Ахмет Байтұрсынұлы өмір белестері, тарихы

Жоспар
Кіріспе
1.1 Ахмет Байтұрсынұлы Өмір белестері, тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2Ахмет Байтұрсынұлы тарихи Хронологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3 Шығармалары Қазақ тілінің негізін қалаушы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.1 Ахмет Байтұрсынұлы туралы айшықты ойлар ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

Қортынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Ұлы ағартушы демократтар Ы.Алтынсарин мен А.Құнанбаевтың көздерін көрмесе де, ұлағатты сөздері-шығармаларымен сусындап, олардың ұстаздық ісін, ақындығы мен аудармашылығын XX ғасырдың басында азаматтық жүрегімен қабылдап алып, жемісті жалғастырған қазақ халқының аяулы ұлдарының бірі Ахмет Байтұрсынұлы сан ғырлы талант иесі еді. Ақын, аудармашы, педагог, публицист, ғалым Ахмет Байтұрсынұлының есімі мен еңбектері төңкеріске дейінгі кезеңде-ақ қалың ел, дүйім көпшілікке кеңінен мәшһүр болатын. Ол шынында да қазақ халқының «рухани көсемі» М.Әуезов болған айрықша санаткер еді. Ұлы ағартушы демократтар Ы.Алтынсарин мен А.Құнанбаевтың көздерін көрмесе де, ұлағатты сөздері-шығармаларымен сусындап, олардың ұстаздық ісін, ақындығы мен аудармашылығын XX ғасырдың басында азаматтық жүрегімен қабылдап алып, жемісті жалғастырған қазақ халқының аяулы ұлдарының бірі Ахмет Байтұрсынұлы сан ғырлы талант иесі еді. Ақын, аудармашы, педагог, публицист, ғалым Ахмет Байтұрсынұлының есімі мен еңбектері төңкеріске дейінгі кезеңде-ақ қалың ел, дүйім көпшілікке кеңінен мәшһүр болатын. Ол шынында да қазақ халқының «рухани көсемі» М.Әуезов болған айрықша санаткер еді. Ұлы ағартушы демократтар Ы.Алтынсарин мен А.Құнанбаевтың көздерін көрмесе де, ұлағатты сөздері-шығармаларымен сусындап, олардың ұстаздық ісін, ақындығы мен аудармашылығын XX ғасырдың басында азаматтық жүрегімен қабылдап алып, жемісті жалғастырған қазақ халқының аяулы ұлдарының бірі Ахмет Байтұрсынұлы сан ғырлы талант иесі еді. Ақын, аудармашы, педагог, публицист, ғалым Ахмет Байтұрсынұлының есімі мен еңбектері төңкеріске дейінгі кезеңде-ақ қалың ел, дүйім көпшілікке кеңінен мәшһүр болатын. Ол шынында да қазақ халқының «рухани көсемі» М.Әуезов болған айрықша санаткер еді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі :
1. Имаханбет Р.С. Ахмет Байтұрсынұлы: ғұмырбаяндық деректер. «Алаштың Ахметі»: Респ. Ғыл.-тәж. конф. Материалдары.-Қарағанды: «TENGRI Ltd», 2013.-382 б.
2. Нұрпейісұлы К. Ғасыр басындағы ұлттық интеллигенция. // Егемен Қазақстан. 1997 ж. 5 желтоқсан. −3-5 бб.
3. Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3-том. — Алматы: «Атамұра», 2002. — 768 б.
4. Нұрпейісов. К Алаш һәм Алашорда. — Алматы «Ататек» 1995- 256 б.
5. Омарбеков Т. Қателескен Ленин бе, жоқ әлде қазақ зиялылары ма? // Егемен Қазақстан, 1991. 26
6. Омарбеков Т., Омарбеков Ш. Қазақстан тарихына және тарихнамасына ұлттық көзқарас. Алматы: Қазақ университеті, 2004.-388 б.
        
        Жоспар
Кіріспе
1.1 Ахмет Байтұрсынұлы Өмір белестері,
тарихы...............................................6
1.2Ахмет ... ... ... ... ... ... ... Ахмет ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Ұлы ағартушы демократтар Ы.Алтынсарин мен А.Құнанбаевтың көздерін көрмесе
де, ұлағатты ... ... ... ұстаздық ісін,
ақындығы мен аудармашылығын XX ... ... ... ... ... ... жалғастырған қазақ халқының аяулы ұлдарының бірі
Ахмет Байтұрсынұлы сан ғырлы талант иесі еді. ... ... ... ... ... ... есімі мен еңбектері төңкеріске
дейінгі кезеңде-ақ қалың ел, дүйім көпшілікке кеңінен мәшһүр ... ... да ... ... ... ... ... болған айрықша санаткер
еді. Ұлы ағартушы демократтар Ы.Алтынсарин мен А.Құнанбаевтың көздерін
көрмесе де, ... ... ... ... ... ақындығы мен аудармашылығын XX ғасырдың басында азаматтық жүрегімен
қабылдап алып, жемісті жалғастырған қазақ халқының ... ... ... ... сан ... талант иесі еді. Ақын, аудармашы, педагог,
публицист, ғалым Ахмет Байтұрсынұлының ... мен ... ... ... қалың ел, дүйім көпшілікке кеңінен мәшһүр болатын. ... да ... ... «рухани көсемі» М.Әуезов болған айрықша ... Ұлы ... ... ... мен ... ... де, ұлағатты сөздері-шығармаларымен сусындап, олардың ұстаздық
ісін, ақындығы мен аудармашылығын XX ... ... ... жүрегімен
қабылдап алып, жемісті жалғастырған қазақ халқының аяулы ұлдарының бірі
Ахмет Байтұрсынұлы сан ғырлы ... иесі еді. ... ... ... ... ... Байтұрсынұлының есімі мен еңбектері төңкеріске
дейінгі ... ... ел, ... ... ... мәшһүр болатын. Ол
шынында да қазақ ... ... ... ... ... ... санаткер
еді.
1.1 Өмірбаяны
Ахмет Байтұрсынұлы (5 қыркүйек 1872 жыл, қазіргі Қостанай облысы,
Жангелді ... ... ... – 8 ... 1937, ... ...
қазақтың ақыны, әдебиет зерттеуші ғалым, түркітанушы, публицист, педагог,
аудармашы, қоғам қайраткері. Қазақ халқының 20 ... ... ... ... ... бірі, мемлекет қайраткері, қазақ тіл
білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін ... ... ... ... ағартушы, Алаш-Орда өкіметінің мүшесі. Атасы Шошақ немересі
Ахмет өмірге келгенде ауыл ... бата ... азан ... ... ... ... ... Ахметті Торғайдағы 2 сыныптық орыс-қазақ
мектебіне береді. Оны 1891 жылы бітіріп, ... 4 ... ... түседі. 1895-1909 жылы Ақтөбе, Қостанай,Қарқаралы уездеріндегі орыс-
қазақ мектептерінде оқытушы, ... ... ... ... ... Ол өте ... білімді тұлғаның бірі ... ... ... ... ... 1905 жылға тұс келеді. 1905 ... ... ... 14500 адам қол ... Қарқаралы петициясы
(арыз-тілегі) авторларының бірі Байтұрсынұлы болды. Қарқаралы ... ... сот, ... білім беру істеріне қазақ елінің мүддесіне
сәйкес ... ... ... ... дін ... еркіндігі,
цензурасыз газет шығару және баспахана ашуға ... ... күні ... ... ... ... ... сай заңмен ауыстыру мәселелері көтерілді.
Онда қазақ ... орыс ... ... ... ... тоқтату
талап етілген болатын. Сол кезеңнен бастап жандармдық бақылауға алынған
Байтұрсынұлы 1909 жылы 1 ... ... ... ... ... ... ... Ресей ІІМ-нің Ерекше Кеңесі 1910 жылы
19 ақпанда Байтұрсынұлын ... ... тыс ... жер аудару жөнінде
шешім қабылдады. Осы шешімге сәйкес Байтұрсынұлы Орынборға 1910 жылы ... ... 1917 ... ... ... ... ... Байтұрсынұлы өмірінің
Орынбор кезеңі оның қоғамдық-саяси қызметінің аса құнарлы шағы болды. ... ... ... жылы ... ең ... ... ... Ә.Бөкейхан,
М.Дулатұлымен бірігіп, сондай-ақ қалың қазақ ... ... ... ... «Қазақ» газетін шығарып тұрды. Газет қазақ
халқын өнер, білімді игеруге ... ... ... өмірі мен
қызметі Ресей үкіметінің қатаң жандармдық ... ... Ол ... ... жала ... абақтыға отырып шықты. Байтұрсынұлы 1917
жылы рев. өзгерістер ... ... ... қазақ тарихында терең із
қалдырған Қазақ съездері мен Қазақ комитеттері сияқты тарихи ... ... ... оларға тікелей араласып, «Қазақ газеті» арқылы ... ... ... ... ... Алаш ... даярлаған шағын топтың құрамында болды. Байтұрсынұлы пен
Дулатұлы қазақ арасында бұрыннан келе ... ру – ... ... Алаш Орда ... құрамына саналы түрде енбей қалды, бірақ
олардың қазақ ұлттық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... біліп, мойындады. Алаш Орда ... ... ... съезі Оқу-ағарту комиссиясын құрып, оның ... ... ... 1919 жылы ... дейін Алашорда үкіметінің Торғай
облысы бөлімінің мүшесі болды. Байтұрсынұлы 1919 жылы наурызда Алашорда
үкіметі ... ... ... ... келіссөзге аттанды, осы жылғы
шілдеде РКФСР Халық Комиссарлар ... мен ... ... ... ... болып тағайындалды. Байтұрсынұлының
ықпалымен сәуірде Алашорда басшылары мен ... ... ... ... ... бұл ... кезеңде «патшалардың төрінде
отырғаннан, социалистердің босағасында өлгенім артық» ... ... ... ҰҚК ... ... 6-т., 44-п). 1920 жылы ... ... басқару ісіндегі алғашқы қадамын ... ... ... ... Қазревком мүшесі ретінде Қазақстанның Ресеймен ... ... ... ... ... ... ... 1919 ж. 27 тамызда Қостанай уезін Челябі облысына
қосу ... ... ... Б-тың жазған саяси наразылығы Қостанай уезін
Қазақстан құрамына қайтаруға негіз болды. Ол 1920 ж. ... ... ... ... ... еніп, 1920–1921 жылы Қазақ АКСР-і халық ағарту
комиссары қызметінде болды.1922 жылы Өлкелік ... ... ... орталықтың, 1922–1925 жылы Халық ағарту комиссариаты ... ... ... ... ... қоғамының төрағасы болып қызмет
атқарды. Байтұрсынұлы түрлі мемлекеттік қызметке ат салыса жүріп, сонымен
бір мезгілде ... жаны ... ... жұмысынан да қол
үзбеген.1921–1925 жылы Орынбордағы, 1926–1928 жылы Ташкенттегі Қазақ халық
ағарту институттарында қазақ тілі мен ... ... ... ... ... 1928 жылы ... ... мемлекеттік педагогика институтының
ашылуына байланысты ректордың шақыруымен осы оқу орнына профессор ... 1929 жылы 2 ... 43 Алаш ... ... бірге ол
Алматыда тұтқынға алынып, осы жылдың соңына қарай тергеу үшін ... ... ... КСРО ... комиссарлар кеңесі жанындағы ОГПУ
«үштігінің» 1930 ж. 4 сәуірдегі шешіміне сәйкес Байтұрсынұлы ату жазасына
кесілді. Бұл ... ... рет ... ... 1931 жылы ... ... ... ауыстырылса, 1932 ж. қарашада 3 жылға Архангельскіге жер
аударылсын деп ұйғарылды.1926 ж. ... ... ... ... ... ... мүшесі - Ахмет Байтұрсынұлы 1933 жылы ... ... ... ... қалған мерзімді Батыс Сібірде
айдауда жүрген отбасымен (әйелі мен қызы) бірге ... ... ... жылы ... ... ... көмегімен Байтұрсынұлы
отбасымен мерзімінен бұрын босатылып, Алматыға оралады. Бұл жерде тұрақты
жұмысқа қабылданбай, түрлі ... ... ... қызметтер атқарады.
1937 жылы 8 тамызда тағы да ... ... екі ... соң, яғни ... ... Тұтас буынның төл басы болған ... ...... ... 1909 жылы жарық көрді. Ол бұл еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... Байтұрсынұлы мысал жанрының қызықты формасы, ұғымды идеясы, ... ... ... ... ... ... етті. Ақынның азаматтық арман-
мақсаты, ой-толғамдары кестеленген өлеңдері ... ... ... жеке ... ... ... (1911). «Масаның» негізгі идеялық қазығы – ... ... ... мәдениетті уағыздау, еңбек етуге үндеу. Ақын
халықты қараңғылық, енжарлық, кәсіпке ... ... ... ... Абайдың ағартушылық, сыншылдық дәстүрін жаңарта отырып,
Байтұрсынұлы 20 ғ. басындағы ... ... ... көтерді. Сондай-ақ Байтұрсынұлы қазақ ... ... ... ... өлеңдерін аударды. Бұл аудармалар
Байтұрсыновтың тақырыпты, идеялық-көркемдік деңгейі жоғары туындылар. ... ... ... ақын көп ... ... ... ... жастарының рухани көсемі болды. Байтұрсынұлының «Қазақтың бас ақыны»
деген ... ...... ... алғашқы зерттеу
еңбектердің бірі. Мақалада ұлы ақын ... ... ... ... ... ... сөз ... маңызы, көркемдік-эстетикалық
сипаты баяндалды. Ол Абай өлеңдерінің даралығын, «сөзі аз, ... ... ... ... Байтұрсынұлының Абайдың ... ... ... ... туралы ғылыми тұжырымдары қазақ
әдебиеттану ғылымында жалғасын ... Оның ... ... деген
зерттеуі (1926) қазақ тіліндегі тұңғыш ... ... ... әдебиет тарихына, теориясы мен сынына, методологиясына тұңғыш
рет тиянақты анықтама беріп, қазақ ... ... ... жасады.
Халық тілінің бай қоры көзінен мағынасы терең, ұғымдық аясы кең сөздерді
термин етіп алып, ... ... ... ... барлық жанрлық
формаларын топтап, жіктеп берді. Мысалы, сөз өнері, шығарма, ауыз ... т.б. ... ... ... ... ең ... мазмұны
мен мағынасы терең шығармаларын мысал ретінде пайдаланды. Сөз өнері жайында
жазылған ... ... ең ... ... ... отырып,
әдебиеттанудағы ұғым, термин, категориялардың соны ... ... ... ... ... ауыстыру, кейіптеу, әсірелеу, алмастыру, шендестіру,
үдету, түйдектеу, кекесіндеу, т.б. «Әдебиет танытқышта» ақындық дарын
табиғаты, ... ... ... стихиясына ғылыми тұжырым ... ... ... ... ... ... ... буын, ұйқас, т.б.
ұғымдарға анықтама берді. ... ... ... даму ... ... ... ... «Әдебиет танытқыш» – сан-салалы әдебиет
табиғатын жан-жақты ашып, талдап-түсіндірген ғылыми зерттеді. Байтұрсынұлы
«Әдебиет ... ... ... ғылымының негізін салды. Сондай-ақ
ол – әдебиет тарихының мұрасын, ауыз әдебиеті үлгілерін жинаған ... ... ... «Ер ... жыры (1923) мен ... ... ... жылын қамтитын «23 жоқтау» жинағын (1926) ... етіп ... ... үлкен жанашырлықпен қараған Ахмет ... ... ... етіп ел ... тіл алынбаса, оның адасып кететіндігін» айтты.
Байтұрсынұлы – ... ... ... ... ірі ... қазақ халқына, зиялы қауымға газеттің ... ... ... ... тәуелсіз елге аса қажет нәрсе екенін ... ... ... ... ... бас ... болған «Қазақ»
газеті қоғамдық ойға ірі қозғалыс, рухани санаға сілкініс әкелді. ... ... ... ... ірі ... ... ...
әлеуметтік мәселелерге, қоғамдық ой-пікірге ықпал жасаған публицист. Оның
мақалалары ғылыми байыптауымен, ... ... сол ... шындығынан
хабар береді. Абайдың қоғам өмірінің демокр. ... ... ... саяси-әлеум. жағдай, оқу-ағарту, халықтың тұрмыс-тіршілігі туралы
мәселелерді қозғады. Қазақ зиялыларының жан-жақты білімдар әрі ... ... ... ... ... публицист, баспасөз
ұйымдастырушы ретіндегі еңбегі ұшантеңіз. Ол – қазақ ғылымы ... ... ... жаңа үлгі ... ... ... мен ... Алматы, 1998 Байтұрсынұлы әліпбиі қазақ тілінің
табиғатына бейімделген араб жазуы ... ... Ол ... тұңғыш съезінде (Орынбор, 1924), құрылтайында (Баку, 1926)
араб жазуындағы әліпбидің қажеттілігін, ... ... ... ... ... ... Бұл әліпби ұлттық жазудың
қалыптасуындағы ірі мәдени ... ... ... Ол ... ... ... түсіндірумен ғана шектелмей, білім беру ісін ... күш ... ... татар мектептерінен оқып шыққан ұлт мамандарының өз
тілін қолданудағы кемшіліктерін көріп: «[[Әр ... ... ... ... қандай басқалық болса, тілінде де сондай басқалық
болады. Біздің жасынан не ... не ... ... ... ... ... нағыз қазақша келтіріп жаза алмайды не жазса да қиындықпен
жазады, себебі, жасынан қазақша жазып ... деп ... «Оқу ... (1912) – ... жазылған тұңғыш әліппелердің
бірі. Бұл әліппе оқытудың жаңа әдістері ... ... 1925 ... ... рет ... ... «Оқу ... қазіргі әдістеме тұрғысынан
әлі күнге дейін маңызды оқулық ретінде бағаланады. Байтұрсынұлы ... ... ... үшін қам ... Өзі ... ... ... келгеннен кейін, ең алдымен, қазақ тілінің дыбыстық жүйесі
мен грамматикалық құрылысын зерттеуге кірістім; одан ... ... ... ... ... ... ... жолында жұмыс істедім, үшіншіден,
қазақтың жазба тілін бөтен тілдерден келген қажетсіз сөздерден арылтуға,
синтаксистік ... өзге ... жат ... ... ... қазақ прозасын жасанды кітаби сипаттан ... ... ... ыңғайластыру үшін ғылыми терминдерді қалыптастырумен
айналыстым» деген. Б. қазақ мектептерінің мұқтаждығын өтеу мақсатында ... пән ... ... ... оқулықтар жазды. Оның үш бөлімнен
тұратын «Тіл – құрал» атты оқулығының фонетикаға арналған бөлімі 1915 ... ... ... 1914 ж., ... ... 1916 жылдан бастап
жарық көрді. «Тіл – құрал» – қазақ тілінің тұңғыш оқулығы. Оқулық ... тілі ... ... ... ... «Тіл – құрал» қазақ тіл
білімінің тарау-тарау салаларының құрылымын жүйелеп, ғылыми негізін салған
зерттеу. Оның ... ... ... ... ... тереңдігі,
дәлдігі қазіргі ғылым үшін өте маңызды. Ол тұңғыш төл граммат. терминдерді
қалыптастырды. Мысалы, зат есім, сын ... ... ... ... ... ... пысықтауыш, шылау, сөз таптары, сөйлем, құрмалас
сөйлем, ... сөз, т.б. ... ... ... ... Сондай-ақ
Байтұрсынұлы практикалық құрал ретінде «Тіл жұмсар», мұғалімдерге арналған
«Баяншы» деген әдістемелік ... ... Ол – ... ... ... іргетасын қалаған ғалым-ағартушы. Байтұрсынұлы оқулығындағы
тілдік категорияларды ұғындыру мақсатында енгізген «сынау», «дағдыландыру»
деген арнайы бөлімдер қазіргі ... ... ... үшін де өз ... жоқ. ... ... ... ғалым-тілші, әдебиеттанушы
ретіндегі ұлан-ғайыр еңбегі өз дәуірінде зор бағаға ие болды. 1923 ... 50 ... ... ... Ташкент 1922 жылы қалаларында
салтанатты түрде аталды. С.Сәдуақасов, С.Сейфуллин, ... ... ... замандастары баспасөзде мақалалар жариялап, Байтұрсынұлының
қазақ халқына сіңірген еңбегін өте жоғары бағалады. Өмірі мен қызметіне,
шығармашылығына ... ... ... Әуезов Ахмет туралы
«Ақаңның елу жылдық тойы» деген мақаласында ... ... ... жетегінде келгенбіз. Қаламынан туған өсиеті, үлгісі әлі ... жоқ. ... ... ... өр ... ... салған ұраны,
ойымызға салған пікірі ... әлі күнге дейін ... ... ... жылы ... ... жайлы тиеді» деп жазды. 1929 ж. шыққан
«Әдебиет энциклопедиясында]]» ... ... ... «аса ... ... ... және педагогы. Ол қазақ тілі емлесінің реформаторы
және қазақ әдебиеті теориясының негізін ... ... ... әділ ... 1933 жылы шыққан М.Баталов пен М.С.Сильченконың «Қазақ фольклоры
мен қазақ әдебиетінің очерктері» деген кітапшасында: ... ... ... ... қоғамдық-мәдени оянуына ықпал ету болды» деп Б-ның қоғамдық
қызметін қорытындылады. Кейінгі коммунистік ... Б. ... ... көп ... бойы ... салып, ол туралы сыңаржақ пікірлер айтылды.
Саяси ... ... ... белгілі түркітанушы, академик А.Н.Кононов
«Отандық түркітанушылардың биобиблиографиялық сөздігі» деген еңбегінде
(1974) ... ... ... ... ... ... ... нақты айтты. Оның қазақ әліппесінің авторы екендігі, қазақ
тілінің фонетикасы, синтаксисі, этимологиясы, әдебиет теориясы мен ... ... ... ... 1988 ... ... ... көше, мектептерге Байтұрсынұлы есімі берілді. Тіл білімі
институты, ... ... ... ... ... 1998 жылы оның ... 125 жыл ... мерейтойы салтанатпен атап
өтіліп Алматы қаласынданда республика ... ... ... ... мен ... ... ... Байтұрсынұлы тарихи Хронологиясы
Туған жері — ... ... ... Тосын болысы (қазіргі Қостанай
облысының Жангелдин ауданындағы Ақкөл ауылы).
1882—1884 жж. ауыл мектебінде оқыды.
1890 ж. Торғайдағы екі ... ... ... 1895 ж. ... ... ... ж. Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы уездеріндегі мектептер мен ... ... ... ... атқарады.
1909 ж. патша үкіметінің саясатына наразылық ... үшін ... ... 1910 ж. жер ... ж. Оқу ... ... ... Орынборда жарық көреді.
1913 ж. Орынборда «Қазақ» газетін ұйымдастырып, 1917 ... ... ... ... ... ... үкіметі құлатылғаннан кейін ұлт-азаттық
қозғалыс күшейеді.
1918-19 жж. Алаш Орда ... ... ж. ... 24 Қазақ өлкесін ... ... ... ... жж. ... Халық ағарту комиссариаты жанындағы ғылыми-әдеби
комиссияның төрағасы, Халық ағарту ... ... ... ҚР ... ... ... Компартиясы ОК-нің органы «Ақ жол» ... ж. ... ... ... институтында (Ташкент) және ҚазПИ-де оқытушы
болды.
1929 ж. маусымында ... ... өзі ... облысына жер аударылған,
ал жұбайы мен қызы Томскіге жіберілген.
1934 ж. ... ... ... ... ... Е. ... ... зайыбы) қолдаухатымен Ахмет Байтұрсынұлы босатылған. Сол ... ... ... ... ... қайта оралған. 1937 ж. тамыз айында
Ахмет Байтұрсынұлы тағы да қамауға алынған, алты айдан соң, ... ... ... есебінде атылған. Сәкен Сейфуллин баға беріп, ... ... ... ... Өзге ... ... шен ... жүргенде,
қорлыққа шыдап, құлдыққа көніп, ұйқы ... ... ... ұлт намысын
жыртып, ұлттық арын жоқтаған патша заманында жалғыз-ақ Ахмет еді. Қазақтың
ол уақыттағы кейбір оқығандары уез, ... ... күш ... тілмәш
болып, кейбірі арын сатып ұлықтық іздеп жүргенде, Ахмет қазақ ұлтына жанын
аямай қызмет қылды… халықтың арын іздеп, ... ойға ... ісі үшін ... ... ... ... ... депті: Ахаң ашқан қазақ ... Ахаң ... ... Ахаң ... ... елшілдік ұраны – «Қырық мысал», ... ... ... қан ... ... ... ... еңбегі, өнер-білім,
саясат жолындағы қажымаған қайраты, біз ұмытсақ та, тарих ... ... ... ... ... дегенін болдырып үйренген большевиктер бұл
ақиқатты теріске шығарып, оның есімін де, еңбегін де тарихтан ... ... Оны бар ... адал қызмет етуге арнаған туған халқына жау
етіп көрсетіп, «халық жауы» деген жалалы жамылғыны жауып, ... ... ... ... ... олар ... жете ... Жала – бұлт,
шындық – күн екен, заманы қайта туып, шындықтың шұғыласы өз нұрын төкті.
Ұлтын сүйген ... ... ... Байтұрсынұлы өз халқымен қайта табысты.
1.3 Шығармалары, Ахмет Байтұрсынұлы Қазақ тілінің ... ... ... ... ... өлең жазудан бастаған. Онда ол ... ауыр ... ... ... көрсетіп, жұртшылықты
оқуға, білім-ғылымға, рухани биіктікке, адамгершілікке, ... ... ... ... ... Ресейдің қанаушылық-отаршылдық
саясатын, шенді-шекпендінің алдында құлдық ұрған шенеуніктердің опасыздығын
сынады.Ақынның ... ... ... мысал» атты аударма жинағында 1909
ж. Санкт-Петербургте жарық көрді. Бұл ... ... ... ... ... елге жар ... олардың ой-санасын оятуға бар жігер-қайратын,
білімін жұмсайды. Ақын ... ... ... ... негізгі ойын,
айтайын деген түйінді мәселесін халқымыздың сол кездегі тұрмыс-тіршілігіне,
мінезіне, ... ... ... ... ... екінші
кітабы — «Маса» (1911). Бұл кітапқа енген өлеңдерінде ақын ... ... ... ... марғаулық сияқты кемшіліктерді сынады.
Көптеген өлеңдері сол ... ... ... ... ... Ол Шоқан,
Абай, Ыбырай қалыптастырған дәстүрлерді, гуманистік, ... ... ... ... ... ... көрінді. Қоршаған
ортаға ойлана, сын көзімен қарайды, ... ... ... ... ... «Қазақ, қалпы», «Досыма хат», «Жиған-терген», «Тілек батам», «Жауға
түскен жан сөзі», «Бақ» т.б. ... ... ... ... ... сазы мен ой ... сөз орамы қазақ поэзиясына тән өзіндік жаңалық,
ерекше өзгеріс ... 1914 ж. ... ... көрген Қазақша
әліппесінің мұқаба беті Ахмет Байтұрсынұлы қазақ әліппесі мен қазақ тілі
оқулықтарын жазуды 1910 жылдардан ... ... ... ... қоса ... жасауға кіріседі. Қазақ графикасының негізіне қазақтың ... көп ... ... бар, өзге ... халықтарды да пайдаланып
отырғандықтан, туыстық, жақындық сипаты бар араб таңбаларын ... ... ... ... ол үшін ... дыбыстары жоқ таңбаларды
алфавиттен шығарады, арабша таңбасы жоқ ... ... ... ... ... - ... ... заңына сай жазуға ыңғайлы дәйекші белгі
жасайды. Сөйтіп, 24 ... ... өзі ... ... деп, өзгелер
«Байтұрсынов жазуы» деп атаған қазақтың ұлттық ... ... Одан ... ... әліппе жазады. Сөйтіп, оқу- ағарту идеясына сол кезіндегі
интелегенциясы жаппай мойын бұрды. Әрбір зиялы азамат халқына қара танытып,
сауатын ... ол ... ... ... ... ... ... Сол 1911-1912 жылдары ... Уфа, ... ... ... көрген. Ахмет Байтұрсынұлының [8] ... ... ... ... ... жылдары арасында 7 рет қайта басылып, оқыту
ісінде ұзақ әрі кең пайдаланылды. 1926 жылы ғалым ... жаңа ... ... ... қазақ тілінің табиғатын, құрылымын танып-
танытудағы қызметі енді мектепте қазақ ... пән ... ... ... ұласады. Осы тұста оның атақты «Тіл – құрал» атты үш
бөлімнен тұратын, үш шағын ... ... ... ... ... «Тіл-
құрал» тек мектеп оқулықтарының басы емес, қазақ тілін ана ... басы ... ... ... тілі атты ... ... іргетасы болып
қаланды. Жалпы қазақ тіл білімін қалыптастырып, ... ... ... ... «Оқу құралы» мен «Тіл құралдарының» орны
айрықша. Қазақ тіл білімінің ана ... ... ... Ахметтің
тағы бір зор еңбегі - ғылымының осы саласының терминдерін жасауы. ... тілі ... ... категориялардың әрқайсысына қазақша атау
ұсынды. Осы күні қолданылып жүрген зат есім, сын ... ... ... ... ... бастауыш, баяндауыш, жай сөйлем, құрмалас сөйлем,
қаратпа сөз деген сияқты сан алуан лингвистикалық ... ... ... ... не бұрынғы қарапайым сөздің мағынасын ... не жаңа ... сөз ... ... ... ... соны ... шыққан атаулар екенің олардың күні бүгінге дейін қолданылып келе
жатқандығы. А. ... 2005 ... ... ... (Michel № 512)
Халық ауыз әдебиетінің үлгілерін жинап жарыққа шығаруда ... ... ... ... ... ... зерттеуі деп оның Қазақ
газетінің 1913 ... үш ... ... ... бас ... деген көлемді
мақаласын атауға болады. Онда қазақ халқының рухани ... ... ... ... ... өмірбаяны, шығармаларының мазмұн тереңдігі, ақындық
шеберлігі, поэтикасы, орыс әдебиеттерімен ... ... ойлы ... ақын ... эстетикалық қадір-қасиеттері ашылған. Қазақтың
эпостық жыры «Ер ... алғы сөз бен ... ... оны 1923 ... ... ... ауыз әдебиетінде молынан сақталған жоқтау-жырларын
арнайы жүйелеп, сұрыптап, 1926 ж. «23 ... ... ... жеке ... ... ... ... әдебиеттану ғылымы мен әдебиет тарихы
жөніндегі тұңғыш көлемді еңбегі — «Әдебиет танытқыш» (1926). ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері, жанрлары, жаңа
терминдер, ... ... ... ... ... сөз ... ... Байтұрсынұлы ауыз әдебиеті мен жазба әдебиетінің әлеуметтік,
қоғамдық мән-маңызын ашудан гөрі адамгершілік, ... ... ... көбірек көңіл бөлген. Сондай-ақ мұнда жазба әдебиеттегі ағымдар,
әдістер туралы ой-түйіндер айтылған. Кітаптың ... ... «Сөз ... деп аталады да, онда көркем сөздің толып жатқан қыры мен сыры,
тараулар мен тармақтар, тіл ... ... ... «сөздің өлең
болатын мәнісі», өлең айшықтары, «шумақ түрлері», «тармақ тұлғалары»,
«бунақ буындары», ... т.б. сөз ... ... ... ... сөз ... сөз жүйесі» деп аталады да, көркем қара сөз ... ...... ... хат, ... ... ... әңгіме,
«әліптеме, әліптеу тәртібі — ... ... ... ... ... байымдама, байымдау әдістері, түрлері — пән, сын, шешен сөз,
оның түрлері, ... ... ... ... ... сөзі, уағыз көркем сөз» деп
жүйелеп келіп, әңгіме, романға сипаттама береді. ... ... ... ... ... атты ... өте маныз-ды. Онда сыншыл реализм туралы
алғашқы пікірлер нышанын кездестіруге ... ... ... сындар әдебиетінің бай тәжірибесін меңгеруге бет алушылық, қазақ
көркем сөз ізденістерінде ... ... ... айтады.
Байтұрсынұлы әдебиет зерттеушісі ретінде қазақ әдебиетінің даму ... дара ... ... барлық халықтар әдебиетіне ортақ ... ... ... ... ... ... ... осы еңбегінен айқын
көреміз. Сөз өнерінің көне дәуірдегі ... 15-17 ... ... біразы ақын назарына іліккен. Асан Қайғы, Нысанбай жырау,
Бұдабай ... ... би, ... ... ... ... ... Ақмолда,
Әбубәкір, Шортанбай, Байтоқ, Сүгір ақын, Мұрат, Досжан, Орынбай, Шернияз т,
б. ақын-жазушылар шығармаларынан үзінділер бар.
2.1 Ахмет ... ... ... ... өзге оқыған замандастары өз бастарының пайдасын ғана ... ... ... сатып жүргенде, Ахмет халықтың арын іздеп, өзінің ойға алған
ісі үшін бір ... ... ... ... ... ұлтын шын сүйетін шын
ұлтшыл.
— Сәкен Сейфуллин
… А. Байтұрсынұлының өлеңдері өзінің сыртқы қарапайымдылығы, ішкі
мазмұны, жеңілдігі және ... ... ... ... ... ... А. ... арқасында санасыз түрде болмаса да шын мәнінде
орыстана және татарлана бастаған қазақ зиялыларының бір тобы ... ... … өз ... ... ... ... Дулатұлы
Ахаң ашқан қазақ мектебі, Ахаң түрлеген ана тілі, Ахаң ... ... ... “Қырық мысал” , “Маса”, “Қазақ” газетінің ... қан ... ... ... ... ... ... білім, саясат
жолындағы қажымаған қайратын біз ұмытсақ та, тарих ... ... Оны ... бәрі ... ... ... ешкім де дауласпайды.
— Мұхтар Әуезов
Ломоносовтың бойында екі түрлі қабілет бар- ... пен ... ... ... ... күштірек”- деген еді В. Белинский.
Осыған ұқсас жайды Ахмет бойынан да ... Оның ... ... жеңіп
кетті… Қазақ даласына азаттық идеясы тарай бастаған тұста жаңа поэзияның
бастаушысы, алғашқы ту ... ... ... ... да ... ... Серік Қирабаев
Екі жинақ- “Қырық мысал”, “Маса”- қазақ ... ... ... ... ... ... ... ақындық
дәстүрі ілгері жалғасты, заман талабына сай жігерлі поэзия ... ... ... ақындардың жаңа буыны тарам- тарам жүлгелерді ... ... ... ... ... ... ғалым Ахмет Байтұрсынұлы туған тілдің, ... ... ... ... ... ... ... жасады. Бірде- бір
бөгде тілдің сөзін қоспай, бірде- бір цитата келтірмей, таза, ... ... ... қисынды баламалармен “Әдебиет танытқышты” жазып шықты.
— Сырбай Мәуленов
Біз бүгін Ахаңның “Әдебиет ... ... ... ... Мұның мәнісі- екеуі де: бірі грек әдебиетінің, екіншісі
қазақ әдебиетінің ... ... ... ... ... ... бір-
бірінен неғұрлым ерекше болса, бір-біріне солғұрлым ұқсас болады”.
— Зейнолла Қабдолов
Қазақ тілі мен кітабын ... ... ... ... жасап, қазақ
мектебінің іргетасын қалаған алғашқы адам- Ахмет.
— Сәбит Мұқанов
Ұлы ағартушы Алтынсариннің ... ... ... нағыз
ғылымдық дәрежеге көтеріп, жетер жеріне жеткізіп ... ... ... ... Бір ... сары маса боп ызыңдап оятқан Ахметті қазақ еңбекшілері
де қадірлей біледі, сөзін оқып, сүйсінеді.
— Ғаббас Тоқжанов
Ахмет Байтұрсынұлы- ... ... ... ... ... ... авторы. Соңынан із салған ... ... ... бірнеше буыны сауатын Байтұрсынұлының әліп-биімен ашып, ана
тілін ... ... ... ... оқып ... ... ... қалдырған бай мұраның тағы бір саласы — ... ... ... ... ... ... тіліне аударып, көркем қазынаның бұл
саласын байытуға мол үлес қосты.
Қазақстан азаттық алғанға дейінгі Ахмет ... ... ... ... ... ... тұлғаның өмірі, ғылыми, әдеби мұрасы
жайлы тілшілер — Ә.Қайдаров, Т.Қордабаев, ... ...... ... ... – К.Нұрпейісов,
М.Қойгелдиев, С.Өзбеков, жас ғалымдар – А.Мектепов, Ғ.Әнесов, Б.Байғалиев
т.б. еңбектері шыға ... Бір ... ... ... ... «Ақ ... Р.Нұрғали), «Тіл тағылымы” (құрастырған Р.Сыздықова) кітаптары
басылды
Қортынды
«Тіл — құрал» тек мектеп оқулықтарының басы емес, қазақ тілін ана тілімізде
танудың басы ... ... ... тілі атты ... ... ... болып
қаланды. Жалпы қазақ тіл білімін қалыптастырып, ... ... ... ... «Оқу ... мен «Тіл ... ... Кезінде қазақ қауымы Байтұрсынұлы десе, Байтұрсынұлын «Тіл —
құралды», «Тіл құралы» десе, Ахметті ... – Ахаң деп ... ... ... ана ... ... зерттеуші Ахмет Байтұрсынұлы өзінің алдына
жүйелі бағдарлама қойғанға ұқсайды: ол ... ... ... ... жасауды мақсат еткен, бұл үшін араб ... ... ... ... ... ... ... екінші – сол жазумен сауат
аштыруды ойлаған, бұл үшін «Оқу ... атты ... ... ... ... ... ... грамматикалық құрылымын ана тілінде талдап беру мақсатын
қойғаң бұл үшін «Тіл ... ... ... ... ... ... атаудың өзі қылмыс саналса, еліміз тәуелсіздік туын тіккеннен кейін
халқымыз ... ұлы ... ... ... отыр.Тау сілеміндей мол мұра
оқырман қолына тие бастады.Қазақстан ... ... ... ... әр ... ... мектептерге,
көшелерге және Қазақстан Республикасының Ғылым ... Тіл ... ... ... ... берілді. Сөйтіп, тарихи әділет, шындық
салтанат құрды; халқының бостандығы, тәуелсіздігі, еркіндігі үшін ... жан ... ... ұлы ... ... Байтұрсынов ұлт күрескерлерінің
сапына келіп қосылды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі :
1. Имаханбет Р.С. Ахмет ... ... ... ... ... Ғыл.-тәж. конф. Материалдары.-Қарағанды: «TENGRI Ltd», 2013.-
382 б.
2. Нұрпейісұлы К. ... ... ... ... // ... 1997 ж. 5 ... −3-5 ... Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес ... ... ... ... 2002. — 768 ... Нұрпейісов. К Алаш һәм Алашорда. — Алматы «Ататек» 1995- 256 ... ... Т. ... ... бе, жоқ әлде ... ... ма? // ... 1991. 26
6. Омарбеков Т., Омарбеков Ш. Қазақстан тарихына және тарихнамасына ұлттық
көзқарас. Алматы: Қазақ университеті, 2004.-388 б.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1950-1960 жылдардағы қазақ прозасындағы кейіпкер сомдау дәстүрі13 бет
Абай философиясы7 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары32 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары жайлы30 бет
А. Байтұрсынұлы8 бет
А. Байтұрсынұлы және ХХ ғасыр басындағы орыс тілші ғалымдары53 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы15 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы туралы15 бет
А.Байтұрсынұлы және терминология мәселелері75 бет
Ахмет Байтұрсынов12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь