоспары бойынша ... ... ... және ... есебі болып
2-ге бөлініп отыр.
- Қаржылық есепті жүргізу арқасында кәсіпорынның активтері мен пассивтері
есепке алынады.
- Басқару есебінің ... ... ішкі ... басқару
жүйесінде пайдаланылады.
Шаруашылық операцияларын, активтерді, меншікті ... ... ... және ... көрсетудің балама
тәсілдерін теріске шығармайтын бухгалтерлік есепке алудың стандарттары есеп
жүргізу саясатын қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... маңызды да жауапты рәсім болып
табылады, ол ... ... ... және ... ... етеді.
Есеп жүргізу саясаты - бұл есеп объектілерін есепке алу мен бағалаудың
варианттарын ұйымдастыруды таңдау, ... ... ... ... ... ... талаптарды орындай отырып
бухгалтерлік есепті ... мен ... ... мен ... ... ... қаржы есептеріне берілетін түсініктеме жазбахатта
бірінші болып ашып көрсетілуі тиіс. Егер есеп беру кезеңінде есеп жүргізу
саясатында ... ... ... көрсете отырып ашуы қажет.
Ал егер бұл ... ... ... және ... ... душар
етсе, ондаашып көрсету кезінде осындай өгерістердің зардаптарын баға ... ... ... әр ... ... ... ... субъект қызметінің жағдайын басшылыққа ала ... ... және ... ... тапсыру үшін оларды негіз ретінде
қабылдаумен тұжырымдалады.
Басқарушы қызмет жүйесі баскару мақсаттарына ... ... ... субъектінің болашақтағы дамуы мен қызметінің нақты нәтижелерін
талдау; түпкі мақсатқа қол ... және ... ... ... ... ... ... және бақылау; ішкі есеп беру
арқылы басқару деңгейі мен бір деңгейдегі әр ... ... ... ішкі ... ұйымдастыру; жедел басқару шешімдерін қабылдау
және бақылау, ағымдағы жоспарлау үшін басқарудың барлық деңгейлерін қажет
ақпаратпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде басқыру процесін есеп процесімен
байланыстырады, өйткені олармен бірдей ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
еңбегін қамтамасыз ететін өндірістік ресурстар;
-шаруашылық субъектілердің өндірістік қызметінің жиынтығын ... ... және ... ... ... ... үшін ... экономикалық
көрсеткіштерінің және олардың нәтижелерінің сипаттамасы ... ... есеп ... және ... ... ... көрсеткіштерінде өз
көрінісін табады.
1.2 Кәсіпорынының негізгі қаржы-экономикалық көрсеткішін талдау
Кәсіпорынға ... ... ... оның ... болып
табылады. Жарғыны бекітеді, оған өзгерістер мен толықтырулар енгізеді,
Кәсіпорынға жарғылық капитал ... ... ... ... және
тарату туралы шешімдер қабылдайды.
Кәсіпорын жұмысшыларының еңбек ету, өмір сүру және ... ... ... ... ... саясатты, әлеуметтік
сақтандыруды жүзеге асырады, жыл сайынғы еңбек демалыстарын белгілейді.
Кәсіпорын еңбекақы қорының мөлшерін жыл сайын мемлекеттік
басқару органы белгілейді.
Еңбекақы нысанын, штаттық ... ... ... ... және өзге де ... жүйесін Кәсіпорын белгіленген
жалақы коры шегінде өз бетінше ... 1 - ЖШС ... RAYS» ... 2007-2008 жылдарға негізгі қаржы-
экономикалық көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... |
| | |2007 |2008 |(+ ,─) |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... ... |201561,2 |22179,9 |
| |тг | | | |
|2 ... ... ... |26 |20 |-6 |
| ... | | | |
|3 ... ... орташа |1241,1 |3529 |2287,9 |
| ... тг | | | |
|4 ... ... активтердің орташа |10176,2 |34509,2 |24333 |
| ... мың тг | | | |
|5 ... ... |6899,6 |10078,1 |3178,5 |
|6 |Қор ... (1 жол ... тг |144,55 |57,12 |-87,4 |
|7 |Қор ... (3жол/ 1жол) тг |0,01 |0,02 |0,01 |
|8 ... ... ... тг |146941 |- |- |
|9 ... ... тг |32448,3 ... ... ... ... ... мың тг |37175,1 ... ... |
|11 |Салық салынғанға дейінгі кіріс |-4756 |97,6 |-4629,2 ... ... ... |- |29,3 |29,3 ... ... ... |-4726,8 |68,3 |-4658,5 ... |Дебиторлық берешек |- |99013 |99013 ... ... ... ... |27,88 |94,54 |66,7 |
| ... | | | ... ... ... ... % |18,1 |100 |81,9 |
| |(9/1) | | | ... |Активтердің табыстылығы % |- |0,20 |0,20 |
| ... | | | ... ... ... ... |318,8 |584,1 |265,3 |
| ... ... | | | |
| | | | | ... ... ... ... ... ... ... қызметінің барлық көрсеткіштері бойынша ... ... ... бойынша көріп отығанымыздай, қызмет
көрсетуден түскен кіріс 2007 жылы ... ... ... 2008 ... мың ... ... 22179,9 мың ... өскен. Ал, жалпы кіріс
болса 2008 ... ... 2007 ... ... 169113,2 мың теңгеге көбейген.
Мерзімді шығындар есепті жылда алдыңғы жылмен салыстырғанда 164288,8 ... ... ... салынғанға дейінгі кіріс -4629,2 мың теңгеге кеміген.
2008 жылы таза ... ... 2007 ... ... -4658,5 мың ... ... ... тізімдік саны 2007 жылы 26 адам болса, 2008
жылы 20 адам болған,яғни -6 адамға азайған. ... ... ... ... 2007 жылы 10176,2 мың ... ... 2008 жылы 34509,2 мың ... демек есепті жылда алдыңғы жылмен салыстырғанда 24333 мың ... ... ... ... ... ... қор ... 2007 жылы 144,55 теңге болса, 2008 жылы 57,12 теңге болса,
демек есепті жылы -87,4 ... ... ... есеп берудің мақсаты өз
пайдаланушыларына занды тұлғаның ... ... ... ... ... басшысының, оның орынбасарларының, бас бухгалтердін лауазымды
жалақыларының мөлшерін, оларға сыйақы беру және өзге де ... ... ... ... белгілейді.
Негізгі қаржы – экономикалық көрсеткіштер көрсетілген қызметтердің
көлемін өткен жылмен салыстырып талдау ... ... егер ... салыстырмалы жылдан көп немесе аз болғанда өзгермеге әсер еткен
факторларды анықтау қажет.
Шаруашылық субъектінің өнім ... ... ... орындалуы
басқа керекті жағдайларға қоса адам құрамының ... ... ... сай ... ... болады. Шаруашылық субъектінің бүкіл
қызметкері екі топқа бөлінеді:
-өнеркәсіптік-өндірістік
-өндірістік емес
Өнеркәсіп өнімін дайындау процесіне тікелей қатынастардан өнеркәсіптік-
өндірістік қызметкерлерге
-жұмысшылар
-қызметкерлер жатады.
Осы ... ... ... ... ... көрсеткіштеріне
зерттеу шаруашылық субъектінің жұмысшы күшімен қамтамасыз етілуін талдаудан
басталады. Мұның өзі ... ... ... ... ... қызметкерлердің категориялары бойынша іс-жүзіндегі мәліметтерді
өткен жылғы көрсеткіштермен салыстыру арқылы жүргізіледі. ... ... ... етіп ... ... ... ... тізімдік санын өткен жылмен салыстыру керек.
Топтар бойынша және жұмыс ... ... ... саны өндіріс көлемінің және басқа да жағдайларда өзгеруіне
сәйкестендіріліп ... ... өзі ... шаруашылық субъекті бойынша
қызметкердің топтарымен қызметкерлердің категориялары бойынша іс-жүзіндегі
мәліметтерді өткен жылғы ... ... ... ... субъектіде өндірісте еңбек етіп жүрген жұмысшылармен
қызметкерлердің жалпы орташа тізімдік санын өткен жылмен салыстыру ... ... ... Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарын
халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына ауыстыру бағыттары
Халықаралық қаржылық есеп стандарттары ... ... ... ... ары ... ... ... мәселелерінің бірі - ұйымдарда
күні бүгінге ... екі ... ... келе ... ... және салық
есебін біріктіріп үндестіру, сондай-ак есептің жаңа қаржылық ... ... ... Егер ... ... ... жаңа ... құрылған
жағдайда есеп жүргізудің еңбек шығындары біршама азаяды. Сонымен қатар екі
түрлі есептің орнына көп мағыналы қаржылық есеп ... ... өзі ... тән ... ... ақпараттар даярлауды да камтамасыз етеді.
Отандық бухгалтерлік есепті жетілдіру мен ары қарай дамыту және ... ... ... ... ... салу үшін ... ... іске
асырған жөн:
* ұйымдар қызметінің қаржылық нәтижесін барынша қарапайым және сенімді
түрде көрсету;
* мүмкіндікке қарай қазақстандық ұйымдардын ... ... ... ... ... мен ... ... ұзақ мерзімді
нарықтык қатынастарды шетелдік әріптестермен ... ... ... ұйымдар құру барысында қолайлы шешім кабылдау.
Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін жетілдіру мәселелерін талдау
барысында тек қана ... ... ... тән ... ... ... ... басқарушылық есепті ары қарай ... ... ... ... ... басқарушылық есеп бухгалтерлік
есептің көлеңкесінде ... ... ... ... әлі күнге дейін
зерттелмей келеді. Алайда басқарушылық есептің қолайлы моделін кұру ... ... ... ... ... ... жөн.
Бухгалтерлік есептің ерте заманда дамуы кезеңінде тек жеке ... ... мен ақша ... ғана қолданылған. Кейіннен бухгалтерлік
есеп шоттары нақтыланып, әр түрлі тұрғыдағы мүліктер ... ... ... ... еңбек акы есебін жүргізу) шоттары
пайдаланылды.
Есептің ... мен ... ... ... мұның
басқарушылық функциясын арттыру, ... ... есеп ... ... мен ... мақсатында құрылатын бухгалтерлік есеп
шоттары жоспарына жер жүзі ғалымдары баса ... ... ... ... Франция, Германия және басқа да көптеген Шетелдерде
бірегей үндестірілген, арнайы жүйеге келтірілген, Меншік түріне ... ... ... тыс) ... ... ... ... жоспары жасалынған.
Қазіргі кезеңде жер жүзі елдерінің 120-ға жуығында ұлттық :четтар
жоспары ... ... ... ... ... ... есеп
ұйымдары бухгалтерлік есеп шоттарының жоспарын құру мен ... ... ... алу ... ... ... және қаржылық жағдайын дәлме-дәл көрсету;
-активтер мен бұлардың көздерін(меншікті капитал, міндеттемелер)
бағалау;
-қолданылынатын әдіснамалардың ... ... ... есеп
принциптерінің дұрыстығын және ұйымдар қызметінің үздіксіздігін ... ... есеп ... ... ... отырып, төмендегі
құндық экономикалық көрсеткіштерді қалыптастыруға арналған:
-капитал мен мұның құрамын күраушы көрсеткіштерді және
-келтірілген қарыз қаражаттарды бағалауға;
-өндірістік шығындар;
-тауарларды, ... мен ... ... ... ... шығындар;
-басқада операциялық және сатудан тыс табыстар мен шығындар;
бөлінбеген табыс, жабылмаған зиян) т.с.с.
Шоттар ... ... ... - ... ақпараттарды
топтастыру мен салыстыру, сондай-ақ есеп ... ... ... ... болып табылады. Мұның өзі ... ... ... ... және ... тиімділігін талдауды қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар шоттар жоспары ... ... ... ... да ... ... ... хабарлаудың негізін салушы үрдіс.
Капитал рыногының жаһандану бағытына қарай өрістеуіне, сондай-ақ
халықаралық қаржы ... ... ... қаржылық есептік бірегейлігі
қамтамасыз етілуі қажет. Мұндай бағыт ... ... ... есеп ... ... есеп ... талабына сай жаңаша
кұруды талап етеді. Егер ұйымдарда жүргізілетін ... есеп ... ... талабына сәйкес болмаса, онда халықаралық капитал
рыногын кұру мен тиімді объектілерді инвестициялау, қаржыландыру процестері
өз мәнін таппайды. ... ... ... ... ... ... етеді. Компаниялар қызметі жөніндегі және қорытынды
есеп жүйесіндегі ақпараттар тұнык және сенімді, орындалып, мұның ... ... ... есеп ... ... тығыз байланыста
болған жағдайда, қаржы салымшы инвесторлар өздерінің салған капиталының
қалай және ... ... ... ... ... бақылап
отырады.
Өз экономикасын нарықтык экономика және базарлы сауда қатынастары
деңгейінде жүргізетін жержүзілік ... ... ... ... мен ... ... тән ... есебін халықаралық
бухгалтерлік есеп принциптері мен стандарттары ... сай ... ... ... ... халықаралық бизнесін жеке бөлімшелер
түрінде құрып, басқада бөлімшелер мен байланысты ... ... ... ... ... еншілес кәсіпорындар құрып, бүлар өз
қызметін ішкі және сыртқы рынокта жүргізетін болып та ... және қай елде ... ... ... ... ... ... қосымша қызмет көрсету мақсатындағы
өндірістік, сату, ... ... ... ... ... ... компаниялар да құрылуы мүмкін. Ұйымдастыру түріне
қарамастан барлық салалық ... ... ... ... болады.
Өндірістік процестің жоғары деңгейде дамуы мен маңызы ... ... ... ... есеп ... ... білу процесі
бухгалтерлік есепті ... ... ... ... Есеп ... тән ... өзектілігі кез
келген елде және кез ... ... ... ... ... ... ... елдің өз тарихы, өз күндылығы, саяси жүйесі, ұлттық ... ... ... ... ... ... бағыттағы
бухгалтерлердің халықаралық қауымдастық ұйымдары халықаралық стандарттардың
біртұтастығы өрісінде әлі де ... ... ... ... ... ... ... мұндай мәселелерді үйлестіру мен ... ... ... ... ... ұлттың өз заңдарына, өз тіліне, өз ақшасы мен есеп жүргізу
принциптеріне ... ... ... есеп ... ... ... ... жолымен жүргізілуі керек. Гармониялық
үйлестірудің өзектілігі әр елде қабылданған есеп ... ... ... реттеп отыру жолдарын жүйелендіруге байланысты. Ең негізгі
мәселе – жекелеген ... ... ... ... ... экономикалық кауымдастыкқа мүше ... ... ... қарама-кайшылық жағдайда болмауы керек. Яғни
халықаралық стандарттар мазмұны жекелеген елдерде қолданылатын ... ... ... ... болғаны жөн.
Бухгалтерлік есеп стандарттары беделі жағынан жоғары деңгейдегі ... Осы ... ары ... ... ... ... ... бухгалтерлік кәсіп өкілдері, қаржылық ... ... мен ... ... пайдаланушы кәсіби мамандар, сондай-ақ
коғамдық ұйымдар тартылған. Кейінгі ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесін халықаралық деңгейде бір ізге салу
мәселелеріне аударылып келеді. Мұның өзі нарықтык ... ... ... ... тұрақты бағытта қызмет атқаруына
байланысты қаралған. Алайда әр елдер өз ... мен ... ... ... жүйесін қабылдаудың жолдарын таңдап алу ... ... есеп ... ... ... ... ... дайындаушы процесс екендігше байланысты, жалпы
есеп ережелері мен әдістерінің қолданылынуы барлық елдерде бірдей мазмұнда
Калыптасатындығын естен ... ... ... ... есеп жүргізу ерекшеліктері әр турлі жағдайда және
әр турлі мақсатқа сай ұйымдастырылатынына, ... ... ... ... ... ... ... байланысты
ерекшеліктер болатындығын барлық бухгалтерлер білуі керек. Сондықтан іске
асырылатын мақсаттардың әр түрлі жағдайда орындалуы әр ... әр ... ... Есеп ... ... үшін көптеген
белгісіздік факторлар да болуы мүмкін. Осы айтылғандарға ... ... ... жақтар сенімді тұрғыда қанағаттануын қамтамасыз
етудің жақсы бағыты үздіксіз зерделеніп ... ... ... ... ... ... табыс алу мен бұларды жүмсауға ... ... ... ... ... ... бірлескен үтымдылықтың қалыптасуы, ... ... ... ... ... ... ... пайымдауымызша
халықаралық стандарттар жүйесін еліміздің есеп тәжірибесіне ... ... әлі де ... өз ... ... ... Сондықтан
бухгалтерлік есеп стандарттарын қолдану мен ретке келтіру жақтарындағы
көптеген мәселелер қосымша ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарттары мазмұнын талдау, бүларды
жасау мен қолдану барысында бухгалтерлік есеп жүргізу ісіне тікелей ... ... әсер ... ... және ... салт-сана мен дәстүрдің
қосымша қаралатындығын да (интерпретация) естен шығармаған жөн.
Ұлттық ... ... ... әр түрлі деңгейде болуына,
сондай-ақ салық жүйесінің күрделілігіне, басқа да ... ... ... ... ... әр ... жүйесі, капитал рыногы, капитал рыногындағы үкіметтің рөлі ... ... ... бір ... ... ... есеп жүйесі міндетті
түрде басқа ел есебінің тәжірибесіне бірден енгізіледі деу өте қиын.
Осыған орай ... ... есеп ... ... есеп ... баламалық (альтернативтік) бірнеше вариантттарының
тұжырымдамасы берілген. ... ... есеп ... ... ... ақпараттар жүйесі потенциалды пайдаланушылардың жекелеген
сұранысың қанағаттандыруға және ішкі есеп жасаудың біртұтастығын камтамасыз
етуге бейімделініп ... ... ... есеп ... қаржылық есептің негізін
кұраушы халықаралық ... ... ... мазмұнында қаралған. Әр түрлі
елдердің есеп жүйесіндегі есеп фактілері мен ... ... ... ... ете ... ... ... немесе
сырттан (импортқа) қалыптасуы мұмкін. Сонымен қатар ... ... ... ... әр елде әр ... ... терминін ресми түрде ең бірінші рет қаржылық қорытынды есеп
халықаралық стандарттары жөніндегі ... ... ... бастады.
Стандарттар ¥лыбритания, Ирландия елдерінде «Есеп тәжірибесінің стандарттық
ережелері», АҚШ елінде ... есеп ... ... ... ... ... комитет әлемдік деңгейде бухгалтерлік есеп
стандарттарын ... ... ... ... ең ... ... қатарында
танылған. Мысалы, «Тойота» фирмасы экономикалық мазмұны жағынан ... ... ... ... екендігіне сай ... ... ... №27 ... есепті шоғырландыру (консолидация) және еншілес
компанияны инвестициялау есебі» стандартын түгелімен ... ... ... ... ... ... компанияларға таратқан.
Дей тұрғанмен кейбір елдер үшін ... ... ... ... ірі компаниялар өз қорытынды есебін жасау мақсатында өз
шешімдері мен технологиялық ... ... ... ... ... негізге алу мәселерін бейтараптық жолдармен шешу мүмкіндігі
сақталған. Осы айтылғандарға орай ХҚЕС комитеті және халықаралық ... ... ... ... ... ... барлық ұйымдар мен
елдерде сақтауды талап ету жөніндегі өкілеттілігі жок екендігін айта кеткен
жөн.
Стандарттар қаржылық ... есеп ... ... ... байланысқа түсіру, сондай-ак бухгалтерлер мен аудиторлар,
қаржылық менджерлер т.б. арасында кәсіби ... ... ... ... ... есеп стандарттарының кейбір ережелері
мен стандарттарына түсінік беру жақтары тұрақты комитетте дайындалып, мұның
мазмұны ХҚЕС Комитетінің ... ... Бұл ... ... ... ... қорытынды есеп стандарттарының бірегейлігін
камтамасыз ету және қаржылық қорытындыны салыстырудың мәні мен ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған
комитет пен басқарма стандарттарды тәжірибеде қолдану барысында ... ... ... ... ... дамуына байланысты
бухгалтерлік есеп өрісінде пайда болған жаңа сұрақтарға жауап ... ... есеп ... мәселелері мен жекелеген сұрақтары көп
жылдар бойы ғалымдар мен тәжірибелі мамандардың зерттеуі негізінде қаралып,
қазіргі ... ... ... ... ... есеп жүйесіне тән
негізгі принциптер қалыптасқан.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп ... ... негізгі есеп принциптері (әдістер), есеп тәсілдері, қаржылық
қорытынды есепті ... ... мен ... қойылатын
кәсіби деңгейдегі талаптар әлемдік деңгейде қойылған мәселелер ... сай ары ... ... ... ... есеп стандарттарын (ХҚЕС) түзу және тура қолдану
үшін стандарттардың қандай есеп объектісіне арналғандығын, мұның ... ... ... құжаттардан тұратындығын, есептің қай түрінде
қолданатығідығын, ... ... ... ... ... стандарттарды жекелеген ережелерінің мәні сияқты көптеген
мәселелерді өз міндетін атқарушы тұлғалар жақсы ... ... ... қаржылық қорытынды есеп мәселелерін реттеуге
арналған. Әрбір халықаралық стандарт мына ... ... ... ... ... есеп ... тану үшін ... есеп объектілері кай
кезде есепке алынады?
Қаржылық қорытынды есеп объектілері қалай бағаланып өлшенеді?
Қаржылық қорытынды есеп ... ... ... қалыптасады?
«Стандарт» термины ағылшын тілінен аударғанда норма, үлгі деген ұғымға
саяды. Бухгалтерлік есепке тән стандарт деп - есеп жүргізудің ... ... ... айтады.
Кешенді ережелердің (нормалар, үлгілер) әр қайсысы ... ... ... ... ... ... үшін қолданылынатын
әдістер мен тәсілдерді, терминологиялық ... ... орын ... операцияларының мәні мен маңызын ашуға арналған.
Халықаралық деңгейге тән қаржылық ... есеп ... ... ... ... ... ... тұлғаларды пайдалы ақпараттармен қамтамасыз ... есеп және ... есеп ... ... ... ... деңгейде бухгалтерлік есеп пен стандарттар ... ... ... ... ... ... есеп жүйесін өз мәнінде түсіну мен жүргізу үшін ... ... ... қорытынды есеп стандарттары ерекшеліктерін ... ... ... ... есеп ұйымдары мен қауымдастыктары ... мен ... ... ... әсер ... тәжірибесінде қолданылатын осы және баска да принциптер (әдістер)
нәтижесін экономикалық тұрғыда сараптамадан өткізу;
Салық саясаты;
Ұлттық және аймақтық ... ... есеп ... түзу мен ... ... ішкі және
сыртқа пайдаланушылар талабын қанағаттандыру;
Заңдар жәж нормативтік актілер, сондай-ақ ... ... ... тәжірибесін кеңінен қолдану.
Бухгалтерлік есеп стандарттары қаржылық қорытынды есептің қолданбалы
бағытын, мұның сапалық сипатын сабақтастык, ... ашып ... ... және ... ... ... тән ... жағынан үлкен
мәселеге айналып отырған мәселе, бухгалтерлік есептің салық есебіне тәуелді
болмау жақтарын ... Егер ... ... ... ... қарағанда
басымдылық жағдайда болса, онда қаржылық қорытынды есептін ... мәні ... ... ... талабы
қанағаттандырылмайды. Сонымен қатар, бухгалтерлік есептің ... ... ... төмендейді.
Есеп жүйесін стандарттау жолдары ... ... ... активтер, міндеттемелер, меншікті капитал, табыстар мен
шығындар, пайда және зиян тану мен ... ... ... ... ... ... ... осы элементтерді тіркеудің, өлшеудің және
осыларға тән ақпараттардың пайдалылығын анықтауға арналған.
Халықаралық стандарттар ... ... ... мен шығындар
есебінен, меншікті капитал өзгерісі есебінен, акша қозғалысы есебінен
туындайтын ... ... ... ... ... ... ... есеп маңызын қосымша түсіндіруге бағытталған сападағы
түсіндірме хаттар т.б. қосымша түсіндіруші материалдардың ... және ... ... арналған. Осы заманғы бухгалтерлік есептің
ғылыми және ... ... ... және кең ... ... үшін, мұның
халықаралық деңгейде ... және ... ... ... білу ... бухгалтерлік стандарттар немесе қаржылық қорытынды есеп
стандарттары» ұғымы мына төмендегі ресми түрдегі кұжаттар жиынтығынан: ... ... алғы ... қаржылық қорытынды есепті дайындау мен
тапсырудағы принциптерден, жекелеген есеп объектілеріне тән ... ... ... жолдарынан тұрады.
Айтылған құжаттардың барлығы да бірімен-бірі бірегей сабактастық жүйеге
байланысқан. Есеп стандарттарьгаа тән ... ... ... өз ... ... ... жүйесіндегі әрбір жекелеген құжат осы
жүйенің арнайы сараптаудан өткен элементі ретінде өз ... ... ... ... мазмұны барынша қысқа және түсінікті ... ... ... ... ... ... максаты, есеп акпараттарының
пайдалылығының ... ... ... ... есеп элементтерін тану
мен өлшеу әдістерін анықтау және ... ... мен мұны ... ... ... стандарттары бірнеше типтік бағыттардан тұрады. Олар:. Мақсаты.
Есеп өрісіндегі мәселелер мазмұнына қысқаша түсініктеме беру ... ... мен ... ... ... ... өрісі. Мұнда стандарт объектісі мен стандартты қолданудың
объектявті жағдайы қаралады.
3. Аныктау. Стандарт мәтінінде ... ... ... түсінік
беру және бүларды танудың тәртібі көрсетіледі.
4. Баяндау. ... есеп ... ... ... ... фактілер
мазмұнын тіркеу т.б. көрсетіледі.
5. Акпараттар маңызын ашу. ... ... есеп ... жасаудағы
ақпараттар қалыптастырудың тәртібі ашылып көрсетіледі.
6. Орындалуға жіберілген күн (өз күшіне едатін күн). Мұнда ... ... ... күні ... күшіне енетін күні көрсетеді.
Жоғарыда көрсетілген типтік бағыттар мен ... ... ... ... тәсілдер, бухгалтерлік
операциялардың мәні, шаруашылық фактілерінің мазмұны ... ... ХҚЕС деп - ... және ... ... есеп
жүргізудің жалпы принциптерін аньщтайтын ресми құжатты айтамыз.
Қазіргі кезеңдегі ХҚЕС мыналардан құралады:
Тұжырымдамалық концепциядан;
40-тан аса қолданбалы стандарттардан;
25-тен аса ... ... ... ... жөніндегі ұғым стандарт құжатына жатпайды.
Мұнда қаржылық қорытынды есеп дайындау мен тапсырудың ... ... ... ... ... ... есеп пен ... арнайы ережелерден тұратын принциптерден каланған. Қаржылық есеп
қорытындысының ... ... ... ... анықталған.
Арнайы зерделеніп, халықаралық деңгейде қабылданған принциптер ... ... ... ... есеп ... әдіснамалық
жолдарын белгілейді.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарында бухгалтерлік есепке ... ... ... ... есеп ... ... ... жинақталған қаржылық корытынды есеп, салық салу т.б,
қаралған. Әрбір елде ... ... ... ... ... да есеп ... байырғы жолдармен
сипатталған.
ХҚЕС талаптарына сай ... ... ... ... ... мен оқиғаларды үйлестік тұрғыда көрсету керек. ... ... мен ... ... ... ... әр түрлі
тәсілдермен іске асырылып, орындалуы мүмкін.
Әрбір жекелеген стандарт терминологиялық тәртіпті, тәсілдер ... ... ... ... отырып, мына төмендегі
сипаттағы ақпараттардан тұрады:
(есеп объектісі) - Есепке алынатын есеп ... ... ... ... ... ... обьектісін тану) - Есеп объектілерін қаржылық қорытынды есеп
элементтерінің әр түріне жатқызудың тәсілдерінен;
(есеп обьектісін бағалау) - ... ... ... және ... элементтерінің әр түрін бағалауға қойылатын талаптарды көрсету
жөніндегі ұсыныстардан.
Мысалға, ... ... тән есеп ... ... ... есеп
әдісі т.с.с. көрсетіледі.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары ... ... ... жатқан және дайындалатын қорытынды есеп өрісіндегі ұлттық ... ... мен ... ... ... керек. Сондықтан
есеп стандарттары: халықаралық және ... ... ... ... ... ... есеп стандарттары, мұның нормативтік және
жалпы әдіснамалық ұсыныстары, т.б. толық мазмұны әр ... ішкі ... ... ... ... ... стандарт және мұның
әдіснамалық ұсыныстарының мазмұны мен сәйкестігі ... ... есеп ... ... ... қасиеттері бар.
Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарының жалпы саны ... ... 1996 жылы 13 ... ... №1 ... саясаты
және мұны ашу», №3 «қаржы - шаруашылық қызметінің қорытындысы» стандарттары
және №22 стандарт өз күштерін ... ... ... №30 ... ... стандарты 17 қаңтар 2003 жылы кабылданды.
Халықаралық қаржылық корытынды есеп мазмұнын қосымша ... ... ... ... ... есеп ... комитет» (ХБЕСК) құрамында 1997 жылы «Тұрақты түсіндіру ... ... Бүл ... ... ... ХҚЕС ... келетін қосымша
түсіндірмелер жасау мен ұсыну ... ... ... ... ... ... ... мұндай қосымша түсіндірмелер қаржылық
қорытынды есеп жасаудың қажетті элементтері түрінде танылады. Шетелдерде
ТТК 81С деп ... ал ... ... ... ... (ТТК) ... ... атымен бірдей аталынған. Қазақстанда ТТК әлі құрыла қойған
жоқ.
Төменде (10.3. ... ... ... өз күшіне енген
түсіндірмелер тізімі берілді.
Кешегі жылдары ... ... ... ... ... ... ссеп жүйссін халықаралық деңгейде үндестіру мш икемді бағытқа
салу мақсатында көптегш жұмыстар атқарып келеді.
Қаржылық есеп пен ... есеп ... ... ... ... ... факторлардан тұрады:
1993 жылы ХБЕСК пен Құнды қағаздар жөніндегі халықаралық комиссия
арасындағы жасалған келісімде ... ... ... ... мен ... ... танытуы негізінде американдық қор биржаларында өз
акцияларына баға белгілеу (котировка) ісіне шетелдік компанияларды көптеп
тартудан; ... ... ... сай ... ... ... барынша
сыртқы пайдаланушыларға бағытталғандығынан және кор ... ... ... ... ... ... даму ... ұлғаюы, осыған байланысты қаржылық ... ... ... өсуі, сондай-ак бизнес жағрафиясы ауқымы
мен аймақтарға байланысты факторлардан;
-капитал қалыптастыру шығындарын барынша азайту, тәуекелшілік процесін
төмендету, ... ... тән ... ... ... ... есеп стандарттарына қарағанда ХҚЕС-тің артықшылығы мыналар:
-халықаралық деңгейде әр елдердегі ... ... мен ... ... ... ... ХҚЕС мазмұнын ашық талқылау
кезеңдерінен өткізу және ... ... есеп ... қолданып
көру (опробация) кезендерінен өтуі;
-бухгалтерлік есеп құжаттарын компаниялар арасында ... ... ... ... ... ... шоғырландырылған қорытынды есеп дайындауға жұмсалатын
шығындарын барынша қысқартуды ... ... ... ... үшін ... стандарттардың
түсініктілігі және қарапайымдығы;
-тұрақты түрде жетілдіріліп отыруы.
Осы көрсетілген артықшылықтар жиынтығы ХБЕС ұлттық ... ... әр ... ... ... ... етеді.
ХБЕС мазмұнын зертт^ші ғалымдардың ұсыныстары мен жеке пікірлеріне
қарағанда және ... ... ... ... тән ... жоқ ... ... мыналар жатады:
-нақтылы есеп объектілеріне тән ... ... ... ... мен ... ... түрде қалыптаспағандығы;
-ХҚЕС негізінен экономикасы нарықтық қатынастар мен ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан
елдерде қолданудың кейбір қиындықтары;
-ХҚЕС-тің ұсыныстык сипаты, оның үстіне ХҚЕС-ті міндеттті түрде қолдану
керек еместігі жөніндегі ... есеп ... ... ... ... бөлшектеп қолдануға болмайды. Мұның өзі кешенді ... ... ... ... есеп ... стандарт мазмұнының
талабына сай келуі керек. Егер стандарт ... ... ... ... ... есеп ХҚЕС ... сәйкес келмейтін болып
танылады.
Алайда осы айтылғандарға қарамастан, халықаралық қаржылық есеп
стандартттары нарыктық ... ... ... ... (жаһандық)
танылып келеді. Қаржылық қорытынды есеп дайындау ... ... ... ... ... ... бастауына байланысты қырыққа
жуық ірі-ірі трансұлттық корпорациялар өз еркімен ХҚЕС-ті қолданып ... ... ... ... ... сай есеп ... негізгі
критериін салған екен деген ұғым бар. Лондон, Франкфурт, Цюрих, ... Рим, ... және ... да бір ... тауар биржаларындағы
акцияларға баға белгілеу (котировка) халықаралық ... және ... ... ... сай ... және аймақтық стандарттар жөніндегі осы замандағы комитеттер,
биржалар, ... және ... ... есеп ... ... ... сапасында қабылдай отырып, бұлар өздеріне тән ұлттық және
аймақтық ... ... есеп ... ... ... белгілеуіне
де болады екен.
Мысалға, Европалық комиссия Европалық Одақ ішінде қаржылық ... ... ... ... ... ... деп ... есеп пен қорытынды есеп жүргізудің европалық директивасын
қолданбайтындығын ... ... ... - ... ... ... осы ... дейін жүргізіліп келе жатқан өздерінің
ұлттық бухгалтерлік есеп стандарттары мен ... ... ... негізгі бағдарлама деп бағалап келеді.
ХҚЕС-ке әр ел ... ... ... кең ... ... және ... экономикалық процеске үлес қосушы ресми ... ... ... ... мен ... ... өрістеуіне байланысты
Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесі халықаралық стандарттарға біртіндел
көшіріліп ... ... ... есеп ... ... ... ... ауыстыру мәселелері XX ғасырдың 90-шы жылдарынан басталады.
Мұның ішінде ... ... ... ... ... мен ... дәріс беруші жоғары оқу орындарының оқытушылары 1994 жылдан бастап
халықаралық бухгалтерлік есеп принциптері мен стандарттар ... ... ... ... беру ... оқи бастады. Бухгалтерлік есеп
өрісінде міндет атқарушы Қазақстандық мамандар мен ... ... ... ант ... ... ... ... қайта
даярланды.
Британ кеңесі еліміздегі бухгалтерлік есеп мамандарын ... ... ... ... ... ... бөліп, Алматы,
Тараз, Қарағанды калаларында «Есеп және аудит ... ... ... ... ... ... ашты. Бұл жоба үш ... ... ... ... ... есеп мамандары қайта даярланды.
Шетелдік әріптестермен ынтымактастық процесі күні ... ... ... ... ... біздің еліміздің есеп жүйесін ... ... ... ... ... мен ... ... көтеру мақсатында Карана, ... ... атты ... ... ... ... еліміздегі бухгалтерлік есеп жүйесі халықаралық бухгалтерлік
есеп принциптері мен стандарттарына сай ары ... ... ... және ... ... ... өзі созылмалы ұзақ процеске айналуы да
мүмкін.
Шетелдік ... және ... ... ... орай ... ... бірлескен кәсіпорындар құрылды және кұрыла бермек.
Мұндай бірлескен кәсіпорындар өрісіндегі, сондай-ақ өз елімізде жүргізіліп
келе ... ... есеп ... ... тәжірибемен үйлесімді
бағытта жетілдірілуі, ұлттық есеп жүргізу тәжірибесіне енуі керек.
Сонымен қатар Қазақстан экономикасына қызмет атқару мен ... ... ... ... ... ... инвестициялық саясатқа,
сауда және саяси-әлеуметтік процестерге ... ... ... есеп ... ... стандарттар талабына сай жетілдіріліп
дамуы керек.
Отандық бухгалтерлік есеп ... ары ... ... ... ... ... несиелендірушілер, басқа да заңды және жеке тұлғалар
ұйымдардың қаржылық жағдайын жақсы түсініп, мұның өзіне ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесі төмендегі
негізгі бағыттарға сәйкес жетілдірілуі ... ... ... ... ... ... тобы
құрылып, мұның құрамына жақсы мамандар білікті ғылыми-зерттеушілер
тартылып, бүл ... ... ... ... есеп тәжірибесін тұрақты
түрде зерттеу мен зерделеу және мұның ... ... есеп ... шаралары жүктелуі керек.
Сараптаушылардың мұндай жұмыс тобы белгісіз жылдарға дейін тұрақты
қызмет атқарғаны жөн. Әлемдік ... есеп ... ... мен
зерттеу және мұның нәтижесін отандық есеп жүйесіне біртіндеп енгізу - бүгін
бар, ертең жоқ ... ... ... керек.
Екіншіден, Қазақстанның есеп жүйесінде болашақта ... ... есеп ... тән ... ... ... үрдісіне кәсіби мамандығы жоғары және осы ... ... ... ... ... ... бір ұйым тәжірибесінен өтуі керек. Егер сараптаушылар тобы өндіріс
ерекшеліктеріне сәйкес келмейтін жәш ... ... ... халықаралық стандарттарды енгізу мәселесі орын алған
жағдайда, сараптаушылар тобы басқа да альтернативтік ... ... ... жөн. ... есеп тәжірибесінде күні бүгінге
дейіп қолданылып келе жатқан ұлттық тұжырымдама ... және ... мен ... ... ХҚЕС мазмұнымен гармониялық
үйлесімділік тәртіппен қайта қаралып, ... ... ... мен есеп
жүргізудің ұйымдастырушылық шаралары белгіленіп отыруы керек.
Үшіншіден, бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... ... арналған, халықаралық бухгалтерлік есеп
принциптері мен ... ... сай ... ... ... ... оқытуды қамтамасыз ететін сапалы оқулықтар шығару
мәселесі жылдан-жылға тиісті ... ... ... ... ... отыруы керек.
Төртіншіден, отандық бухгалтерлік және қаржылық қорытынды есеп мазмұнын
толық және ... ... мен ... ... ... ... ... мақсатында тиісті заңнамалар және нормативтік
актілер, нұсқау - ережелер нарықтық экономиканың кезеңдік ... ... ... ... ... керек.
Бесіншіден, Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін алдағы кезеңдерде
халықаралық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... үшін елімізде күні бүгінге дейін қолданылып келе жатқан
бухгалтерлік есеп ... ... ... қайта жасалынып, бүл жоспар
өтеушілік (айналымдағы активтер) ... ... ... ... ... керек. Мұндай сабақтастық бағыт халықаралық қаржылық есеп
стандарттарында және ... ... ... тәжірибесінде қаралған.
Бухгалтерлік есеп счеттарының Типтік жоспарын жаңадан ... мұны ... үшін ... ... нұсқау-ережелер, салалық нормативтік
актілер мазмұны қайта қаралып, әр жылдары ... ... ... ... Мұндай шаралар бір күндік немесе бір жылдық мәселе емес.
Алтыншыдан, Қазақстанда қызмет атқарушы ... ... ... ... ... ... ... алдыцғы қатарлы іс-тәжірибесін үйрену мен жариялаудың
маңызы өте ... ... ... ... жаһандану мәселесіне
байланысты еліміздегі қоғамдық бухгалтерлік есеп ұйымдарының басқа ... ... мүше ... ... ... да ... ... өзара
ықпалдастық қызметтер атқару нәтижесінде бухгалтерлік есеп ... ... рөлі ... бухгалтерлік есеп өрісінде қалыптасқан ақпараттар
жүйесіне тән электрондық бағдарламалар мазмұнын қайта ... ... ... ... ... және ақпараттарды ЭЕМ немесе компьютерлік жүйемен
өңдірудің және тасымалдаудың да атқаратын рөлі зор.
Осы жоғарыда айтылған ... іс ... ... ... ... ... ... есеп жүйесі біршама тұрақтанар
еді. Ең негізгі мақсат отандық бухгалтерлік есептің ары ... ... ... пен ... атқарушы бухгалтерлер қауымы тиімді сабақтастык
әдістерді, алдыңғы қатарлы тәжірибені, есеп ... ... және ... ... ... ... ... және зерттеушілік бағытпен қызмет атқарып отыруы керек.
Қазақстандық бухгалтерлік есеп станрдарттары мен ХБЕС ... ... ... ... жақтарын нарықтық экономиканың заңдылығына
сай бір бағытқа салу үшін мынандай шараларды іске асыру керек:
а) ... ... жәңе ... есебін гармониялық үйлесімге
келтіру және есептің бүл түрлеріне тән нормативтік актілер мен ... ... ... ... келе ... ... есеп ... қорытынды жөніндегі Заң» қазақ тілінде жазылып, кайта қаралғаны
жөн;
б) ... есеп ... ... ... және ары ... ... салық органдары мен аудиторлық фирмалар тарапынан талап
етілетін кейбір төрешілдік (бюрократтық) элементтерді болдырмау;
в) ... ... ... және ... ірі ... ... қазақстаннық шикізат өндіруінен мол пайдаға ие болушылық
мақсатын заңдастыру арқылы ... ... Өзін өзі ... ... есепке тән қазақстандық қоғамдық
ұйымдардың беделін заңды түрде көтеріп, «бухгалтер» кәсібіне тән ... мен ... ... ... кездейсоқ тұлғаларды бухгалтерлік есеп
қызметіне жақындатпау ... ... ... ... ... есеп ... стандартқа жақындату бағытында біршама нормативтік шаралар іске
асырылды. ХҚЕС-не ... ... ... ... ... ... ... түрде қатаң тәртіппен қолданылатын ... ... ... қатар біздің елімізде қолданылып келе жатқан қазақстандық
стандарттар маңызы мен мәні ... ХБЕС ... келе ... көшу ... ... ... Қазақстан Республикасындағы
заң актілерінде қаралған. «Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... ҚР ... ... жанындағы «Бухгалтерлік есеп
және аудит ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
стандарттарына кайшы келмейтін және ... ... ... жаңа ... жасап, мұны бекітуге құқылы
деп танылған.
Сонымен қатар аталмыш департамент бухгалтерлік есеп счеттарының жұмыс
жоспарын ... оны ... ... деп ... Осы заңның
тұжырымдамасына сәйкес бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... тұлғалар Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік
есеп және қаржылық қорытынды, бухгалтерлік есеп ... ... есеп ... жұмыс жоспарының талаптары мен ережелерін
сақтауға міндетті деп танылған (Заңның 7-ші бабының 3-ші тармағы).
Біздің мақсатымыз елімізде ... заң ... ... тараулары
мен тармақтарына талдау жасап, мұның жағымды және жағымсыз жақтарын ашып
көрсету емес. ... ... ... есеп ... ары ... жетілдіру
мен дамыту болғандықтан осы салада міндет атқарушы мамандар мен ғалым-
зерттеушілерді ... ... есеп ... ары ... ... ... болып табылады.
Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін жетілдіру тек қана ... ... ғана ... ... ... нарықтық
қатынастардың тұрақты дамуымең тығыз байланыста болғаны жөн. ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарттары мазмұнын екінші жақтан
қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттары мазмұнын терен түсініп, отандық
бухгалтерлік есеп ... баса ... ... ... ұйымдарда бухгалтерлік есеп шоттары бойынша жинақталған
ақпараттарды басқа да ... ... ... ... ... талдау мен жаспарлау қызметін жан-жақты іске асыруға болады.
Шоттар жоспары - деп ... ... ... ... ... ... алу мен дайындауға, сондай-ақ меншік иелері мен басқада
мүдделі тұлғалар талабын қанағаттандыру мен бақылап отыруға және сенімді,
толық, таза ... ... ... ... ... ... жасауға, сондай-ақ, ұйымдардың шаруашылық қызметіндегі ... мен ... ... ... ... ... ... мен тармақтарға жүйеленген шоттар тізімін айтады.
Шоттар жоспары бухгалтерлік есеп жүргізу мен ... ... ... ... ... ... ұйымдардың тиісті органдарға
бағыныштылығына және меншіктің түріне ... ... ... фирмаларда, компанияларда, кооперативтерде, акционерлік
қоғамдарда, биржаларда, ... ... ... т.б.
ұйымдардың барлығында міндетті түрде жүргізіледі.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сай үйлесімді бағытта
жасалған Қазастандық ... ... ... ... ... ... ... отырған өнімдер мен шикізаттарды әлемдік рынокқа
шығару мен ... ... ... ... да ... салымшылардан
инвестиция алу максатын шешу үшін ... ... ... сай ... технологиялық т.б. ерекшеліктеріне қарай, бұлардың таза
пайдамен жұмыс істеуіне кажетті ... ... мен ... ету т.б. ... іске ... ... шараларды тіркеу болып
табылады.
Есеп жүргізу тәжірибесінде шоттар жүйесі шоттардың жоспары ... ... ... жазу жекелеген шоттарды өз орынымен дұрыс қолдану
жөніндегі әдіснамалық үрдіс және ... ... ... ... шоттарға тіркеуді қамтамасыз етеді.
Осыған орай жекелеген активтер, міндеттемелер, шаруашылық және қаржылық
операциялар мен бұлардын ... ... ... ... ... сондай-ак есеп объектілерің бағалау мен топтастыру бухгалтерлік
есеп шоттарының жоспарында емес, бухгалтерлік есеп ... тән ... ... әдіснамалық ережелер, ұсыныстар мен нормативтік ... ... есте ... ... шоттарға жазылатын көптеген шаруашылық ... ... ... мен ... ... табу үшін де бухгалтерлік есеп
шоттары колданылады. Шоттарды дұрыс қолдана білу аркылы мына ... ... ... ... ... таппағанда;
-дебет пен кредитке жазылатын соманы дұрыс анықтамағанда;
-тиісті шоттардағы қалдықты бухгалтерлік балансқа дұрыс
ауыстырмағандағы жағдайдағы қателерді табуға болады.
Сондықтан да орындаушы ... ... ... ... шаруашылық фактілері бойынша қатесіз проводка жасап, дұрыс лроводка
қолдану негізінде барлық шоттарға жазылатын ... ... және ... ... ... ең ... ұйымнын бухгалтерлік
балансының талапқа сай сапалы жасалуы қамтамасыз етіледі.
Бухгалтерлік есеп шоттары баланстың ... ... тән ... ... тіркеуге арналған. Мысалға, «Негізгі құралдар» шоты
бұлардың қозғалысын тіркейді. Ұйымдарда жүздеген шоттар қолданылуы ... есеп ... ... ... ... немесе жорналдарда
жүргізіледі. Кітаптар мен жорналдар бірнеше бағаналардан түрады. Бұларға:
-операциялардың кысқаша мазмұны;
-дебеттелетін, кредиттелетін шоттар (проводка);
-орындалған осы операцияның сомасы ... мен ... ... ... ... ... күні ... керек.
Бухгалтерлік есеп жүйесін орталықтандырылған әдіснамалық материалдармен
қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... үшін ... есеп ... Типтік жоспарын ұсынған. Халықаралық ... есеп ... тән ... қазақстандық бухгалтерлік есеп шоттарының
Типтік жоспары Қазақстан ... ... ...... ... ... ... Осы министірліктің «Бухгалтерлік
есеп және аудит әдіснамалық ... ... ... ... ... әдіснамалық ұсыныс жасаған.
Кезінде 1996 жылдан 2003 жылға дейінгі аралықта ұйымдарда қолданылған
«Субъектілердің ... ... ... есеп шоттарының
Бас жоспары» болып аталынған құжат ... ... ... ... ... деп ... ... «Бас жоспар» нарықтық қатынастардың
өтпелі кезеңіне тән өз қызметін орындады.
2003 жылдық 1-ші қаңтарынан бастап ... ... тән ... ара ... ... ... ақпараттарды күнделікті
тіркеп, есебін жүргізуге арналған «Бухгалтерлік есеп шоттарының Типтік
жоспар» - отандық ... есеп ... ары ... ... ... ... болып танылса да 1-ші қантар 2006 жылдан ... ... есеп ... ... ... жасалып,
жаңалануының себептері төмендегі мәселелерді қамтуға бағытталған.
2 ЖШС ... RAYS» ақша ... есеп ... ... Ақша қаражаттардың есебіне жалпы сипаттама
Еліміздің нарықтық экономикалық жолымен дамуы ... ... ... зор. Ал ... ... ... көтеру үшін
қаржылық инвестицияны тарту бүгінгі күні аса қажетті болып отыр. Қазақстан
Республикасының қаржы нарығы ... ... ... бой ... ... ... нарықтарының қатарына жатады, ал қаржы нарығы келесі
нарықтардан пайда болады:
- валюталық ... ... ... ... несие–капиталы нарығы (ақша нарығы);
- асыл материалдар нарығы (алтын нарығы).
Инвестициялар деп - өнеркәсіпке, құрылысқа, ауыл шаруашылығына ... ... да ... ... ... ... заттай,
сондай-ақ ақша қаражаты түрінде, яғни капитал түрінде салынып ... әрі ... ... ... үшін жұмсалынатын шығындардың
жиынтығын айтады. Қаржы нарығының айрықша ... ол ... ... ... де бұл ... осы кезде қалыптастыру процесі аяқ басып келеді. Ал
қаржылық инвестициясымен осы ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдар мен ... да ... ... ... ... ... ... емес зейнетақы қорлары тіркелген. Осы ... ... ... ... ... ... потенциалды қатысушылары
қатарына жатады. Олардың кейбіреулері эмитент, яғни ... ... ... болса, ал екіншісі инвестор ретінде қызмет атқарады.
Шаруашылық субъектісіне жаңа ... ... ... ... ... ірі ... салымын керек етеді. Ал мұндай
жұмысты атқару үшін өндірушілерде әр ... ... бола ... ... субъектілері қарыз капитал нарығына несиелер мен заемдарының
қаражаттарын, айналымға акциялары мен ... ... онда ... ... ... пайда болады. Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы
есебі Қазақстан Республикасы ... ... №4 ... жүргізіледі.Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілерде
өндірлген өнімді сату ... ... ... ... ... ... сатып алғанда немесе көрсетілген қызметке және
бюджетке немесе бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... операциялар пайда болады. Әрбір кәсіпорын, ... ... ... ... бір ... ... өнім ... немесе қызмет
көрсетіп, жабдықтаушы ретінде, болатын болса, екіншіден сол өнімді ... үшін ... ... ... және материалдармен жабдықтайтын
жабдықтаушылар алдында сатып алушы болып табылады. ... ... ... ... ... алшақ және берешек операциалар көбіне
қолма-қол ақша және қолма-қол ақшасыз төлеу жолы ... ... ... ақшамен есеп айырлысу операцияларының бухгалтерлік есебін ... ... ... мақсаттары мыналар болып табылады:
1. Ақшамен есеп айырылысу операцияларын толық және уақтылы ... ... ... ... қаржылардың түгелдігін және оларды
дұрыс, тиімді пайдалануды бақылау.
3. Есеп ... ... ... ... ... ... фирманың ақшалай кірістері мен шығыстарын дұрыс
есептеу.
Кәсіпорындар мен ұйымдар және ... ... ақша ... таңдаған, яғни өздеріне қызмет көрсететін банк ... ... Ол үшін ... мен ... ... қалаған банк
мекемелерінде есеп айырысу шотын ашулары тиіс. Бір кәсіпорынның немесе
субъектінің ... ... банк ... бір ғана есеп ... ... ... ... шотын ашу үшін кәсіпорын немесе субъекті ... ... ... ... етуі ... Банк мекемесінің атына шот ашу туралы өтініш;
- Кәсіпорынның, субъектінің құрылуы ... ... ... органдардың
кәсіпорынды, ұйымды құруы жайлы шешімдердің көшірмесі;
- Кәсіпорынның басшысы, бас ... және ... ... ... ... мәр таңбасы басылған арнаулы үлгідегі карточка және де
басқа құжаттар.
Кәсіпорынның, ұйымның ... ... ... төлейтін төлемі
әдетте қолма-қол ақшасыз есеп айырысу ... ... ... шоттарындағы қаражаттар заңда көрсетілген белгілі
тәртіп бойынша шот иесінің ... ... ... ғана
пайдаланады. субъектінің заңды ұйымның басқа кәсіпорындар мен ұйымдарға
қарызы, ... ... ... ... материалдық құндылықтардың және
т.б. құнымен олардың көрсеткен қызметтеріне төленетін төлем шот ... ғана ... Есеп ... ... ... ... шот иесінің келісімінсізде арбитраждың бұйрығы, соттың
қағазы үкім қағазы, салық ... ... ... ... т.б.
заңда қаралған жағдайлар негізінде аударылады. Есеп айырысу шотындағы
ақша қаражаттарынан ... ... ... алып, пайдалану үшін шот иесіне
қызмет көрсететін банк ... чек ... ... .Кәсіпорынның, яғни
субъектінің өкілі, әдетте ... есеп ... ... ... ... ақшаны осы чек кітапшасының ... ... ... ... ала ... есеп ... құжаттары болып: төлем тапсырмасы, есеп айырысу
чегі, төлем талабы, ... ... ... ... және кеден
органдарының инкассалық өкімі және т.б. ... ... ... ... ... ... немесе кассадан ақша
төлеу барысында касса ... ... ... ету және ... ету ... ... ... бұл құжаттарда кәсіпорын
басшысы мен кәсіпорын бас бухгалтері қолдарының ... және ... ... ... ... ... жүргізуге ,яғни
қадағалауға міндетті. Бұл операциялар ... ... ... жеріне касса қызметкері өз ... қою ... ... ... ... ... ... отыруы тиіс. Бұл
кітапты касса қызметкері жүргізеді. Кассалық ... ... ... оған жіп ... ... ... мен бас бухгалтер қолдарын
қойып ,куәләндыру қажет .Кәсіпорынның, ұйымның кассасына ... ... ... ... ... ұйымның кассасына төленген, ... ... ақша ... ... ... ... немесе
кімге не үшін төленгендігін білу үшін ол операцияларға ... ... және ... ... ... ... кіріске
алынған немесе шығыс етілген сомалар ... ... ... ... ... кәсіпорынның, ұйымның касса қызметкері кассадағы нақты ақша
қаражаттарының қалдығын жұмыс күнінің ... ... және оның ... ... ... .Бұл ... кітаптағы деректерге өзгеріс
енгізуге, өшіруге, түзетуге жол ... және де ... ... ... ... ... құжаттардың дұрыстығына субъектінің
бас бухгалтері бақылау жасап отыруы қажет. ... ... ... ... ... ... түріндегі нақты ақшаларының есебі
үшін өз ... ... ... ... ... ... ... арасында еңбек құралдары мен заттарын
сатып алу, өнімдерді, жұмыстар мен қызметтерді сату жөніндегі мәмілелер
тұрақты түрде ... ... ... 2 ... ... Банк жүйесі арқылы қолма қолсыз ақша аудару жолымен.
2. Қолма-қол ақшамен төлеу түрінде.
Ақшаларды сақтау және қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... Республикасының банк мекемелері:
1) ҚР Әділет министрлігінде тіркеуден өткен заңды тұлғаларға есеп
айырысу шоттарын;
2) шетелдік ... ... ... бары мен қозғалысын есепке
алу үшін заңды тұлғаларға валюталық шоттарды;
3) бюджеттік мекемелерге, олардың бюджеттен тыс қароажаттары бойынша,
қоғамдық ... ... ... қызметпен айналысатын
жеке тұлғаларға ағымдық шоттарды;
4) республикалық бюджетте ... ... ... шоттарды;
5) Ұлттық банк мекемелеріндегі екінші деңгейдегі банктерге
корреспонденттік шоттарды ... – есеп ... ... банк арқылы өткізу мемлкеттік заңды
тұлғалардың қаржы – ... ... ... ... ... береді.
Банк субъектінің бюджетпен салықтар мен алымдар бойынша уақытылы ... ... ... ... төленуін бақылап, әртүрлі
мақсаттар үшін кәсіпорынға ... ... және ... ... Банк ... ... ... ақша аудару жолымен төлем жасау есеп
айырысудың негізгі нысаны болып табылады.
Ақша қаражаттарының бір бөлігі ... ... ... ... есеп ... үшін, қолма қол ақшаға құндылықтарды сатқаны үшін есеп
беретін адамдар пайдаланады. Мұндай қаражаттар ... ... сол ... ... Есеп ... ... ... көбіне ақша
қаражаттарының бухгалтерлік есебінің жағдайына тәуелді.
Ақша қаражаттарының, есеп ... және ... ... ... міндеттері:
1. Қолма қолсыз ақша аудару жолымен және қолма қол ақшамен
қажетті есеп айырысуларды уақытылы және дұрыс жүргізу.
2. Ақша ... ... бары мен ... және есеп ... ... ... толықтай және жедел түрде
көрсету.
3. Бөлінген лимиттерге, қорларға және ... ... ... ... ... жұмсаудың қолданыстағы ережелерін
сақтау.
4. Белгіленген мерзімдерге ақша қаражаттары мен есеп ... ... ... және ... ... ... және ... берешектердің туындауын болдырмаудың
мүмкіндіктерін іздестіру.
5. Кассадағы, есеп айырысу шотындағы және ... ... ... ... мен сақталуына бақылау жасау.
6. Есеп айырысу – төлем тәртібінің сақталуына, материалдық құндылықтар
мен қызметтер үшін сомалардың уақытылы аударылуына, ... ... ... ақша ... қайтарылуына бақылау жасау.
Ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп ... ... және ... ... ... есепті кезеңдегі ақша
қаражатының түсуі мен жұмсалуы туралы ақпаратпен ... ... ... ... қаржы жағдайындағы өзгерістерді бағалауына иүмкіндік береді.
Заңды ... ... мен ... ... ... ... қозғалысы туралы есепті осы стандарттың ... ... және ... ... ... ... құрамында тапсырады.
Ақша қаражаты - кассада және банктердегі ... ... ... ... ... қозғалысы - ақша қаражатының түсуі мен жұмсалуы.
Операциялық қызмет - ұйымның табыс табу жөніндегі негізгі қызметі мен
инвестициялық және ... ... ... жоқ өзге де қызмет.
Инвестициялық қызмет - ұзақ ... ... мен ... инвестицияларын
сатып алу және сату.
Қаржы қызметі - меншікті капитал мен займ қаражатының мөлшері мен
құрамындағы ... ... ... табылатын ұйымның қызметі.
Ақша қаражатының қозғалысы туралы есепте операциялық, инвестициялық
және қаржы қызметі ... ... ... ... ... тиіс. Ұйым
қызметін түр-түрі бойынша жіктеу пайдаланушыларды ұйым қызметі түрлерінің
оның қаржы жағдайына ... ... ... ... ... етеді.
Операциялық қызметтен түсетін ақша қаражатының қозғалысы:
Заңды тұлғаның операциялық қызметінен түсетін ақша ... ... ... ... ... ... әдіс, ол бойынша ақша түсімдері мен төлемдерінің негізгі
түрлері ашып ... ... ... ол ... таза ... ... залал ағымдағы активтер
мен міндеттемелердің, ақшадан тыс операциялардың өзгерістеріне, сондай-ақ
инвестициялық және ... ... ... ... ... табыстар мен
залалдарға орай түзетіледі.
Ақша қаражатының қозғалысы, келесі екі парада көрсетілгеніндей, нетто-
негізде ашып ... ... ... бір ... ... ... ... және қаржы қызметінен алынатын жалпы ақша түсімдері ... ... ... жеке-жеке ашып көресетеді.
Ақша қаражатының қозғалысы ұйымның қызметінен гөрі ... ... ... ... атынан ақша түсімдері мен
төлемдері нетто-негізде ашып көрсетілуі мүмкін, мысалы:
а) инвсетициялық ... өз ... ... ... ... ... меншік иегерлері атынан ... ... ... ... ... тез қайтып оралатын, ірі сомаларды ... өтеу ... ... ... бойынша ақша түсімдері мен төлемдері ашып
көрсетілуі мүмкін, мысалы;
а) ... ... алу және ... ... ... үш айдан аспайтын өзге де қысқа мерзімді займдар.
Қолма-қол ақша қаражаттарын және ақша ... ... ... қаражаттарын сақтау, қабылдау мен беру үшін әрбір шаруашылық
жүргізуші ... ... ... ... ... ... техникалық жағынан беріктігі және өрттен сақтау сигнализация
құралдарымен жарақтандыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... ақшаның кассада, сондай-ақ оны
банктен жеткізетін немесе банкке өткізген кезде сақталуын қамтамасыз етуге
тиіс. ... бір ... ... емес қолда бар ақша мен басқа ... ... ... ... ... Субъект өзінің кассасында
қолда бар ақшаны қажетті шекте сақтауы және ақша ... ең аз ... ... аз ... тыс нақты ақшаны субъект есеп айырысу
шотына қоса есептеу үшін банк мекемесіне ... ... ... ... 1010 - ... ... ... активті жинақтаушы шоттарында:
1010 - "Кассадағы ұлттық валюта түріндегі ... ... және 1020 ... ... валюта түріндегі нақты ақша" - шоттарында жүргізіледі.
Кассаға ақша ... бас ... қол ... ... кіріс ордерлері (ү.№КО-
1) бойынша жүзеге асырылады.
Кассадан ақша беру ... ... ... ... ... мен бас ... қол ... тиісінше рәсімделген төлемдер
тізімдемелерімен, ақша беруге ... ... ... және ... да
құжаттармен рәсімделеді. Егер касса шығыс ордерлеріне қоса тіркелген
құжаттарда субъект ... ... ... қолы болса, ордерге оның қол
қоюы міндетті емес. Жекелеген адамға кассаның шығыс ордері бойынша ... ... ... ... ... ... жеке басының куәлігін
көрсетуді талап етеді. Оның ... мен ... оны ... және ... ... ... Алушы касса ордеріне қол қояды және ... ... ... ... ... ... компьютерлендіру жағдайында касса құжаттарын
өңдеудің бағдарламалық құралдары ... ... да ... ... кінәлі адамдар белгіленген тәртіпте
жауапкершілікке тартылады. Ақша ... мен ... ... ... ... нәтижелері нақты ақша қаражаттарын түгелдеу актісімен
және құндылықтар мен ... ... ... құжаттарын түгелдеу
тізімдемесімен рәсімделеді. Кассада анықталған артық ақша қаражаты ... бұл ... 1010 ... ... ... түріндегі нақты ақша"
шотының дебеті бойынша және 6280 ... емес ... ... басқа да
табыстар" шотының кредиті бойынша көрсетіледі. Ақша ... мен ... ... ... ... ... 1280 ... да
дебиторлық қарыздар" шотының дебеті, 1010 "Кассадағы ұлттық валюта
түріндегі ... ... ... ... түрдегі есеп-беру бланкілерінің жетіспеуінен субъектіге келген
зиян олардың номиналды ... ... ала ... ... ... есеп ... дебеті мен кредиті бойыншажүргізілетін
машинограммада немесе басқа да есеп ... ... ... ... ... ... ... қарай
жүргізіледі. Бірыңғай корреспонденцияланған ... ... ... ... ... ... ... бірінші жұлдызына
регистрлердегі қалдық шығарылады, ол кассирдың есебіне және Бас ... ... ... ... ... ... ... алынған ақша 1010 - "Кассадағы ұлттық валюта түріндегі
нақты ақша" шотының дебеті бойынша және ... ... ... ... - ... ... ... нақты ақша" шоты -кассаға есеп айырысу
шотынан алынған сомаға;
1250 - "Қызметкерлердің және ... да ... ... қызметкерлердің
есебіндегі сомалар, жалақы, жетіспейтін сомалар, таран-таражға түскен
сомалар және т.б ... ... ... ... - ... ... ... қызметтерді студан түскен табыс" шоты
материалдар, жұмыстар мен қызметтер үшін нақты ... есеп ... ақша ... ... 1010- шот ... және ... ... дебеттеледі:
3350 - "Персоналдармен еңбек ақы ... есеп ... шоты ... ... ... ақы сомасына;
1250 - "Қызметкерлер мен басқа да ... ... шоты ... ... ... ... - ... айырысу шотындағы нақты ақша" шоты кәсіпорынның есеп айырысу
шотына өткізілген, ... ... ... және ... да түсімінің
сомасына.
"Кассадағы шетелдік валюта түріндегі нақты ақша" ... ... ... 1020 - ... шетелдік валюта
түріндегі нақты ақша" шотын ашады. Валюта ... есеп ... ... ұқсас жүргізіледі, тек оның ... ... және ... ... ... касса кітабында қаражаттар
сомалары шетел валюталарымен және теңгеге ... ... ... үшін жеке касса кітабы ашылады. Валюта операциялары
үлкен көлемде жүргізілген кезде жекемашинограммалардың және басқа да ... ... ... түскен кезде 1020 - шот дебеттеледі де және мына ... ... "Ел ... ... ... нақты ақша" шоты валюта шотынан валюта
түскен кезде;
1210 "Алынуға тиісті қарыздар" шоты кассаға алынған валюта түсімі сомасына;
6250 "Бағам айырмашылығынан ... ... шоты - ... ... ... теңге бағамының құлдырауы жағдайындағы бағам ... ... мен ... да ... қарыздар" - шоты-есеп беретін
адаамдардың кассаға өткізілген валюта түріндегі сомаларына.
Валюта кассасынан валюта ... ... - ... ... және мына
төмендегі шоттар дебеттеледі.
1250 -"Қызметкерлермен мен басқа да адамдардың ... шоты - ... ... валютасы сомасына;
1020 - "Ел ішіндегі валюталық шоттағы нақты ақша шоты" - ... ... ... ... - "Бағам айырмашылығы бойынша шығыстар" шоты - ... ... ... ... ... нәтижесінде болған бағам айырмашылықтары
сомасына.
Субьект операциялық кассасындағы нақты ақша ... ... ... және ... учаскелеріндегі, аялдама күзеттеріндегі, өзең
өткелдеріндегі, кемелер кассаларындағы, кемежайлар, айлақтар, бекеттер,
теңдеме жүк кассаларындағы, ... ... және ... ... ... ... бары мен қозғалысының есебі 1010 ... ... ... нақты ақша" шотының, "Операциялық кассадағы нақты
ақша" аралық шотында жүргізіледі. ... ... ... ... 1020 ... ... ұқсас жүргізіледі. Ақша опреациялық
кассаға кассаға түскен кезде 1010 ... 1020 ... ... ... ... ... шоты дебеттеледі және мына төмендегі шоттар
кредиттеледі:
6010- "Дайын өнімдер жұмыстарды, қызметтерді сатудан ... ... ... ... да ... - ... алынған түсімнің сомасына;
1210 - "Алынуға тиісті қарыздар" шоты - сатып алушылар мен ... ... ... сомаға;
Кәсіпорын кассасына түсім қаражатын өткізгенде - 1010 немесе 1020 - ... ал 1010, 1020 ... ... кассадағы нақты ақша"
аралық шоты кредиттеледі.
Операциялық касса бойынша жеке касса кітабы жүргізіледі, жеке машинограмма
немесе басқа есеп ... ... ... заңдарға сәйкес барлық субьектілер өздеріне қызмет көрсететін
банк мекемелеріндегі есеп айырысу шоттарында ақша қаражатарын ... Есеп ... ... мына ... ... негізінде ашылады: -
шотты ашуға берілетін өтініші.
Чек - шот ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық операциялары және басқа да шығындарға беру ... ақша ... ... ... - шот ... ... оның
шотына қосып есептеу ұшін түсім қаражаттарын және нақты ақшамен ... да ... ... ... жөніндегі бұйрығы.
Төлем тапсырмасы (тт) - онда көрсетілген сомаларды алушының шотына
аударуға ... ... ол ... ... ... ... кезде ғана
қолданылады.
Есеп айырысу чегі - чек беруші шоттарынан ... ... ... ... ... ... берілген кепілхат (жазбаша тапсырма).
Чектермен есеп айырысу, тауарлар мен қызметтер үшін жүзеге асырылады.
Төлем ... (ттт) - ... ... ... ... ... шотынан төлем сомасын өндіріп алатын банкке
бұйрық.
Есеп айырысу шоты бойынша операциялардың есебі 1040 "Есеп айырысу шотындағы
нақты ... ... ... ... ... ... банк екі
данада бет есеп ашады. Бірінші дана бет есептің көшірмесі ... ... ол ... ... бірге шаруашылық жүргізуші субъектіге
беріледі, екінші дана - бет есеп болып қалады.
Банк көшірмелері оған қоса ... ... ... ... ... сомалар мән-жайды анықтағанға дейін 1040 - "Есеп ... ... ... шоты ... - ... да ... қарыздар
шотының дебетіне есептен шығарылады", ал есепке алынған сомалар ... ... және 3390 - ... да ... ... шотының кредиті
бойынша көрініс табады. Жаңылыс жазулар ... ... ... 10 күннен
кешіктірмей, ал егер басқа елді ... ... ... ... ... 20 ... ... хабарлауға міндетті. Көрсетілген
уақытта шоттардағы қаражаттар қалдығы расталған болып есептеледі. Егер шот
иесі өзінің шотына қате есепке ... ... ... ... ... Есеп ... операцияларын жүргізу ережелерін бұзғаны үшін
айыппұлдар туралы Ережеге сәйкес ... ... ... ... мен ... қате ... ... жағдайы себептерін анықтауға және бұдан
былайғы жерде ... ... ... ... қамтамасыз ететін шаралар
қолданылуға тиіс.
Есеп айырысу шоты оның иесінің өтінішібойынша: есеп ... ... ... ... ... ... көзделген белгілерінің бірінен айрылуға
әкеп соғатын субъекті қызметінің өзгеруі кезінде /дербес шотының болуы ... ... бір ... ... ... шешімі бойынша; шотта үш
ай бойы жазулардың болмауыкезінде жабылады. Иеленуші шоты ... ... ... ... немесе шот нөмірі өзгерген кезде лд
банкке пайдалынылмай қалған чектермен бірге олардын өтінішке қоса ... ... ... ... есеп айырысу шотындағы қаражатар
қалдығын растауға міндетті.
Есеп айырысу шоты бойынша ... ... ... көрініс
табады:
1040 "Есеп айырысу шотындағы ... ... - ... ... ... кредиті:
1010 "Кассадағы ұлттық валюта түріндегі нақты ақша" - шоты. Кассадан ... ... және ... ... ақы сомасы;
1210 "Алынуға тиісті қарыздар" шоты - сатылған өнім, жұмыс пен қызмет
төлемақысы;
3310 "Тауарлы-материалдық ... ... үшін ... ... - ... ... мен ... берушілерден алынған аванстар.
1040 "Есеп айырысу шотындағы нақты ақша" ... ... мына ... "Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу" шоты алынған
өндірістік қорлар, орындалған ... ... ... үшін
жабдықтаушылар мен мердігерлердің акцептелген шоттарының төлемақысы;
Есеп айырысу шоты бойынша операциялар машинограммаларда ... ... ... регистрлерінде көрсетіледі, оларға банк көшірмелерінен және
көшірмелерге қосымша тіркелген ... ... ... ... ... қаражаттарының келесідей түрлері бар:
- Касса операцияларының есебі
- Есеп айрысу операцияларының есебі.
- Валюталық шот бойынша ... ... – қол ... ... ... және ... үшін ... касса болады. Касса – бұл ... қол ... мен ... ... ... және уақытша сақтауға арналған, арнайы
жабдықталған, оқшауланған үй-жай. ... ... ... ҚР ... ... 1993 жылғы 23 шілдедегі №24 хаттамасымен бекітілген «ҚР
х/ш касса операцияларын жүргізудің ... ... ... жүзеге
асырылады.
Касса операцияларын орындау кассирге жүктеледі. Ол ... ... ... да ... толық материалдық жауапкершілік шарты
жасалады), ережелерді мүлтіксіз ... ... ... ақша ... банк ... ақша ... бойынша
алады.
Кассалық ордерлер кассадағы ақшалай операциялар бойынша ... ... ... ... ... қол ақшаларды кассаға қабылдау бас
бухгалтер немесе ол өкілеттік берген тұлға қол қойған КО №1 ... ... ... ... ... ... қол ақшаларды кассадан беру
КО №2 нысанындағы шығыс касса ордері бойынша немесе шығыс ... ... ... ... ... түрде ресімделген құжаттар (төлем
вежомосі, қолма қол ақшаны ... ... ... бойынша жүргізіледі. ШКО-
не бас бухгалтер мен басшының қолы қойылған болу керек. Егер ШКО ... ... ... ету туралы басшының қолы болса, онда оның ... ... ... ... міндетті емес.
Кіріс касса ордері (ККО) мен оның түбіршегі, ШКО мен оны ... ... ... ... ... ... және түсінікті жазылуға
немесе машинкалармен басылуға тиіс. Бұл ... ... ... ... ... түзету жасауға болмайды. Кассалық ордерлер бойынша
ақшаларды қабылдау және беру тек олар жасалған күні жүргізілуі мүмкін.
ККО мен ШКО ... ... ... ... кіріс және шығыс
касса ордерлерін тіркеу журналында (КО №3 нысаны) тіркелінеді. ... ... ... ... қол ... ол оған қоса берілген
құжаттар ... ... ... күні ... ... ... қаражаттарының келіп түсуі мен жұмсалуы ... ... ... КО №4 ... ... ... жазады. Ол тесіліп
байланған, нөмірленген және мөрленген болуға тиіс. Ондағы парақтардың саны
басшы мен бас ... ... ... болу ... ... ... кассир күн бойындағы операциялардың жиынын касса кітабына
жазады да, кассада келесі ... ... ақша ... ... Касса
кітабындағы жазулар көшіру қағазы арқылы 2 данада жүргізіледі.
Екінші даналары жыртпалы болады және кассирдің есеп беруіне ... Егер ... ... ... ... ... болса,
кассалық есеп беру үш-бес ... бір рет ... ... Кассирден
қабылданған есептеме деректерін бухгалтерия қызметкерлері ... ... ШКО ... немесе басқа құжатта расталмаған ... ... бұл сома ... ... ... кассирден
өндіріліп алынады. Егер қолма қол ақшаның сомасы ... ... ... ... артық ақшалары болып саналады және субъектінің кірісіне
есептеледі. Кассадағы ақша қаражаттарының қолда бары мен ... ... үшін ... ... ... Бұл ... дебеті
бойынша ақшаның кассаға түсуі, кредиті ...... ... ... есеп субъектінің кассадағы есебіне ұқсас жүргізіледі,
бірақ ... ... және ... ... қаражаттардың шетелдік валютадағы
және теңгелік баламасындағы сомасы көрсетіледі. Валюталық касса үшін ... ... ... ... ... ... қол ақша қаражаттарының
қозғалысы туралы ақпаратты теңгелік ... және ... ... ... ... ... ... есеп жүргізу карточкасы»
арналған. Ол ... ... ... талдамалы есеп пен ... ... ... ... буын ... ... ... болған
жағдайда көлік пен байланыстың объектілері 1010 – шотта мынадай ... ... 1010/1 – ... ... 1010/2 – ... ... кеңселерінің, пристаньдардың және пайдаланудағы учаскелердің,
аялдама, өзен өткелдерінің кассасындағы билет және ... ... мен ... ... ... ... ... қолда бары мен қозғалысы 1010/2 – шотта ескеріледі.
Қазақстанның халық шаруашылығында кассалық операцияларды жүргізудің
уақытша тәртібіне сәйкес шаруашылық ... ... ... ... асыратын банк мекемесімен келісім бойынша субъект бастығы белгілеген
мөлшерде және мерзімге операциялық, шаруашылық және ... ... ... – қол ақшаны есеп беруге кассадан береді. Есеп беруге берілген қолма
– қол ақшаның жұмсалмаған бөлігі алынған ... ... ... ... ... ... қайтарылуға тиіс. Қолма – қол ақшаны есеп
беруге ... ... ... ... ... ... мерзім аяқталғаннан
кейінгі 5 күннен кешіктірместен субъектінің ... ... ... – қол ақша ... есеп ... беру тек кәсіпорын
қызметкерлеріне және бұрын есеп беруге берілген ақшалар бойынша толық ... ... Есеп беру ... ... ... есептемені
белгіленген уақытта тапсырмаған және ... ... ... ... ... ... ... көзделген тәртіпке сәйкес
аталған борышты жалақысынан ұстап қалуға ... Есеп ... ... үлес ... ... бабындағы іссапарға қатысы болады. Қолма – қол
ақшаларды берудің және оларды іссапар ... үшін ... ... ... ... жіберілген қызметкердің:
1) іссапар орнына дейінгі және одан кері қарай ... ... ... жол жүру ... ... үй – жайды жалдау шығындарын;
3) тәулік ақысын;
4) ұсынылған құжаттарға (сақталым, кеңсемен, ... ... ... т.б.) ... өзге шығындарын шаруашылық субъектісі өтейді.
Жол жүру шығындары жолаушыларды сақтандыру жөніндегі ... ... ... ала сату қызметіне төлемді, көрпе – жастық
пайдалану ақысын қоса ... ... ... су және ... ... (таксиден басқа) жол құны мөлшерінде өтеледі.
Іссапар ... ... және ... жол жүру құжаттары болмаған жағдайда,
шығындар көлікпен жол ... ең ... құны ... ... үй-жайын жалдау жөніндегі шығындар мейманханадағы орынды сақтау
құнын қоса алғанда, ұсынылған құжаттар негізінде (люкс ... ... Егер ... ... ... жалдау жөніндегі шығындар
норманың 50 проценті мөлшерінде өтеледі.
Қызмет бабындағы іссапардың тәулік ақысы қызметкер іссапарда ... ... ... ... ... (1998 ж. 1 – тоқсан – 630 теңге, 2 –
тоқсан – 640 ... 3 – ... – 650 ... 4 – тоқсан – 660 ... ... ... төленеді. Іссапарға жіберілген адам тұрақты тұратын
жеріне күнделікті қайтып келе ... ... ... ... ақы
төленбейді.
Қызметкер іссапардан оралғаннан кейінгі 3 күннің ... ... ... ... ... есептеме тапсыруға міндетті. Аванстық
есептемеге қоса ... ... ... ... ... жол жүру ... түбіршегі, үй-жайды жалдау туралы ... ... ... белгіленген нормадан тысқосымша
төлемдерді кәсіпорын ... ... ... ... ... ... шетелге іссапарға жіберген кезде шетелдік валютадағы
іссапар шығындарын өтеудің тиісті нормаларын басшылыққа алу керек.
Есеп беретін ... есеп ... ... ... 1251 ... мен ... адамдардың борышы» шотында жүргізіледі. Шот
активтік, дебеттік сальдосы есеп ... ... ... ... ... ... бойынша өндіріп алынған артық шығыс сомасы мен
шығыс касса ордері ... есеп ... ... ... ... ... бойынша аванстық есептемеге сәйкес пайдаланылған
сомалар мен ... ... ... ... ... ретінде
көрсетілген сомалар көрсетіледі.
Шаруашылық субъектілері ақша қаражаттарын пайдаланады және ... ... ... еркін айырбасталатын (шетелдік ... ... ... ... ... ... (айырбасталмайтын) валютада (жақын шетел мен дамушы елдердің
ұлттық валюталары);
г) клиринг валютасында (қарсылама талаптар мен міндеттемелерді өзара
есепке алу негізінде ...... есеп ... қатысушылар келіскен
валютада) операциялар жасайды.
ҚР Ұлттық банкі Басқармасының 1997 жылғы 2 мамырдағы №206 ... ... ... ... ... жүргізудің
ережесіне» сәйкес валюталық операцияларды ... үшін ... және ... ... ... ... ... шот ашады.
Шотты ашу үшін заңды тұлғалардың тапсыратыны:
1) Валюталық шотты ашу ... ... ... құжаттарының нотариалды расталған көшірмесі;
3) Өкілетті тұлғалардың қойған қолдары мен мөртабан ... ... ... ... куәлік;
5) Салық төлеуші ретінде есепке қойғаны туралы салық ... ... ... ... ... ашуы, жүргізуі және жабуы
«Клиенттердің екінші деңгейдегі банктерде банк шоттарын ашу, жүргізу ... ... ... 1997 ... 4 наурыздағы №61 Нұсқаулықта көзделген
тәртіппен жүргізіледі.«Шетелдік валютадағы операциялардың есебі» БЕС-ына
сәйкесвалютада ... ... ... ... ... ... ... кезде субъект:
1. Мүлікті (тауарлы – материалдық қорларды, негізгі құралдарды және
т.б. айналым активтерін) шетелдік валютаға сатып алады ... ... ... ... алынуға тиіс сомасы шетелдік валютада белгіленген
несиелерді алады немесе береді.
3. Өзгедей жолмен активтерді ... ... ... ... немесе
сатады, шетелдік валютамен өзіне міндеттеме алады немесе сол ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептегі жазулар
бухгалтерлік есептің шоттарында операция жасалған ... ... ... қайта есептелген ҚР-ның валютасында көрсетілуге тиіс. Бұған қоса,
валюталық шоттардағы ақша қаражаттарының ... ... және ... ... ... ... ... шоттағы жазулар сонымен
бірге есеп айырысу немесе төлем валютасында жүргізілуге тиісті.
Шетелдік валютамен есеп айырысу әдетте ... ... ... ... аударым – бұл бір банктің төлем тапсырмасының басқа банкке
пошта немесе телеграф бойынша салып жіберуімен ... ... ... ... инкассо – бұл импортшыдан (төлеушіден) ақша сомасын
немесе тауар құжаттарына қарсы белгілі бір ... ... ... ... ... өз ... ... Құжаттамалық аккредитив – бұл импортшы – клиентінің тапсырмасы
негізінде ... ... ... ... ... міндеттеме.
Валюталық шоттар бойынша операциялар мынадай құжаттармен ресімделеді:
а) қолма – қол валютаның ... ... ... есеп ... және басқалар) келіп түсуі валюталық кіріс ордерімен ресімделеді;
б) қолма – қол валютаның берілуі (шығысы) – валюталық ... ... ... ... ... ... ... валюта қаражатын аудару
аударым өтінішімен ресімделеді.
Валюталық шоттар бойынша операциялардың есебі активтік 1050- ... ... ... ... – қол ақшалар», 1060 – «Шетелдегі
валюталық шоттардағы қолма – қол ақшалар» шоттарында ... 1060 ... ... ... ... бар ... ... пайдаланады. Мұндай
шотты ашу және сол бойынша операциялар жасау ҚР Ұлттық ... ... ала ... ... ... етеді. Бұл орайда шаруашылық ... ... ... ... бойынша және басқа да мәліметтер
бойынша ... ҚР ... ... ... ... және ... міндетті. 1050 –шоттың дебеті ... ... ... ... түсуі және соңғы қалдық көрсетіледі. 1050 – шоттың ... ... ... ... ... есептен шығарылуы
(аударылуы, берілуі) көрініс ... 1050 – ... ... ... банк ... ... №2 ... – ордерге, 1050 – шоттың
дебеті бойынша - №2 ведомоске жазылады. Жиынтық айналым мен ... ... бас ... ... ... ... жолымен дамуы барысында қаржылық
инвестициялардың маңызы зор. Ал біздің еліміздің экономикасын көтеру үшін
қаржылық ... ... ... күні аса ... ... ... Қазақстан
Республикасының қаржы нарығы әлемдік деңгейде жаңадан бой ... ... ... нарықтарының қатарына жатады, ал ... ... ... пайда болады:
-валюталық нарық;
-құнды қағаздар нарығы;
-несие–капиталы нарығы (ақша нарығы);
-асыл материалдар нарығы (алтын нарығы).
Ақша қаражаттарының бір ... ... ... бойынша қолма-
қол есеп айырысу үшін, қолма қол ақшаға құндылықтарды сатқаны үшін есеп
беретін адамдар пайдаланады. ... ... ... ... сол ... ... Есеп ... операцияларының тиімділігі көбіне ақша
қаражаттарының бухгалтерлік есебінің жағдайына ... ... есеп ... және ... ... ... ... Қолма қолсыз ақша аудару жолымен және қолма қол ақшамен қажетті есеп
айырысуларды уақытылы және ... ... Ақша ... ... бары мен ... және есеп айырысу
операцияларын есептік ... ... және ... ... ... Бөлінген лимиттерге, қорларға және сметаларға сәйкес ақша қаражаттарын
мақсаты бойынша жұмсаудың қолданыстағы ережелерін сақтау.
4. Белгіленген ... ақша ... мен есеп ... ... ... және жүргізу. Мерзімі кешігетін дебиторлық және
кредиторлық ... ... ... ... ... есеп айырысу шотындағы және банктегі басқа шоттардағы
ақшалардың бар-жоғы мен сақталуына бақылау ... Есеп ...... тәртібінің сақталуына, материалдық құндылықтар
мен қызметтер үшін сомалардың уақытылы аударылуына, ... ... ... ақша ... ... ... ... Касса операцияларынның есебі
Қолма – қол ақшаларды қабылдау, сақтау және ... үшін ... ... ... Касса – бұл қолма қол ақшалар мен өзге
құндылықтарды ... ... және ... ... ... арнайы
жабдықталған, оқшауланған үй-жай. Касса операцияларының есебі ҚР ... ... 1993 ... 23 ... №24 хаттамасымен бекітілген «ҚР
халық шаруашылық касса операцияларын жүргізудің уақытша ... ... ... ... ... кассирге жүктеледі. Ол материалды-жауапты
адам болып табылады да (онымен толық материалдық ... ... ... ... орындауға міндетті болады.
Кассир ақша қаражаттарын банк мекемелерінен ақша ... ... ... кассадағы ақшалай операциялар бойынша негізгі
бастапқы құжаттар болып табылады. Қолма қол ... ... ... ... ... ол өкілеттік берген тұлға қол қойған КО №1 ... ... ... бойынша жүргізіледі. Қолма қол ақшаларды кассадан беру
КО №2 нысанындағы шығыс касса ордері бойынша немесе шығыс ... ... ... ... тиісті түрде ресімделген құжаттар (төлем
вежомосі, қолма қол ақшаны беруге ... ... ... ... ШКО-
не бас бухгалтер мен басшының қолы қойылған болу керек. Егер ШКО ... ... ... ету ... ... қолы болса, онда оның ШКО-де
оның қойған қолының болуы міндетті емес.
Кіріс касса ордері (ККО) мен оның ... ШКО мен оны ... ... ... ... ... айқын және түсінікті жазылуға
немесе машинкалармен ... ... Бұл ... ... ... ескертіп болсын түзету жасауға болмайды. Кассалық ордерлер бойынша
ақшаларды қабылдау және беру тек олар жасалған күні ... ... ... ... мен ... кассалық ордері кассаға берілгенге
дейін бухгалтерияда кіріс және ... ... ... тіркеу журналында (КО
№3 нысаны) тіркелінеді. Операциялар жасалғаннан кейін ордерлерге кассир қол
қояды, ол оған қоса ... ... ... ... ... күні
көрсетілген «төленді» жазуымен өтеледі.
Ақша ... ... ... мен жұмсалуы жөніндегі барлық
операцияларды кассир КО №4 нысанындағы касса кітабына ... Ол ... ... және мөрленген болуға тиіс. Ондағы парақтардың саны
басшы мен бас бухгалтерлердің қолдарымен расталған болу ... ... ... ... күн ... операциялардың жиынын касса кітабына
жазады да, кассада келесі күнге қалатын ақша қалдығын ... ... ... ... ... арқылы 2 данада жүргізіледі.
Екінші даналары жыртпалы болады және кассирдің есеп ... ... Егер ... ... касса операциялары жасалатын ... есеп беру ... ... бір рет ... ... ... ... деректерін бухгалтерия қызметкерлері ... ... ШКО ... ... ... ... ... ақшалар
берілгендігі анықталса, бұл сома жетіспеушілік болып саналып, кассирден
өндіріліп алынады. Егер қолма қол ... ... ... ... ... ... ... ақшалары болып саналады және субъектінің кірісіне
есептеледі. Кассадағы ақша қаражаттарының ... бары мен ... ... үшін ... ... ... Бұл ... дебеті
бойынша ақшаның кассаға түсуі, кредиті бойынша – берілуі көрсетіледі.
Валюталық кассадағы есеп ... ... ... ... ... ККО-де, ШКО-де және касса кітабында қаражаттардың шетелдік валютадағы
және теңгелік баламасындағы сомасы көрсетіледі. ... ... үшін ... ... ашылады. Шетелдік валютадағы қолма қол ақша ... ... ... ... бағасы және номиналы бойынша жинақтауға
«Кәсіпорынның валюталық қаражаттарына талдамалы есеп жүргізу карточкасы»
арналған. Ол шетелдік ... ... ... есеп пен теңгедегі
жинақтамалы есептің арасындағы аралық буын ... ... ... ... ... пен байланыстың объектілері 1010 – шотта мынадай субшоттар
аша алады: 1010/1 – субъект кассасы, 1010/2 – операциялық ... ... ... және ... ... өзен ... кассасындағы билет және багаж кассаларындағы,
порттар мен вокзалдардың, байланыс бөлімшесінің ... ... ... бары мен қозғалысы 1010/2 – шотта ескеріледі.
Кесте 2 - ЖШС «Тараз RAYS» мәліметтеріне сәйкес мамыр ... ... ... есебі
|р/с |Шаруашылық операцияларының мазмұны |Дт |Кт ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... ... ақша ... |1010 |1040 |52581 ... ... мен ... да ... ... |1010 |1251 |61722 |
| ... ... | | | ... ... ... ... ... ... |1010 |6010 |42500 |
| ... ... және ... ақшаға қызмет | | | |
| ... | | | ... ... ... ... ақша ... |1010 |1070 |84661 ... ... ... мен ... |3350 |1010 |87400 |
| ... еңбекақы төленді | | | ... Есеп ... ... ... ... ... кассалық операцияларды жүргізудің
уақытша тәртібіне сәйкес шаруашылық субъектілері кассалық қызмет көрсетуді
жүзеге асыратын банк мекемесімен келісім ... ... ... ... және ... ... шаруашылық және басқа шығындар үшін
қолма – қол ақшаны есеп беруге кассадан береді. Есеп ... ... ... қол ... ... ... алынған мерзімі аяқталғаннан кейінгі 3
күннен кешіктірместен кассаға қайтарылуға тиіс. Қолма – қол ... ... ... тұлға жұмсалған сомалар туралы есептемені мерзім аяқталғаннан
кейінгі 5 күннен ... ... ... ... Қолма – қол ақша қаражаттарын есеп ... беру тек ... және ... есеп ... ... ... бойынша толық есеп
бергенде жүргізіледі. Есеп беру сомаларын жұмсау ... ... ... ... және ... ... ... қайтармаған тұлғалардан бухгалтер заңда көзделген тәртіпке сәйкес
аталған борышты ... ... ... ... Есеп ... сомалардың
жоғары үлес салмағы қызмет бабындағы іссапарға қатысы болады. Қолма – ... ... және ... іссапар шығыстары үшін пайдаланудың тәртібі
қолданыстағы заңдармен реттеледі.
Іс-сапарға жіберілген қызметкердің:
1) іссапар орнына дейінгі және одан кері ... ... ... ... жол жүру ... тұрғын үй – жайды жалдау шығындарын;
3) тәулік ақысын;
4) ұсынылған құжаттарға (сақталым, кеңсемен, офиспен ... ... т.б.) ... өзге ... шаруашылық субъектісі өтейді.
Жол жүру шығындары жолаушыларды сақтандыру жөніндегі сақтандыру
төлемдерін, билеттерді алдын ала сату ... ... ...... ... қоса ... ... теміржолмен, су және ... ... ... ... жол құны мөлшерінде өтеледі.
Іссапар орнына жетудің және қайтудың жол жүру ... ... ... ... жол жүрудің ең төменгі құны бойынша өтеледі.
Тұрғын үй-жайын жалдау жөніндегі шығындар мейманханадағы орынды ... қоса ... ... ... негізінде (люкс нөмірінен басқа)
өтеледі. Егер құжаттар өткізілмесе, үй-жайды жалдау жөніндегі ... 50 ... ... ... бабындағы іссапардың тәулік ақысы қызметкер іссапарда болған
әрбір күнге айлық есептік көрсеткіштің (1998 ж. 1 – ... – 630 ... 2 ... – 640 ... 3 – ... – 650 ... 4 – ... – 660 теңге) 50
проценті мөлшерінде төленеді. Іссапарға жіберілген адам тұрақты тұратын
жеріне ... ... келе ... жерге жіберілсе тәулік ақы
төленбейді.
Қызметкер іссапардан оралғаннан кейінгі 3 күннің ... ... ... ... аванстық есептеме тапсыруға міндетті. Аванстық
есептемеге қоса берілетіндер: белгіленген тәртіппен ресімделген ... жол жүру ... ... ... ... ... ... іссапарға байланысты белгіленген нормадан тысқосымша
төлемдерді кәсіпорын қарамағында қалған ... ... ... рұқсат
етеді.
Қызметкердің шетелге іссапарға жіберген кезде шетелдік валютадағы
іссапар ... ... ... ... ... алу ... ... адамдармен есеп айырысудың жинақтамалы есебі 333 ... мен ... ... ... ... жүргізіледі. Шот
активтік, дебеттік ... есеп ... ... ... сомасын
көрсетеді. Шоттың дебеті бойынша өндіріп алынған артық шығыс ... ... ... ... негізінде есеп беруге қайтадан берілген сомалар
көрсетіледі. Кредиті ... ... ... сәйкес пайдаланылған
сомалар мен кіріс касса ордері бойынша ... ... ... ... ... шот ... ... есебі
Шаруашылық субъектілері ақша қаражаттарын пайдаланады және әртүрлі
мынадай валюталарда:
а) ұлттық;
б) ... ... ... ... ... ... ... айырбасталатын);
в) тұйық (айырбасталмайтын) валютада (жақын шетел мен дамушы елдердің
ұлттық ... ... ... ... ... мен ... өзара
есепке алу негізінде қолма – қолсыз есеп айырысуға қатысушылар келіскен
валютада) операциялар ... ... ... ... 1997 ... 2 мамырдағы №206 қаулысымен
бекітілген «Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... операцияларды жасау үшін заңды және ... ... ... ... ... шот ашады.
Шотты ашу үшін заңды тұлғалардың тапсыратыны:
6) Валюталық ... ашу ... ... ... ... ... ... көшірмесі;
8) Өкілетті тұлғалардың қойған қолдары мен мөртабан ... ... ... ... куәлік;
10) Салық төлеуші ретінде есепке қойғаны туралы салық органының
анықтамасы.
Резидент ... ... ... ... ... ... және ... екінші деңгейдегі банктерде банк шоттарын ашу, ... ... ... туралы» 1997 жылғы 4 наурыздағы №61 Нұсқаулықта көзделген
тәртіппен жүргізіледі.
«Шетелдік валютадағы ... ... ... сәйкесвалютада
жасалатын мәмілелер шетелдік валютадағы операциялар болып табылады. Мұндай
кезде субъект:
1. Мүлікті (тауарлы – материалдық қорларды, ... ... ... ... ... ... валютаға сатып алады немесе сатады.
2. Төленуге немесе алынуға тиіс сомасы шетелдік валютада белгіленген
несиелерді алады немесе береді.
3. Өзгедей жолмен ... ... ... ... алады немесе
сатады, шетелдік валютамен өзіне міндеттеме ... ... сол ... ... ... ... жөніндегі бухгалтерлік есептегі ... ... ... ... жасалған күнгі Ұлттық банктің
бағамына қайта есептелген ҚР-ның валютасында көрсетілуге тиіс. Бұған ... ... ақша ... ... ... және ... ... операциялар бойынша талдамалы шоттағы жазулар сонымен
бірге есеп айырысу ... ... ... жүргізілуге тиісті.
Шетелдік валютамен есеп айырысу әдетте мынадай нысандарда жүргізіледі:
1) Банктік аударым – бұл бір банктің төлем тапсырмасының басқа ... ... ... бойынша салып жіберуімен жүргізілетін есеп
айырысу операциясы;
2) Құжаттамалық инкассо – бұл ... ... ақша ... ... ... қарсы белгілі бір мерзімде ... ... ... ... өз ... ... ... аккредитив – бұл импортшы – ... ... ... ... ... банктік ақшалай міндеттеме.
Валюталық шоттар бойынша операциялар мынадай ... ... ... – қол валютаның (түсім, пайдаланылмаған сома, есеп беретін
сомалар және ... ... ... ... ... ... ресімделеді;
б) қолма – қол валютаның берілуі (шығысы) – валюталық шығыс касса
ордерімен (тапсырмамен);
в) ... ... ... ... ... ... аудару
аударым өтінішімен ресімделеді.
Валюталық шоттар бойынша операциялардың есебі активтік 1050- ... ... ... ... – қол ... 1040 – ... ... қолма – қол ақшалар» шоттарында ... ... ... ... ... бар ... тұлғалар пайдаланады. Мұндай
шотты ашу және сол бойынша операциялар жасау ҚР Ұлттық ... ... ала ... ... талап етеді. Бұл орайда шаруашылық субъектісі
аталған шоттардағы қаражаттардың қалдығы бойынша және басқа да ... ... ҚР ... ... белгілеген нысанда және мерзімде
тапсыруға міндетті. 1050 –шоттың ... ... ... ... ақша
қаражаттарының түсуі және соңғы қалдық көрсетіледі. 1050 – ... ... ... валюталық шотынан қаражаттардың есептен шығарылуы
(аударылуы, берілуі) көрініс табады. 1050 – ... ... ... банк ... ... №2 журнал – ордерге, 1050 – шоттың
дебеті бойынша - №2 ... ... ... айналым мен сальдо ай
соңында бас ... ... ... ... ... ... көрсетілген белгілі
тәртіп бойынша шот ... ... ... негізінде ғана
пайдаланады. субъектінің ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдарға
қарызы, олардан сатып алған тауарлардың ... ... ... құнымен олардың көрсеткен қызметтеріне төленетін төлем шот иесінің
келісімімен ғана төленеді.
3 ЖШС «Тараз RAYS» ақша ... есеп ... ... Ақша ... ... ... ( бұл өзіндік қасиеті бар, ... ... ... ... ... ... бір ... Жалпыдан жекеге әдісі жиі ... ... ... ... және ... жүргізілетін өндірістің ерекшеліктерін
ескере отырып, әр аудитор жұмысының кезектілігін өзі ... ... ... ... ... қолдану аудиторлық тәуекелділікті
төмендетеді және тексеруді аз уақыт ішінде өткізуге әсер етеді.
Аудитордың қызметі ( аудиторлық тексеруді ... ... ... ... нақты этаптары көрсетілетін қатаң ұйымдастырылған процес.
Аудит тәжірибесінде дайын өнім қозғалысына тексеру жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... отыру;
3) Аудиттің жоспары мен бағдарламасын құру;
4) Дайын өнім ... ... ... ... ... тапсырыс иесіне есеп беру және
келісімдегі аудиторлық тексеру жұмыстар туралы акті ... ... ... ... аудит жүргізілмей тұрып ереже
басталады. Ең алдымен шаруашылық субъектісі қызмет ... ... ... яғни оның ... әсер ... ... эканомикалық және
салалық факторларды зертейді.
Аудитор тапсырыс иесі жұмыс істейтін сала туралы толық мағұлматқа ... ... ... ... ... әсер ... ... салалық
факторларға: нарық және бәсекелестік, циклдық және маусымдық жұмыс, өндіріс
техналогиясындағы өзгерістер ... ... ... талаптарға;
мемлекеттік басқару органдарының актілері бухгалтерлік есепке жүргізудің
спецификатциалық әдістері және т.б жатады одан әрі ол ... ... ... ... ( ... ... ... өндірумен
өткізуді зертей біледі. Өндірістің құжаттарымен танысу барысында аудитор ең
алдымен ... ... ... ... ... ... туралы басшылардың бұйрығымен, өнім жеткізуге келісімдерді, өткен
аудиторлық тексерулердің қортындылары мен танысып өтуі ... ... ... фирма менен тапсырыс иесінің арасындағы ... ... ... Сол ... ... келісімнің шарттарына
көп назар аударуына тура ... ... мен ... иесі ... ... (міндеттеме хат) түрінде бекітуі тиіс келісімге отыру
барысында кесімнің ресми ұсыныс оның алғы ... Бұл ... ... жері ... ... ... көлемі мен тәртібі ... ... мен ... шарттарындағы, шартардың жауапкершілігі
аудиторлық іс-әрекет туралы заңға қайшы ... ... ... тағы да ... жағы ( ... ... ... Қазақстан стандартында аудитор ... ... ... ... саналы және белгіленген мерзімде орындалуы
көрсетілген.
Тексерудің жалпы жоспары ... ... ... етіп
құрастырылу керек: тапсырыс иесінің іс-әрекеті, оның пайдаланатын есеп
саясаты және ішкі бақылау ... өнім ... және ... ... ... ... ... керек.
Кесте 3 - ЖШС «Тараз RAYS» ақша қаражаттары аудитінің жалпы ... ... ... ... | |
| ... кезеңдері|кезеңдері |мерзімі|Ескеру |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 |ЖШС ... RAYS» ... ... | ... |
| |қызметімен және оның ... |1 күн ... |
| ... өндірістік |құрылтайшылар | ... |
| ... ... ... | ... |
| | ... | ... |
| | ... | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|2 |Есеп саясатымен | Есеп ... |1 ... |
| ... | |күн ... ... | | | ... |
| | | | ... |
|3 |Бухгалтерлік есеп пен ... | ... |
| ... ... |бухгалтерлік |2 күн |нәтижелері |
| ... ... ... және | |туралы есеп |
| | ... ... | ... ... | ... ... | | |
|4 ... активтер бойынша |Келісім - | | |
| ... ... ... ... күн | |
| ... жүргізілу |құжаттар, Бас | | |
| ... ... ... ... | | ... 4 - ЖШС ... RAYS» ақша ... аудиторлық тексеру
бағдарламасы
|р/с |Аудиторлық ... ... ... |Орын |
| |процедуралардың ... | ... |дау |
| | | | ... |2 |3 |4 |5 |
|1 ... көрсеткіштерінің|Баланс, 2,3,4 бөлімдерінің |Ішінара |1күн |
| |бас ... ... ... Бас ... | | |
| ... ... | | | |
|2 ... ж/е |Бас ... ж/о ... |2 күн |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... және ... | | |
| | ... есеп ... | | |
| | ... | | |
| | | | |2 күн |
|3 ... ... және |Ж-0 11, ... ... |Жалпы | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... | | |1күн |
| ... | | | |
|4 ... ... ... ... есеп |Жалпы | |
| ... ... ... Бас ... ... | |
| ... ... | | |
| ... ... ... | | | |
|5 ... ... |Аналитикалық есеп-теулер |Жалпы | |
| ... ... есеп ... ... шығатын |лама | |
| ... ... ... қорытындылар мен | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | | ... Есеп ... ... ... аудиті
Есеп айырысу шотының есебінің аудиті банктен шоттарды ... ... ... құжаттарымен танысқаннан кейін аудитор тексеру
кезеңіндегі банк ... ... есеп ... қорытынды қаржылық есептегі шоттың дебетінде көрсетілген
ақша ... ... ... ... ... ... және есеп ... мәліметтерімен салыстырып тексеру
керек. Ауыткулар кездескен жағдайда, олардың себебін анықтау қажет.
Жоғарыда келтірілген бағдарламада қаралған мөселелердін ауқымын ... ... есеп ... ... тән ... ерекшеліктерді ескере отырып,
мына мәселелерге назар аударып анықтауды талап етеді:
есеп айырысу шоты қандай банк мекемелерінде ашылған-
дығын;
банк көшірмесінде көрсетілген ... оған ... ... ... ... ... тіркелген бастапқы құжаттарында банк белгі соғылғандығын.
Егер құжаттарда банк (таңба) белгісінің қойылмағандығы ... ... ... ... мақсатында (немесе жазбаша сұрау салу
арқылы) банкке қарама-қарсы тексеру жүргізу қажет;
банкке нақты ... ақша ... ... ... ... ... келісімге байланысты, байла-
ныс бөлімдері арқылы аударылған ақша қаражаттарының (депо-
ненттегі еңбек ақы, ... ... ... ... ... ... мекен-жайы көрсетілген
тізбектің дұрыстығын;
теңгенің өтімділігіне байланысты операцияларының есеп-
те дұрыс көрсетілуін;
банктегі операциялар бойынша бухгалтерлік корреспон-
денцияларының дұрыстығын, бүл ... ... ... ... ... есеп бойынша ... ... ... ... ... ... ... шығындарына
шығыс жасаған операцияларды;
банк көшірмесінің және оған тіркелген құжаттарының
толықтығын және дұрыстығын, Банк көшірмелерінің толықты-
ғын, олардың ... ... және ... ... беру бойынша анықтайды.
Шоттары бойынша банктің бүрынғы көшірмесіндегі кезең-нің соңындағы
қалдық сомасы, келесі көшірмедегі кезеңнің ... ... ... ... ... Егер ... алдын ала келісілмеген ... ... ... банк ... ... ... жүргізу
керек.
Банк көшірмелерін тексеру, банк құжаттарының ... ... ... ... ... ... ... аудитор анықтауға міндетті:
заңсыз банк ... жол ... ... ... ... ... да шартқа отырмаған қатысы жоқ басқа
субъектінің қарызын ... ... ... ... ... бойынша шоттарын төлеу; дер кезінде кіріске алынып және төленген
материалды құндылық гардың толықтығын; несие ... ... ... ... ... дұрыстығын, сондай-ақ қаржылық жағдайына
және ... ... ... займның (несиенің) берілуін; есепте дұрыс
көрсетілгендігін, қолма-қол емес есеп ... үшін ... ... ... ... ... олар есеп беруге тиісті тұлғалардан
қолхат алынып ... чек ... ... туралы есеп
беруге тиісті тұлғалардың есеп бергендігін, есеп беруге тиісті ... ... ... мен қалдықтың арнайы ... ... ... ... ... жабдықтаушыларға қарыэдарын өтеуге аударылған ақша
қаражаттарының ... ... және ... ... қажет. Мысалы,
субъект сауда мекемелеріне сатып алынған азық-түлік тауарлары үшін деген
сылтаумен ақша аударып, ... ... ... ... немесе келіп
түскен, бірақ құжаттарында көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... құры-лыс монтаждау және
жөндеу, сондай-ақ делдалдарды құтқару мақсатында келіп ... ... ақша ... ... жиі ... ... болады. Сондықтан
банктегі ақша қаражаттары чектері бойынша ... ... ... ... ... талап етеді, әсіресе бір текті операциялар
бойынша өзара байланысты бастапқы құжаттарын ... ... ... Валюталық шоттағы нақты ақша есебінің аудиті
Валюталық шоттағы нақты ақша есебінің аудиті шаруашылық жүргізуші
субъектілерге есеп ... ... ... ... ... де ... валюта түрінде де жүргізуіне құқық берілген. Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Валюталық реттеу туралы Заңы» және
«Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... резиденттер мен резидент еместер жүргізген
барлық валюта операциялары тек өкілетті ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген кез келген операцияларға
тыйым салынады. Айырбастаудан басқа ... ... ... ... ... ... яғни есеп ... шоттары орналасқан
банкке нотариалдық жолмен куәландырылған құрылтай құжаттарының ... шот ашу ... ... ... ... тұлғаларының
қойылатьвд колдары мен мөр таңбасының үлгілерін салық органдарының салық
төлеушісі ретінде ... ... ... ... ... органында тіркелгендігі туралы куо-лігін тапсыру арқылы валюталық
шот ашуға рұқсат алады.
Аудитор арнайы рұқсат немесе Ұлттық Банктың лицензия-сы ... ... ... ... ... ... ... құжаттардың
көшірмесін тапсырғандығын тексеруге тиісті.
Резидент емес заңды тұлғалармен шетел валютасында есеп айырысуларды
резидент заңды тұлғалар өздерінің ... бар ... ... ... ... ... тәртібінде жүзеге асырғандығын тексереді. Валютаның
шығу теіі, яғни келіп түсу операцияларының жария болуымен ... ... ... ... ... арқылы шетел валютасын сатып алу-
сатудың екі жақты жасалған ... ... ... ... ... ... валютаға айырбастау құнын дербес белгілеуге берілген
құқықтарының сақталуымен танысады.
Заңды тұлғаларға резидент еместермен есеп ... үшін және ... ... банк ... ... ... орындау үшін
шетел валютасын ішкі сауда биржаларында сатуына және ... ... ... ... ... ... биржасында шетел валютасын сатып алу, субъектінің
меншігіндегі қаражаттарының есебінен де және займдық ... ... ... ... ... тексереді. Займдық қаражаттардың
есебінен сатып алынған шетел валютасын қандай ... ... ... ... ... ... меи ... еместердің шетел
валюталарын әкелуі шектеусіз, ал республика-ның аумағынан әкетуге ... ... заң ... ... ... ... асырады.
Шетел валюталарымен жасалған операциялар валюталық кіріс және ... ... ... ... ... ... және кассирдің орындаушы мен ... ... ... ... ... ... ... кассалық
валюталық шығыс ордерін толтыру үшін негіз болып габылады. ... ... ... ... ... ... ... банк куәландырған
тапсырма-ның (валюталық шығыс ордерінің) көшірмесі кассалық валюта-лық
кіріс ордерін жазу үшін ... ... ... ... ... ... аударыл-ған валюта
қаражаттарына «Аударуға берілген өтініш» ... ... ... көз жеткізуге тиісті.
Аталған және басқа да құжаттардың негізінде валюталық шоттың дербес
шотына жазылған жазуларда ... банк ... ... ... ... назар аударады. Сондай-ақ, валюталық
операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... жүргізілгендігін анықтайды.
Валюталық шот жабылған жағдайда немесе шаруашы-лықтың аты, ... ... ... шот ... валюталық шотындағы қаржының қалдығын
растайтын құжат-тарының ... қоса ... ... ... резиденттер мен резидент еместердің жүзеге асырған валюталық
операцияларының валюталық заңының ... ... ... ... валюталық бақылаудың деңгейімен танысуға тиісті.
Қазақстан Республикасының валюталық бақылау органдары және агенттіктері
арқылы жүзеге асырылатын валюталық бақылаудың негізгі бағыты ... ... ... сай ... ... ... ... негізділігін
және резидент еместерді қоса, жалпы валюталық операциялар бойынша есепке
алу мен есеп берудің толықтығы мен ... ... ... ... ... аудитор тексерудің материалдарын толықтыра түсу ... ... ... ... ... ... банк ... ашылғандығын;
банк көшірмелерінде көрсетілген соманың, оған ... ... ... сәйкестігін;
сыртқы экономикалық қызмет кезінде есеп ... ... ... шот ... үшін ... ... төленгендігін;
- бағам айырмашылығының дұрыс анықталып көрсетілгендігін;
бухгалтерлік есеп корреспонденцияларының дұрыс ... ... ... ... ... ... берілген банк өкілдері
больга табылатын сараптау ұйымдарының валюталық түсімдері уақтылы және
толық есептелгендігін;
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... шот ... фактілерін;
шетелдерде өнімдер сатудан түскен шаруашылықтың
меншігіндегі валюталық, түсімдердің дұрыс пайдаланылғандығын, нақты ... ... және ... ... ... ... ... сақталуын.
Субъект тауарларды шетелдерден сатып алған кезде (тауар айырбастау
операцияларын ... ... ... ... ... алу ... жартылай фабрикаттардың жабдықтардың ж.т.б.) екі ... ... ... ... шаруашылыққа кіріске алынған күні,
олардың құнына, кеден төлемдеріне, тасымалдау ... ... ... ал ... тауар айырбастау кезінде (бартерлік келісімдер)
сатуды есепке алу және ... ... ... жүк ... ... ... алынған тауарларға жасалған декларацияда көрсетілген күніне
жоне екі жақты келісімінде ... ... құны ... ... ... ... ... жағдайда салық салы-натын
түсім екі жақты келісім ... ... ... ... өнімнің
нарықтық бағасы бойынша есептелген құнынан төмен болмауы керек.
3.4 Кәсіпорындағы ақша қаражаттарын талдау
Шаруашылықта ақша қаражаттарының ... ... ... ... олардың құжаттарының дұрыс толтырылуы үшін ұйымдастыру ... ... Ақша ... тиімді пайдалануын бақылаудың маңызды
шарты- оларды нормамен шектеп босату болып табылады. Шектеулерді ... ... және өнім ... ... ... ... ... жоспарлау бөлімінің мәліметтерінің негізінде жабдықталу ... ... 5 – ЖШС ... RAYS» 2007 -2008 ... кәсіпорынның ақша
қаражаттар қозғалысын талдау
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... |
| | ... | |(+,-) |
| | | |2007 |2008 | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... ... |мың ... |235632,7 |19876,9 |
| | ... | | | |
| ... ... |
|- ... өнімді сату |мың ... ... |116666 |
| | ... | | | |
|- ... да ... |мың |9458,2 |17668,5 |8210,3 |
| | ... | | | |
|2 ... ... ... |мың |214676,4 |236438,4 |21762 |
| | ... | | | |
| ... ... |
|- ... ... |мың ... |120183,7 |-44504,2 |
| |есеп айырысу ... | | | |
|- ... ақы ... есеп |мың |5675,5 |10491,7 |4816,2 |
| ... ... | | | |
|- ... ... |мың |15,0 |- |15,0 |
| | ... | | | |
|- ... ... |мың |1936,1 |7562,4 |5626,3 |
| | ... | | | |
|- ... ... да ... |мың |2607,3 |3225,6 |618,3 |
| | ... | | | |
| ... ... | |3065,4 |-805,6 |2259,8 |
| ... таза ақша | | | | |
| ... кемуі (-), | | | | |
| ... (+) | | | | ... ... бойынша ЖШС «Тараз RAYS» операциялық қызметінің
2007 жылы 3065,4 ... ... ал 2008 жылы -805,6 мың ... ... ... ... 2259,8 мың ... жоғарылап отырғанын көреміз. Сонымен қатар
жабдықтаушы мердігерлермен есеп айырсу -44504,2 мың теңге кеміген, еңбек
ақы бойынша есеп ... 4816,2 мың ... ... ал ... ... мың теңгеге жоғарлаған
Қорытынды
Кәсіпорындар арасында болатын, жан-жақты есептесулер ақшаның көмегімен
іске асырылады.Оның ... таза ... алу ... ... ... ... ... арқасында, айналым ... ... ... ... ... ... ... зор.
Сол себепті есептесулерді ұйымдастырудың және ... ... ... ... ерекше.
Ақша қаражаттарының бір бөлігі қызметкерлерімен еңбекақы бойынша
қолма-қол есеп айрысу үшін, қолма-қол ... ... ... үшін
есеп беретін адамдар пайдаланады. Мұндай қаражаттар кассада сақталып, сол
арқылы айналымға түседі.Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілерде өндірлген
өнімді сату ... ... ... ... ... ... сатып алғанда немесе көрсетілген қызметке ... ... ... тыс ... ... әртүрлі төлемдерді
төлеуге байланысты түрлі операциялар пайда болады. Әрбір ... ... ... ... ... бір ... ... өнім сатып немесе қызмет
көрсетіп, жабдықтаушы ретінде, ... ... ... сол өнімді өндіріп
шығару үшін қажет болатын шикізаттар және ... ... ... сатып алушы болып табылады.
Кәсіпорынның қызмет ... түрі жылу ... ... ... ЖШС ... RAYS» шаруашылық қызметімен түгелдей танысып,
шаруашылық субъектісінің әрбір бөлімінің ... ... мен ... ... ... ... Мәліметтердің берілгендері
бойынша көріп отырғанымыздай, қарастырылып отырған кәсіпорынның қаржы-
экономикалық қызметінің барлық ... ... ... ... берілгендері бойынша көріп отығанымыздай, қызмет көрсетуден ... 2007 жылы ... ... ... 2008 жылы 201561,2 мың теңгені
құрап, 22179,9 мың теңгеге ... Ал, ... ... ... 2008 жылы, өткен
2007 жылға ... 169113,2 мың ... ... ... ... ... алдыңғы жылмен салыстырғанда 164288,8 мың теңгеге артса, салық
салынғанға дейінгі кіріс -4629,2 мың теңгеге кеміген. 2008 жылы таза ... 2007 ... ... -4658,5 мың теңгені құраған. Қызметкерлердің
орташа тізімдік саны 2007 жылы 26 адам болса, 2008 жылы 20 адам ... ... ... ... ... орташа жылдық құны 2007 жылы 10176,2 мың
теңгені құраса, 2008 жылы 34509,2 мың теңгені ... ... ... жылда
алдыңғы жылмен салыстырғанда 24333 мың ... ... ... ... тиімділігін білдіретін қор қайтарымы көрсеткіші 2007 жылы
144,55 теңге болса, 2008 жылы 57,12 теңге ... ... ... жылы -87,4
теңгеге азайған. Қаржылық есеп ... ... өз ... занды
тұлғаның қаржылық жағдайы туралы сенімді, болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. 2002 жылғы 24 маусымдағы № 329 ... ... ... есеп және қаржылық есеп беру туралы» заң ... ... ... "Аудиторлық іс әрекеттер жөніндегі" заңы.
Астана, 20 қараша 1998ж. "Казахстанская ... 24 ... ... ... Ә., Раимов С. Бухгалтерлік есеп принциптері және ... ... ... ... ... Э.А. ... Дж. Аудит перевод с английского под. ред. П.Б.
Соколова, М: ... и ... 1995 ... ... есеп стандарттары» Аламаты, 2000.
6. Казахстанские стандарты по ... ... ... есеп ... ... ... М.Аскери 1999.
8. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары. 18 ... 2002 ж. ... ... И. ... пер. с анг. М: Бухгалтерский учет 2000.
10. Вуд Ф. Бухгалтерский учет для предпринимателей. М., Аскери, ... ... К.Ш. ... ...... Экономика 1995ж.
12. Дюсембаев К.Ш. Сущность аудита и его роль в условиях ... ... ... ... ... Ержанов М.С.,Ержанова С. «Есеп саясаты» Алматы 1997.
14. Кондратьев Н.П. «Бухгалтерлік есеп теориясы» Москва 1996.
15. Кеулімжаев Қ.К. ... ... ... ... ... Қ.К. ... ... Алматы, БИКО 2000
17. Радостовец В.К. Радостовец В.В., Шмидт О.Ю. «Бухгалтерский учет на
предприятии» Алматы, 2002.
18. ... В.К., ... Т. және ... ... есеп»
Алматы, 1998.
19. Рахман Э., Шеремет А. ... ... ... ... 1996.
20. Салық және бюджетке міндетті түрде төленетін басқа төлемдер жөнінде"
24.04.1998ж. 2235 Заң ... ... ... ... ... есеп пен аудитті жетілдірудің 1998-2000 ... ... ... ж. 3838 ... президентінің жарлы¬ы бухгалтер бюллетені 1998ж. 18
(212) сәуір 2-7 ... "2001 ж. ... ... ... Заң. ... 22 желтоқсан 2000 ж.
131-ІІЗРК "Бухгалтер бюллетені" 2001 3
23. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп жөніндегі Ұлттық комиссиясы. 1996ж.
24. Қазақстан Республикасының ... есеп ... ... ... : ... ... ... министрлігі.
Бухгалтерлік есеп және аудит әдістеме департаменті, 1997 ж.-164б.
25. Андреев В. Д. «Проктический аудит» ... ...... 1994 – 336 ... Артеменко В.Г., Беленндир М. В. Финансовый анализ: Учебное пособие ... ... ... 1997 –128 ... Алборов Р. А. Аудит в организациях промышленности, торговли и АПК. –2
– е изд., перераб. и доп. – М: ... ... и ... 2000 ... ... М. И, ... А.Д. Теория анализа хозяйственной деятельности.2
– е изд. М.: Финансы и статистика, 1987 – 320 с.
29. Балабанов И. Т. ... и ... ... ... ... ... – М.: ... и статистика, 1998 –112 с.
30. Безруких А. С. «Бухгалтерско – аудиторский портфель» - М.: Соминтэк,
385с.
31. Барнгольц С. ... И. А. ... ... ... ... и ... Учебное пособие –М.: ... ... П. С., ... Н. Г., ... В. ... ... Учебник
/ Под ред. П. С. Безруких – М.: Бух. Учет, 1994 – 520 ... ... И. Е. ... ... на ... ...... КНОРУС – ЭКОР, 1997 – 288 с.
34. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет. ... для ... с ... Под ред. Н. Д. ... предисловие
проф. П. С. Безруких. -3 -е изд. Перераб. и доп. М: - ... ... – 783 ... ... К.Ш. Анализ финансового ... ... ... – Алматы: Экономика, 2000 – 293 с.
36. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой ... ... ... /
К.Ш Дюсембаев.,С.К. Егембердива, З.К. Дюсембаева. – Алматы: «Каржы ... 1998 –512 ... ... К.Ш. ... и ... в ... ... финансами (Теория и
методология). Алматы: Экономика, 2000 – 293 с.
38. Данилан Н.А. Бухгалтерский учет на сельско-хозяйственных ... ВО ... 1990-287 ... ... В. С., Милета В. И. Системный анализ деятельности предприятия
М.: Финансы и ... 1991 – 400 ... ... Л. ... В. В. ... ... промышленных
предприятий и объединений »(справочное пособие) – Минск: Высшая школа,
1988 – 496 с.
41. Ержанов М.С. Теория и ... ...... ... ... с.
42. Ивашкович В.В. «Организация бухгалтерского учета с применением ЭВМ»
М.: Финансы и статистика, 1998 – 246 ... ... А. И., ... В. П. Анализ финансового состояния
предприятия.М.: Центр экономики и ... 1995 – 380 ... ... В. В. ... ... ... капиталом. Выбор
инвестиций. Анализ отчетности. –2 – е изд., ... и доп. – ... и ... 1997 – 512 с.
45. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет. Учебное пособие. – М.: Инфра – ... ... ... В. В. Финансовый анализ – М: Финансы и статистика, 1996 – 432
стр.
47. Ковалев В.В., ... В.А. ... ... – компьютерный
практикум. – Учебное пособие – М: Финансы и статистика, 1998 – ... ... Б., ... ... Д. ... ... ... Пер.
с англ. под ред. Я. В. Соколова. – М.: Финансы и ... 1999 ... ... В. В., ... О. И. Теория и отраслевые особенности
бухгалтерского учета. – Алматы: Центраудит – Казахстан, 2000 – ... ... Г.В. ... ... ... ... - ... перераб. и доп. – Мн:ИП «Экоперспектива», 1998-498с.
51. Терехов А.А. Аудит. – М.: Финансы и статистика, 2000-512 стр.
Хорнгрен Ч.Т. Фостер Дж. ... ... ... ... с ... / Под ред. Я.В. Соколова. – М.: Финансы и статистика,
1995 – 416 ... ... ... ... ... ... на начало периода | | ... | |52581 ... | |61722 ... | |42500 ... | |84661 ... |87400 | ... за ... |87400 |241464 ... на ... ... |-154064 |154064 |

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналымы және оның құрылымы28 бет
Қолма-қол ақшасыз есеп айырылысу нышандары23 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу34 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу туралы28 бет
Алматы-Тараз жолы құрылысын экономикалық жобалау26 бет
Бюджетпен есеп айырысудың аудиті35 бет
Бюджетпен есеп айырысудың бақылауы мен аудиті19 бет
Бюджетпен есеп айырысудың есебі68 бет
Еңбек ақы бойынша есеп айырысудың аудиті32 бет
Еңбек ақы бойынша есеп айырысудың есебi56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь