Қола дәуіріндегі қазақстан тайпалары

Жоспар

I. Кіріспе:
Қола дәуіріндегі Қазақстан тайпалары.

II. Негізгі бөлім:
I. Қола дәуіріндегі шаруашылық, мал өсіру мен егіншіліктің дамуы.
II. Кен кәсібі, металлургия
III. Қоныстар мен тұрғын үйлер
IV. Қоғамдық қатынастар

III. Қорытынды:
Қола дәуіріндегі Қазақстан тайпалары
Дәуірдің ерекшеліктері; Неолит дәуірінде-ақ бола бастаған шаруашылық өзгерістері нәтижесінде біздің заманымыздан бұрынғы II мың жылдықта малшылық-егіншілік экономикасы мен жоғары дамыған металлургия қалыптасты. Өндіруші тұрпаттағы экономикаға көшу Қазақстан территориясындағы бүкіл жағдайды түбірінен өзгертті. Қоныстарын жиі өзгертетін, жігерлі, пысық малшы тайпалар ұлан-байтақ және қуатты бірлестіктер құрды; бұлардың қалыптасуында соғыс қақтығыстары едәуір роль атқарды. Қару енді жабайы хайуандарды аулау үшін ғана емес, сонымен қатар тайпалардың қақтығыстарында да жиі пыйдаланылатын болды. Қару жасау бірте-бірте металл өңдеудің дербес саласына айналды.
Археологиялық материалдар бойынша, андроновтық тұрпатты ескерткіштер қалдырған далалық малшы-егінші тайпалардың мәдени ортақтығы жақсы мәлім. Барлық жергілікті өзгешеліктеріне қарамастан ұлан-байтақ территорияға тараған бұл тайпалар неолит дәуіріндегі тайпалық ала-құлалықтың орнына айқын мәдени біркелкілікті көрсетті.
Қола дәуіріндегі қоғам прогресі екі факторға байланысты. Олардың бірі — жаңа дәуірді белгілеген фактор — палеометалдардың өндірістік жолмен игерілуі болды. Біздің заманымыздан бұрынғы II мың жылдықтың ортасын Қазақстан тайпалары қола заттар жасау ісін меңгерді.
Біздің заманымыздан бұрынғы II мың жылдықтың басында-ақ Поволжьенін, Приуральенің, Қазақстан мен Алтайдың далалық тайпаларында комплексті малшылық-егіншілік шаруашылығы қалыптасады. Ал біздің заманымыздан бұрынғы II мың жылдықтың ортасында Қазақстанның далалық тайпаларында алғашқы өндірістің өрлеуі байқалды, мал өсіру интенсивті түрде өрістеді. Осы уақыттан бастап далалық Евразия халықтарының шаруашылығында мал өсіру неғұрлым көбірек орын ала бастады. Біздің заманымыздан бұрынғы II мың жылдықтың аяғында — I мың жылдықтың басында далалық өңірлердегі халықтардың көпшілігі шаруашылықтың маманданған жаңа түріне — көшпелі мал шаруашылығына көшеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін Алматы 2005 ж.
2. Артықбаев Р. Қазақстан тарихы Алматы 2005 ж.
3. Әлиев Қ. Ежелгі және ортағасырлық Қазақстан Алматы 2005 ж.
4. Маданов Х. Қазақ мәдениетінің тарихы Алматы 2005 ж.
5. Маданов Х. Ұлы дала тарихы Алматы 2005 ж.
6. Мусин Ч. Қазақстан тарихы Алматы 2005 ж.
7. Қазақстан тарихы 2 томдық Алматы 2005 ж.
8. Қазақтың көне тарихы Алматы 2005 ж.
9. Маданов Х. Қазақтың ұлттық мәдениеті Алматы 2005 ж.
10. Маданов Х. Қазақ халқының арғы бергі тарихы Алматы 2004 ж.
11. Қазақстан тарихы Алматы 2005 ж.
12. Қазақ тарихынан Алматы 2005 ж.
13. Ежелгі Қазақстан Алматы 2006 ж.
14. Смағулова Қазақ тарихы 2005 ж.
        
        Қола дәуіріндегі  Қазақстан тайпалары
Шаруашылық, мәдениет және қоғамдық қатынастар
Мал өсіру мен егіншіліктің ... ... ... мен ... ... ... қатынастар
Қорытынды
Қола дәуіріндегі Қазақстан тайпалары
Дәуірдің ерекшеліктері; Неолит дәуірінде-ақ бола бастаған шаруашылық
өзгерістері нәтижесінде ... ... ... II мың ... ... мен жоғары дамыған металлургия қалыптасты.
Өндіруші ... ... көшу ... территориясындағы бүкіл
жағдайды түбірінен өзгертті. Қоныстарын жиі өзгертетін, жігерлі, пысық
малшы тайпалар ... және ... ... ... бұлардың
қалыптасуында соғыс қақтығыстары едәуір роль ... Қару енді ... ... үшін ғана емес, сонымен қатар тайпалардың ... жиі ... ... Қару ... ... ... ... дербес
саласына айналды.
Археологиялық материалдар бойынша, андроновтық тұрпатты ... ... ... ... ... ... ... мәлім.
Барлық жергілікті өзгешеліктеріне қарамастан ... ... бұл ... ... дәуіріндегі тайпалық ала-құлалықтың орнына
айқын мәдени біркелкілікті көрсетті.
Қола дәуіріндегі қоғам прогресі екі факторға ... ... — жаңа ... ... ... — палеометалдардың өндірістік жолмен
игерілуі болды. Біздің заманымыздан бұрынғы II мың ... ... ... қола ... ... ісін ... заманымыздан бұрынғы II мың жылдықтың басында-ақ Поволжьенін,
Приуральенің, Қазақстан мен Алтайдың далалық ... ... ... ... Ал ... ... ... мың жылдықтың ортасында Қазақстанның ... ... ... ... байқалды, мал өсіру интенсивті түрде өрістеді. Осы
уақыттан бастап далалық ... ... ... мал өсіру
неғұрлым көбірек орын ала ... ... ... ... II ... ... — I мың жылдықтың басында далалық өңірлердегі халықтардың
көпшілігі шаруашылықтың маманданған жаңа ...... мал ... ... ... мал өсірушілердің бөлініп шығуын Ф.
Энгельс ең бірінші ірі ... ... ... деп ... ... Азия ... Европаның далалық аймағында бақташы тайпаларының бөлініп шығуы,
шынында, ... ... ... II мың ... ... ... деуге
келеді, алайда әр қилы табиғи ортадағы дамудың әр түрлі қарқынын еске алу
керек.
Алғашқы экономиканың ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, қола дәуірінде ұзаққа созылған салқын -
ылғал кезеңнің орнына климаттың жылылық пен ... ... ... мың ... ... ... ... сөйтіп, ксеротермиялық минимум
дәуірі басталды. Қуаңшылық дәуірінде өзендердің суы тартылды, ... ... ... ... су ... ... ... Солтүстік жартышардағы құрылықтардың жалпы ылғалдылығы ... ... ... ... Шығыс Европамен Батыс Азиядағы далалық
тайпалардың шаруашылығы мен тұрмысында болған өзгерістерді археологиялық
деректер де: растайды. ... және ... ... ұзақ ... су ... жаңа ... — құдық қазу ... ... ... ... ... мен ... ... орманды
және тайгалы аймақтарының тайпа-лары энеолит пен әуелгі қола ... және ... ... ... көп ... ... ... климат
өзгергенде бұл ұқсастық жойылады. Біздің ... ... II ... ... ... ... ... бұл аудандарда да
малшылық – егіншілік шаруашылығы өрістеп, мал ... ... ... ... ... өлкесінің тайгалы-батпақты аудандарына дейін
бұл аймақтың халқына тән емес ежелгі мал ... ... кең ... және ... ... ... ... күшеюіне, сірә, сол жоғарыдағы табиғи-климаттық құбылыстар себеп
болса керек.
Халықтың қоғамдық құрылысы мен семьялық-некелік қатынастарында мәнді-
мәнді ... ... ... ... ... екі бағыты болып табылатын
мал шаруашылығы мен ... тез ... ең ... ... ... ... ... өзі қоғамда еркектер ролінің күшеюіне және түптеп
келгенде, аналық ру орнына ... ру ... ... жет-кізді.
Қоғамдық өмірдегі ірі өзгерістер өндіргіш күштердің өсуіне, қоғамдық
еңбектің ... ... ... ... ... ... Жеке семьялар оқшауланды, семьялық меншік кеңейді, рулық
қауым ішінде мүлік теңсіздігі өсті.
ШАРУАШЫЛЫҚ, МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ ҚОҒАМДЫҚ ҚАТЫНАСТАР
Мал өсіру мен ... ... Тағы ... ... ... адам ... ... заңды кезеңі болды. Қолға үйретілген және қолда
өсірілген жануарлар ... ... ... ... әсіреее, қыста, тамақ қоры
болуын қамтамасыз етті. Тағы жануарларды қолға үйрету ... ... ... ... ... ... ... батыс,
орталық және шығыс аудандарыңдағы неолиттік тұрақтарда тағы жануарлардың
сүйектерімен қатар қолға үйретілген сиырдың, ... ... ... ... ... ... ... кейінгі қола дәуірінде қолға
үйретілген-жануарлардың саны көбейді, малдың түрлері де ... Нақ ... мал ... ... ... Ф. Энгельс атап айтқандай, «бақташы
тайпалар басқа варварлар көпшілігінен бөлініп шықты — ... өзі ең ... ... еңбек бөлінісі болды». Қола дәуірі шаруашылық формасы
ретіндегі ... ... ... ... дәуірінің әуелгі кезеңіндегі қоныстарда жиналған сүйек материал
бұл уақытта Қазақстан территориясындағы адамның негізгі кәсібі үй ... ... ... ... ... ... ... көбі ірі қара болды; оны жаю
үшін жайылмадағы шалғын пайдаланылды. Қой мен жылқы аз ... Кәрі ... әр ... төл ... ет дайындауға арналды, ал төлдің бір бөлегі өсімге
қалдырылды.
Үй маңында мал бағудан бірте-бірте жайлауда мал бағу ... ... ... ... ... ... бір жайылымнан екінші жайылымға
жылжи келіп ... ... ... ұсақ ... ... ... ... көбейді. Мәселен, Атасу қонысынан табылған сүйектердің дені
жылқының сүйегі болып шықты.
Дамыған қола дәуірінде жылқы ... ғана ... міну ... ... Мұны ... ... Тастыбұтақтагы қоныстарда
табылған, сүйектен жасалған жұмсақ уыздықтардың ... ... ... ретінде пайдалану даладағы және биік таудағы ... ... ... ... Қазақстанның далаларында түйе қолға
үйретілді. ... II ... ... ... ... ... ... қонысында да түйенің кейбір сүйектері табылды.
Ежелгі замандағы мал шаруашылығы экстенсивті шаруашылық ... ... ... ... ... тебінге жарайтын ( қыста қар
астынан аяғымен шөп аршып алуға және ұзақ жер ... ... ... ... мал ... өсіріп, өндіру малдың көбеюіне жеткізді. Қола дәуірі-
нің соңғы ... ... ... ... мал ... ... саласына айналды және көшпелі мал шаруашылығына жақын
форма алды.
Сірә, ол кезде ... ... ... халықтың
бәрі бірдей шаруашылықтың осы жаңа формаларына көше қоймаған болу ... ... қола ... ... ... ... Мало-
Қрасноярка), Батыс Қазақстандағы (Алексеевка) және Солтүстік Қазақстандағы
(Явленка I) қоныстарда малдың дені әлі де ірі қара ... ... мал ... ... ... дәуірінен
бастап егіншілік дами бастады. Қола дәуірінің тайпалардың шаруашылығында
мал ... мен егін салу ... ... өзара байланысты болды.
Мәселен, Усть-Парым конысында (Шығыс Қазақстан) табылған ... ... ... ... Ол уақыттағы адам кездейсоқ, ұсақ егістен
өзендердің жайылмаларындағы шағын алқаптарға үнемі егін егуге көшті.
Әуелгі қола дәуірінің ... ... және бұғы ... теселер табылды. Жер қонсытатын таяқтармен және мүйіз теселермен
салыстырғаида тас кетпендер ... ... ... ... ... ... болатын. Тастан астық үгітетін құралдар да: ... ... ... келілер, келісаптар жасалды. Егін
жинауда алғашқы кезде, сірә, қола пышақтар пайдаланылған болса ... ... қола ... ... әр ... қола және мыс ... қола шалғылар
пайдаланылды (Шағалалы қонысы), Олар, сондай-ақ, қысқа Мал үшін пішен
дайындауда, ... ... ... ... ... ... құралдардың пайда болуына байланысты егіс те біраз өсті.
Негізінде бидай, қара бидай, тары егілді.
Мұнымен бірге, ... ... ... ... ... тұз ... — қаз бен сұр тырнаның сүйектері (Қанай),
шортанның, бекіренің сүйектері мен ... ... ... ... мұны ... қыш және тас ... ... болады. Алайда
қода дәуірінде аң аулау мен балық ... ... ... ... ... хайуандардың (елік, марал, солтүстік бұғысы, арқар, қабан, ... ... ... сүйектерінің үлесі әуелгі қола дәуірінің ... ... қола ... ... ... ... 4 процентке дейін
(Трушниково), ал Солтүстік Қазақстанның қоныстарында 1 процентке ... ... ... ... ... ... қола ... даму сатыларын сипаттайтын материал шаруашылық ... ... қола ... ... үй ... мал өсіруден
жайлауда мал бағуға одан кейін көшпелі мал ... ... Нақ ... ... ... өзгерістерді туғызды, дегенмен, ... ... ... ... ... жоқ. ... және басқа
факторларға байланысты кейбір ... ... ... ... ... ... ал екінші бір аудандарда әуелі қара ... ... ... ... Маркс «әр түрлі қауымдар өздерінің ... әр ... ... ... мен әр ... ... ... -деп атап айтқанда, міне, осы жайды көрсеткен.
Кен кәсәбі, ... Қола ... адам ... ... ... мал ... және егін ... қатар әр түрлі рудаларды
өндіру, тас пен сүйекті ұқсату аса маңызды роль ... ... ... ... ... ішінде,—деп жазды Ф.Энгельс
— моталды рудаларды қорыту мен ... ... ... ... ... Металдардың ішіндегі ең маңыздылары мыс пен қалайы, ... ... қола ... Қола іске ... құрал мен қару
берді...»
Геологиялық зерттеулер ежелгі заманда тоттанған мыс рудаларын өндіріп,
қорыту ісінің зор ... ... ... Ең ... ... ... өңірінде қорытылған мыстың көлемі шамамен 100 мың тонна ... ... мыс ... 200 мың ... руда шығарылған, ал Имантау
кен орнынан ежелгі заманда 48 мың ... мыс ... ... ... ... касситерит шығарылған кен орындарының барлық зерттелген
пункттері бойьшша жүргізілген есептің көрсетуінше, ... 130 ... ... Кені ... алынған орындардың аумағы мен шығарылған ... мыс, ... және ... кен орындарының талай ғасырлар бойына
пайдаланылып келгенін көрсетеді.
Мысы мен ... мол, ... руда ғана ... ... ... ... ... мен әдісі рудалы қабаттың орналасу
жағдайларына байланысты ... ... алу ... тек рудалы өзектердің
бойымен жүргізілді, ал бос ... ... қала ... ... ... ... ... кварциттерден жасалған тоқпақшалармен, балталармен
қарапайым «қайлалау» арқылы өндірілді.Қайлалауға келмейтін ... ... ... уату ... ... ... ... немесе забойдың
алдындағы қуысқа от жағылды, ал тас әбден ... ... оған су ... ... тас ... ... ... ағаш күрекпен тері қапқа
салынды, сөйтіп, сыртқа шығарылды.
Отпен уатумен ... ... де ... оның ізі Жезқазған маңында
сақталған (Орталық Қазақстан). Ежелгі руда ... ірі, ... ... ... ... ... содан кейін кварциттік балғамен соққылап, асты
үңгіленген руданы түсірген. Терең ... ... ... ... үшін әр ... ... қабат қалдырылған, кейде ағаш ... ... ... ... ... руда қазушыларды басып қалып
отырған. Үңгімелерде табылған адам қаңқалары және олардың ... ... ... ... тері қаптар осыны көрсетеді.
Жер бетінде, кен орнынан сыртқары ... ... ... су ағатын
жырада және су жинау үшін арнайы қазылған орда руда тас ... және ... ... ... ... ... Су руданы «сулап» байыту үшін ... ... рет ... ... алу үшін ... ... ... уатылған руда
ағаш күрекпен немесе ірі малдың жауырынымен жиналып алынып, тері ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылған
жануарлар сүйектері. Милықұдық, Сорқұдық, Кресто (Орталық Қазақстан) ежелгі
кен орындарынан кездесті; олар ... ... ... ... ... ... өндіріліп, уатылған жерлерде металдан, тастан, сүйектен жасалған
көптеген кен құралдары — төрт қырлы қола ... ... тас ... ... ... ... ... сыналар, руданы үгетін келісаптар,
келілер, сондай-ақ сүйек ... ... ... жасалған балғалар,
киік жүйесінен жасалған сыналар, руданы қапқа салатын мал жауырындары ... ... Руда ... ... ... ... жерде қорытылды. Бұл
үшін көрік тәрізді қорыту кештері ... ... ... ... ... ... ... құяр жерінде, Қанай аулының: жанында
табылды. Қанай аулының қонысы жанында, сайдың көмір араласқан көп мыс ... ... ... үшін ағаш көмірі, флюс ретінде ... ... Мыс ... күлі Атасу, Суықбұлақ қоныстарында, кесек-кесек
рудалар, шлактар, мыс құймалары Былқылдақ I, Бұғылы I ... ... ... ... ... ... II қоныстарында табылды.
Мыс рудасы мен қалайы рудасы жеке-жеке балқытылды, ал ... ... ... ... ... тиісті мөлшерде қалайы қосылды. Мұны ... ... Г. Н. ... ... ... ... ... -
қалайының домалық кесектері бар құймалардың қалдығын тапқан.
Қола заттарға жасалған химиялық және спектрлық анализ және заман-дағы
металлургтердің қара ... ... әр ... ... ... ... өздерінің қалауынша қосқанын көрсетеді. Олар қорытпада қалайының
үлесі көбірек болса, металдың қатты, бірақ ... ... ал ... ... ... онда, керісінше, металл неғұрлым жұмсақ және иілгіш
болатынын білген. ... ... ... жасау үшін мысқа әдетте 4%,
шапқы және кескіш құралдар жасау үшін 6 ... 9 ... ... құралдар үшін және құрылыс құралдарының кейбір түрлері үшін 9
проценттен 12 ... ... және одан да көп ... ... ... заттарда да қалайының проценті көп болды. Ал ... ... аз ... ... ... ... болса, орақтың жұқа жүзі
сынығыш ... және тез ... ... ... ... ... ... Алексеевское,
Новоникольское I, Петровка II қоныстарынан табылды. Бұларда бітімі әр
түрлі тас және балшық ... ... ... және ... ... ...... мен дүмі шығыңқы балталар, қанжарлар мен
пышақтар, ... мен ... ... ... ... заттар көбінесе
соғу, қақтау, ойып өрнектеу арқылы жасалды. Олар — ... ... ... ... ... ілгектер, тізбектер, білезіктер, моншақтар,
өңір жиектер, тағысын-тағылар.
Қола дәуіріндегі Қазақстан территориясында тұрған ... ... ... заттары — алтынмен апталған қола ... ... әр ... ... күрекше тәрізді түйреуіштер, ромб
тәрізді тармақты және сопақша ілмешіктер. Сол уақыттың өзінде-ақ ... ... ... ала білген, одан моншақ, тізбек ... ... қола ... руда өндіру ісінің кеңінен
жүргізілуі шикізат жөніндегі өз қажетін қанағаттандыруға ғана емес, сонымен
қатар металдың бірсыпырасын ... ... және ... ... тайпалар
арасындағы айырбас үшін пайдалануға да мүмкіндік ... ... ... мыс ... ... ... ... дәуірінде кеңінен пайдаланылуы нәтижесінде тас құралдар мен ... ... қола ... мен қарулар пайдаланылатын болды, Кен
кәсібінде тас құралдардың ролі сақталды (балғалар, ... ... т.), ... ... да қола ... ... балғалар қолданыла бастады.
Енді тас, негізінен, кейінгі тарихи мамандарда да ... ... ... ... ... ... ... жүкше, ұршықбас, сыр түйгіш секілді
құралдар молі бұйымдарды жасауға пайдаланылды.
Металдан, тастан ... ... ... ... ... ... ... Олардың жасау үішн ірі малдардың жіліктері, қабырғалары,
жауырындары ... ... ... балшық ыдыста қайнатылып,
жұмсартылады, бұдан кейін майы жоқ, иілгіш, жұмсарған ... оңай ... ... ... соң ... тән қатты, берік қалпына қайта ... мен ... ... ... территориясында қола дәуірі
қоныстарының жүзден астамы мәлім, олардың отызында ... ... ... ... өзендердің жайпақ жағасында, кең жайылмада, мүйісте,
кейде көл маңында орналасты; бірақ мұнда да олар ... ... ... дала ... құяр ... ... өйткені, мұндай жерлерде
шөп көп болды, ал топырағы кетпенмен ұқсатуға ыңғайлы болды. ... 6-10 ... ... 20 үйден құралды; олар өзен жағасына бір
немесе екі қатар болып орналасты. ... ... ... ашық алаң қалдырып
айнала салынды; бұл алаң қоғамдық жиындар орны ретінде ... мал ... ... ... ... жартылай жертөлелер мен жер ... ... ... ... ... ... ... үш түрін атап
өтуге болады, олар: тік ... ... және ... ... жертөлелер;
бәрінің де дәліз сияқты шығар аузы болды. Қабырғаларды ... ... ... ... ... ... ... ағаштар немесе
шарбақ ұсталып, балшықпен сыланатын, кейін сыртына күл себіліп, ... ... ... ... ... 100 шаршы метрден 300-— 400 шаршы
метрге дейін ... ... және ... ... аудандарында ағаштың
жоқтығы себепті ... ... ... ... тас көп ... ішкі жағынан тас қаланды, тастан қалап бөлме-бөлме етіп
бөлінді ... ... I, II, ... Тастыбұтақ). Ал жер үстіндегі
үйлердің қабырғаларын ... ... ... қима ... ... қалай жабылғанын Ақсу-Аюлы, Дәндібай, Ортау тұрпатты
бейіт ... ... ... ... ... тебелері
қиыстырылып шығарылды немесе тақталар бірінің үстіне бірі сатылана салынып,
сүйірлене көмкерілді, бірақ төбесі жайпақ үйлердің ... да ... ... және ... ... ... ... құрылымдар тұрғын
үйлер мен қора-қопсылардың негізі болды. Олардың төбесі жайпақ немесе екі
сайлы етіп ... ... ағаш ... ... ... жер ... шаруашылық, ұралардың саны мен
орны үйдің немесе оның жеке бөлегінің нақ иеге ... ... ... ... жерде металл қорытылып, құралдар жасалды, Кейбір ... ... ... және діни ғұрыптарды орындауға арналды.
Қоныстарға жақын жерде ... ... ... ... ... ... салынған немесе қырынан қойылған және қазылып орнатылған
тақта ... тік ... ... ... қоршалатын болды,
кейде обалар да етегінен тақта тастармен айнала көмкерілді, осындай ... ... ... да ... Оның ең көп ... түрі ... тігінен қойып жасалған немесе жалпағынан ... ішке ... өріп ... тас жәшіктер болды.
Үйдегі кәсіптер. Мал шаруашылығы тамақ өнімдерін ғана беріп қойған
жоқ, сонымен қатар киім мен ... ... ... да ... ... ... кәсібінің болғанын қара дүрсін тоқыма станогінің
ұршықбастарының, сүйектен, тастан, балшықтан жасалған шүйке орағыштардың
және ... ... ... ... тартатын сүйек жуалдыздардың
табылуы дәлелдейді. Жүн киімдер қойдың биязы жүні мен ... ... ... ... ... қара ... ... зығырдан және,
қалақайдан иірілген жіптерді де қолданды.
Бұлардан шаруашылыққа қажетті арқан ... ... ... ... ... киім ... ... аяқкиім қалдықтарына қарағанда, олар ... ... ... ... ... ... жіліншік тұсынан
баумен тартылып байланған. Теріні ұқсату үшін ірі малды жақ сүйектерінен
жасалған ... ... және ... жиі ... ... мен ... басына жүннен тоқылған немесе теріден тігілген
құлақшын киді. Сыртқы киімдер де жүн ... ... ... ... қос
өңірлі болды немесе мойнында ... ... сол ... бір ... киімі көйлек, құлақшын, тері аяқкиім болды. ... ... ... ... етегі тізеден төменірек түсетін, жеңі ... ... ... ... қатар-қатар моншақ тағылды. Белдемшенің
алды белдігінен етегіне дейін бірнеше қатар ақ ... ... Мата ... ... әр ... ... — ал ... қызыл көк бояумен
боялды.
Қабірлерден табылған көптеген сәндік заттырға қарап, ... ... ... ... сырғалар мен бұрама самай ... өңір жиек ... ... тізілген алқа таққан, қолдарына
білезік, жүзік салған деуге болады. Киімнің ... ... ... ... ... ... таққан. Табан із, дөңгелек, ... ... ... салпыншақтар мен белдік құрсаушалар кеңінен
тараған. Еркектер де, ... де ... зат және бой ... ... ... аңдар мен малдардың азуларын тағатын болған. Олардың
кейбіреулері қызыл ... ... ... ... ыдыстарын жасау ісі едәуір орын
алды. Оның бәрі шаруашылық нен ... ... ... ... ... ... ... болды.
Ыдыс-аяққа қарап, олардың жасалу техникасы туралы сөз етуге болады.
Балшық өте мұқият ... ... ... ол бірнеше километр жерден
әкелінетін болған. Кейін барып ұқсатылатын, атап ... ... ... жаз бойы ... болды, одан кейін жібітіліп,
иле-нетін болды.
Ыдыстар қолмен жапсыру арқылы жасалды. ... ... ... немесе бүйірі сәл шығыңқы құты тәрізді) таспалық
техникамен жасалған. ... ... ... әдісі болды;
мұндай добалшалар ретінде жүн матадан тігіліп, ішіне ылғал құм толтырылған
дорба пайдаланылды. Дорба тиісті ... ... оны ... ... түбі ... ... ... балшық кесектен
қалыптастырылды; мұндай кесекке жұмыр тас ... ... ... ... ... де, түбі де ... ... мойны әдетте тікше
ыдыстар жасалды. Ыдыстардың көбі сырт жағынан, кейбіреулері іш ... ... су ... болу үшін күйдіруден бұрын, қызған сүйек
тегістеуішпен ... ... ... ... ... ... соң тегіс, тығыцз болды, ал күйдірілген соң ... ... ... ... ... ... ... өрнектелді. Өрнек күйдіруден бұрын
шикі немесе тобарсыған балшықтың бетіне, алдына ала сызылған жобамен емес,
көзбен ... ... ашық ... ... ... желқуарлы үйде кептірілді. Кейде
қабырғаларының жұқалау жерлері ... ... ... ... ... ... жерлері кепкенше ылғалды сақтау үшін уақытша сулы
шүберекпен немесе ... ... ... ... ашық отта ... ... Кептіру мен күйдіру кезінде ыдыстар жарылмауы үшін балшық
майсыздандырылды, ол үшін үгітілген кварц, ... құм, ... ... ... ... жасалу техникасын және өрнегін салыстыра зерттеу
қола дәуіріндегі мәдениеттің әрбір ... ... ... бір ... екенін анықтауға мүмкіндік берді.
Әуелгі қола дәуірінде бүйірі тікше немесе біраз шығыңқы, мойны ... түбі ... ... ... болды. Тісті немесе ... ... ... ... шаршы, үш бұрышты, сопақша ойықтар,
қисайта батырылған түтікшемен түсірілген «орақ тәрізді» ... ... ... кеп ... ... ... ... «меруерттер» —
дөңгелек, томпақ өрнектер кездеседі. Ыдыстардың бүйірі мен түбі ... ... ... ... ... ирек ... ... сызықшалармен толтырылған үш бұрыштардың қиюласуынан
құрылады.
Орта қола ... тән ... түбі ... ... ... ... мойны мен бүйірінің арасы ойықталып жасалады. Өрнек
типыл ... ұсақ ... ... ... Бұл ... ең ... геометриялық өрнек — үш бұрыш, меандр, сынық, ирек ... ... әр ... ... ... дөңгелетіле жасалған құмыралардың
көбінесе ернеуі, мойны, ... жағы ... ал иіні ойық ... үш ...... ... ... бөлегіне, түбіне жақындау
жерге салынады. Кейде ыдыстың түбі өрнектеледі.
Соңғы қола дәуіріндегі құмыралардың дені иіні дөңгелек, ... ... ... ... ернеуіне қиғаш және айқыш-ұйқыш кертелері бар
балшық таспа жапсырылады. Кейде иініне ... ... ... ... ... ... ойық, шырша, «меруерт» түрінде сурет ... ... жағы ... ... ... немесе ешбір өрнексіз құмыралар
да кездесіп қалады.
Қола дәуіріндегі ежелгі ... ... ... ... ... ... ... мен өнер ... ... ... ... ... бір болса да, «аң» стилінде жасалған заттар ... ... ... ... мен ... I қоныстарынан
табылғандары хылқытың жақ ... ... ... ... басының
бейнелері бар. Шебер сүйектің табиғи бітімін пайдалаиған; ел сүйекті ойып,
көз, ... ... ... ... ... тастап, тегістеп жылтыратқан. Әсем
жануардың басын көрнекті етіп көрсету үшін ... өзі де ... ... өзенінің жағасында табылған тас келісап барынша назар аударады,
онда ... ... ... ... бейнесі бар. Беті сопақ, сәл ... өте ... ... кең. ... тар және қабақ сүйегі ... ... ... тым төмендеу көрінеді. Мүсіннің ... ... ... ... ... ... ... тараған жатық, шығыңқы қыр-лармен
бейнеленген. Ерні жұқа, ұзын, құлағы ірі, мұрты ... ... ... ... иегін жауып тұратын етіп салынған. ... сырт ... ... деңгейінде, астымен қатар шығыңқы қыр бар, ол ... ... ... орап тұр. ... ... төмен қарай жіңішке кескішпен тікше
қысқа сызық ... ... ... ... қару жасай білді; ол қару үнемі
жетілдіріліп отырды. Қару-жарақтың көп ... ... жаңа ...
көшпелі мал шаруашылығына көше бастауға байланысты ежелгі қоғамның өмірінде
соғыстардың ролі күшейгенін ... ... ... ... жебеге
кигізілетін ұңғыма жасалған қола ұшы бар жебелер болды. Қолма-қол шайқаста
қола ұшы бар найзалар, ... дүмі ... ... ... ... ... жауынгерлер қола қанжар асынды; қанжардың жетесінің
сүйек ... ағаш ... ... ұшы ... Қола ... ... кезенінде
қалпақша түрінде жасалған немесе айқыш-уйқыш тұтқа-тиегі бар, ... ... да ... ... қатынастар. Қазақстанда қола дәуіріндегі тайпалардың негізгі
кәсібі бақташылық, мал шаруашылығы мен кет-пенді ... ... ... дамуы қоғамның азық-түлікпен және тұтыну бұйымдарымен
көбірек қамтамасыз ... ... ... ... болуына,
айырбастын одан әрі өсіп, ... ... ... ... қорлана
бастауына жеткізді.
Мал шаруашылығының интенсивті дамуы ең бірінші ірі ... ... ... ... бұқарасынан бақташы тайпалардың бөлініп шығуының
негізі болды. Қола дәуірінде егіншіліктің ... да ... ... Жер
бұрынғыша кетпенмен өңделсе де, дегенмен, өңделетін жердін ... ... ... ... өзгерістер қоғамдық ұйымдағы
өзгерістерге сөзсіз жеткізуге тиіс ... ... ... ... келіп, Энгельс былай деп
жазды: «Мал кәсіптің жаңа құралы болды; оларды әуелі ... ... ... ... ... ... ісі болды. Сондықтан мал соның қолында
болды; малға айырбасталып алынған товарлар мен кұлдар да ... ... Енді бұл ... ... бүкіл артық өнімі еркектің қолына ... оны ... ... ... оның ... ... ... «Жабайы»,
жауынгер және аңшы, үй ішінде әйелден ... ... ... риза ... бақташы өзінің байлығына мақтанып, бірінші орынға шықты, ал
әйелді" екінші орынға ... ... ... ... ... пен ... ... бөлуге себепкер болды... ол енді бұл уақытқа дейін болған
үй ішіндегі қатынастарды мүлде астын-үстіне шығарды, мұның тек бір ...... ... ... тыс жерде басқаша болды.
Үй ішінде еркектің іс жүзіндегі үстемдігі орнауымен бірге оның дара
билігі жолындағы соңғы кедергілер жойылды. Бұл дара ... ... ... ... ... енуі ... бекітіліп, мәңгілік болды...»
Еркек материалдық игіліктерді өндіруде үстем ... ... ол ... ... ... туыстық әке жағынан есептеле бастады. Бұл дәуірде
патриархаттық қатынастардың болғанын растайтын археологиялық ...... ... қос ... онда күйеуінің моласына
кейін әйелін жерлейтін болған.
Қола дәуіріндегі жерлеу ғұрпына тән нәрсе — ... сол ... ... ... ... ... басынын батысқа қаратылуы. Әдетте еркектер
мең балалар сол қырынан, әйелдер оң ... ... ... сол қырынан
жатқызылғандар да кездеседі. Еркекпен ... ... әйел ... оң
қырынан жатқызылады. Сірә, қабірдегі ... қай ... ... ... керек. Бір рудың мүшелері бір қырынан (сол ... ... ... бәрі оң қырынан жерленді, балалар ... (сол ... ... Бұл ... бір руға ... әке ... есептелетіндігіне дәлел бола алады.
Патриархаттық семьялық қауым өзінің дамуында бірнеше кезеңнен өтті.
Алғашқы формасында ол ... ... ... семьяның көп
белгілерін: өндіріс құрал-жабдықтары мен өндіріс өнімдерін ... ... және ... ... шешуде қоғамның барлық
ересек мүшелерінің теңдігін, қауым басшысының беделіне өз еркімен бағынуды
мүра етіп алған еді. Мұндай ... ... ... ... жұп ... бұл ... ... байланысы берік болмады және ортақ
балаларды иемденуге еркектер де, әйелдер де бірдей праволы болды.
Ерте кездегі ... ... ... әке ... ... ... ... құралды және аумағы 200 шаршы метрдей ... да кең ... ... ... тұрды. Әрбір патриархаттық-рулық қоныс-
мекен осындай ... ... ... ... семьялық-өндірістік коллектив болды, ал коллективтік
еңбек тұсында өндіріс құрал-жабдықтары мен өндіріс өнімдеріне ... ... еді. ... ... ... соңғы қола дәуірінде, кейбір күшейген
патриархаттық семьялық қауымдар барған сайын оқшаулануға тырысты; ... ... ... ... ... ... семьялық меншіктің шығуына
әкеліп соқты.
Солтүстік Қазақстандағы қоныстарды қоршай жасалған дуалдар мен орлар
түріндегі ... қола ... орта ... ... ... ... дәуірде пайда болған.
Сондай-ақ қоныстар мен қорымдардан табылған жебелердің қола және сүйек
ұштары да тайпалардың арасындағы ... ... Жебе ұшы бір ... ... ... ... тағы бір жолы ... Қазақстан) адам
қаңқасының жамбас сүйегіне қадалып тұрған жерінен табылды. Қола ... ... ... ... және одан жеке ... ... шығуы нәтижесінде үйлер өзгереді. Олар бітеу қабырғалармен дербес
семьяларға арналған ... ... ... ... ... қонысында жертелелердің бірі ... ... екі ... ... де от ... тамақ пісіретін бөлек жер ошақтары, жер
ошақ жанында ... ... бар. Нақ сол ... ... ... —жақсы
тегістелген күрзі табылды.
Байлардың қабірлерінде алтын және қола заттар, шебер өрнектелген бал-
шық ыдыстар табылды. Мұндай ... тас ... ... ... ... ... ... жәшіктердің көлемі де үлкен.
Семья басшыларының, ру мен тайпа көсемдерінің ... ... биік ... оба ... ... ... гранит тақталардан қоршау жасалған.
Мал санының өсуімен қатар азық-түлік өнімдері мен шикізат сүт, ... жүн, ешкі ... ... ... артық азық-түлік болды, олардан
қор жасауға және ... ... ... Қола ... ... ... айырбас бір тайпаға жататын қауымдардың, ... ... ... ... ... ... және ... сипатта
болды.
Айырбас соңғы қола дәуірі кезеңінде кең өріс ... ... ... құймалары кен орындары бар жерлерден бұлар жоқ ... ... ... ... қоныста меруертті қабыршақтың табылуы
көршілерімен ғана ... ... ... де ... ... ... әсіресе, жеке тайпалар арасындағы айырбастың дамып,
ұлғаюына жылқыны мініске үйретудің, оны көлік ... ... ... ... қола ... ... қоғамының жедел дамуы
мынадай үш ерекшеліктермен – ... қола ... ... және теселі егіншілікпен жүзеге асты.
Қола дәуірі – б.з.д. 2-1 ... ... ... ... ... ... ... тайпалар елді мекендер, таспен
шегенделген қабірлер, кеніштер және жартас ... ... ... ... ескерткіштер қалдырған. Бұлардың бәрі ... деп ... ... ... ... Көне заманнан бүгінге дейін Алматы 2005 ж.
2. ... Р. ... ... ... 2005 ж.
3. Әлиев Қ. Ежелгі және ... ... ... 2005 ... ... Х. ... мәдениетінің тарихы Алматы 2005 ж.
5. Маданов Х. Ұлы дала ... ... 2005 ... ... Ч. Қазақстан тарихы Алматы 2005 ж.
7. Қазақстан тарихы 2 томдық Алматы 2005 ж.
8. Қазақтың көне ... ... 2005 ... ... Х. ... ұлттық мәдениеті Алматы 2005 ... ... Х. ... ... арғы ... ... Алматы 2004 ж.
11. Қазақстан тарихы Алматы 2005 ... ... ... ... 2005 ж.
13. Ежелгі Қазақстан Алматы 2006 ж.
14. Смағулова ... ... 2005 ... Кіріспе:
Қола дәуіріндегі Қазақстан тайпалары.
II. Негізгі бөлім:
I. Қола дәуіріндегі шаруашылық, мал өсіру мен егіншіліктің дамуы.
II. Кен кәсібі, металлургия
III. ... мен ... ... ... қатынастар
III. Қорытынды:

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәндібай-Беғазы мәдениеті7 бет
Ежелгі дәуірдегі Қазақстан5 бет
Қазақтар28 бет
Қазақстанды қола дәуiрiнде мекендеген тайпалар12 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ерте темір дәуіріндегі жылқы ауыздығының зерттелу тарихы (б.з.д. VIII-V ғасыр)5 бет
Орталық Қазақстанның қола дәуірі5 бет
Сақ дәуірі тайпаларының шаруашылығы, тұрмысы және қоғамдық құрылысы14 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қола дәуірі кезеңіндегі Қазақстан4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь