Абайдың қара сөздері: сипаты мен мазмұндық тереңдігі

КІРІСПЕ 3
1. АБАЙДЫҢ ҚАРА СӨЗДЕРІ: СИПАТЫ МЕН 5
МАЗМҰНДЫҚ ТЕРЕҢДІГІ 5
1.1. Абайдың қара сөздерінің жазылуы мен жанрлық ерекшеліктері 5
2.2. Қара сөздердің сипаты мен мазмұны 9
ҚОРЫТЫНДЫ 13
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 15
КІРІСПЕ

Қазақ халқының тұтас бір дәуірінің ақыл-ойы мен мәдениетінің, өнері мен әдебиетінің асқар шыңын бейнелейтін кемеңгері – Абай Құнанбаев.
Дана ақын - Абай 1845 жылы тамыз айында, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Шыңғыс тауында туған. Абайдың әкесі - Құнанбай өз еліне атағы шыққан аға сұлтан. Зерделі зерек ел ағасы, ірі тұлға. Абайдың анасы - Ұлжан, әжесі-Зере. Сегіз жасар Абай өзінің зеректік қабілетімен әке көзіне ілігіп, үміт күтер, ата жолын ақтар бала болар ма деген ой салады. Міне осы себептен әкесі Құнанбай Абайды Семей қаласына апарып, әуелі Ғабдулжаппар молдаға оқуға береді. Бұл молданың қарамағында екі жылдай оқып, мұсылманша бастауыш білім алады. Бұдан кейін, он жасар Абай, бір басқыш ілгері дәрежедегі, жабық оқу орны, мешіт жанындағы діни медресеге түседі. Медресенің соңғы жылында Абай мұсылманша оқумен тоқтамай, Семейдегі "Приходская школаға" түсіп, үш айдай орысша да оқыған. Бұл - Абайдың орысшаны игеріп кетуіне негіз болған.
Он үш жасында Абайды әкесі Құнанбай оқудан шығарып, ел билеу әдісін үйретеді. 60-жылдардың аяқ кезінен бастап Абай аздап оқыған орысшасын өз бетімен оқу арқылы дамытып, орысша кітаптарды көп оқиды. Семей кітапханасынан кейде өзі барып, кейде арнайы кісі жіберіп кітаптар алдырады. Сөйтіп жүріп, ол 1870 жылы Петербургтен жер аударылып келген жас революционер Е.П.Михаэлиспен кездеседі. Кітапханада Л.Толстой кітабын сұрап тұрған қазақы адамды көріп таңырқаған Михаэлис оған таяп келіп, жөн сұрайды. Екеуінің таныстығы осыдан басталып, кейін үлкен достыққа айналады.
Бұл жылдары Абай орыстың ұлы классиктері Пушкин, Толстой, Лермонтовтармен қатар революционер - демократтар Белинский, Герцен, Чернышевский, Добролюбов, Салтыков-Щедрин, Некрасовтардың және Еуропаның ақын, ғалым, философтарының да еңбектерімен танысып, әдеби білімін, философиялық ой-пікірін, дүниетану көзқарасын кеңейте түседі. Абай орыс әдебиеті мен публицистикасын тек оқушы, үйренуші ғана болып қойған жоқ, оларды қазақ даласына насихаттаушы, өзінің мазмұнына түрі сай, көркем аудармалары арқылы оның идеясы мен мазмұнын да, эстетикалық қасиеттерін де қазақ оқушыларына дәл жеткізуші болды.
1886 жылы Абай "Ғылым таппай мақтанба, "Интернатта оқып жүр" өлеңдерін жазды. Ақынның бұл өлеңдерінің күні бүгінге дейін мәні зор. Ақын айтқан: өсек, өтірік, мақтаншақтық, еріншектік, орынсыз мал шашу сияқты теріс әрекеттер әлі де бар. Ал, талап, еңбек, ғылым, қанағат, рақым да біздің қазіргі тәрбиеге дәл келеді.
Абай қазақ поэзиясын жаңа биікке көтерді. Ол өзіне дейінгі қазақ әдебиетіндегі кемшіліктерді қайталамады. Шығыс, батыс, орыс мәдениетін өз шығармаларына үлгі етіп, сол арқылы өз өлеңдерінің сапасын жоғарылатты
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Абай. Екі томдық шығармалар жинағы. – Алматы: Жазушы, 1986.
2. Өмірәлиев Қ. Абай афоризмі. – А.: Қазақстан, 1993.
4. Машанов А. Әл-Фараби және Абай. – А., 1994.
5. Мырзахметов М. Мұхтар Әуезов және Абайтану проблемалары. А., 1992.
6. Әуезов М. Абай Құнанбаев: Мақалалар мен зерттеулер, А., 1972.
7. «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы. I том. “Қазақ энциклопедиясының” бас редакциясы. - Алматы, 1998, 11-16 бет
8. Құлмат Өмiрәлиев. “Абай афоризмi”, - Алматы, “Қазақстан”, 1993
9. С. Қирабаев “Әдебиетiмiздiң ақтаңдақ беттерi” Алматы, “Бiлiм”, 1995, 30-42 бет.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ 3
1. АБАЙДЫҢ ҚАРА СӨЗДЕРІ: СИПАТЫ МЕН 5
МАЗМҰНДЫҚ ТЕРЕҢДІГІ 5
1.1. Абайдың қара ... ... мен ... ... Қара сөздердің сипаты мен мазмұны 9
ҚОРЫТЫНДЫ 13
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 15
КІРІСПЕ
Қазақ халқының тұтас бір дәуірінің ақыл-ойы мен мәдениетінің, өнері мен әдебиетінің ... ... ... кемеңгері - Абай Құнанбаев.
Дана ақын - Абай 1845 жылы тамыз айында, қазіргі Шығыс Қазақстан ... Абай ... ... ... ... Абайдың әкесі - Құнанбай өз еліне атағы шыққан аға сұлтан. Зерделі зерек ел ... ірі ... ... ... - ... ... Сегіз жасар Абай өзінің зеректік қабілетімен әке көзіне ілігіп, үміт күтер, ата жолын ақтар бала болар ма деген ой ... Міне осы ... ... Құнанбай Абайды Семей қаласына апарып, әуелі Ғабдулжаппар ... ... ... Бұл молданың қарамағында екі жылдай оқып, мұсылманша бастауыш білім алады. Бұдан кейін, он ... ... бір ... ... ... ... оқу ... мешіт жанындағы діни медресеге түседі. Медресенің соңғы жылында Абай мұсылманша оқумен тоқтамай, Семейдегі ... ... ... үш айдай орысша да оқыған. Бұл - Абайдың орысшаны игеріп кетуіне негіз болған.
Он үш жасында Абайды әкесі Құнанбай ... ... ел ... ... ... 60-жылдардың аяқ кезінен бастап Абай аздап оқыған орысшасын өз ... оқу ... ... ... ... көп ... Семей кітапханасынан кейде өзі барып, кейде арнайы кісі жіберіп кітаптар алдырады. Сөйтіп ... ол 1870 жылы ... жер ... ... жас ... ... ... Кітапханада Л.Толстой кітабын сұрап тұрған қазақы адамды көріп таңырқаған ... оған таяп ... жөн ... Екеуінің таныстығы осыдан басталып, кейін үлкен достыққа айналады.
Бұл ... Абай ... ұлы ... ... ... ... қатар революционер - демократтар Белинский, Герцен, Чернышевский, Добролюбов, Салтыков-Щедрин, Некрасовтардың және Еуропаның ақын, ғалым, ... да ... ... ... ... ... ... дүниетану көзқарасын кеңейте түседі. Абай орыс әдебиеті мен публицистикасын тек оқушы, үйренуші ғана болып қойған жоқ, ... ... ... ... ... мазмұнына түрі сай, көркем аудармалары арқылы оның идеясы мен ... да, ... ... де қазақ оқушыларына дәл жеткізуші болды.
1886 жылы Абай "Ғылым таппай мақтанба, "Интернатта оқып жүр" өлеңдерін жазды. Ақынның бұл ... күні ... ... мәні зор. Ақын ... ... ... ... еріншектік, орынсыз мал шашу сияқты теріс әрекеттер әлі де бар. Ал, ... ... ... ... ... да ... қазіргі тәрбиеге дәл келеді.
Абай қазақ поэзиясын жаңа биікке көтерді. Ол өзіне дейінгі қазақ ... ... ... ... ... орыс ... өз ... үлгі етіп, сол арқылы өз өлеңдерінің сапасын жоғарылатты, ұлттық түрді сақтай отырып, оған интернационалдық нәр берді, ... шын өнер ... ... ... ұлттық әдебиетін мазмұны жағынан ғана емес, түр жағынан да байытты. Қазақтың әдеби тілінің ... ... ... ... ... ... Әуезов Абайды "қазақ поэзиясының күн шуақты асқар биігі" деп орынды атаған.
Абай ... ... мол ... ... те, ұлы ақын замандастары мен болашақ ұрпақтарына арнап деп ескерткен терең, мәнді сөзіне үнемі ой көзімен қарау қажеттілігі күн ... ... ... Ақыннан қалған философиялық терең, ойға толы шығармаларын оқыған сайын мағынасы алыс беймәлім, төркінін іздесең, сан қилы көне ... ... ... ... ... ... әлі де ... біршама ұшырасып жатады. Сол секілді ұлы ойшылдың қара сөздеріндегі адамгершілік тақырыбын арнайы зерттеу объектісіне айналдыру да ... ... ... ... ... біз осы шағын курстық жұмыста ақынның қара сөздерін, ондағы адамгершілік ... ... ... ... ... ... АБАЙДЫҢ ҚАРА СӨЗДЕРІ: СИПАТЫ МЕН
МАЗМҰНДЫҚ ТЕРЕҢДІГІ
1.1. Абайдың қара сөздерінің жазылуы мен ... ... ... Абай ... бір ... шығармаларын қара сөзбен жазған. Оның қара сөздері көркем ... ... ... ақынның өзі көрген өмір сабақтары туралы ойларын, содан туындайтын даналық, философиялық ... ... ... ... ... Оның сөйлем құрылымы, сөз саптау өзгешіліктері де осы мақсаттан туады. Көлемі шағын, мазмұны, мағынасы мол терең болып келеді. ... ... ... ... өзімен өзі сырласу, оқырманмен кеңесу түрінде беріледі.
.
Абай ... ... өз ... ... түсіндіреді. Ол осы туралы жазуды соңғы өмірінің мақсат-мұраты тұтады. Сол арқылы кейінгі ұрпаққа ... ... ... ... ... қара сөздерінің жалпы саны қырық бес. Олардың қайсысы болса да сол дәуірдегі әлеуметтік ... ... ... сөз ... ... Кейбір сөздері тақырыбы, мазмұны жағынан бірін-бірі толықтырып отырады.
.
Абай прозасы iшiнде Ғақлия, нақыл сөздер де, ғылыми мақала да, ойшылық трактат та, ... сын, ... ... келетiн сатиралық әңгiме де, адамгершiлiк өсиеттер де, публицистикалық насихат түрлерi де, ... ... ... де бар. Тек ... ... проза жазбаған.
Қысқасы бiз: 1) Абайдың қара сөздерiң ... ... ... түрi деп атау ... 2) Абайдың қара сөздерiнде шағын прозаның мынадай түрлерi бар деп бiлу ... ... ... ... ... ... ... мiнез-құлық туралы мысал жөнiмен келетiн өсиет мазмұнды эссе ретiндегi сөздерi және дiни ғибрат ... ... ... дидактикалары жатады. Олар: , , , сөздерi деуге болады.
Абай өсиет Ғақлия реттi ... тек түр ... өз ... сай жаңа ... бере ... ... Мұны Абай ағартушы насихатшының талабына, өнеге, ақыл айтып кету арманына сай жазған. Сондықтан оны түр ретiнде пайдаланудан қашпаған.
2. Тастих немесе ... ... ... ... ... ... ... көзқарастарын бiлдiретiн ғылыми пiкiрлер айтқан эсселерi жатады. Мысалы, , , , ... ... мен де ... ... ... ... олар ... ойлылығы жақынан жақын болса да, түрi жақынан бiраз алшағырақ. Соңдықтан бұл сөздердi өсиет ретiндегi диалог - ... сөз ... ... жөн.
3. Нақыл тұспал сөз (афоризм, изречение). Абайдың өлеңдерiнде де, қара сөздерiнде тауып айтқан, тұжырымды үлгiлi деп ... ... сөзi ... ... (23 ... сөз), ... сөздер де көп. Осындай афоризм тiзiмi да кезiгедi. Қара ... ... , ... өзге ... көп. Олар әр ... ... жатыр, өлеңiнде де, қара сөздерiнде де, әркiмнiң еске алған сөздерiнде де кездеседi. Оларды өз алдына тiзсе, мол дүние ... ... ... , ... сөз). ... ... сөзбен ақыл айтып, тұжырымды ой берiп, әдебиетте тұспал мәтел сөз формасын дамытты.
4. Әңгiме, кеңес ретiндегi диалог, монологтарында Абай кейде екi ... не адам ... ... ... ... өзi ... құрып, тыңдаушысымен не өзiмен өзi кеңесiп отырады. Бiреуге сұрау қойып, жауап күтедi, не өзi ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар қояды. Мысалы: , , , , , , , , , , , , ... ... , , , , , , , , , , ... және ... - мерзiмдi баспасөздiң шығуына байланысты пайда болған белсендi жанр. Онда ... ... ... бар ... ... Жағымсыз құбылыстар, мiнездер сыналады. Кейде ғылыми мәселелер көтерiледi. Абайдың , , , , , ... мен ... - ... ... ... ... публицистикалық еңбек. Онда Абай алуан түрлi қоғамдық саяси - әлеуметтiк, ғылыми мәселелердi қозғайды. Бұл сөздердiң мақалалық сипаты айқын байқалады. ... бiр ... ... жай ғана ... ... оған ... тән бере сөйлеу - мақалаға ұқсататын қасиеттер.
Абай қазақтың болыс, билерiн, байларын келеке еттi, елдегi қырсыздық, еңбексiздiк, надандық тағы басқа ... ... ... ... , , , , , ... ... ... эссе, очерк, мақала, памфлет жанрларын әдебиетке әкелдi. Памфлетте ирониялық күлкiнiң, сатираның элементтерi басым болады. Памфлет адамшылыққа жат қылықтарды ... ... оған ... қою, ... ... мақсатын көздейтiн публицистика. Әсiресе , , , , сөздерi памфлетке ұқсайды.
Ал Абайдың бiрер сөзi ("бiрiншi сөзi") мемуарлық, кейде күнделiк ... ... ... элементтерi байқалады. Мұнда Абай өз жайын, ойын, мақсатын, ... ... ... қара ... тек ... - ... жақынан ғана маңызды шығарма емес, сонымен бiрге, ол өзiнiң тiлi, ... ... да аса ... ... XIX ғасырдағы гуманитарлық ой сананың жемiсi, ол - ... ... тiлiн ... ... қазақ тiлiне жақындастырып, оның бұқаралық сипатын зорайтқан, қазақ әдеби тiлiн қалыптастырып жетiлдiрушi. Абай өзiнiң көркемдiгi жоғары шығармаларын жалпы халықтық ... ... ... Халық тiлi байлығын өте шеберлiкпен ұстартып, ұқыптылықпен қолданды.
Абай шығармаларының тiлiнде қазақ тiлiне тән ... ... ... ... ... ... ... бiрлiгiн, ертедегi ескi формаларын және оған көршi - татар, башқұрт, өзбек, қырғыз, араб, парсы тiлдерiнiң заңды әсерiн Абай ... ... ... ... ... ... жерiнде шет тiл сөздерiн орынды қолданады.
Абай заманында қазақтардың билеп-төстеушiлерi, дiн басылары, татар молдалары қазақ тiлiне араб-парсы сөздерiн көп ... оны ... ... ... Абай ... ... тiлiн бөтен сөзбен шұбарлап, бұзуларына жол бермей, тiл тазалығын керек еттi. Абай қазақтың бай әдеби тiлiн меңгерiп, оны iлгерi ... ... ... жаңа сөз, ... ... ... ... қолданылып жүрген сөздердiң өзiне жаңа мағына берiп отырады.
Абай орыс сөздерiн қолданғанда оны қазақ тiлiнiң заңына көндiре, ... ... ... ... ... те ... ... мақал-мәтел сияқты нақыл сөздердi өзiнше пайдаланып, оны да жаңа тұрғыда дамытты. Қазақ әдеби тiлiн орыс тiлiмен жақындастырып, одан аударып не ... сөз алу ... ... ... ... ... ... алғаш үлгi көрсеттi. Сөйтiп Абай қазақтың әдеби тiлiн бұрынғы қалпына әлдеқайда жетiлдiрiп, мәдениетi iлгерi елдердiң әдеби тiлi дәрежесiне жеткiзу ... ... ... қара ... тiлi ... өз ... кезiнiң алдыңғы қатарлы санасын бере бiлуде тиянақты, өзiндiк өзгешелiгi бар екенiн және оның дүние танып, қорытынды жасау ... ... ... Оның ... ... - қысқа айтылған терең ойға, шебер түрге, афоризмге толы туындылар. Онда ғылыми терминдер жанданып, айқындана түседi.
2.2. Қара ... ... мен ... қара ... өзінің жанры жағынан да, тақырыбы мен мазмұны жағынан да барынша жаңа дүние. Тұтас күйінде ой мен пікірге құрылған, ... әрі ... ... толы ... сөз ... ... ... табуға болады. Бұлардың сыртында ұлы ақынның терең ой мен күрделі ... ие әрі ... т,б, ... ... ие сөздері көп бұл шығармаларын ғылыми комментарийсіз жете ұғыну мүмкін емес. Абай қара сөздерін талдағанда ... ... ... жанр әрі мазмұн ерекшелігін бірінші кезекте ескеру, оны ... ... осы ... ... ... ... ... таңдау талап етіледі.
Ұлы ақынның қара сөздері мен дидактикалық поэзиясының тууында, осы жанрларда ақынның шығарма жаратуында, өз пікірін ... осы жанр ... ... ... бар. Яғни Абайдың өз шығармаларының біразын әрі дидактикалық поэзия сипатында, әрі өнеге тілі қара сөз ... ... ... ... ... бар. ... жеке бір ... я жазушының әдебиетті белгілі бір мақсатқа пайдалануында, осы мақсат ... ... ... ... ... іздеп табуында негізгі әмірші болатын күш -- ... ... Ақын да, ол ... жанр да, ... да осы ... талаптың жемісі.
Заманымыздың көрнекті ғалымы М.Әуезов ұлы ақын жасаған дәуірді былай сипаттайды: (, 1959, 33-бет). ... ... ... ... ... қараңғылық, осы қараңғылықта талауда жүрген момын ұлт, күйкі де күйбең тіршілікті місе ... ... соны бір ... ... ... мүдде, қораш қам иесі -- қазақтың осы жетім тіршілігі Абайды ақындық жолға салды. Абай бұл жолды - ... - ... ... ... өтеу ... ... ... жоспарын жасады. Ол бағытта қауымды өз отандастарын тәрбиелеуді мақсат етті. Ақын заманды түзетпек болды.
Абай ... ел үшін ... ... ... ... ол өз ... өзекті бір саласы етіп өсиет поэзиясы мен қара сөзді таңдады. "Өсиет өлең халық дертінің тарих ... ... ... ... ... ... деп білді". Өткені сол кезде қазақ халқының көпшілік ... ... ... өресі әдебиет мектебінен осындай үлгідегі сөз сабағын керек ететін дәрежеде ... ... ақын осы ... ... ... асып кете ... осы ... шындық ақынды заманының өресіне лайық әдеби үлгіні қару етіп, тар өрістіліктің негізгі тамыры -- ... ... ... ... ... ... жалпы халықтың түсінігіне қозғау салу үшін құлақ түбінен дауыстап; таза ақыл ... ... ... ... сөзін айтатын ақылгөй азамат болуды талап етті. Осы талаппен көп-көп ... ... ... өзінің сөздерінің көптен-көбін заманындағы оқушы мен тыңдаушыларға ... ... ... көреді. Онысы -- анығында да, солай да еді... Кейбір терең өсиет, озғын ойлары ... ... ... ... ... Сол ... де өлең сөздерінде ұзақтап, тереңдеп айтылған кейбір ағартушылық, адамгершілік үлкен ойлары мен анық шыншыл және ... ... ... қара ... ... айтады" (М.Әуезов. Әр жылдар.., 170-бет.).
Ақын өзінің қара сөздерінде әлеуметтік, ағартушылық, адамгершілік жайлы үлкен ойларын ... ... ... ... ... өте қысқартып, қарапайымдатып, жеңілдетіп қана айтады. Міне, осы тұстарда ақын ойының желісін, шығу ... т.б. анық ... қою ... ... ... осы ... қара сөздерінде жалпы обьективті дүние сырларының танымалдылығы туралы көзқарасты ... ... ... да: ... көрінген һәм көрінбеген сырын түгелдеп, ең болмаса денелеп ... ... орны ... -- деп ... жазып отыр. "Жетінші сөздегі" жоғарыдағы көрсетілген аталмыш терминдік сөздердің мән-мағынасы, шын табиғаты негізіңде осы айтылған күрделі де ... ... ... ... ... Ол терминдер мәнін жете түсіну үшін мәселені осы пікірдің маңына үйіріп, осы басты ойды пікірдің түп қазығы ретіңде ұстану ... қара ... ... ... ... астарларын терең мағыналы ұғымдармен, шығыс философиясының терминдерін талдап отырып түсіндіреді. Мысалы, Абайдың қолдануындағы "жан ... ... сөз -- ... ... ал ... ... ... ашуға да сәйкес келетін ұғымдар. Абай бұл екі ұғымды бір-бірінен ажыратпай, тығыз ... ... ... ... әрі ... ... тән ... саралап, сонымен қатар олардың ішінен рухани қажеттілікті жоғары қоятынын көрсетеді, Абайдың "тәннен жан ... еді" ... ... ... де оның осы ... ... негізінде туып отырғанын байқау қиын емес.
Егер Абайдың "жан сыры" туралы ұғымға берген мәніне үңіле қарасақ, оны төрт түрлі салаға бөліп ... ... Жас ... ... Абайдың осы "Жетінші" және "Қырық үшінші сөзінің" өзі ғана мол дерек бермек. Мұнда Абайдың танымыңдағы жан сыры туралы ұғымы негізінен ... ішкі ... күші ... ... ... ... адам баласы тән қуатымен тұрмыс қажеттілігін қамтамасыз ететін дәулет жиса, жан қуатымен ... ... ... ... ... ... топтастырады. Сол рухани қазынаның басын құрап, топтастырып қорландыруда шешуші орынды Абайдың көзқарасынша, жан құмары атқармақ. Өйткені жан құмары адам баласының ... туа, ... ... ... бірі ... ол тән ... арқылы өсіп жетілетіндіктен, содан ғана материалдық негіз тауып, сонымен тығыз бірлікте дамиды. Демек, Абайдың жан сыры туралы арнайы сөз ... ... ... басты ойы -- біздің санамыздан тыс ... өмір ... ... дүние шындығының санамызға сәулеленуінен пайда болатын әрі сол процесс арқылы туындайтын жан қуаты туралы ұғым екендігіне ерекше ... ... ... ... ... бұл ... нәрсені бізден осы тұрғыдан тануды талап ететіндіктен. "... іштегі жан қуатыменен жиған ... аты ... ... еді ғой" (11, 216), -- деп жан ретінде шынында санадағы құбылысты ұғынатындығын қадай жазып отыр.
Абайдың осы ... ... ... ... ... ... күрделі философиялық ұғым бар. Оны Абай біздің санамыздан тыс өмір сүретін объективті дүниенің санада сәулеленуі нәтижесінде пайда болатын ғылым, ... ... қоры ... ... Осы себептен де Абай: "... құмарланып, жиған қазынамызды көбейтсек керек, бұл ... ... еді" (11, 164), -- деп ... ... беріп отыр...
Абайдай ұстаз ақынның бұл "Жетінші сөзде" көздеген мақсаты адамның бойында туа пайда болатын жан құмары арқылы өз ... ... тек қана ... ... ... ... еді. ... Абайдың ағартушылық көзқарасының тамыр алған бір саласының қайнар көзі осы жақта жатыр.
Абай бұл бағыттағы ойларын өзге сөзбен ... ... ... т.б. ... ... Мұнда ол "жанның тамағы туралы" ұғымды өз заманының тұрғысынан ... ... ... үшін ... көп ... ауыстырады. Ақын толық адам болу туралы өзінің жүйелі де қалыптасқан көзқарасының ... ... ... ... ... ... ... бол.., --
Бес нәрсеге асық бол,
деген жолдарда жатыр.
Ақынның бүкіл шығармаларындағы негізгі бір тұтас тақырыпта өзекті идея ... бұл ойы, ... ... ... ... тисаңыз.
Жақсылық көрсек ғибратлы,
Оны ойға жисаңыз. ... ... ...
Балалықты қисаңыз?
-- дегендегі ой түйіні жас адамның ғалым болу-болмауы, санасының баюы оның өмір ... ... ... ... ... ... ... байланысты нәрселер екендігін ашық байқатады. Олай болса, Абайдың пікірінше, ішкі рухани қазынамыздың ... ... ... ... іс. Осы ... ... ... "Он тоғызыншы сөзінде" де қайталанады. Абайдың дүние танымы бойынша сананың, ақылдың пайда болуы күнделікті өмір ... ... ғана ... ... ... Сондықтан да Абай "Он тоғызыншы сөзінде": "Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: есітіп, ... ... ... ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды-дағы, соңдайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Абай адамгершілікті, ... ... ... ... жоғары қояды. Абайдың ой қазынасы өз шығармаларында жүйелі, айқын түрде насихатталған.
Абай адам деген ұғымды кең де, ... ... Оның ... адам - ақылдылық пен имандылықтың, еңбек сүйгiштiк пен ... ... пен ... ... ... айтуынша, күллi адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар, содан қашпақ ... ... - ... ... - ... үшiншiсi - зұлымдық деп бiлесiң. ... - ... ... ... ... оларсыз бiлiп болмайды. Бiлiмсiздiк - хайуандық болады. Ерiншектiк - күллi дүниедегi ... ... ... жiгерсiздiк, ұятсыздық, кедейлiк - бәрi осыдан шығады. Зұлымдық - адам баласының дұшпаны. Адам ... ... ... ... ... Адам ... ... қасиеттердi саралаған Абай адамгершiлiктi, әдiлеттiлiктi ең негiзгi моральдық ... ... ... ... ... ... ... күресу жақсы адамның ісі емес. Өзіне де, халқына да әркез адал болуға тырысу керек. -- ... ... Адам ... ... ... ... ұмтылуы керек. Адам өзін-өзі батыр болуға, жұртты сүюге тәрбиелеуі қажет. Сонда ғана өзімшілдіктен, масаттанушылықтан ... ... Бай ... ... ... не пайда, білімің, білген-түйгенің саяз болса. Сауатың жоқ болса, ... ... Абай ... ... ... ... шақырады. Барлық күш-қуатты балалардың оқуына арнаған жөн. Аш құрсақ ... ақыл ... ... ... ... келмейді. Сондықтан мал-жан да, еңбек те балалардың білім алуына жұмсалуы ... Орыс ... ... білу, үйрену арқылы әлемдік өркениетке жетуге болады. Білім арқылы ғана қазақтың көзі ашылады, халықты, жерді заң бойынша, хұқық ... ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік туады. Адам бірін-бірі, тұтас халықты жақсы көруі жолында күресе білуі керек. Адам мен адамның арасы бөлінсе, ол ... ... ... ... ғана ... ... да ... қайырымдылық жасай білу керек, басқаларды да осылай болуға тәрбиелей білген жөн. Өзіңе-өзің сын көзбен ... да ... , -- ... ... ортаға, адамға деген ынта-ықылас жас адамның біліміне білім косып, білмекке итермелейді. Тек қана қызығып қоймай, оны ғылыми ... ... ... ... Міне, осы арқылы одан әрі ғылыми-зерттеу жүргізуге деген құлшыныс пайда болады, ғылымға деген сүйіспеншілік оянады. Бұл ... ... сөз жоқ, ... ... ғылыми мақсат, оның негізі мен қажеттілігі, сондай-ақ гуманизм басты рөл атқарады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Абай. Екі ... ... ... - Алматы: Жазушы, 1986.
2. Өмірәлиев Қ. Абай афоризмі. - А.: ... ... ... А. ... және ... - А., ... Мырзахметов М. Мұхтар Әуезов және Абайтану проблемалары. А., 1992.
6. Әуезов М. Абай Құнанбаев: Мақалалар мен зерттеулер, А., 1972.
7. ... ... I том. ... ... бас ... - ... 1998, 11-16 бет
8. Құлмат Өмiрәлиев. "Абай афоризмi", - Алматы, "Қазақстан", 1993
9. С. Қирабаев "Әдебиетiмiздiң ақтаңдақ беттерi" Алматы, ... 1995, 30-42 бет.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру әдістемесінде ойын технологиясының мазмұны, міндеттері және ерекшеліктері26 бет
Информатиканы оқытудың мақсатты жүйесі25 бет
Коммуникативтік акт шеңберіндегі төл сөздің семантика - интонациялық сипаты24 бет
Өзін-өзі тану пәні мен өзге оқу пәндерінің инновациялық әдіс-тәсілдер арқылы өзара сабақтасып, ықпалдасуы7 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абай қара сөздерінің сөйлем құрылымы28 бет
Абай Құнанбаев. Қаза сөздері9 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь