Азаматтық қоғамының экономикалық жүйесі

ЖОСПАР
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. Азаматтық қоғам туралы идеялардың тарихи қалыптасуы ... ... ... ... ...5
1.1. Азаматтық қоғамның тарихи қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.8
1.2. Азаматтық қоғам туралы теориялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.15
1.3 «Азаматтық қоғам» түсінігі,белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15.22

ІІ. Азаматтық қоғамының экономикалық саясатын жүзеге асыру механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.1 Экономикалық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.25
2.2 Азаматтық қоғамды реттеудің . экономикалық құралдары ... ... ... ... ...25.30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31.32

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Кіріспе

Курстық жұмыстың өзектілігі. Адамзат дамуының бүкіл тарихы бойынша адамға қатысты әділ болатын, ақыл – парасат, бостандық, сәттілік, тиімділік және әділеттілік мекендейтін идеалды қоғамдық құрылым үлгісін іздестіру, ойшылдарды әрқашан толғандырған.
Қайта өрлеу дәуірінен бастау алатын ізгілік идеялары, әрбір тарихи кезеңде ойшылдардың еңбектерінде өз көрінісін тапқан.Үшінші мынжылдыққа аяқ басқан кезеңде, ізгілік идеялары жалпы әлемдік деп танылып, өз көрінісін құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам идеяларында табады. Қазіргі әлемде мемлекеттер арасында тығыз байланыс, жақындасу және ғаламдану үрдістерінің кең етек алуы, сонымен қатар, осы күнгі болмыс шындығы, мемлекеттердің, белгілі бір стандарттарға сәйкес келуін, өздеріне және адамға деген көзқарастарды жаңадан, объективті түрде қалыптастыруды қажет етеді.
Әлемдік саяси – құқықтық ілімнің құндылығы болып табылатын, демократиялық елдердің ата заңдарында бекітілген азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет, ертеңін ойлайтын әр мемлекет үшін ұмтылуға нысана және жоғарғы стандарт болып табылады.
Әрине азаматтық қоғам жүйесі дамыған, құқықтық мемлекеттің экономикасы да тұрақты болуы қажет.
Өзінің тарихи дамуында экономикалық жүйе ұзақ эволюциядан өтті. Қаржы қатынастарының пайда болуы кезінде қаржы жүйесі, жалпыға мәлім, әдетте, тек бір ғана буынмен —мемлекеттік бюджетпен шектелді. Классикалық капитализм жағдайында батыстың көптеген өркениетті елдерінің, соның ішінде бұрынғы КСРО-ның қаржы жүйесін екі негізгі буын — мемлекеттік бюджет пен жергілікті қаржылар құрады.. Олар ақша қорларын қалыптастыруға мүмкіндік берді, бұл буындардың көмегімен мемлекет өзінің саяси және экономикалық функцияларын орындап отырды.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты болып келетін бюджеттің жұмыс жасауы ерекше экономикалық нысаңдар — бюджеттің кірістері мен шығыстары арқылы болып отырады. Олар құндық бөліністің жеке көздерін білдіреді. Категориялардың екеуі де бюджеттің өзі сияқты объективті және олардың өзгеше қоғамдық айналымы болады: кірістер мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз етеді, шығыстар орталықтандырылған ресурстарды жалпы мемлекеттік қажеттіліктерге сәйкес бөледі.
Кірістер мен шығыстардың құрамы мен құрылымы нақты әлеуметтік-экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттік бюджет және салық саясатын жүргізудің бағыттарына байланысты болады. Бұл кезде мемлекет белгілі бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды жұмсаудың қолайлы нысаңдары мен әдістерін пайдаланады.Курстық жұмыстың мақсаты. Азаматтық қоғам түсінігін ,мәнін ашып жеткізу,азаматтық қоғамның экономикаға байланысын,оның экономикалық жүйесіне анықтама беру.Экономикалық саясатты жүзеге асыру механизмдерін көрсете кету,экономиканың тарихын, қалыптасу, өзгеру, даму жолдарын ашу.Мемлекетті реттеудің экономикалық құралдырын, яғни салық саясатын айту.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1 Руссо Ж.Ж. Трактаты. -М., -1969.-158 б.
2 Гоббс Т. Левиафан, или материя, форма и власть государства церковного и гр. -1986.-124 б.
3 Гумбольт В. фон. Язык и философия культуры. - М., -1985.- 45 б.
4 Пейн Т. Избранные сочинения. - М., -1959.-56 б.
5 Гегель Г.В.Ф. Сочинения, т.7. Философия права. - М., - 1936.-390 б.
6 Маркс К., Энгельс Ф. Шығармалар жинағы, т. 1, 27. -М., -1956.- 96 б.
7 Кант И. Сочинения на немецком и русском языках. т. 1, - М., 1994. -28 б.
8 Гаджиев К.С. Концепция гражданского общества: идейные истоки и основные вехи формирования.// Вопросы философии. - № 7. –1991. -38 б.
9 Матузов С.Т. Теория государства и права. – Москва, 2000. 52 б.
10 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государсва. Уч. для вузов. - М., 1999.- 27 б.
11 Азаматтық қоғамды одан әрі демократияландыру және дамыту тұрғысындағы ұсыныстарды талдап – жасау жөніндегі тұрақты жұмыс істейтін Кеңестің меморандумы //Егемен Қазақстан. 2003. –13 наурыз.- 84 б.
12 Аюпова З.Г. Правовая система и гражданское общество в Республике Казахстан: грани взаимодействия и взаимовлияния // Саясат. 2001. -№10-11. -29 б.
13 Баймаханов М.Т. Проблема этатизма. –Алматы. 2001. -22б.
14 Байтұрсынов А. Ақ жол. - Алматы. 1991.-20 б.
15 Балгимбаев А.С. Институты гражданского общества и правового государства как механизм борьбы с коррупцией // Саясат, 1999. -№4.-45б.
16Воронов В. Компромисс и независимость судебной власти// Правовая реформа в Казахстане. 2000. -№1.-28 б.

Номрмативті құқытық актілер:

18 Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы 1995 ж.
19 Қазақстан Республикасының «Салық Кодексі» 2005 ж.

20 Байгісиев М. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы, 1998 ж. 110б.
21 Сахариев С.С. Әлем экономикасы. Аламты, 2003 ж. 85 б.
22 Сәбден О. 21 ғасырға қандай экономикаммен кіреміз. Алматы, 1997 ж. 39 б.
23 Алшанов Р. Қазақстан және даму өрісі. Алматы, 2003 ж. 45 б.
24 Экономикалық саясат. Лекциялар/ Д.Қ. Қабдиев, Алматы, 2002 ж. 69б.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Е.‎ ‏А.Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік Университеті
Заң факультеті
«Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасы‎»
Курстық жұмыс
тақырыбы:‭ ‬«Азаматтық ... ... ... ‬Ю-10‭ ‬тобының‭ ‬студенті
Балтабаев Қанағат
‎ ‏ ... ...... ... ... ... ... идеялардың тарихи қалыптасуы...................5
1.1.‎ ‏Азаматтық қоғамның тарихи қалыптасуы.................................................5-8
1.2.‎ ‏Азаматтық қоғам туралы теориялар........................................................8-15
1.3‎ ‏«Азаматтық қоғам‎» ‏түсінігі,белгілері.....................................................15-22
ІІ.‭ ‬Азаматтық қоғамының экономикалық саясатын жүзеге ... ... ... ... ‏Азаматтық қоғамды реттеудің‭ ‬-‭ ‬экономикалық құралдары...................25-30‭ ‬ ... ... ... ... ... ‬Адамзат дамуының бүкіл тарихы бойынша адамға қатысты әділ болатын,‭ ‬ақыл‭ –‬парасат,‭ ... ... ... және әділеттілік мекендейтін идеалды қоғамдық құрылым үлгісін іздестіру,‭ ‬ойшылдарды әрқашан толғандырған.‭
Қайта өрлеу дәуірінен бастау алатын ... ... ... ... ... ... ... өз көрінісін тапқан.Үшінші мынжылдыққа аяқ басқан кезеңде,‭ ‬ізгілік идеялары жалпы әлемдік деп танылып,‭ ‬өз көрінісін ... ... және ... ... ... ... ‬Қазіргі әлемде мемлекеттер арасында тығыз байланыс,‭ ‬жақындасу және ғаламдану үрдістерінің кең етек алуы,‭ ‬сонымен қатар,‭ ‬осы күнгі ... ... ... ... бір стандарттарға сәйкес келуін,‭ ‬өздеріне және адамға деген көзқарастарды жаңадан,‭ ‬объективті түрде қалыптастыруды қажет етеді.‭ ... ... ... ... ... ... табылатын,‭ ‬демократиялық елдердің ата заңдарында бекітілген азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет,‭ ‬ертеңін ойлайтын әр мемлекет үшін ұмтылуға нысана және‭ ... ... ... ...
Әрине азаматтық қоғам жүйесі‭ ‬дамыған,‭ ‬құқықтық мемлекеттің экономикасы да тұрақты болуы қажет.‭
Өзінің тарихи дамуында‭ ‬экономикалық жүйе ұзақ ... ... ... ... ... болуы кезінде қаржы жүйесі,‭ ‬жалпыға мәлім,‭ ‬әдетте,‭ ‬тек бір ғана буынмен‭ —‬мемлекеттік бюджетпен шектелді.‭ ‬Классикалық капитализм жағдайында батыстың көптеген ... ... ... ... ... ... ... жүйесін екі негізгі буын‭ —‬ мемлекеттік бюджет пен жергілікті қаржылар құрады..‭ ‬Олар ақша қорларын қалыптастыруға мүмкіндік берді,‭ ... ... ... ... ... ... және экономикалық функцияларын орындап отырды.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты болып келетін ... ... ... ... ... ... —‬бюджеттің кірістері мен шығыстары арқылы болып отырады.‭ ‬Олар құндық бөліністің жеке көздерін білдіреді.‭ ... ... де ... өзі ... объективті және олардың өзгеше қоғамдық айналымы болады: кірістер мемлекетті ... ақша ... ... ... ресурстарды жалпы мемлекеттік қажеттіліктерге сәйкес бөледі.
Кірістер мен шығыстардың құрамы мен құрылымы ... ... және ... ... ... асырылатын мемлекеттік бюджет және салық саясатын жүргізудің бағыттарына ... ... ... ... ... белгілі бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды ... ... ... мен ... ... ... мақсаты.‭ ‬Азаматтық қоғам түсінігін‭ ‬,мәнін‭ ‬ашып жеткізу,азаматтық қоғамның экономикаға байланысын,оның экономикалық‭ ‬ жүйесіне‭ ‬анықтама беру.Экономикалық саясатты жүзеге асыру механизмдерін ... ... ... ... ... ... ... ашу.Мемлекетті реттеудің экономикалық құралдырын,‭ ‬яғни салық саясатын айту.
I.‭ ‬Азаматтық қоғам туралы идеялардың тарихи қалыптасуы
1.1Азаматтық қоғамның тарихи қалыптасуы
“Азаматтық қоғам‎” ... түп ... ... ... (‬koinoia politike‭ –‬азаматтық қоғам‭)‬,‭ ‬Цицеронның societas civilis‭ ‬және табиғи құқық идеаларынан алады.‭ ‬Азаматтық қоғам‭ (‬koinoia ... ... ... ... ... ... ... ‬және саяси қоғам немесе мемлекет‭ (‬polis,‭ ‬civitas,‭ ‬staat,‭ ‬etat,‭ ‬stato‭) ‬мәні бойынша бір‭ –‬бірін алмастыратын терминдер болды.
Ежелгі грек ... ... ... ... өмірінің бүкіл салаларын енгізген:‭ ‬жанұя,‭ ‬дін,‭ ‬білім алу,‭ ‬көркем ... ... және ... ... ... ... ‬яғни,‭ ‬азамат болу‭ ‬-‭ ‬мемлекеттің мүшесі болу,‭ ‬яғни,‭ ‬басқа азаматтарға зиян ... ... ... бойынша өмір сүру және әрекет ету.
Осындай түсінік өзгермеген қалпында‭ ‬18‭ ... ... ... ... келді.‭ ‬Дж.‭ ‬Локктың өзі‭ “‬азаматтық қоғам‭” ‬және‭ “‬мемлекет‭” ‬түсініктерін өзара алмастырушы ретінде қолданған.‭ ‬И.‭ ‬Кант өзінің ... ... ... ... ... ... ... түсініктері синонимдер ретінде қолданылады.‭ ‬Осы екі түсініктің бір‭ – ‬біріне жақындығы Ж.Ж.‭ ‬Руссо еңбектерінде ... ... ... ... ‬әр азаматтың биліктік қатынастарға қатысуына,‭ ‬халықтың толық билікке иеленуіне негізделген басқару жүйесі ғана,‭ ‬заңды күшке ие.‭ ‬Осының негізінде,‭ ‬Руссо ... ... ... ... ... ‬азамат өзінің еркін басқа адамға тапсырып,‭ ‬өзінің азаматтық құқығынан айрылады.‭ ‬Руссо‭ “‬societe civile‭” ... ... ... және ... ... осылайша ұсынған.
Орта ғасырдан жаңа заманға өту шағы,‭ ‬азаматтық қоғамның мемлекеттік институттардан өзгешеліктері бар екенін түсінуменен айшықтанды.‭ ‬Осы ... ... ... орта ... ... ... орнына ұлттық мемлекеттің қажеттігі идеялогиясы саяси ілімдерге елеулі әсер етті.‭ ‬14‭ –‬ші ғасырда Еуропада Гогенштауфендер империясының дағдарысынан ... ... ... ... ... пайда бола бастады,‭ ‬нәтижесінде ұлттық мемлекет идеясы дүниеге келді.‭ ‬Осы үрдісте,‭ ... ... ... ... ... күресінде,‭ ‬римдік теократизміне және ұлттық жеке‭ –‬даралыққа негізделген король ... ... ... қарсы қойған,‭ ‬Әдемі Филипптің таққа отырған кезеңі өте маңызды болды.‭ ‬Бастапқыда,‭ ‬еуропалық қоғамдық‭ –‬саяси ілім өкілдері‭ (‬Ж.‭ ‬Боден,‭ ‬Т.‭ ‬Гоббс,‭ ... ... және ... ... табиғи қалыптан аттап өтуге бағытталған институт деп түсіндірген.‭ ‬Осы табиғи қалыпты ... ... ... ... ... ‬қарсы‭ ‬соғыс қалпы ретінде түсінген,‭ ‬басқалары болса‭ (‬Ж.Ж Руссо‭) ‬осы қалыпты жоғары үйлесімділік деп ... ... ... ... ... ... ... ‬мемлекет қоғамның бүкіл мүшелерінің үстінен және оларға тиесілінің бәріне егеменді билігін жүргізеді.‭ ‬Қоғамның‭ ‬бытыраңқы мүшелері үстем билік,‭ ‬яғни егемендік ... ... ... ... болады.‭ ‬Осы дәстүрді жалғастыра отырып,‭ ‬Т.‭ ‬Гоббс келесідей тұжырымдаған:‭ “‬мемлекет соғыс қалпынан өту құқығын,‭ ‬мемлекетке дейінгі ... ... ... ... ... ... ... ‬Осы келісімнің нәтижесінде пайда болған азаматтық қоғам мемлекетке және оның заңдарына теңестіріледі.‭ ... ... ... ... ... ... ‬өздерінің табиғи құқықтарынан айрылудан үрейленіп қоғамдық келісімге бірікті.‭ ‬Осы келісім барлық мүшелердің жеке басын және мүлкін ... үшін ... ... ... әрбір мүше басқаларымен бірігеді,‭ ‬дегенмен олар өздеріне ғана ... және ... ... ... қала ... ... айтуынша,‭ ‬осы ассоциация,‭ ‬кезінде‭ “‬азаматтық қоғам‭” ‬деп аталған,‭ ‬қазір Республика немесе Саяси ағза деп аталады:‭ ‬оның мүшелері осы ... ... ‬ол ... ... ... деп,‭ ‬белсенді кезінде Егемен‭ (‬Суверен‭) ‬деп,‭ ‬және оған ұқсайтындармен салыстырғанда Держава деп атайды.
Т.Гоббс,‭ ... ... ‬Ж.Ж ... ‬Монтескье және т.б.-рмен өнделген индивидуализм концепциясы,‭ ‬мемлекеттен тәуелсіз қоғам азаматы ретіндегі тұлғаның еркіндігі мәселесін алға қойды.‭ ‬Нәтижесінде,‭ ‬әсіресе‭ ‬18‭ ... ... ... жартысынан societas civilis дәстүрлі концепциясы эрозияға ұшырап қайта қарала бастады.‭ ... ... Дж.‭ ... ‬А.‭ ‬Фергюсон,‭ ‬С.‭ ‬Пуфендорф,‭ ‬И.‭ ‬Кант,‭ ‬физиократтар және т.б.‭ –‬рмен ... ... ... ‬Дж.‭ ‬Локк сенімі бойынша қоғам мемлекеттен бұрын ... ... ... сәйкес‭” ‬өмір сүреді.‭ ‬Автордың айтуынша,‭ ‬мемлекет‭ “‬жаңа ағза‭” ‬болып табылады‭ ; ... ... ... ... ие,‭ ... ... осы мемлекетті құрайтын жеке тұлғалардың құқықтарынан басым түседі.‭ ‬Гоббста саяси биліктен бұрын болған‭ “‬қоғам‭” ‬түсінігі болмайды,‭ ‬Локктың ... ... ... қалыптағы қоғамдық қатынастар негізінде пайда болады.‭ ‬Егер үкімет,‭ ... ... ... да,‭ ... ... табиғи заңдары және құқықтары негізінде өмір сүре береді.‭ ‬Қоғамды құрайтын халық ... ... ... ... ... мемлекетке өткен күннің өзінде,‭ ‬мемлекет қоғамды толық алмастыра алмайды.‭ ‬Керісінше,‭ ‬мемлекеттің басты мақсаты осы ... ... ... ойды ұстанушылардың тұжырымы бойынша,‭ ‬мемлекет қоғамның орнына келмейді,‭ ‬ол оны басқаруға тағайындалған.‭ ‬Мемлекет‭ –‬қоғамның құралы,‭ ‬сол арқылы өзін ... ... ... ‬тым кеңейіп кеткен мемлекет жеке индивидтің еркін білдіруіне және ықтималды мүмкіндіктерін жүзеге‭ ‬асыруына кедергі жасайды деген пікір ... ... ... Гумбольт азаматық қоғаммен‭ ‬мемлекет арасындағы қайшылықтарды және өзгешеліктерді нақты ... ... ... ... ‬Сонымен қатар,‭ ‬В.‭ ‬фон Гумбольт мына ойды айтқан:‭ “‬Мемлекеттің ықпалы неғұрлым үлкен болса,‭ ‬ықпал етушілер және осы ықпал ... ... ... ... ... ... құрылым‭ –‬көптеген әрекет етуші және қозғаушы‭ ... ... ... ету және ... өлі және тірі ... ... ... қалады‭”[‬3‭;‬45‭]‬.‭ ‬Осылай дами келе,‭ ‬азаматтық қоғаммен мемлекеттің айырмашылығы орнығып қалған жағдайға қарсы тұжырым ретінде қалыптаса бастады,‭ ... ... ол,‭ ... ... ... ... бостандықтарын және шектелген конституциялық үкіметті қамтамасыз етуге бағытталған жаңа қоғамдық құрылым идеялары арқылы ... бола ... ... ... мемлекетке қарсы‭” ‬тақырыбы,‭ ‬төңкеріліс сипатындағы мазмұнды иеленіп,‭ ‬Т.‭ ‬Спенс,‭ ‬Т.‭ ‬Ходжскин,‭ ‬Э.Ж.‭ ‬Сиэйс еңбектерінде,‭ ‬әсіресе,‭ ... ... ... ... ... және ... ... Декларациясы‭” ‬құжаттарында кең қарастырылды.‭
Адам қоғамы қалай қалыптасты,‭ ‬оның себептері қандай-‭ ‬бұл туралы бір қорытынды пікір жоқ.‭ ‬Бірақ бұл ... ең ... ... ... Адам ... ... ... ‬оған саяси сипаттама берген Гегель.‭ ‬Дүние жүзілік ғылыми,‭ ‬саяси қайраткерлкрдің,‭ ‬ойшылдардың айтуынша-‭ ‬қоғам саналы адамдардың ерікті түрде ... ... ... ‬Бұл бірігудің негізгі себебі адамдардың бір мүдделігі,‭ ‬бір тілектестігі.‭ ‬Мұнсыз ... ... ... ... екі ... болады:‭ ‬жеке адамның мүддесі және қоғамның мүддесі.‭ ‬Қоғам осы екі мүдде-‭ ‬мақсатты біріктіріп,‭ ‬дамытып отырады.‭ ‬Осы объективтік даму процесінде ... ... ... ... ‬Сол арқылы жеке адамның қолынан келмейтін,‭ ‬әлі жетпейтін істерді атқаруға мүмкіншілік туды.‭ ‬К.‭ ‬Маркс қысқаша:‭"‬Қоғам-‭ ‬адамдардың өзара еңбек ... ... ‬-‭ ... ... ... ... ‬қоғамдық тілек уақытша емес,‭ ‬түпкілікті,‭ ‬нақты,‭ ‬объективтік мағынада қалыптасуы керек.‭ ‬Сонда ғана ... ... ... ‬нығаюға мүмкіншілігі болады.‭ ‬Себебі қоғам саналы адамдрдың ерікті түрде қалыптасқан одағы.Егер бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылса,‭ ‬ондай нәтижесіз тез тарап кетер еді.‭ ‬Адам‭ ... ... ‬-‭ ... ‬Қоғам күрделі әлеуметтік бірлкстігі.‭ ‬Бұл бірлестік,‭ ‬бұл қоғам дұрыс,‭ ‬жақсы даму үшін оның ... ... ‬-‭ ... ... ... керек болды.‭ ‬Оны қоғамның объективтік даму процесінің заңдарына сүйене отырып,‭ ‬адамдар ... ... ... ... ... ... отырлы.‭ ‬Сондықтан мемлект пен құқық пайда болды.‭ "‬Адамдар өз тарихын өздері жасайды,‭ ‬-‭ ‬деп жазды Маркс,‭ ‬-‭ ‬бірақ олар оны өз ... ... ... ... ... ... қалған мұраны қолдануға мәжбүр болды‭"
Қоғамның тарихи‭ ‬объективтік қалыптасқан негізгі белгілері:
саналы адамдардың ерікті түрде бірлесіп одақ құруы‭;
қоғамдық түпкілікті,‭ ‬нақты,‭ ‬объективтік ... ... ... ... ... ... қалыптасуы‭;
қоғамлық мүдде-‭ ‬мақсат,‭ ‬тілек арқылы қарым-‭ ‬қатынастарды реттеп-‭ ‬басқару‭;
-‎ ‏қоғамды‭ ‬басқаратын,‭ ... ... ... ... ... ... ...
Қоғам‭ ‬-‭ ‬саналы‭ ‬адамдардың бір мүддені,‭ ‬бір‭ ‬мақсатты‭ ‬орынлау‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬ерікті‭ ‬шартты‭ ‬элемент бар:‭ ‬мүдде-‭ ‬мақсаттың қалыптасуы‭ ‬және саналы адамдардың саналы түрде ... ... ... ‬даму процесіне және күнделікті қарым‭ ‬-‭ ‬қатынасында қоғамның бірнеше түрлері болады:‭ ‬өндірістік қоғам,‭ ... ... ... ... ... ... т.‭ ‬б.‭ ‬Осылардың ішіндегі ең күрделісі,‭ ‬ең түпкіліктісі адаммен ... ... келе ... азаматтық қоғам.‭ ‬Қоғамның басқа түрлері тез құрылдып,‭ ‬тез жарап жатады.‭ ‬Олардың өмірі,‭ ‬іс‭ ‬-‭ ‬әрекетінің шеңбері,‭ ‬кеңістігі көп өлкеге жайылмацды,‭ ... ... ... ... ... ‬-‭ ... құрылымнан тыс қалыптасатын‭ ‬әлеуметтік‭ ‬-‭ ‬экономикалық және мәдени‭ ‬-‭ ‬рухани қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... және ... құқықтарын,‭ ‬бостандығы мен міндетін автономиялық даму жолы қамтамасыз етеді.‭ ‬Азаматтық қоғамда ... ... ... ... ... ... ... ‬мемлекеттің барлық жерін,‭ ‬барлық халқын біріктіреді.
Азаматтық қоғам‭ ‬-‭ ‬мемлекетке тәуелді емес,‭ ‬дербес,‭ ‬ашық,‭ ‬жариялы ... ... ... қоғамның қалыптасу‭ ‬ерешеліктері:‭ ‬кеңкстік мейлінше мемлекеттендірілген күйден шығу,‭ ‬қоғам мен мемлекеттің арақатынасын тәуелсіз‭ ‬-‭ ... ... ... ... азаматтық қоғамның барлық даму сатыларын мемлекетке бағындырмастан‭ (‬оның айығы‭ ‬-‭ ‬онда‭ "‬Азаматтық қоғам‭" ‬бөліиінің әдейі болмауы‭) ... ... ... ... мен жеке ... ... ... қалыптастыру үшін оған қажетті құқықтық жағдайлардың негізін қалайды.‭ ‬Оған:‭ ‬тең дәрежеде танылатын және қорғалатын мемлекеттік мнешік пен жеке ... ... ‬1-‭ ... ... және ... ... кең ... және біртұтатас кешені‭ (‬2-бөлім‭); ‬отбасын,‭ ‬ана мен әке және баланы мемлекеттің қорғауын‭ ... ... ... және ... әр ... ... ‬және тағы басқа жаңа Конституцияда бекітілген қазақстандық-‭ ‬азаматтық қоғамды ерікті ... дың алғы ... ... болады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында елімізде азаматтық қоғамды қалыптастырып,‭ ... ... ... ... ... құру бағыттары көрсетілген.‭ ‬Бұл бағыт мемлекетіміздің ең күрделі,‭ ‬ең жауапты мүдде‭ ‬-мақсаты.‭
1.2‎ ‏Азаматтық қоғам‭ ‬туралы теориялар
Азаматтық ... және ... ... ... ... ... ой-‭ ‬пікірлер,‭ ‬әр түрлі теориялар бар.‭ ‬Бұл ой-‭ ‬пікірлердің,‭ ‬теориялардың көп болатын себептері тек қана мемлекеттің,‭ ‬қоғамның ... өте ... ... ... олардың нысанының сан қырлы өзгеуінен емес,‭ ‬сонымен бірге азаматтық қоғам мен мемлекеттцің саяси билікті жүргізу және ... іс ... ... ... ‬топтардың мүдде-‭ ‬мақсатына қатысты болуы.‭ ‬Тағы да‭ ‬бұл‭ ‬мәселе‭ ‬қоғамдағы‭ ... ... ... ... ... ... ...
Бұл жерде ескерте кететін бір мәселе‭ ‬-‭ ‬Кеңес дәуірінде елімізде ... ... ... ... зерттеп,‭ ‬түсініп келдік.‭ ‬Ол кезде қоғам мен мелекетті таптық ... ... ... ... теорияны,‭ ‬басқа бағытты ысырып тастап отырдық.‭ ‬Қазір ол теорияларға көзқарас түзелді,‭ ‬дұрысталды.‭ ‬Тарих теориялардың бәрінде аздап болса да шындық ... ... ... ... ... ол теорияларды білу,‭ ‬дұрыс жағын алу,‭ ‬пайдалану өте қажет.‭ ‬Сло деректерді ескере отырып жүргізілген зерттеудің ғылымға,‭ ‬қоғамға пайдасы ... ... бір ... мәселе‭ ‬-‭ "‬азаматтық қоғам‭ " ‬деген алғашқы қауымдық ... да,‭ ... ... ... да,‭ ‬феодалдық формация да болған жоқ.‭
Азаматтық қоғамның ең радикалды ... ... ... ... ... ... ... Т.‭ ‬Пейн қалыптастырды.‭ ‬Мемлекетке қарсы тұратын азаматтық қоғам мәселесі Т.‭ ‬Пейн еңбектерінде басты тақырып болды.‭ ‬Пейн мемлекетті қажетті зұлымдық деп ... ‬ол ... аз ... ‬соғұрлым қоғамға тиімді болады‭[‬4‭;‬56‭]‬.‭ ‬Осы себептен,‭ ‬мемлекттің билігі азаматтық қоғам пайдасына шектелген ... ... ... ... индивид,‭ ‬ішінен қоғамға бағытталады.‭ ‬Мемлекеттен бұрын пайда болған осындай әлеуметтілік,‭ ‬ортақ мүддеге және өзара ... ... ... ... және ... бейбіт қатынастарын қалыптастуруға жағдай жасайды.‭ ‬Азаматтық қоғам неғұрлым кемелденген болса,‭ ‬соғұрлым өз істерін өзі реттеп,‭ ‬үкіметке деген қажеттілігі азаяды.‭ ... ... ие,‭ ... және тең‭ ‬индивидтер мемлекеттен жоғары тұрады.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬мемлекетті заңды ... ... ... тану ... ‬ол ... индивидтердің келісімімен құрылған болуы керек.‭ ‬Осы келісім конституциялық түрде рәсімделген және парламентарлы өкілді ... ... ... ... ... ... басқару жүйелері‭ –‬еркін және тең индивидтердің белсенді келісімімен билікке ие болатын,‭ ‬конституциялық басқару жүйелері.‭ ‬Бұндай үкіметтер ... ие ... ... ... ... ... ... ие болады.
Нақты үкіметтер‭ ‬өз белсенділігімен конституцияларды өзгертуге немесе кеңейтуге,‭ ‬немесе азаматтардың келісімдерін және ... ... ... ... ... ... ... ғана,‭ ‬тұрақты егеменділікке ие болады.‭ ‬Осы табиғи қалыпты кез‭ –‬келген бұзушылық және де ... ... ... ... келісімге кез‭ –‬келген қарсы тұру‭ ‬талпынысы деспотизм және агрессивті басқару әрекеті болып табылады.‭ ‬Осы тұрғыдан,‭ ‬Пейн азаматтық қоғамды ... ... ... ... ... бойынша,‭ ‬өзіне сенетін және өзін‭ ‬-‭ ‬өзі басқаратын қоғам саяси механизмдердің минимумын ғана қажет етеді.‭ ‬Мемлекеттің ... ... ... ... ... ұлтттық және бір‭ –‬біріменен бейбіт араласатын азаматтық қоғамдардың халықаралық конфедерациясын құру мүмкіндігіне жол ашады.‭ ‬Бұл жағдайда,‭ ‬ұлттық егеменді мемлекет,‭ ‬сайланатын ... ... ... бейбітшілік,‭ ‬өркениет және сауда‭” ‬кепілі болатын,‭ ‬азаматтық қоғамнан тұрады.‭ ... ... ... ... ... ... ... ассоциация‭” ‬азаматтық қоғам қамтамасыз ете алмайтын қоғамдық қызметтерді қамтамасыз ... ғана ... ... осы ... ... ‬Де ... ... ‬Милл және т.б.‭ ‬тарапынан жалғасты.
Олар оны,‭ ‬келесідей ереже төңірегінде дамытты,‭ ‬яғни,‭ ‬мемлекет және азаматтық қоғам арасындағы бөлініс,‭ ... ... ... және ... ... ... сипаты болып табылады.‭ ‬Осы жүйеде өндірістік меншік,‭ ‬шешім қабылдай алу мәртебесі жеке салаға бағынышты емес.‭ ‬19‭ –‬шы ... ... мен ... ... ... аса көп ... ... ‬қоғамның бөлектенуі және кекілжіндердің өршігуіне себеп ретінде қарастырған,‭ ‬сондықтан олар,‭ ‬қатал ... ... және ... ... ... “‬Мемлекет азаматтық қоғамға қарсы‭” ‬мәселесі И.‭ ‬Бентам,‭ ‬Ж.‭ ‬Сисмонди және т.б.‭ ‬еңбектерінде көрінеді.
Азаматтық қоғам ... ... ... ... ... ... үлес ... ‬Гегель,‭ ‬оны жеке мүдде әрекет ететін сала деп анықтады.‭ ‬Осы кеңістікке ол,‭ ‬жанұяны,‭ ‬әулеттік қатынастарды,‭ ‬дінді,‭ ... ... ... және олардан пайда болатын субъектілердің құқықтық қатынастарын жатқызды.‭ ‬Азаматтық қоғам және мемлекет өзара әрекеттесуші институттар‭ ... ... ... ... ... еркі білдірілген,‭ ‬азаматтық қоғам‭ –‬жеке индивидтердің ерекше,‭ ‬жеке мүдделерінің саласы.‭ ‬Гегель ... ... ... және ... қоғамдық‭ –‬саяси ілімінің бүкіл мұрасын жүйелеу негізінде келесідей ой ... ... ... ... ... ... жаңа ... өтудің ұзақ,‭ ‬әрі күрделі тарихи үрдісі кезінде жанұядан мемлекетке қарай ... ... ... ... болып табылады.‭ ‬Азаматтық қоғамға тән болатын әлеуметтік өмір,‭ ‬жанұяның болмыс тіршілігінен және мемлекттің көпшілік өмір ... ... ... ... ... нарықтық экономика,‭ ‬әлеуметтік топтар,‭ ‬корпорациялар,‭ ‬институттар кіреді.‭ ‬Қоғамның өмір сүру қабілеттілігін қамтамасыз ету және азаматтық құқықты жүзеге асыру осылардың ... ... ... ... қоғам жеке тұлғалар,‭ ‬таптар,‭ ‬топтар және институттар кешеңін ... ... ... ... ... құқықпен реттеледі және олар саяси мемлекетке тікелей тәуелді емес.‭ ‬Гегельдің ойынша,‭ ‬жанұя мемлекеттің түп тамыры болып табылады,‭ ‬оның мүшелері ... ... ... ... ... ... біртұтас болып келеді.‭ ‬Азаматтық қоғам болса,‭ ‬оның көпсанды құрамдас бөліктері көбінесе,‭ ‬бір‭ –‬біріне сәйкес ... ... және ... толы ... ... ... әрдайым,‭ ‬жеке мүдделер басқа бір жеке мүдделермен қақтығысып тұрады.‭ ‬Оған қоса,‭ ‬азаматтық қоғамның‭ ‬бір элементтерінің күрт дамуы,‭ ‬басқа ... ... ... ... ... ... мемлекет бақылауымен басқарылмаса,‭ ‬ол‭ “‬азаматтық‭” ‬болудан аластайды.‭ ‬өйткені,‭ ‬тек жоғарғы көпшілік билік,‭ ‬яғни,‭ ... ... ... осы ... ... жойып,‭ ‬нақты мүдделерді әмбебап саяси қауымдастыққа топтастыра алады.‭ ‬Осы тұрғыдан Гегель,‭ ‬табиғи құқық теориясын сынға алады,‭ ... ... ... ... өз қоластындағыларының серігі ретінде қарастырып,‭ ‬осы арқылы‭ “‬мемлекеттің абсолюттік құдайшыл қағидасына‭” ... ... ... ... қоғаммен мемлекет арасындағы бөліністі жоюға қарсы шыққанымен,‭ ‬азаматтық қоғамның мемлекеттен еркіндігі дәрежесін нақты ережелер арқылы ... ... ... ... ‬Ол ... ... ‬мемлекетпен азаматтық қоғамды араластырса және ол,‭ ‬меншікті және жеке бостандықты қорғауға және қамтамасыз етуге бағытталған деп анықталса,‭ ‬демек,‭ ... ... ... ... ... ... мақсат ретінде қабылдайды және де әркім өз ... ... ... істеп,‭ ‬мемлекеттің мүшесі болуға немесе болмауға ерікті екендігі қабылданады.‭ ‬Бірақ,‭ ‬мемлекет индивидке қатысты басқа қарым‭ –‬қатынаста болады‭; ... ... ... рух ... ... ... мүшесі болғандықтан ғана,‭ ‬ол объективті,‭ ‬шынайы және өнегелі болады.‭ ‬Мемлекет жеке құқық және жеке игілік‭ ‬салаларына,‭ ‬жанұя және азаматтық ... ... ... ... және ... ... ... болады.
Гегель бойынша,‭ ‬адамдар табиғи,‭ “‬мәдениетсіз‭” ‬қалыптан азаматтық қоғамға бірігулері қажет,‭ ‬өйткені,‭ ‬тек осында құқықтық қатынастар шынайы ... ... ... ... ... қарсы қойылады.‭ ‬Және азаматтық қоғам деп,‭ ‬классикалық буржуазиялық қоғам танылады.
Сонымен,‭ ‬Гегельдің идеалды мемлекеті мәнгі соғыстың ... ... ... ... ... ‬табиғи қоғамның сақталуының және аяқталуының құралы емес‭ ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ... азаматтық қоғамды әкімшілік басқарудың қарапайым механизмі де емес.‭ ‬Соңғысы,‭ ‬өзі анықталатын біртұтас ретіндегі азаматтық ... ... ... ... және егеменді мемлекет үшін жағдайларды талап етіп,‭ ‬оларды қамтамасыз етеді.‭ ‬Азаматтық ... ... және ... ... ұстап тұрған мемлекет ғана,‭ ‬оның бостандығын қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... ‬күрделенген және жоғары тұратын қауымдастықтың бағынышты аспектісі ... ... ... ... ... ... ‬қоғам‭ ‬мәселесіне‭ ‬ерекше ұстаным қалыптасады.‭
Гегельді қайталап,‭ ‬К.‭ ‬Маркс азаматтық ... ... ... ... ... емес,‭ ‬тарихи дамудың нәтижесі ретіндегі тарихи феномен деп санаған.‭ ‬Мемлекетпен кепілдік етілетін азаматтық қоғам,‭ ... ... ... ... ... ... ‬өндірістің,‭ ‬таптық күрестің ерекше нысандары және қатынастарымен сипатталатын жәнеде тиісті саяси‭ –‬құқықтық механизмдермен қорғалатын,‭ ‬тарихи анықталған құрылымдар құрайды.‭ ‬Азаматтық ... ... ... ... ие,‭ ... ‬ол ... ... дүниеге әкелген буржуазиялық қоғамды жоятын пролетариатты дүниеге әкеледі.‭ ‬өз талдауын өндіріс тәсілі негізінде қалыптастырған Маркс,‭ ‬үй шаруашылығы,‭ ‬ерікті ассоциациялар,‭ ... ... ... ... ... және т.б.‭ ‬сияқты азаматтық қоғамның элементтеріне тиісті ... ... ... ‬Ол,‭ ‬18‭ –‬ші‭ ‬ғасырдан бастап пайда болған,‭ ‬инженерлердің,‭ ‬дәрігерлердің,‭ ‬заңгерлердің т.б.-‭ ‬дың кәсіби одақтарын елемеді.‭ ‬Маркстың теориясында азаматтық қоғам жеке ... ... ... ... ... ... ... ‬ал мемлекет болса қондырманы құрайды.‭ “‬Еврей мәселесіне‭” ‬деген еңбегінде,‭ ‬Маркс:‭ “‬аяқталған саяси мемлекет‭ ‬-‭ ‬өзінің мәні ... ... ... ... ... ‬-‭ ... болатын оның тектік өмірі.‭ ‬Осындай өзімшіл өмірдің алғышарттары мемлекеттік саладан тыс болатын азаматтық қоғамда өз өмір сүруін жалғастырады.‭ ... ... ... адам қос ... өмір сүреді,‭ ‬яғни,‭ ‬саяси қауымда қоғамдық жан ретінде және азаматтық қоғамда жеке тұлға ретінде әрекет етеді.‭ ‬Азаматтық қоғамда адам ... ... ... ... ... ... тектік жан ретінде танылып,‭ ‬өзінің шынайы даралығынан айрылған‭”[‬5‭;‬390‭]‬.
Азаматтық қоғам концепциясының‭ ‬әртүрлі тұспалдарының ... ... ... ... жеке ... ... құндылығы идеясының қалыптасуымен тығыз байланысты.‭ ‬Орта ғаcырларда адам өзін экономикалық,‭ ‬әлеуметті,‭ ‬әлеуметтік‭ –‬мәдени,‭ ‬діни,‭ ‬саяси және басқа салалардан тыс,‭ ‬осы ... ... ... және ... ... тыс ... ... ‬өз кезегінде осы салалар мемлекетпен және саяси жүйемен ажырамас байланыста‭ ‬болады.‭ ... ... ... ... ... ... ‬Бұнда,‭ ‬меншік,‭ ‬жанұя,‭ ‬еңбекті ұйымдастыру және т.б.‭ ‬сияқты адам өмірінің маңызды институттары,‭ ‬жерді феодалдық ... ... ... ... ... ... ‬элементтері мәртебесіне ие болды.‭ ‬Солар арқылы жеке ... ... ... ... ... ... адамдар жеке саланы қалыптастырмайды.‭ ‬Олардың тағдыры,‭ ‬олар жататын топқа немесе ұйымға ... ... ... да,‭ ‬азаматтық қоғамның қалыптасуында‭ ‬маңызды‭ ‬кезең‭ ‬болып,‭ ‬адам‭ ‬құқықтырының ... ... ... ... –‏ші ғасырдағы әкімшілік монархиясының француздық теориясында қоғам мемлекетпен бірігіп,‭ ‬сіңісіп кеткен.‭ ‬Онда,‭ ‬саяси құрылымнан ... ... және одан ... тұратын құқық туралы түсінік мүлдем жоқ.‭ ‬Бұндай түсінік Г.‭ ‬Гроций‭ ‬және ... ... ... ... ... ‬онда мемлекеттік билікке шек қоятын жеке құқықтар идеясы кездеспейді.‭ ‬А.‭ ‬Мишель айтқанындай:‭ ... ... ... және ... ... кекілжіннің болмауының себебі,‭ ‬олардың бір‭ –‬біріне қарсы қою идеясы,‭ ‬сол кездегі үстем болған идеялардың арасында орын алу мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬страттанудың саяси және әлеуметтік нысандарының бөлінісі,‭ ‬буржуазиялық қоғамның ерекшелігі болды.‭ ‬Ол,‭ ‬жеке адамның мәртебесін,‭ ‬оның ... ... ... ... ... ... ‬ол ... қоғамның бірден,‭ ‬жеке тұлғасы және азаматына айналдырады.‭ ‬Жеке мүдделер,‭ ‬жалдамалы ... және жеке ... ... ... ... арылған.‭ ‬Жаңа заман ойшылдарының,‭ ‬мұрагерлік билік және таптық артықшылықтар нысандарының өз күштерін жоғалтуы туралы жария етулері,‭ ‬анықтаушы маңызға ие ... ... ... ... ... әрекеттің тәуелсіз бірлігі ретіндегі,‭ ‬жеке индивидтің бостандығын және табиғи мүкіндіктерін қойды.‭
Феодалдық қоғамды жою үшін ескі тәртіпке қарсы шыққан ... ... ... ‬корпорацияларды,‭ ‬цехтарды,‭ ‬артықшылықтарды және‭ ‬мемлекет алдында бағыныштылардың‭ ‬тең құқықтылығы қағидасын ... ... ... ... бағытталды.‭ ‬Осылайша,‭ ‬Маркс айтқандай:‭ “‬азаматтық қоғамның саяси сипаты жойылды‭”[‬7‭;‬28‭]‬.
Ескі тәртіпке қарсы саяси төнкерілісті,‭ ‬Маркс азаматтық қоғамның төнкерілісі деп,‭ ‬негізді ... ... ... бірдей және міндетті құқықтық тәртіпті орнатуға тағайындалған.‭ ‬Кезінде Ж.‭ ‬Боден және Т.‭ ‬Гоббс егеменді және ... ... ... ... ... ... ... тән болатын,‭ ‬құқықтардың теңсіздігін және әртүрлілігін жою.‭ ‬И.‭ ‬Канттан бұрын болған,‭ ‬құқықтың философиясы қоғамға ... екі ... ... ... –‬біріне сәйкес,‭ ‬қоғам жеке бостандықтың сыртқы шекарасы ретінде қарастырылды,‭ ‬ал,‭ ‬екіншісіне сәйкес,‭ ‬қоғам‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... жеке ... ... бағындырса,‭ ‬екіншісі,‭ ‬бұндай ерікті жоққа шығарып,‭ ‬қоғамды бірден‭ –‬бір және ... саты ... ... ‬Канттың,‭ ‬бостандық‭ ‬туралы ілімі осындай қайшылықтарды бұзуға бағытталған.‭
Кант‭ “‬өнегелі автономия‭” ... ... ... ... ... тәуелсіз түрде,‭ ‬жеке индивидті жалпымен қабылданған өнегелік нормаларды сақтауға мәжбүрлеу үшін санкцияларға және құралдарға ие қоғам болған жерде ... ... ... ... ... ... ‬шіркеу,‭ ‬көрші‭ –‬қолан немесе басқада‭ ‬қауымдар,‭ ‬түрлі ерікті ұйымдар,‭ ‬одақтар және ... ... ... ... ... ... ... атқаруға бейім болады.‭ ‬Осындай уәзіптер мемлекетке жат болады,‭ ‬бірақ азаматтық қоғамның институттары‭ ‬оларды‭ ‬атқаруға‭ ‬дәрменсіз‭ ‬болған ... ... ... ‬Кант азаматтық қоғамды келесідей қағидаларға негіздеген:‭ ‬а‭) ‬қоғамның әр‭ ‬мүшесінің‭ ‬бостандығы‭; ‬ә‭) ‬оның‭ ... ... ... ... ...
мүшесінің,‭ ‬азамат ретіндегі дербестігі‭[‬8‭;‬38‭]‬.
‎“‏Саяси бостандық жеке бостандықтың ... бола ... ... оны ... ... ‬-‭ ... Б.‭ ‬Констан айтып кеткен.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬азаматтық қоғамда адам және ... ... ... ... ... ... ‬К.‭ ‬Маркс жазғандай,‭ ‬-‭ ‬адам құқықтары мемлекет азаматының құқықтарынан өзгешеленеді.‭ ‬Осындағы адам,‭ ... ... ... ... ‬Осындай аражік,‭ ‬саяси мемлекттің азаматтық қоғамға қатысты қатынасымен,‭ ... ... ... ... ‬Осы тұрғыдан қарастырғанда,‭ ‬азаматтық қоғам адамның құқықтарын қамтамасыз етеді,‭ ‬ал мемлекет,‭ ‬азаматтардың құқықтарын қамтамасыз ... ... ... да жеке ... құқықтары туралы айтылған,‭ ‬біріншісінде‭ –‬адам баласының өмір сүруге,‭ ‬бостандық,‭ ‬бақытқа ұмтылу және т.б.‭ ‬құқықтары,‭ ‬екінші жағдайда,‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... және құқықтық‭ ‬мемлекеттің өмір сүрулерінің бірден‭ –‬бір шарты‭ –‬жеке тұлға,‭ ‬оның өзін‭ ‬-‭ ‬өзі жүзеге асыру құқығы.‭ ‬Ол,‭ ... ... ... ... ... ... өзегі нақты бір тұлға болса,‭ ‬негізін қалыптастырушы тіректер ретінде,‭ ‬осы тұлғаның,‭ ‬оның мүдделерінің,‭ ‬мүмкіндіктерінің,‭ ‬мақсаттарының жанжақты жүзеге ... ... ... ... ... ... және т.б.‭ ‬қарастырылады.‭ ‬Осы себептен,‭ ‬шынайы азаматтық қоғамның пайда болуының және орнығуының маңызды алғышарты болып,‭ ‬экономикалық және ... ... ... ... ... ... және жеке ... теңдестіруге негізделген индивидуализм,‭ ‬өндіріс күштерінің дамуы үшін,‭ ‬қоғамдық дамудың және саяси демократияның қалыптасуының,‭ ‬елеулі ынталандырушы күші ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлі көздері жоқ жерде және экономикалық таңдау бостандығы болмаған жерде,‭ ‬жеке тұлғаның бостандығының болуы мүмкін емес.‭ ‬Индивидуализмнің және жеке ... ... ... ... ... ... және еркін бәсеке қағидалары арқылы іске асады.
Жаңа заманның ойшылдары жеке бостандықты қорғаған,‭ ... ... ... ... ... жеке ... жеке меншікке негізделген деп,‭ ‬сенген.‭ ‬Ал,‭ ‬Руссо жеке бостандықты және ... ... еркі ... ... және жеке меншікті жоққа шығаруға тырысты.‭ ‬Жеке меншікті және ... ... ... ... ... және ... кейін энциклопедисттер,‭ ‬артықшылықтарға және цехтерге,‭ ‬мемлееттің экономикалық саладағы,‭ ‬шамадан тыс қамқорлығына қарсы болды.
Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет ортағасырлық ... ... ... ... ... ... ... ‬Олардың негізгі сипаттамаларының бірі‭ –‬зайырлық басамасы.‭ ‬Дін,‭ ‬өнеге,‭ ‬ғылым,‭ ‬өнер және басқада ... ... ... ... ... жағдайда ғана,‭ ‬шынайы түрде толық қанды өмір сүре алады.
Азаматтық‭ ... ... ... ... ... және ... ... –‬пікірлер ұзақ эволюциядан өтті.‭ ‬Азаматтық қоғам туралы тарихта,‭ ‬көптеген ойшылдардың құнды теоретикалық мұрасы қалған.‭ ‬Осы ойларды қорыту арқылы азаматтық ... ... ... идеалды бейнесі дүниеге келеді.‭ ‬Осы идеалды бейнені ғылыми тұрғыдан ... және ... ... ... ... ... ... асыру қажет.‭
«Азаматтық қоғам‎» ‏деген алғашқы қауымдық қоғамда да,‭ ‬құл иелену формациясында да,‭ ‬федалдық формация да ... ... ‬.‭ ... ол ... ... ... ұғым болған емес‭ ‬.‭ ‬Бұл ұғым тек буржуазиялық қоғамда өмірге келді.‭ ‬Сондықтан біз теорияны тек құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... тәуелді емес,‭ ‬дербес,‭ ‬ашық,‭ ‬жариялы қоғам.‭ ‬Қазақстанда азаматтық‭ ‬қоғамның‭ ‬қалыптасу ерекшеліктері:‭ ‬кеңістік мейлінше мемлекеттендірілген‭ ‬күйден‭ ... ... ... ... ... ... –‬дербестікте дамыту.
Құқықтық мемлекетті‭ ‬қалыптастыру,‭ ‬дамыту‭ ‬адам‭ ‬қоғамының көне заманнан‭ ‬негізгі‭ ... ... ‬.‭ ... ... ... ‬:‭ ‬Сократ,‭ ‬Демокрит,‭ ‬Платон,‭ ‬Аристотель,‭ ‬Цицерон құқық‭ ‬пен‭ ‬мемлекеттің‭ ‬өзара‭ ‬қатынасын‭ ... ... ... ‬жолмен‭ ‬дамуын армандады.‭ ‬Аристотель:‭ «‬Заң‭ ‬үстемдігі‭ ... ... ... ... ... ... ‬Н.‭ ‬Макиавелли,‭ ‬Ж.‭ ‬Боден т.б.‭ ‬саяси қайраткерлер құқықтық‭ ‬мемлекет орнату‭ ‬төңірегінде‭ ‬көп ... ... ... айтып‭ ‬кетті.‭
Құқықтық мемлекет‭ ‬орнату‭ ‬концепциясына пікір‭ ‬айтып‭ ... ... үлес ... ... ... ‬:‭ ‬Г.‭ ‬Гроцкий,‭ ‬Б.‭ ‬Спиноза,‭ ‬Д.‭ ‬Локк,‭ ... ... ... ‬П.‭ ‬Гольбах,‭ ‬Т.‭ ‬Джефферсон,‭ ‬Вольтер,‭ ‬Гельвеций,‭ ‬Кант,‭ ‬т.б.
Гроцкий‭ –‬қоғам тарихында‭ ... ... ... ... ... ... –‬адамды‭ ‬қоршаған ортаның‭ ‬әсерінен‭ ... ... ... ‬өзінің‭ ‬ақыл,‭ ‬парасаттылығынан қалыптасатын‭ ‬құқықтар‭; ‬екіншісі‭ –‬мемлекеттің‭ ‬қабылдаған‭ ‬нормативтік‭ ‬актілер‭ ... ... ... ... ‬орындауға‭ ‬тиіс.‭
Монтескье-‭ ‬мемлекет адамдардың‭ ... ... ... ‬бостандығын,‭ ‬теңдігін қатаң‭ ‬орындауы керек.‭ ‬Сонда ... ... ... ... ... құқықтық‭ ‬мазмұнын‭ ‬өте дұрыс,‭ ‬ашық‭ ‬түсіндірді.‭ ‬Мемлекет адамдардың‭ ‬құқықтарын қорғау‭ ‬үшін қалыптасты.‭ ... ... ... ... ‬халықтың‭ ‬табиғи бостандығын,‭ ‬теңдігін‭ ‬қорғау.‭
Кант‭ –‬құқықтық мемлекеттің‭ ‬философиялық‭ ‬негізін‭ ... ... ... ... ... ‬өзекті‭ ‬мәселесі‭ ‬жеке‭ ‬адамның‭ ‬қадір‭ –‬қасиетін,‭ ‬ар‭ –‬намысын,‭ ‬бостандығын,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬түсіндірді.
Гегель‭ –‬қоғамдық‭ ‬ғылымдардың негізгі‭ ‬бағыттарының‭ ‬бірі‭ ‬құқықтық философия‭ ‬.‭ ‬Мемлекет ... ... ... ... ... деп‭ ‬түсіндірді.‭ ‬Азаматтық қоғам‭ ‬құқық арқылы адамдардың‭ ‬мүдде‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬дамытып,‭ ‬халықтың әлеуметтік
жағдайын‭ ‬жан‭ –‬жанты‭ ‬жақсарту.
Маркс‭ –‬құқық пен ... ... ... ... ... ... ... ‬жойылса,‭ ‬құқық пен мемлекет те жойылады.‭ ‬Бұл процесс‭ ‬қоғамда‭ ‬құқықтық мемлекет қалыптасып,‭ ‬бостандық‭ ... ... ... ... ... ‬ұғымында,‭ ‬-‭ ‬қоғамдағы‭ ‬мемлекеттің‭ ‬үстемдігін‭ ... ... ... ‬бағындырып,‭ ‬халықтың мүдде‭ –‬мақсатын‭ ‬орындайтын органға‭ ‬айналдыру.‭ ‬Сонда‭ ‬ғана құқықтық мемлекет қалыптасады.‭
Қазіргі‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬дамып,‭ ‬дүниежүзінің‭ ‬ғалымдары бір‭ ‬тұжырымға‭ ‬келіп‭ ‬,‭ ‬ортақ ғылыми көзқарас‭ ‬қалыптасты‭ ‬деуге‭ ... ... ... ‬мемлекет туралы теорияны қорыта келіп,‭ ‬оның негізгі мамұны‭ –‬халықтың,‭ ‬адамдардың ... ‬,‭ ... ... ... мен құқықтары.‭ ‬Ол‭ ‬мемлекетті қалыптастырудың негізгі‭ ‬күші‭ –‬адам,‭ ‬қалың бұқара‭ ‬.‭ ‬Сондықтан мемлекет пен құқық демократияны дамытып,‭ ‬халықты ... ... ... ... ... қажет.‭
1.3‎ «‏Азаматтық қоғам‭» ‬түсінігі,белгілері.
Азаматтық қоғам түсінігіне құқықтанушылар тарапынан нақты және ... ... ... ... анықтама берілмейді.‭ ‬Олар қазіргі кездегі азаматтық қоғам түсінігінің негізгі ... ... ... ... ... азаматтық қоғам өмір сүруі үшін қажетті болатын негізгі белгілерін және қасиеттерін ... ... ... ... тұрғыдан зерттеулерде оның мәнін түсінудің екі түрлі‭ ‬жолын бейнелеуге болады.‭ ‬Бір авторлар осы түсінікті социумның белгілі бір қалпын сипаттау үшін ... ... ... ... ... ... ерекше тұрпатымен сәйкестендіріледі.‭ ‬Осы мемлекетте жеке тұлғаның негізгі құқықтары мен бостандықтары заңды түрде қамтамасыз етіліп,‭ ... ... ... ... ... “‬өркениетті,‭ ‬яғни азаматтық қоғам‭ ” ‬деп аталуға лайық.
Екінші түсінікте,‭ ‬азаматтық қоғам,‭ ‬социумның белгілі бір саласы‭ ... тыс ... ... және ... ... ... қолданылады.
Әлеуметтік стратталған қоғамның ұйымдасуының және өмір сүруінің ерекше қалпы ретіндегі мемлекеттілікке,‭ ‬оның құрылымында әртүрлі мемлекеттік емес құрылымдардың ... ... ... ... ... ... ... емес осындай қатынастар,‭ ‬институттар,‭ ‬құрылымдар қоғамның өзіндік бір көрінісі,‭ ‬оның ... ... ... ... ... ... ... қоғам‭” ‬термині ерекше мазмұнға ие және қазіргі мағынасында қоғамның нақты бір тұрпатын,‭ ... ... ... ... ... ‬саяси және құқықтық табиғатын,‭ ‬даму және кемелдену дәрежесін білдіреді.‭ ‬Басқаша айтқанда,‭ ‬осы ... ... ... тәжірбиесімен қалыптастырылған өлшем‭ –‬критерийлерге сәйкес келетін өркениетті ... ... ... ... ... терең мазмұнға ие.‭ ‬Осы құбылыстың мәні көп қырлы және ғалымдармен әртүрлі түсіндіріледі.‭ ‬Дегенмен,‭ ‬оның бір белгісі ... ... ... ... ... әрбір мемлекет құқықтық емес,‭ ‬сол сияқты азаматтары бар әрбір қоғам,‭ ... ... ... ... қоғам ешқашан құқықтық және азаматтық болған емес.
Қазақстанда азаматтық ... ... ... ... институттарының табиғатының нақты түсініктерін қалыптастыру қажет.‭ ‬Азаматтық қоғамға құқықтық‭ ‬әдебиетте‭ ... ... ... ... ... ‬болады.
Ресейлік фәлсәфашы К.С.‭ ‬Гаджиев келесідей анықтаманы және ... ... ... ... ... ... ... және рухани салалардың әрекет етуін,‭ ‬олардың қайта өндірілуін,‭ ‬ұрпақтан ұрпаққа өтуін және өмір сүруін қамтамасыз ететін жүйе,‭ ‬жеке ... және ... ... жеке және ... ... мен қажеттіліктерінің жүзеге асуына жағдайлар жасауға бағытталған мемлекетке тәуелсіз,‭ ... ... ... ... және қатынастар жүйесі.‭ ‬Осы мүдделер мен қажеттіліктер жанұя,‭ ‬шіркеу,‭ ‬білім беру жүйесі,‭ ... ... ... ... ... және т.б.‭ ‬арқылы көрінісін тауып жүзеге асады.‭ ‬Жалпы,‭ ‬азаматтық қоғам жеке ... жеке ... ... және ... ‬саласымен теңестіріледі‭”[‬10‭;‬27‭]‬.
‎“‏Азаматтық қоғам‭ –‬меншік иелері болып табылатын еркін индивидтердің және олардың бірлестіктерінің өзіндік ... ... ... ... ... және саясаттан тыс қатынастардың‭ (‬экономикалық,‭ ‬әлеуметтік,‭ ‬мәдени,‭ ‬өнегелік,‭ ‬рухани,‭ ‬корпоративті,‭ ‬жанұялық,‭ ‬діни‭) ‬жиынтығы‭ ”[‬11‭;‬84‭]‬.
‎“‏Азаматтық қоғам‭ –‬мемлекеттің саяси іс‭ –‬әрекетінен тыс ... ... ... ‬мәдени,‭ ‬идеологиялық,‭ ‬діни,‭ ‬өнегелік‭ –‬қоғамдық қатынастардың‭ ‬алуан түрлілігі.‭ ‬Осы түсінік мемлекеттік‭ –‬құқықтық ... ... ... ... ... –‬әрекеттің шектерін анықтауға көмектеседі.‭ ‬Мемлекет әлсіз және бәсең болмауы керек,‭ ‬сонымен қатар,‭ ‬мемлекет толық билікті және ... ... ... ... ... өміріне өзінің‭ ‬араласуының‭ ‬шектерін анық білетін және қоғамдық қатынастардың бәрін емес,‭ ‬тек қоғамның өмір сүруі мен дамуы үшін ... ... ... ... күшті мемлекет қажет‭ ”[‬12‭;‬29‭]‬.‭
Баспада және құқықтық әдебиетте тарихи қалыптасқан‭ “‬азаматық қоғам‭” ‬түсінігі өзінің мағынасына сай келмейтіндігі туралы пікірлер айтылады.‭ ... ... ... және ... ... ... ... қоғам‭” ‬деп ұғыну әрқашан орынды болмайды.‭ ‬В.С.‭ ‬Нерсесянцтың пікірінше,‭ “‬азаматтық қоғам‭ ‬-‭ ‬азаматтардың‭ (‬саяси субектілердің‭) ‬қоғамы емес,‭ ... жеке ... және ... ... ... табылатын жеке‭ (‬саяси емес‭) ‬түлғалардың қауымдастығы.‭ ‬Азаматтардың‭ ‬қауымдастығы‭ ... ... ... ... ... ... ‏болып табылады,‭ ‬ол қоғамнан‭ (‬азаматтық қоғамнан‭) ‬өзгеше‭”‬.
Азаматтық қоғам шынымен жеке мақсат‭ ‬-‭ ‬мүдде‭ ‬иегері болып ... ... ... ... ‬тұлғалар қауымдастығы болып табылады.‭ ‬Сонымен бірге тағы бір пікір орынды болып табылады:‭ ‬индивидтерді қамтитын ... ... ... ... сол қауымдастықтың дәл өзі болып табылады,‭ ‬ол тек көпшілік биліктік сипатта ұйымдасқан.‭ ‬Міне осы себептен ... ... ... ... ... ‬терминдері ұзақ уақыт бойы‭ –‬Аристотельден Ж.Ж.‭ ‬Руссоға дейін синонимдер ... ... ... қоғам және мемлекет екеуі де адамдардың ұжымы болып танылады.‭ ... ... ... және ... емес осы екі ... саласы еуропалық өркениеттің дамуының кейінгі кезеңдерінде ғана,‭ ‬бір‭ ... ... ... ... айқындала бастады.‭ ‬Осы‭ ‬салалардың‭ ‬бір‭ –‬біріне‭ ‬ұқсамайтындығы‭ ‬жеке‭ ‬меншік‭ ... ... ... ... капиталистік‭ –‬нарықтық экономиканың қарқынды өсу үрдісі барысында,‭ ‬барлық адамдардың заң алдында теңдігінің ... ... ... демократиялық институттардың орнығуы барысында,‭ ‬әр адамды автономды субъекті,‭ ... ... ... ... ‬табиғатпен берілген ажырамас табиғи құқықтар мен бостандықтардың иегері ретінде тану ... ... ... ... ‬Жаңа еуропалық тарихтың ұрпағы болатын,‭ ‬осындай автономды субъект‭ –“‬азамат‭” ‬атағына ие болды,‭ ‬ал осындай индивидтерден ... ... ... “‬азаматтық қоғам‭” ‬деп атала бастады.‭ ‬17‭ –‬ғасырлардың ... ... ... сонды болмаған феноменнің,‭ ‬яғни‭ “‬азаматтық қоғамның‭” ‬дүниеге келуінің күәлары деп санады.‭ ‬Сол кездері қалыптасқан,‭ ‬түсініктерді ... ... өте ... ... ... ... дәстүр,‭ “‬азаматтық қоғам‭” ‬терминінің мәнін және мағынасын осы күнгі ... әсер ... ... ‬сол кезеңде қалыптасқан азаматтық қоғам концепциясының‭ ‬идеологиялық негізіне назар аударған жөн.
‎–‏ғасырларда ... ... ... ... ... ... ... және сол кезде басшылық еткен феодалдық‭ –‬абсолюттік құрылымға қарсы шыққан жас ... ... ... ... ұқсас ұрандар,‭ ‬буржуазияға өздерінің саяси үндеулерін көпшілікке жеткізуге көмектесті.‭ ‬Бірақ,‭ ‬оларға мемлекеттік биліктегі монархия қарсы ... ... ... ... ... сол ... мемлекеттілікті ал кейде,‭ ‬жалпы мемлекеттілікті теріс қабылдады,‭ ‬буржуазия өкілдері мемлекетті азаматтық қоғам шегінен тыс ... ... ... ... ұжымына қарсы қоюға тырмысты.‭ ‬Азаматтық қоғам түсінігінің осы күні де сезілетін мемлекетке қарсы ... ... ... өз ... осы тұстан алады.
Сонымен,‭ ‬азаматтық қоғамды мемлекеттен тысқары,‭ ‬бөлек өмір сүретін адамдар ұжымы деп түсіну әдеті бар.‭ ‬Қалай ... да,‭ ... және ... ... –‬біріне қарсы түсініктер емес,‭ ‬керісінше осы екеуі мәні бойынша бір мағынаны‭ ... ... ... қоғамның көпшілік билікпен реттелгендігін білдіреді.‭ ‬Азаматтық түсінігінің ... ... ... ... және оны мемлекеттен бөлектеп қарастыру мүмкін емес.
Қазіргі уақытта түсініктерді осылайша шартты анықтау өте ұтымды көрінеді,‭ ‬өйткені ... те ... ... да қоғамның,‭ ‬индивидтер қауымдастығының бір көрінісі болып табылады.‭ ‬Мемлекет‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ‬толықтыратын,‭ ‬оған нысан беретін,‭ ‬қоғамның жеке дербес бөлігі.‭ ‬Мемлекет белгілі бір қатынастар тұрғысынан азаматтық қоғамға қарсы қойылады,‭ ‬мемлекет,‭ ‬қоғамның ... ... ... ... ‬азаматтық қоғам‭ –‬әлеуметтік қозғалыстар және үрдістер ықпалына көбірек сезімтал ... ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекет пен азаматтық қоғамды салыстырғанда,‭ ‬кейбір авторлар азаматтық ... ... ... алға ... және мемлекеттің азаматтық қоғам істеріне қолсұғатындығы туралы өкініш білдіреді.‭ ‬Осы тұжырымдарда,‭ ‬мемлекетті,‭ ‬авторлар көпшілік биліктік сипатта біріккен ... ... ... емес,‭ ‬мемлекеттік аппарат,‭ ‬яғни,‭ ‬мемлекеттік органдар және мекемелер жүйесі,‭ ‬ондағы қызмет ... ... ... ... ... ... ... салыстыру барысында,‭ ‬түсініктерді осылайша бұрмалау дұрыс емес.
‎“‏Мемлекет пайда болғаннан бері,‭ ‬мемлекеттік реттеусіз болған нақты бір ... ... ... ... ... қоғамда әрқашан реттеуші рөлін атқарған.‭ ‬Осында мемлекеттің қоғамға ... ... және ... ... ғана сөз ... мүмкін‭”[‬13‭;‬22‭]‬.‭ ‬Осы анықтамада қолсұғу сөзін,‭ ‬реттеу сөзіне алмастырған дұрыс болады,‭ ‬өйткені қолсұғу мемлекет қызметінің азаматтық ... ... әсер ... ... ... ... мемлекеттің мәнін анықтап алған жөн болар.‭ ‬Мемлекеттің мәні оның қандай мақсаттарды,‭ ‬қажеттіліктерді атқару үшін тағайындалғандығына байланысты ... ... ... ... ... ... бағытталуы,‭ ‬яғни,‭ ‬қоғамдық қатынастарды реттеу,‭ ‬қоғамды басқару.‭ ‬Адамзат қоғамының тіршілік етуін жалғастыру үшін қоғамдық өмірдің тұрақты өндірілуін және ... ... ... ету ... ‬ол ... басқару арқылы жүргізіледі.‭ ‬Мемлекеттің тағайындалуының мақсаты‭ –‬қоғам алдында ... ... ... асыру үрдістерін басқару.‭ ‬Мемлекеттің қоғамдық қатынастарды басқыру ықпалының ... ... ... мәніне байланысты мәселе болып табылады.‭ ‬Осыған байланысты құқықтық ғылымда осы мәселенің екі ... ... ... ‬Біріншіден,‭ ‬тоталитарлы мемлекеттің әртүрлі концепциялары бар‭ –‬оларда,‭ ‬мемлекет жаппай бүкіл қатынастарды өзінің толық бақылауында ұстайды‭ ... ... ... ... ... ... ... бағытталған теориялар бар,‭ ‬мысалыға,‭ “‬түнгі күзетші‭” ‬деп аталатын мемлекеттің концепциясы.‭ ‬Либерализмге ... осы ... ... тек ... ... ... ‬онда мемлекет‭ ‬-‭ “‬түнгі күзетші‭”‬,‭ ‬экономикаға,‭ ‬азаматтардын жеке өміріне‭ ‬араласпай,‭ ‬тек тәртіптің сақталуын ... ... ... ... реттеуші‭ –‬нарық болады.‭ ‬Мемлекет қызметенің шектерін анықтау үшін азаматтық қоғам түсінігн қарастыру қажет.
Егер қоғам ... ... ... ... ... ... бейнені елестетуге болады:‭ ‬қоғам бұйрықтарға көнбей,‭ ‬шығарылған заңдарды орындамайды.‭ ‬Осындай қоғамдық қалыптар адамзат ... ... ... ‬бірақ,‭ ‬олар аз уақыт өмір сүрген.‭ ‬Ежелде олар‭ –‬охлократия‭ ‬деп аталды,‭ ‬яғни,‭ ... ... ... “‬топтың‭ ‬билігі‭”‬.‭ ‬Осындай‭ ‬жағдайдың‭ ... ... бір ... ... болар:‭ ‬мемлекет және қоғам өзара үйлесімділікте өмір сүреді.‭ ‬Қоғам толық қанды өмір кешіп,‭ ‬мемлекетті жоққа шығармайды.‭ ‬Мемлекет пен қоғам арасында ... бір ... ... ... ... ‬адамдар өздерінің күнделікті өмірлерін сүріп,‭ ‬жұмыстарын істеп,‭ ‬бала тәрбиелеп тіршілік етеді.‭ ‬Екінші жағынан,‭ ‬мемлекет қоғамды басқару механизмін,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬олардың орындалуын қамтамасыз етеді.‭ ‬Мемлекет адамдар өмірінің егжей‭ –‬тегжейіне араласпайды,‭ ‬ол өзінің өкілеттіліктерін белгілі бір шектермен белгілейді.‭ ... және ... ... ... ... ... ... ‬осындай қалып ең оңтайлы болып табылады.
Батыстың дамыған мемлекттері,‭ ... ... ... деп ... ... ... ... бекітілген.‭ ‬Олар үшін азаматтық қоғам болуының басты өлшемі нарық және оның атрибуттары.‭ ‬Осының ... ... ... ... және ... ... ‬жұмысыздық,‭ ‬ішкі кекілжіндер,‭ ‬адам құқықтарының бұзылуы оқиғалары және ... ... ... ... қол ... ... ‬негізгі өлшемдер бойынша олар азаматтық қоғам талаптарына лайық келеді.
Азаматтық ... ... ... ... ... емес,‭ ‬экономикалық және жеке саласы болып табылады.‭ ... ... ... демократиялық құқықтық өркениетті қоғам,‭ ‬онда жеке билік режиміне,‭ ‬басқарудың озбырлы әдістеріне,‭ ... ... ... ... ... ... ... жол берілмейді,‭ ‬осы қағида заңды және өнегелікті,‭ ‬ізгілік және әділеттілік қағидаларын құрметтейді.‭ ‬Азаматтық қоғам‭ –‬аралас эконмика,‭ ‬кәсіпкерлік,‭ ... ... ... ... тепе‭ –‬теңдігіне орнаған нарықтық,‭ ‬көпқырлы,‭ ‬бәсекелесті қоғам.
Осы ... ... ... ... ... минимумда болады:‭ ‬құқықтық тәртіпті сақтау,‭ ‬қылмыстылықпен күрес,‭ ‬жеке және ұжымдық ... ... ... құқықтарын және бостандықтарын,‭ ‬белсенділігін және кәсіптік қызметін жүзеге ... ... ... етуіне‭ ‬заңнама деңгейінде жағдайлар жасау.
Мемлекет‭ ‬азаматтық‭ ‬қоғамға ... ... және ... ... ... ... ... ‬Азаматтық қоғаммен мемлекет үйлесімді тіршілік етулері үшін,‭ ‬осындай ... оң ... болу ... ... ... ... ... мен институттарының ерекшеліктеріне,‭ ‬оның өзін реттеу және әлеуметтік мәдениет механизмдеріне,‭ ‬оның ... ... ... ... ... ‬Осы ықпалды‭ “‬қолсұғушылық‭” ‬емес,‭ “‬азаматтық қоғам өміріне қатысу‭” ‬деп түсінген ... ... ... ... ... ... ... түрде тәуелсіз болады.‭ ‬Мемлекеттілік қоғам өмірінің ұйымдастырушылық‭ –‬құқықтық негіздерін қалыптастыру үшін қажет.‭ ‬Мысалы,‭ ‬нарық‭ ‬-‭ ‬өздігінен ұйымдасушы жүйе.‭ ‬Бірақ,‭ ‬мемлекет осы жүйе ... ... ... және ... атсалысуға міндетті.‭ ‬Мемлекет,‭ ‬бәсекелесуші субъектілердің мүдделерінің тепе‭ –‬теңдігін қалыптастыруы тиіс.‭ ... тек ... ... мүдделер ғана басқармайды,‭ ‬сонымен қатар осы механизмді керекті арнаға бұрып отыратын нормалар қажет.‭ ‬Нарық ... ... ... ... ... ... ... ‬ол заңмен орнатылған‭ “‬ережелерге сәйкес ойын‭”‬.‭ ‬Стихиялы,‭ ‬басқарылмайтын нарық еш жерде жоқ‭ –‬нарық барлық жерде қайтседе,‭ ... және оның ... ... реттеліп отырады.
БҰҰ‭ ‬-ның бұрынғы Бас Хатшысы Бутрос Гали Бас ... ‬48‭ ... ... ... ... ‬ж.‭) ‬баяндамасында айтқандай:‭ “‬күшті азаматтық қоғам әлемдік қауымдыстықтың ұзақ және сәтті ... үшін ... ... ... ... асырып қолдаулары тиіс,‭ ‬бірақ олар прогресстің жалғыз қозғаушы күші болмауға тиіс.‭ ‬Әрбір үкімет,‭ ‬әлеуметтік және экономикалық факторлардың нарықтық экономика аумағында ... ... ... және ... ... ... ... адам дамуын қамтамасыз ететін шараларды назарға алуға міндетті‭”[‬14‭;‬20‭]‬.
Білім беру,‭ ‬деңсаулық сақтау,‭ ‬тұрғын үй ... және ... ... ... ... ... ететін нақты салалар болып табылады.‭ ‬Тұрақты экономиканы және ... ... ... ... ... құру ... емес.‭ ‬Адамдар өздерінің потенциалдарын толық жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... тиіс және олардың дауыстары өкімді органдарда естілуі тиіс.
Азаматтық қоғамның мемлекетпен арақатынасының белгілерін анықтағанда,‭ ‬әйгілі ресейлік құқықтанушы З.М.‭ ‬Черниловский ... ... ... ... ... ... ... және одан тыс өмір сүрмейді‭;
Мемлекет азаматтық қоғамды,‭ ‬азаматтардың ... ... халі және ... ... ... ... ... қоғам мемлекеттен өмірді,‭ ‬деңсаулықты,‭ ‬қауіпсіздікті және т.б.‭ ‬қорғауды талап етуге құқылы‭;
Мемлекетке ... ... ... ... ... ... өзінің сыртқы саясаты‭ ‬және қорғаныс күштерімен азаматтық‭ ‬қоғамның тіршілік етуін,‭ ‬оның‭ ‬басқа‭ ... ... ... жақындасуын қамтамасыз етіуі мүмкін‭[‬15‭;‬45‭]‬.
Мемлекет және құқық,‭ ‬қоғам дамуының үрдістерін оң және ... ... ... алу ... ‬олар адамдар игілігіне бағытталған,‭ ‬халық еркін білдіріп,‭ ‬оны ... ... ... ... ... қажет.‭ ‬Осыдан басты міндет‭ –‬қысқа мерзім ішінде азаматтылыққа бағытталған,‭ ‬қоғамға қызмет ететін шынайы,‭ ‬әрекет қабілетті мемлекеттік‭ ... ... ... ... ... жоғары жақтан,‭ ‬өкім күшімен енгізілуі мүмкін емес.‭ ‬Азаматтық қоғам қоғамның әлеуметтік прогресстің,‭ ‬мәдениеттің,‭ ‬өркениеттің ұзақ дамуының нәтижесі.‭ ‬Азаматтық қоғам‭ ... ... өмір ... бар,‭ ‬дамыған,‭ ‬тұрақты,‭ ‬қолайлы қоғам.‭ ‬Кедей,‭ ‬жарлы,‭ ‬дамымаған қоғам‭ “‬азаматтық‭” ‬мәртебесіне сай бола ... ... онда ... алғышарттар мен институттар‭ ‬қалыптаспаған.‭
Азаматтық қоғам‭ ‬мемлекетпен диалектикалық бірлікте және қарама‭ –‬қарсылықта өмір сүріп ... ... ... ... бар ... ... гүлденеді.‭ ‬Ал тиісті дәрежеде дамымаған қоғамы бар мемлекеттің потенциалы әлсіз болады.
Азаматтық қоғаммен үйлесімділікте болатын мемлекетте заңдар және ... ... ... ... ... ‬саяси күресте күштеу әдістерін қолдану,‭ ‬құықтық нигилизм,‭ ... жеке ... ... ... ... ... ‬теріс құбылыстар болмайды.
Әлемде азаматттық қоғам түсінігіне қоғамдық‭ –‬саяси және әлеуметтану мәселесі ретінде қызығушылық,‭ ‬өткен ғасырдың‭ ‬70‭ –‬ші ... ... ... ... ... мемлекеттерде,‭ ‬әсіресе коммунистік режимі бар Шығыс Еуропа елдерінде демократиялық қозғалыстардың жандануы.‭ ‬Осы белсенділік,‭ ‬азаматтық қоғам құбылысына зор ... ... ... ... ... ... ... қақтығысып,‭ ‬көпшілік саяси белсенділік,‭ ‬азаматтардың сана‭ –‬сезімдері оянып,‭ ... ... ... ... (‬Польшадағы‭ ‬-‭ “‬Солидарность‭”‬,‭ ‬социалисттік блоктың шығыс‭ –‬еуропалық мемлекттеріндегі бірқатар қозғалыстар‭)‬.‭ ‬Дамыған қоғамы және ... ... бар ... азаматтық қоғам осы сипатта байқалмады,‭ ‬өйткені ол елдерде азаматтық қоғам норма болды‭[‬16‭;‬17‭]‬.
‎“‏Азаматтық қоғам‭” ‬Батыста болған,‭ ‬бірақ өткенде,‭ ‬қазір ... ол,‭ ... ... ... бара жатыр деген пікірлер де айтылады.‭ ‬Олардың айтуларынша,‭ ‬қоғам бұқараланып,‭ ‬адамдар ... ... ... ... емес сипатқа ие бола бастағандықтан,‭ ‬әлеуметтік теңсіздік өсіп бара жатқандықтан ... ... ... ... ... көзқарастың кемшілігі‭ –‬азаматтық қоғамды,‭ ‬оған тиесілі болмайтын ... ... ... ... ... ... ... ‬әлеуметтік теңсіздік өлшемінен,‭ ‬саясатқа қарсы адамдардың санынан ғана,‭ ‬азаматтық қоғамның бар не жоқтығын анықтау мүмкін ... ... ... ... ... қою ... ... қоғам кез‭ –‬келген‭ ‬өркениетті адамдар қоғамының көрінісі.‭ ‬Ол
әрқашан‭ ‬болған,‭ ‬қазір бар және ... ... ‬әр кез ... ... ... ... ... етеді‭ ”[‬17‭;‬28‭]‬.
Осы сияқты даулар тұрғысынан келесі екі пікір қызығушылық тудырады.‭ ‬В.‭ ‬Максименко‭ “‬азаматтық қоғам‭” ... ... ... бара жатқан,‭ “‬ескі түсініктер‭” ‬қатарына жатқызады.‭ ‬Бір кездері азаматтық қоғам туралы түсінік ... ... ... ‬-‭ ... ... ... қамтитын.‭ ‬Бірақ осы түсініктердің теоретикалық,‭ ‬ғылыми дәлелденген негізделуі болған емес.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬17‭ –‬ғасырларда орынды болған осы ... ... ... мойындау қажет.
Ал,‭ ‬Ю.‭ ‬Резник:‭ “ ‬Азаматтық қоғам идеясы‭ ‬осы күндері өзінің қайта жаңғыруын бастан өткеруде.‭ ‬Бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар сөздері арқылы,‭ ‬азаматтық қоғам түсінігі қоғамдық санаға терең енуде және зиялы қауым,‭ ‬іскерлер,‭ ‬депутаттар арасында көптеген ... ... ... ‬Көбісі,‭ ‬азаматтық қоғам идеясын тоталитарлы идеологиямен мифологияның баламасы деп тануда‭”‬.
Азаматттық қоғам түсінігі көптен бері танымал болғанымен,‭ ‬отандық ғылым үшін ... ... жаңа және ... ... болып табылады.‭ ‬Құқықтық мемлекет концепциясы Кеңес дәуірінен бері,‭ ‬яғни,‭ ‬өткен ғасырдың‭ ‬80‭ ... ... ... және ... келсе,‭ ‬азаматтық қоғам туралы кейінірек,‭ ‬көбінесе баспа беттерінде айтыла бастады.
Азаматтық қоғам‭ –‬батыс өркениетінің феномені.‭ ‬Сондықтан батыстан‭ ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬өркениеттік тұрғыдан осы феноменді қарастырғанда,‭ ‬шамамен алынған батыс моделіне ... ... ... және ... ... қажет етіледі.
Бірақ,‭ ‬осы сұрақ бойынша батыс ғалымдарының зерттеулерінің нәтижелерін біздің жағдайға ... ... ... ... ... ... және ... азаматтық қоғамның қалыптасуының жағдайлары өзгеше болып келеді.‭ ‬Батыста азаматтық қоғамның ... ... ... ‬демократиялық дәстүрлердің,‭ ‬экономикалық және саяси бостандықтардың қалыптасуы негізінде жүрді.‭ ‬Бізде болса,‭ ‬азаматтық‭ ‬қоғамды қалыптастыру үшін аз ғана ... ... ... ... осы үрдістің жүзеге асуы,‭ ‬өткенде адамға қатысты қоғамдық ұйымдастырылуы‭ ‬қағидаларының қайшы болуыменен ... ... ... ... ... ... институттарын біздің елге механикалық түрде,‭ “‬үстінен‭” ‬енгізілуі,‭ ‬күтілетін нәтижеге әкелмейді.
ІІ.‭ ‬Азаматтық ... ... ... жүзеге асыру механизмі
2.1‎ ‏Экономикалық жүйе
‎ ‏Экономикалық жүйе меншік қатынастарын жүзеге ... ... ... өнімді‭ ‬өндіру,‭ ‬бөлу,‭ ‬айырбастау және тұтыну барысында адамдар арасында пайда болатын экономикалық институттармен қатынастар жиынтығын білдіреді.
Тұтастай экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... меншік қатынастары экономикалық жүйенің бірінші қабатын құрайды.‭ ‬Азаматтық қоғам екі түсінікке негізделеді‭ –‬жеке ... және ... ... ... азаматтық қоғам феномені,‭ ‬осы екі түсінік негізінде қалыптасты.
Материалдық және материалдық емес құндылықтарды өндіру қатынастары,‭ ‬қоғамдық жүйенің келесі бір маңызды ... ... ... қоғам мүшелерінің еңбегі жатыр,‭ ‬сондықтан,‭ ‬еңбек қатынастары ... ... ... ... ... табылады.‭ ‬Азаматтардың жеке,‭ ‬акционерлік,‭ ‬кооперативтік,‭ ‬серіктестік кәсіпорындары,‭ ‬шаруа қожалықтары,‭ ... ... ... жүйенің элементтері болып табылады.
‎ ‏Экономикалық саясат дегеніміз мемлекеттік жұмыстардың шаруашылық процесске белгілі мәселелерді шешу ... әсер ... ... ... экономикалық саясат‭ –‬шаруашылық ахуалдың өзгеру процессін көрсетеді,‭ ‬басқа жағынан‭ –‬экономикалық шешімнің ауысуы.
Экономикалық саясат ағымдық және перспективалық мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... шығарушы орган‭ (‬парламент‭) ‬құқықтық және әлеуметтік процесстерді ... ... ... ... ... ... ... формалары мен шектерін анықтайды.‭ ‬Негізге әсер ету көзі‭ –‬мемлекеттік бюджетті қолдау мен ... ... ... ... шаруашылығының реттеуінің жылдамдығын іске асырады,‭ ‬әлеуметтік-экономикалық дамудың ұзақ ... ... ... нарық экономикасының өзіндік субъектісі‭ ‬-‭ ‬Ұлттық Банк.‭ ‬Оның функциялары:‭ ‬ақшаны эмиссиялау және ақша нарығын реттеу.
Сот жүйесі экономикалық құқықты және шаруашылық ... ... ... қорғаумен қамтамасыз етеді.
Мемлекеттік экономикалық саясаттың көздері.
Мемлекеттік реттеудің тура және ... ... ... ... ... ... ... ‬мемлекеттік кәсіпкерлік,‭ ‬әлеуметтік саясат.
Жанама әдістері:‭ ‬қаржы саясаты‭ (‬мемленкеттің шығындар ... ... ... ... ... ... оптимизациялау саясаты‭); ‬ақша-несие көзі‭ (‬Ұлттық Банктің ставкалар есебі,‭ ‬банктік резервтер ... ... және ... ... ... ... ... ‬индикативтік жоспарлау.
Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеудегі мынадай негізгі даму этаптары және негізгі теориялық концепциялары бар:
‎ ‏Еркін ... ... және ... ... теория.
‎ ‏Мемлекет‭ “‬жалпы қоғам ауқаттылығы‭” ‬және кейнсшілдік.‭ ‬Мемлекеттік дирижизм.
‎ ‏Қазіргі нарық шаруашылығы және неоконсерватизм.
... ... ... және классикалық экономикалық теория.
‎ ‏Классикалық экономикалық теория өндіріс ... ... ... қарқынды дамуының кезеңінде пайда болған.‭ ‬Бұған дейінгі қожалық еткен бірінші нарықтық ... ... ... капитализімінің қызығушылығын көрсете отырып капиталдың ағаш жиналуына сәйкестенді.‭ ... ... ... ... ‬яғни ішкі саудада эквиваленттік емес айырбас арқылы алынатын‭ ‬алтын және күміс.‭ ‬Мемлекеттің сыртқы саудада реттеуінің ролі және протенкционистік өлшемі ... ... ... ‬Классикалық мектептің‭ (‬У.Петти‭) ‬бірінше өкілдері сонымен қатар мемлекеттің протекционистік белсенді ролі үшін сөз сөйледі,‭ ‬бірақ өндірістік сферада.‭ ... ... ... ... ... ... талап етуі болды.‭ ‬Жаңа экономикалық қалауға қызығушылығын көрсете отырып,‭ ‬олар ... ... ... ... ... орта ғасырлық‭ (‬сауда монополиялары,‭ ‬қолөнер цехтары,‭ ‬феодалдық жериеленушілер‭) ‬қоғам институтының қалдықтарына қарсы шыға бастады.Олар ... ... және ... ... ... еркіндігін талап етті.‭
Бұл концепцияның теориялық негізін қалаған ... ... ... және ... ... ... ... механизмі сұраныс және ұсыныстың тәуекелді жағдайында және бағаның иілу,‭ ‬жалақының және пайыздың теңесуін қамтамасыз етеді деген көзқарастардан шықты.‭ ‬Бұл ... ұзақ және терң ... ... ... ... ... тек қана экономикалық емес факторлардың‭ (‬соғыс,‭ ‬егіннің болмауы,‭ ‬саяси катаклизмалар‭) ‬нәтижесінде ғана орын ... ... ... де ... ... ... бас тартылды‭ (‬заңды және фискалды функциялардан басқасы‭)‬.
Бірақ XIX ғ.‭ ‬аяғы‭ ‬-‭ ‬XX ғ.‭ ‬басында бұл шаруашылық ... ... ... бола ... ‬Іс ... ... ... кризистер пайда бола бастады,‭ ‬өндіріс және капиталдың қосылу процессі тез жүрді,‭ ‬монополиялық бірлестіктердің құрылуы,‭ ‬бәсекелестік механизмнің әлсіреуі,‭ ‬топтық ... ... ... ... ... ... ... ‬өтудің теориялық шарттарының пісіп жетілу процессі жүріп жатты.
Ең бірінші соққы бірінші дүние жүзілік соғыстың мемлекеттік,‭ ‬монополиялық әскери реттеудің механизмімен ... ... ... ... мен саясатшылар мемлекеттің бұл іс-қимылдарды кездейсоқ жағдайлардан туындаған ... және ... деп ... ... ... ... ... тенденция деп санамады.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬соғыстан кейін аз ғана түзетулерімен қайтадан бұрынғы экономикалық жүйеге қайтарылу болды.‭ ‬Советтік Ресейде мемлекеттің экономикалық ролін ... ... ... даму ... ... деп қарастырылған.‭ ‬Бірақ ұлы депрессия‭ ‬1929-1933‭ ‬жж.‭ ‬Еркін бәсекелестік капитализм жүйесін ... ... ... және ... өзіндік реттеу идеясында және мемлекеттің араласпау идеясында туған классикалық мектептің негізін бұзды.‭
Мемлекет‎ “‏жалпы қоғам ауқаттылығы‭” ... ... ... дирижизм.
Еркін бәсекелес капитализмнің кризисі әртүрлі шаруашылық тұрақтандыру және саяси жүйені тұрақтандыру ... ... ... ... ... модельдеріне әкеп соқтырды.‭ ‬Көптеген елдер күшті мемлекеттендіру және экономиканы милитаризациялау,‭ ‬бірақ жеке капиталистәк элементтерді сақтай отырып‭ (‬Германия,‭ ... ... ... ... ‬Бірақ бұл модель ұзақ уақытқа созылмады және екінші дүние жүзілік соғыстан ... ... бар ... ... ... жоғары болып,‭ ‬әлеуметтік және экономикалық жағынан‭ “‬әлеуметтік‭” ... ... ... ... ... ... ... мемлекеті‭”‬.‭ ‬Бұл процесстің бастамасының тәжірибесін АҚШ президенті Рузвельт‭ –‬мемлекетті‭ ... ... ... ... үшін ... ... курс‭)‬.‭ ‬Бірінші рет бұл тәжірибе қандайда бір теориялық концепциямен байланыспайтын,‭ ‬бірақ‭ ‬1936ж.‭ ‬Ағылшын экономисі Кейнстің‭ “‬Қызмет ету ... және ақша ... ... баспаға шығарғаннан кейін және бұл идеялардың АҚШ ... ... ... ... ... –‬берілген саясаи өзінің теориялық және негіздеуін алды.‭ ‬Бұл күннен бастап Кейнстің идеялары және оның ізін ... ... ... теорияда және практикада келесі‭ ‬40‭ ‬жыл бойы қожалық етті‭ –‬кейнсияндық революция.
Бірақ бұл концепциялардың риторикаға қарамастан ... ... ... ... ... ... ... неолибералдық шаруашылық саясат алдыңғы мемлекеттің реттеу тәжірибесінен көп нәрсені ұғынды.
.2‎ ‏Азаматтық қоғамды реттеудің‭ ‬-‭ ‬экономикалық құралдары‭ ‬ ... ... ... ‏саяси жүйесі,‭ ‬экономикалық даму деңгейі түрліше болып келсе де,‭ ‬оларды біріктіретін бір-ақ нәрсе:‭ «‬әр мемлекет өзінің бюджет көбейтуге ұмтылады‭»‬.‭ ... ... ... ... кірісінің кеш шыққан формасы деп танылады.‭ ‬Алғашқы ... ... ... ... ие ... ‬17‭ ... бірінші жартысында кейбір елдер салықты мемлекеттің тұрақты кірісі деген ұғымды мойындаған жоқ.‭ ... ... ... ... деп ... кейін оны мемлекет кірісінің негізгі көзі деп ... ... ... ... ... ... ана омырауы‭» ‬деген.‭ ‬[19‭]
Егер алғашқы,‭ ‬негізгі экономикалық құндылықтар жер,‭ ‬еңбек,‭ ‬оларды өңдеу болса,‭ ... ... ... ... ‬онда қазір мемлекет салық түрлерін өзгертпеген жағдайда тоқырауға ұшыруы мүмкін еді.
... ... ... ... мынадай сұрақтар тұрады:
Неге салық салынады‭ (‬салық базасы‭)
Қанша алу керек‭ ... ... ... ... ... ... ... салықтардың теріс әсерін қалай төмендету керек‭ (‬салық саясаты‭)‬.‭
Салық тарихын қарастырудан бұрын жалпы тенденцияны белгілейді-‎ ‏негізгі ... мен ... ... ... ... экономикалық дамумен ақталған,‭ ‬сонымен бірге салық курьездарын да белгілейді-‭ ‬яғни салықтың нақты тарихи мысалдары келтіріледі.‭
Ежелгі ... ... ... ... ... үшін ... болып табылды.‭ ‬Ежелгі Грецияда табыс салығы болды,‭ ‬бірақ қаладағы бос азаматтар оны төлеген жоқ.‭
Ежелгі ... ... ... ... ... ... ... дейін қаладағы қоғамдық шағындар қоғамдық жерлерді жалға беру жолдарымен жабылып отырды.‭ ‬Кірістің ... ... ‬10‭ ... ... алынатын жер салығы,‭ ‬сонымен бірге жерге салық салудың басқа да түрлері яғни,‭ ‬жеміс ағашының ... ... ... ... салу ... ... және өндіріс құралдары,‭ ‬қозғалмайтын мүлік,‭ ‬құндылықтар,‭ ‬тірі инвентарларға да салық салынды.‭ ... ... ... ... ... ... ... Европада ХІХ ғ кең тарады және осы кезеңде салық салу мәселелерін оқу,‭ ‬қалалардың тез өсуі,‭ ‬бірыңғай шаруашылықтың бірігуі,‭ ‬яғни өндіріс және ... ... ... ... ... байланысып жатты.‭ ‬Салық салудың негізгі обьектісі айналым болды,‭ ‬яғни құндылықтардың бір субьектіден екінші субьектіге өтуі.Айналым салығы‭ ... ... ... ... ‬мәмілелерге салық салу кең тарады.‭ ‬Сонымен‭ ‬бірге капиталға салық кең тарай ... ... ... ... салу ... кең қызығушылық тарай бастады.‭ ‬Әр елдің салу жүйесі бір-біріне ұқсас болып келді.
Салықтың бесінші кезеңі экономикалық теорияның дамуымен толықтырылды және ... ... ... ... ... ... ‬яғни түрлі себептерге байланысты жеке түрде өндіруге тиімді емес,‭ ‬қоғамдық игіліктерді өндіруші сектор қоғамдық секторлар теориясы Адам Смиттің қоғамдық ... ... ... ... ... үшін ... салық салу принциптерімен байыды.
Салықтар экономикалық тұрғыда экономика саласын,‭ ‬кәсіпорын бағдарламаларын,‭ ... ... ... ... ... ... ... мен табысты қайта бөлуді жүзеге асыратын негізгі құрал.‭
Мемлекеттік‭ ‬бюджет түсімдерінің ең басты ... ... ... ... ... ... ... үлесі‭ ‬90‭ ‬пайыз.‭
Тәжірибе жүзінде көптеген елдерде салық алудың‭ ‬3‭ ‬тәсілі кең тараған:
-‎ ‏Кадастрлық‭
-‎ ‏Декларация негізінде
-‎ ‏Табыс көзіне
... ... ... төлеушінің қызмет ететін органдағы бухгалтерия қызметкерлерінің есептеуімен анықталып төленеді.‭
Мысалға,‭ ‬жеке тұлғаға салынатын табыс салығы.‭ ‬Бұл салық ... ... ... ... ... ... ... ‬Мысалға,‭ ‬еңбек ақыдан салық сомасы ұсталынады және ол бюджетке аударылады.‭ ‬Ал,‭ ‬қалған сомасы қызметкерге төленеді.‭
А.Смит қазіргі таңда да ... ... ... ... жүйесінің төрт негізгі талаптарын қалыптастырды.
Мемлекет‭ ‬мүмкіндіктерінше‭ ‬өз қабілетімен және күшімен ... ... ... ... тұлғалардың төлеуге тиіс салығы дәл анықталған болу керек.‭ ‬Төлем мерзімі,‭ ... ... ... ... ‬барлығы анық болу қажет.‭
Әр салық салық төлеушіге төлеуге‭ ‬ыңғайлы болып өндірілуі тиіс.‭
Әр салық ... ... ... бір ... әкелетіндей болып өндірілуі тиіс.‭
Сонымен бірге Қазақстан Республикасының салық кодексінде белгіленген салық салудың‭ ‬принципі бар:
Қарапайымдылық‭ –‬бюджеттің кіріс көзін ... ... мен ... ... ... ең ... ... болып саналады.
Салық жүйесі қарапайым да айқын болуы қажет,‭ ‬салық төлеушінің ... ... ... ... ... үшін ... шараларды қолдану керек:
1.салықтардың түрлері аса көп болмай нақты дәлелді болуы керек
.салықтардың белгілі бір түріне бірыңғай салық ставкасын белгілеу қажет
Салық салу ... ... ... ‬салық салынатын табысты немесе айналымды анықтау әдісі немесе мейлінше жеңіл қарапайым төлеушілерге ыңғайлы және түсінікті болғаны ... ... не үшін ... ... қандай негіздер бар екені дәлелді болуы керек.‭ ‬Салық жеңілдіктерінің мейлінше азайғаны қажет.‭
.салық ... ... ... ... ... жүргізілген кезден төленген ықтимал.
-‎ ‏Әділеттілік-‭ ‬салық жүйесінде әділеттілік принципі ... және ... екі ... ... ... әділеттілік принципі-‭ ‬салық ставкасын,‭ ‬салық мөлшері төлеушінің табысына тікелей байланысты болып,‭ ‬соның негізінде белгіленуі қажеттілігін қарастырады.
Салық ставкасының шегі аса жоғары ... ... ... ... жағдайда салық төлеушінің табыс табуға ынтасы төмендеп,‭ ... ... ... ‬Ал ... ... та сөзсіз‭ ‬азаяды.‭
Көлденең әділеттілік принципі-‭ ‬тиісті жағдайда бірыңғай салық төлеушіге бірдей талап,‭ ‬бірдей шарт қойылуы керектігін ... ... ... белгілі бір табыс немесе қызмет түрінен,‭ ‬мүлкінен бірдей ставкасынан салық төлеуі тиіс.
‎ ‏-‎ ... ... ... ... салық ставкасын бекіткен кезде ол ставкалар мөлшері басқа елдерде қолданылып жүрген ставкамен салыстырылып,‭ ‬солардың деңгейінде белгіленуі тиімді.‭ ‬Себебі:‭ ‬шектен тыс ... ... ... ... ... ... оны ... әсер етеді,‭ ‬шетелдік инвесторлардың ынтасын төмендетіп,‭ ‬олардың республика экономикасының қаржыларын салуына кедергі болуы мүмкін.‭ ‬Ал,‭ ‬салық ставкасының басқа елдерде қолданылып ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің кіріс көзінің құрылуына теріс ықпал жасауы ... ... ... ... ... ... ... мөлшеріне қарай төлеуге тиіс.‭ ‬Салық төлеу мерзімі,‭ ‬әдісі,‭ ‬салық мөлшері салық ... ... да ... ... ... ... ... мерзімі,‭ ‬салықтарды есептеу әдісі,‭ ‬төлеу тәртібі салық ... ... ... ... ...
Салықтардың экономикалық мәні,‭ ‬шаруашылық жүргізуші субьектілер мен халық табысының ... ... ... бір ... ... ... ... жүргізуші субьектілер мен халық табысының белгілі бір мөлшерін мемлекет үлесіне жинақтаудың қаржылық қатынастарын ... ... ... мәні,‎ ‏олардың өзінің функциялары мен міндеттерін жүзеге асыру үшін мемлекет жұмылдыратын ұлттық табыстың бір бөлігі болып табылатындығында.‭ ... ... ... ... ... ‏заңды түрде белгіленген салықтарды,‭ ‬алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімнің ... әрі ... ... табылады,‭ ‬-‭ ‬деп жазылған.‭
Қазіргі кездегі салықтардың маңызы мен ролі мемлекеттік органдарды қаржы ресурстарымен қамтамасыз етумен шектелмейді.‭ ‬Салықтар ... ... ... ... құралы.‭ ‬Олардың макроэкономикалық‭ ‬шешу ролі артып келеді,‭ ‬мұны ЖҰӨ-нің көлеміндегі салық үлесінің ұлғаынан көруге болады.‭[‬22‭;‬39‭]‬ Салықтар ... ... ... ‬ұдайы өндіріс процесіне әрекет етудің басты бір тұтқасы ретінде жаңа сипатқа ие болуда.‭ ‬Мұндай ықпал көп ... ... ... ... салу ... ... жасап,‭ ‬мемлекет капиталдың‭ ‬қорлану процесіне айтарлықтай әсер ... ... ... ... ... салалардың бәсекелестігін ынталандыруға,‭ ‬капиталдың қорлануына қолайлы жағдай жасауға,‭ ‬корпорациялардың әлеуметтік қызметін қолдауға кеңінен пайдаланылады.‭ ‬Осы мақсатта салықты корпорация ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер беріледі.‭ ‬Мұндай шараларға мысалы,‭ ‬өндіруші компонияларды салық арқылы ... ... ... ... ережеге сәйкес өндіруші компониялар пайдалы қазбалар көзінің азаюына және өндіріс жағдайларының қиындауына байланысты салық төлемейді.‭ ‬Салықтық жеңіілдіктер беру арқылы ... ... ... ... ... ... обьектлерін салуға және тағы басқа айтарлықтай әсер ете ... ... ... ... тек ... ... ... қоймай,‭ ‬сонымен қатар барлық шаруашылық коньюктураға ықпал етеді.‭
Салықтарда ежелден салық жүктемесін‎ (‏салық ауыртпалығын‭) ‬бөлудің екі ... ... ... ... ‬қағидаты
«Қайыр көрсету‎» (‏төлем қабілеттілігі‭) ‬қағидаты.‭
Алынған игіліктерге және төлем қабілеттілігіне салық салудың қағидаттарын пайдалану салық ... ... және ... ... ... ... ... саяды.‎
Салықты ұтымды ұйымдастырудың классикалық қағидаттарын бұрын А.Смит ұсынған еді.‭ ‬Олар ... ... ... ... ... ... табысына сәйкес алынуы тиіс‭ (‬әділеттілік қағидаты‭)
салықтың мөлшері мен оны ... ... ... ала және дәл ... тиіс‭ (‬анықтылық қағидаты‭)
әрбір салық салық төлеуші үшін неғұрлым қолайлы уақытта және әдіспен алынуы тиіс‭ ... ... ... ... өте аз ... ... ... қағидаты‭)
Бұл қағидаттарды пайдалану салық салудағы зорлық-зомбылықты жоқ етті,‎ ‏бұл процеске‭ ‬реттемелеуді енгізді және А.Смитке‭ ... ... ... нышаны емес,‭ ‬бостандықтың нышаны‭» ‬деп қорытынды жасауға мүмкіндік ... ... ... ... даму ... ... тұжырымдамалары дәлденді,‭ ‬толықтырылды.
Тұңғыш рет Қазақстан Республикасында заңнамалық деңгейде салық салудың қағидаттары баянды етілген.‭[‬23‭;‬45‭]‬ Қазақстанның салық заңнамасында сонымен ... ... және ... ... ... да ... төлемдепді төлеудің міндеттілігі,‭ ‬салық салудың айқындығы,‭ ‬әділдігі,‭ ‬салық жүйесінің біртұтастығы және салық заңнамасының жариялылығы қағидаттары негізделеді.‭
Салық төлеуші ... ... ... ... ... толық көлемінде және белгіленген мерзімдерде орындауға міндетті.‭
Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер айқын болуға ... ... ... ... салық төлеушінің салықтық міндеттемелері туындауының,‭ ‬орындалуының және тоқталуының барлық негіздері мен ... ... ... ... ... ... ... салық салу жалпыға бірдей және міндетті болып табылады.‭ ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстанның салық жүйесі оның бүкіл аумағында барлық салық төлеушілерге қатысты ... ... ... ... салу ... ... нормативтік-құқықтық актлер ресми басылымдарда міндетті түрде жариялануға жатады.
Мемлекетке түсетін салық түсімдерінің сипатты ерекшелігі олардың сан ... ... ... кейін иесіз пайдаланылуы болып табылады.‭ ‬Осысымен салықтардың мемлекет,‭ ‬сондай-ақ басқа жергілікті органдар белгілейтін түрлі ... ... ... ... ... айырмашылығы болады‭; ‬бұған әлеуметтік сақтандыруға аударылатын қатаң мақсатты аударымдар,‭ ‬соның ішінде бюджеттен тыс ... ... ... мен ... ... ... белгілі бір,‭ ‬ұзақ мерзімді көлемде өнімнің.‭ ‬Жұмыстың және қызметтер көрсетудің өзіндік құнынан,‭ ‬табыстан,‭ ‬еңбекке ақы төлеу ... ... және ... ... ... ... ... мәні мен мазмұны олар атқаратын функцияларда толық ашыла түседі.‭ ‬Жалпы қаржы ... ... ... ... ... ... ... есте ұстаған жөн,‭ ‬сондықтан қаржыға қатысты салықтардың функцияларын қаржының бөлгіштік функциясының құрамдас қосалқы функциясы ретінде ... ... ... ... ... фискалдық,‭ ‬реттеуші және қайта бөлу сияқты негізгі үш функция орындайды.‭ ‬Бұлардың әрқайсысы осы қаржы категориясының ішкі белгілері мен ... ... ...
Фискальдық функция-‎ ‏барлық мемлекеттерге тән негізгі функция.‭ ‬Оның ... ... қор ... ... өзі ... ... міндеттерін арттыра түседі.‭ ‬Өйткені салықтар мемлекеттік бюджеттің кірісін толыстыра отырып,‭ ‬экономиканы,‭ ‬әлеуметтік-мәдени шараларды жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Салықтардың реттеуші фнукциясы ... ... ... ұлғаюымен байланысты пайда болады.‭ ‬Ол ұлттық шаруашылықтың дамуына ... ... ... ықпал етеді.‭ ‬Бұл орайда салықтардың нысандарын таңдау,‭ ‬олардың мөлшерлемелерінің,‭ ‬алу әдістерінің өзгеруі,‭ ‬жеңілдіктер мен шегерімдер пайдаланылады.‭ ‬Бұл реттеуіштер ... ... ... құрылымы мен үйлесіміне,‭ ‬қорлану мен тұтыну көлеміне ықпал етеді.‭ ... ... ... ... қызмет атқару үшін,‭ ‬олардың басқа да тетіктерімен тығыз байланыста болу қажет.‭ ‬Салықтық реттеуде ... ... ... салық жеңілдіктерінің алатын орны ерекше.‭ ‬Себебі,‭ ‬ғылыми негізделмеген шеттен тыс жоғары қойылған ставкалар кәсіпорынның ынтасын төмендетіп,‭ ‬өндірістің қарқынын ... ... ... тыс ... ... ставкалар салық төлеушінің жауапкершілігін азайтып,‭ ‬өндірістің төмендеуіне әкеліп соқтырады.‭ ‬Осы сияқты салық жеңілдіктерінің де тиімсіз жағы бар.‭ ‬Дамыған елдердің тарихынан ... ... ... мынаны байқауға болады.
Қазақстан Республикасының аумағында меншік,‭ ‬шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу обьектісі бар ... ... мен ... құқығында салық салу обьектісі бар жеке кәсіпкерлер заңды тұлғалардың және жеке ... ... ... салықты төлеушілер болып табылады.‭ ‬Заңды тұлғаның шешімі ... оның ... ... ... ... ... қарастырылады.‭
Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер үшін негізгі құралдар‭ (‬соның ішінде тұрғын үй қорының құрамында тұрған обьектілер‭) ‬мен материалдық емес ... ... салу ... ... ... ... есеп жөніндегі заңнамаға сәйкес бухгалтерлік есепте белгіленген материалдық емес обьектілер материалдық емес активтер болып есептеледі.
Заңды тұлғалар мен жеке ... ... салу ... ... ... құнына бір пайыз мөлшерлеме бойынша мүлік салығын есептейді.‭
Мемлекеттің ... ... әсер ... ... ... ішінде негізгі орынды салықтар алады.‭[‬24‭;‬69‭]‬ Нарықтық экономика жағдайында әрбір мемлекет реттеу құралы ... ... ... кеңінен қолданады.‭ ‬Нарық жағдайында салықтар және жалпы салық жүйесі экономиканы басқару құралы болып табылады.‭
Салықтарды,‭ ‬салық салу обьектлері мен ... ... ... ... ставкаларын,‭ ‬жеңілдіктер менсалық санкцияларын,‭ ‬салық салу шартын өзгертулерді бекітуде мемлекет оларды кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... елде салық жүйесін оңайлатудың тенденциясы қарастырылуда.‭ ‬Неғұрлым салық жүйесі қарапайым болса,‭ ‬соғұрлым экономикалық нәтижені анықтау қарапайым болады.‭
Қорытынды
Азаматтық қоғам және ... ... ... ... зерттеу нәтижесінде қорытындылар жасалып,‭ ‬келесідей нәтижелерге қол жеткіздік:
Азаматтық‭ ‬қоғам‭ ‬және ... ... ... ... ... ... және ... ой‭ –‬пікірлер ұзақ эволюциядан өтті.‭ ‬Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет туралы тарихта көптеген ... ... ... ... ... ... ... қорыту арқылы адамдар қоғамының белгілі бір идеалды бейнесі дүниеге келеді.‭ ‬Осы идеалды бейнені ғылыми тұрғыдан терең және жан‭ –‬жақты зерттеп,‭ ... ... ... ... ... ... ... туралы қалыптасқан көзқарастар қатарында,‭ ‬оны мемлекеттен тысқары,‭ ‬бөлек өмір сүретін адамдар ұжымы деп түсіну әдеті бар.‭ ‬Осы салалардың бір‭ –‬біріне ... жеке ... және ... ... ... ... –‬нарықтық экономиканың қарқынды өсу үрдісі барысында,‭ ‬барлық адамдардың заң алдында теңдігінің орнауы,‭ ‬әлеуметтік өмірде демократиялық ... ... ... ‬әр ... ... ... ... биліктегілердің еркімен емес,‭ ‬табиғатпен берілген ажырамас табиғи құқықтар мен бостандықтардың иегері ретінде тану барысында ... ... ... ... ... ‬әлеуметтік,‭ ‬мәдени және рухани салалардың әрекет етуін,‭ ‬олардың қайта өндірілуін,‭ ‬ұрпақтан ұрпаққа өтуін және өмір ... ... ... жүйе,‭ ‬жеке индивидтердің және олардың ұжымдарының жеке және ұжымдық мүдделері мен қажеттіліктерінің жүзеге асуына ... ... ... ... ... ... дербес қоғамдық институттар және қатынастар жүйесі.‭ ‬Осы мүдделер мен қажеттіліктер жанұя,‭ ‬шіркеу,‭ ... беру ... ... ... бірлестіктер,‭ ‬ассоциациялар,‭ ‬ұйымдар және т.б.‭ ‬арқылы көрінісін тауып жүзеге асады.
‎ ‏Экономикалық жүйе меншік қатынастарын жүзеге асыру,‭ ‬жиынтық ... ... ... ... ‬айырбастау және тұтыну барысында адамдар арасында пайда болатын экономикалық институттармен қатынастар жиынтығын білдіреді.
Тұтастай экономикалық ... және ... ... ... бүкіл циклімен қамтылатын меншік қатынастары экономикалық жүйенің бірінші қабатын құрайды.‭ ... ... екі ... ... ... ... және меншік.‭ ‬Батыс Еуропада азаматтық қоғам феномені,‭ ‬осы екі түсінік негізінде ... және ... емес ... ... ... ... ... келесі бір маңызды элементі.‭ ‬өндіріс негізінде қоғам мүшелерінің ... ... ... ‬еңбек қатынастары экономикалық қатынастардың ажырамас бөлігі болып табылады.‭ ‬Азаматтардың жеке,‭ ‬акционерлік,‭ ‬кооперативтік,‭ ‬серіктестік кәсіпорындары,‭ ‬шаруа қожалықтары,‭ ‬жеке-дара ... ... ... ... ... табылады.
Қорыта келгенде,‭ ‬азаматтық‭ ‬ қоғамның жаңару және кемелдену үрдісінің кепілі‭ ‬экономикалық мемлекеттің қалыптасуы болып ... ... ... Ж.Ж.‭ ‬Трактаты.‭ ‬-М.,‭ ‬-1969.-158‭ ‬б.
Гоббс Т.‭ ‬Левиафан,‭ ‬или материя,‭ ... и ... ... ... и гр.‭ ... ... В.‭ ... ‬Язык и философия культуры.‭ ‬ -‭ ‬М.,‭ ‬ -1985.-‭ ‬45‭ ‬б.
Пейн Т.‭ ... ... ‬ -‭ ... ‬ -1959.-56‭ ‬б.
Гегель Г.В.Ф.‭ ‬Сочинения,‭ ‬т.7.‭ ‬Философия ... ‬ -‭ ... ‬ -‭ ... ... К.,‭ ... Ф.‭ ‬Шығармалар жинағы,‭ ‬т.‭ ‬1,‭ ‬27.‭ ‬-М.,‭ ‬ -1956.-‭ ‬96‭ ‬б.‭ ‬
Кант И.‭ ... на ... и ... ... ... ‬1,‭ ‬-‭ ‬М.,‭ ‬ 1994.‭ ‬-28‭ ‬б.
‎ ‏Гаджиев К.С.‭ ‬Концепция гражданского общества:‭ ‬идейные ... и ... вехи ... ‬Вопросы философии.‭ ‬-‭ № ‬7.‭ ‬ –1991.‭ ‬-38‭ ‬б.
Матузов С.Т.‭ ‬Теория государства и права.‭ ... ... ‬52‭ ... В.С.‭ ‬Общая теория права и государсва.‭ ‬Уч.‭ ‬для ... ‬ -‭ ...... ‬27‭ ... ... қоғамды одан әрі демократияландыру және дамыту тұрғысындағы ұсыныстарды талдап‭ –‬жасау жөніндегі тұрақты жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... ‬84‭ ... З.Г.‭ ‬Правовая система и гражданское общество в Республике Казахстан:‭ ‬грани взаимодействия и взаимовлияния‭ ‬//‭ ‬Саясат.‭ ‬2001.‭ ... ... ... ... ... этатизма.‭ –‬Алматы.‭ ‬2001.‭ ‬-22б.‭
Байтұрсынов А.‭ ‬Ақ жол.‭ ‬-‭ ‬Алматы.‭ ‬1991.-20‭ ‬б.
Балгимбаев А.С.‭ ‬Институты гражданского общества и ... ... как ... ... с ... ‬//‭ ... ... ‬-‭№‬4.-45б.‭
16Воронов В.‎ ‏Компромисс и независимость судебной власти//‭ ‬Правовая реформа в Казахстане.‭ ‬2000.‭ ... ... ... ... Республикасының Конституциясы.‭ ‬Алматы‭ ‬1995‭ ‬ж.‭
19‎ ‏Қазақстан Республикасының‭ «‬Салық Кодексі‭» ‬2005‭ ‬ж.‭ ... М.‭ ... ... ... ... ... ‬ж.‭ ‬110б.‭
Сахариев С.С.‎ ‏Әлем экономикасы.‭ ‬Аламты,‭ ‬2003‭ ‬ж.‭ ‬85‭ ‬б.‭
22‎ ‏ Сәбден О.‎ ‏21‎ ‏ғасырға ... ... ... ... ‬1997‭ ‬ж.‭ ‬39‭ ‬б.
‎ ‏ 23‎ ... Р.‭ ... және даму ... ‬Алматы,‭ ‬2003‭ ‬ж.‭ ‬45‭ ‬б.‭
24‎ ‏ Экономикалық саясат.‎ ‏Лекциялар/‭ ‬Д.Қ.‭ ‬Қабдиев,‭ ‬Алматы,‭ ‬2002‭ ‬ж.‭ ‬69б.‭
31

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Тәрбие психологиясы5 бет
Құқық әлеуметтанушы 8 бет
Азаматтық қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекет туралы11 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Шаруашылық субъектінің экономикалық сипаттамасы62 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь