Құқық нормасын талқылау

Жоспар
Кіріспе

1тарау.Құқықты талқылау және оның сипаттамасы

1.1.Талқылау түсінігі және мәні

1.2. Талқылаудың философиялық аспектілері

2тарау. Талқылау әдістері

2.1. Талқылаудың тілдік және логикалық әдістері

2.2. Талқылаудың жүйелік және тарихи әдістері
Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Құқықты талдау заң ғылымдарының дәстүрлі мәселелерінің бірі болып табылады. Нормаларды талқылау қажеттігі көптеген жағдайлармен байланысты соның ішінде құқық нормаларының сыртқы сипаты безендіру , олардың тілдік – логикалық ойлау жүйесімен , нормалардың жүйелі құрастыруы және оларды ерекше қасиеттеріне, қызметіне байланысты сәйкестендіру.
Құқықтық мемлекетті қалыптастыру жолында,әсіресе меншікті заңдық базамызды күрделенуде біздің Қазақстан еліміз үшін ерекше маңызды. Бұл мәселе мемлекетіміз үшін ерекше, себебі: ол өзінің заңдық негіздерін құру және құқықтық мемлекет құру жолына түсті. Құқықтық мемлекеттің басты белгілерінің бірі заңның жоғарылығы қағидасы екендігі мәлім, яғни заңның «ведомстволық нормалардан» жоғары тұруын көрсетеді. Бұл толық түрде құқықты талқылау мәселесіне жатады.
Заңдық әдебиеттерде осы тақырыпқа байланысты көптеген жұмыстар қарастырылып, қорғалғанымен құқық нормасын талқылау теориясын талдау, дайындау, қазіргі кездегі заңдық тәжірибеде толық қанды қажеттіліктерін қанағаттандырмайды.Құқық нормасын талқылау барысындағы көптеген мәселелер әлі де болса даулы, ал кейбір сұрақтар тіпті әлі зерттелмеген.
Мұндай мәселелердің қатарына ресми талқылау актілерінің құқық қолданушы органдар үшін маңызды екенін айта кетуге болады. Заң әдебиеттерінде ресми талқылауға байланысты екі түрлі ой қалыптасады. Бірінші, мұндай талқылаулар нормалардың қолданылуын жеңілдетеді, ондағы қарама-қайшылықтар мен түсініспеушіліктерді реттейді. Екіншіден, ресми талқылаулар норманы ауыстырады, сонымен қатар оның мазмұнын өзгертеді. Әкімшілік- басқарушылық жүйеде министерстволар мен ведомстволардың талқылау және түсіндіру тәжірибесі заңдардың, үкімет қаулыларының мағынасы мен мәнін жоққа шығарды, себебі бұл актілер аппарат құрылымдарының мүдделеріне сай жасалған акті ретінде есептеді.
Қазіргі кезде талқылау, түсіндіру тәжірибесі қысқартуды талап етеді, оның ішінде талқылау формасының тиімді түрі аутентикалық талқылау болуы керек. Төменгі тұрған органдардың нормативтік-құқықтық актілерге талқылау жасауы көбейген сайын, сапасы жоғарылай түседі. Осыған сай, төменгі заңдық күші бар актілер жоғарғы заңдық күшке ие.
Негізінен талқылау теориясы көптеген әдебиеттерде енді талдауда, себебі бұл тақырыпта құқық нормасының жалпы түсінігі, оның түрлері,әдістері меннысандары ғана қарастырылған.
Кеңес одағы кезінде де құқық актілерін ресми талқылау оның заңдық табиғатын зерттеуден басталды,құқықтық актілердің нақты түрлері, олардың қызметі, құқық нормаларының түсінігі, мәні мемлекет және құқық теориясымен қатар басқа салалық заң ғылымдарда да құқық нормасының мәнін талқылау, түсіндіру, анықтау өз кезегінде қызмет нәтижесін объективтендіруде көрініс табады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Нормативті құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
2. ҚР Қылмыстық кодексі. 24 шілде 1997. Алматы, 1997.
3. ҚР Азаматтық кодексі. 31 шілде 1997. Алматы, 1997.
4. Қазақ КСР-ның мемлекеттік егеменділік туралы Декларациясы // Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. 1990.№44.
5. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» // Жаршы. 1991.№51.
6. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 16 қазан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы, 1995. №10; 1999. №5.
7. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Президенті туралы» 26 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы,1995. №12; 1999. №5.
8. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Үкіметі туралы» 18 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы,1995.№12; 1999.№5.
9. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан 2000 жыл// Егемен Қазақстан, 2000. 30 желтоқсан.
10. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң к‰ші бар Жарлығы «Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі туралы» 29 желтоқсан 1995 // Жаршы. 1995. №24.
11. Қазақстан Республикасының заңы «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» 23 қаңтар 2001 жыл// Парламент Жаршысы, 2001.№1.
12. Қазақстан Республикасы заңы «Нормативті құқықтық актілер туралы» 24 наурыз 1998 // Қазақстан Республикасы Парламенті Жаршысы, 1998. №2-3, өзгерістері мен толықтыруларымен қоса.
13. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан – 2030». Жеке басылым. Алматы: Жеті Жарғы, 1999.
14. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Қазақстан Республикасы сот жүйесі тәуелсіздігін күшейту шаралары туралы» 1 қыркүйек 2000 жыл// Егемен Қазақстан,2000. 2 қыркүйек.
15. Қазақстан Республикасы Президенті Қаулысы «Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасы туралы» 12 ақпан 1994. Алматы, 1994.
16. Қазақстан Республикасы Президенті өкімі «Қазақстан Республикасының мемлекеттік сәйкестілікті қалыптастыру тұғырнамасы» 23 мамыр 1996 // Саясат, 1996. №9.
Арнайы әдебиеттер:
1. Алексеев С.С. Общая теория права (курс в 2-х томах) М., 1982 г.
2. Айтхожин Қ., Қанағатова Қ. Конституция нормаларының тікелей жүзеге асуының кейбір мәселелері. //Заң.- 2002.-№7.
3. Әбдрасұлов Е. Конституцияны түсіндірудің теориялық негіздері мен сатылары. //Заң.- 2002.-№11.
4. Әбдрасұлов Е. ТМД конституцияларына түсінік берудің кейбір аспектілері. //Заң.- 2001.-№12.
5. Әбілмәжінова Б. Заңдық құжаттар тіліндегі кейбір грамматикалық категориялардың синтаксистік ерекшеліктері.//Заң.- 2001.-№11.
6. Баймаханов М.Т. Проблемы воплощения принципов правового государства в Конституции Республики Казахстан. // Государство и право. -1992. - №8
7. Баймаханов М.Т. Спор продолжается // Юридическая газета. 2002, 6 февраля.
8. Баранов В.М. Истинность норм советского права. - М.,1989. - С.371
9. Венгеров А. Б. Теория государства и права: Часть 1. Теория государства. -М:Юрист, 1995г.
10. Верховенство права. Алматы, 1992 г.
11. Вопленко Н. Н. Официальное толкование норм права, М., 1976 г.
12. Вильнянский С. Значение логики в применении правовых норм. Ученые записки Харьковского юридического института. - Вып.З, 1948.-С.48
13. Дюрягин И.Я. Применение норм советского права. Вопросы теории. Свердловск, 1973.
14. Зиманов С.З. Конституция и парламент РК. -Алматы: Жеты Жаргы, 1996.
15. Зиманов С.З. Предисловие к монографии Абдрасулова Е.Б. Толкование закона и норм Конституции: теория, опыт, процедура. - Алматы, 2002.- С.8
16. Карасев М.Н. Некоторые аспектьт толкования норм права //Журнал российского права. - 2000, № 11. - С.20
17. Керимов Д.А. Философские проблемы права. - М.,1972. - С.374-375
18. Комаров С. А. Общая теория государства и права: Учебник. - М.: Юрист, 1997.
19. Корельский В. М., Перевалов В. Д. Теория государства и права. М., 1997.
20. Козлов Б.А. Теория государства и права. ЛГУ, 1987.
21. Кудрявцев В.Н. Какое государство мы строим. М., 1991.
22. Кечекьян С. О толковании законов судьями // Право и жизнь. -1928, Кн.1.-С.4
23. Лазарев В.В.Социалъно-психологические аспекты применения права. - Казань, 1982.
24. Лазарев В.В. Эффективность правоприменительных актов. КГУ, 1975.
25. Лазарев В.В. Применение советского права. КГУ, 1972.
26. Лазарев В.В. Пробелы в советском праве. М., 1974.
27. Лазарев В. В. Общая теория права и государства - М., 1998.
28. Лившиц Р. 3. Теория права - М: БЕК. 1994.
29. Лившиц Р.З.Современная теория права. Краткий очерк. М. 1992.
30. Маликов М.К. Проблемы реализации права. Иркутск, 1988.
31. Недбайло П.Е. Применение советских правовых норм. М., 1960.
32. Нерсесянц В.С.Наш путь к праву /от социализма к цивилизму. М., 1992.
33. Общая теория государства и права: Учебник / Под ред. В. В. Лазарева. - М: Юрист, 1998.
34. Пиголкин А.С. Толкование нормативных актов. М.: Юридическая литература, 1962.
35. Радько Т.Н. Функции социалистического права. Советское государство и право. Л., 1977. -№ 5.
36. Радько Т.Н.Функции советских правовых норм. Саратов, 1987.
37. Сабикенов С.Н. Право и социальные интересы. - Алма-Ата, 1986. - С.155
38. Соколов Ю.А. Применение советского социалистического права. М.,
1958.
39. Спасов Б. П. Закон и его толкование. М., 1986.
40. Соцуро Л.В. Неофициальное толкование норм права. - М.,2000. - С.42-63.
41. Теория государства и права. Учебник для юридических вузов и факультетов. Под ред. В. М. Корельского и В. Д. Перевалова - М: Изд.гр. ИНФРА, 1997 г.,С. 440.
42. Фарбер И.Е. О применении норм права //Советское государство и право.- 1954, №4.-С.16
        
        Жоспар
Кіріспе
1тарау.Құқықты талқылау және оның сипаттамасы
1.1.Талқылау түсінігі және мәні
1.2. Талқылаудың философиялық аспектілері
2тарау. Талқылау әдістері
2.1. Талқылаудың тілдік және логикалық әдістері
2.2. Талқылаудың жүйелік және ... ... ... ... ... заң ғылымдарының дәстүрлі мәселелерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... ішінде құқық нормаларының сыртқы сипаты безендіру , олардың тілдік ... ... ... , ... ... ... және ... қасиеттеріне, қызметіне байланысты сәйкестендіру.
Құқықтық мемлекетті қалыптастыру жолында,әсіресе меншікті заңдық
базамызды күрделенуде біздің ... ... үшін ... ... ... ... үшін ерекше, себебі: ол өзінің заңдық ... ... ... ... құру ... түсті. Құқықтық мемлекеттің басты
белгілерінің бірі заңның жоғарылығы қағидасы екендігі мәлім, яғни заңның
«ведомстволық ... ... ... ... Бұл толық түрде құқықты
талқылау мәселесіне жатады.
Заңдық ... осы ... ... көптеген жұмыстар
қарастырылып, ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі заңдық тәжірибеде толық қанды қажеттіліктерін
қанағаттандырмайды.Құқық нормасын талқылау барысындағы көптеген ... де ... ... ал ... сұрақтар тіпті әлі зерттелмеген.
Мұндай мәселелердің қатарына ресми талқылау актілерінің ... ... үшін ... ... айта ... ... Заң ... ресми
талқылауға байланысты екі түрлі ой қалыптасады. Бірінші, мұндай талқылаулар
нормалардың қолданылуын жеңілдетеді, ондағы ... ... ... ... ... талқылаулар норманы
ауыстырады, сонымен қатар оның мазмұнын өзгертеді. ... ... ... мен ведомстволардың талқылау және түсіндіру
тәжірибесі заңдардың, үкімет қаулыларының мағынасы мен мәнін ... ... бұл ... ... құрылымдарының мүдделеріне сай жасалған акті
ретінде есептеді.
Қазіргі кезде талқылау, түсіндіру тәжірибесі қысқартуды талап ... ... ... формасының тиімді түрі аутентикалық талқылау болуы
керек. Төменгі тұрған органдардың ... ... ... ... ... ... ... түседі. Осыған сай, төменгі заңдық
күші бар актілер жоғарғы заңдық күшке ие.
Негізінен талқылау теориясы көптеген ... енді ... ... ... құқық нормасының жалпы түсінігі, оның ... ғана ... ... ... де құқық актілерін ресми ... оның ... ... ... ... ... түрлері, олардың
қызметі, құқық нормаларының түсінігі, мәні мемлекет және ... ... ... ... заң ... да ... ... мәнін талқылау,
түсіндіру, анықтау өз кезегінде қызмет нәтижесін объективтендіруде көрініс
табады.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... және қоғамдық ұйымдардың, жекелеген азаматтардың шын ... ... ... түсінуге арналған. Талқылау үрдісінде норма
әрекеттерінің жағдайы, құқықтық қатынастың мүшелерінің заңды құқықтары және
міндеттері белгіленеді, ... ... ... нормаларының ұйғарымын бұзғаны
үшін заңды жауапкершілік мөлшері көрсетіледі.
Талқылау құқық нормаларының іске асырылуын ... және ... ... ... ... сот және прокуратура органдарында,
азаматтардың және ... ... ... ... ... ... ... етілу қажет болады. Соған байланысты, талқылау
құқық нормаларының барлық әрекет ететін аумағында бір ... ... ... ... ... әр ... ... өмір аясындағы заңдылықты және
біркелкі құқықтық тәртіпті қамтамасыз етеді.
Құқық нормаларының мәнін анықтау, оның ... ... ... ... ... ... нормаларын түсіндіру тек сол кезде яғни, түсіну процесінде
оның ... ... ... ... ... ... нормаларының
мәнін шын мәнісінде қосымша түсіндіру қажет болады.Барлық ... ... ... ... ... ... не ... құқық нормаларын
күнделікті істе пайдалану туралы келіспеушіліктер болса, қосымша түсіндіру
қажеттігі туады. Сонымен, құқық нормаларын анықтау, ... ... ... түсіндіру емес. Талқылау зияткерлік (интеллектуалды) қызметке
жатады, ол процесс ... ... ... ... ... ... объективті және жетімдегі тұрғыдан құқық нормаларындағы ұйғарым
баяндалады. ... ... ... ... ... ... болады.Құқықтық сана деңгейі жоғары адам, түсінсе,
құқық ... ... ... ... сай ... ... ... жеке адамның құқығымен бостандығы толығырақ қанағаттандырылады
Бұл жұмыста автор талқылауды жүзеге асыратын мемлекеттік және қоғамдық
органдар мен ұйымдардың ... ... ... тұжырымдар мен
көзқарасын айтады.
Автор жұмысының негізгі мақсаттарының бірі ... ... ... құқықтық табиғатын және олардың қоғамдық қатынастарды реттеуде
құқық қолданушы органдар үшін маңыздылығын ашып көрсетуді алға алып ... ... бұл ... ... ... жан-жақты қарастыру құқықтың
дұрыс қолданылуын, құқықтық тәртіп пен заңдылықтың орнатылуына әкеледі.
1-Тарау. Құқықты талқылау және оның ... ... ... және ... ... талқылау-құқық актілерінде орын ... ... ... ... және ... Талқылау барысында нормативті
нұсқаудың мазмұны, олардың ... ... ... ... ролі ... ... ... заңдық нормалардың реттеу
жүйесіндегі абстрактілігіне, ... ... ... ... ... ... қажет. Құқықтық нормаларды ... ... ... нұсқауларды біртектес дұрыс түсінуді және ... ... ету ... ... екі жағы ... ... ... өзінің ұғынуы;
өзгелерге түсіндіру Ішкі интеллектуалды процесс ретіндегі норма талаптарын
ұғыну мен құқық мазмұны туралы өзіндік ... ... ... ... қажеттігін көрсету мақсатында сыртқа шығару құқықты талқылау ұғымына
бірігеді.
Құқықты ... ... ... ... мен ... ... асыру
көлемінен асып кетуде.Себебі, ол мемлекеттік-құқықтық өмірді ғылыми және
кәдуілгі тану ... ... ... ... ... ... туралы нақты түсініктің болуы құқықшығармашылық әрекетінің
барысында да аса қажет. Онсыз жаңа құқықтық акт ... ... ... жүйелендіру мүмкіндігі болмай қалады.Талқылау объектісі болып
заңдар және заңға бағынышты актілер ... ... ... нормалар
ғана емес, актілердің преамбуласы да, өзге де бекітілген ережелері маңызды
болып табылады.
Талқылау пәні ... ... ... заң ... ... еркі танылады.
Заңды қолдану уақытындағы заң шығарушының да еркі ескеріледі, ... ... ... ... ... алдыңғы актінің
мазмұны тікелей немесе ... ... ... ... ... , ... ... қатаң режимі сақталған және құқықтық тәртіп орнатылған жағдайда
орын алуы тіпті де ... ... ... бір ... немесе қоғамдық құбылыстарды тануға
бағытталған үрдіс. Талқылау деп тар ... ... ... ... т.б., яғни ... ... және ... тілді
түсіндіруді айтамыз. Осыған орай талқылауды екі түрлі тұрғыда қарастырамыз:
1. Талқылау – ол белгі ... ... ... ... ... ... көрсетіліп кеткен ойлау үрдісінің нәтижесі, яғни белгі
жүйесіне белгілі бір ... ... ... және ... «құқықты талқылау (немесе заңды)»
термині қолданылады. Мұнда да анықталған ойлау үрдісі нормалардың мазмұнын
ашуға бағыттала ... ... ... анықтамалардың негізгі
мағынасы мен түсінігін береді, яғни ... ...... жүйелеу. Құқық нормалары – бұл адамның көру, есту,
ұстап білу сияқты сезімдері арқылы қабылданбайтын ... ... ... нормасын зерттеуге, белгілі бір құралдарға қойып өлшеуге, микроскоп
астына қойып қарауға келмейді. Құқық нормасы жалпылау мен ... бола ... ... яғни оның ... пікір, ой қорытындысы сияқты
формаларының обьектісі болады.
Құқық нормаларын талқылау ойлаудың бір түрі ретінде қарастырылады. Оның
нәтижесінде жалпы ... ... яғни ... ... ... жөніндегі
ойлар туындайды. Талқылау тілмен ... ... ... ... ... онда ... білімдердің жүйеленуі негізінде ... ... ... үңілуге болады, қандай жаңа ойларды қорытуға
болады, құқық нормаларының нақты ... ... ... ... ... ... Әрине, мұндай білімдердің қатарына өмірдің жоғарғы формалары ... ... яғни олар – ... ... ... және сезімдік
қабылдауға жататын білімдер болуы керек. Өмір жөніндегі құқық нормалары әр
түрлі ... ... және ... құбылыстармен жан- жақты байланыста
болады.Интерпретатор талқылау үрдісінде, нақты өмір сүру ... ... ... ескере отырып, құқық формаларының нақты
мазмұнын бекітеді. Нақты ... ... ... ... мен ... формаларын анықтау, талқылау үрдісі мен ... ... ... ... ... ... форманы жатқызамыз,
екіншіден, құқық нормалары анықталған жүйенің ішінде өмір сүреді, ... бір ... ... ... ... жекелеген құқық нормасы басқа
құқық нормаларымен байланыста болады. Бұл ... жеке ... әсер ... және ... ... олар ескерілуі тиіс. үшіншіден,
құқық нормаларының өзінің генезисі,яғни генетикалық байланысы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Құқық нормаларының бұл генетикалық байланыстары жөнінде білу, олардың пайда
болуын түсіндіреді және құқық нормаларын тану үрдісі ... ... ... ол ... ... ... бір ... ортадағы адамдардың тәртібі нәтижесінде құқық нормаларының пайда
болуы.
Сәйкесінше, құқық нормасының «өмір ... ... бір ... Ол осы
нормалармен реттелетін адамдардың іс-әрекеті, тәртібі. А.М.Яковлев «құқық
нормалары өздерінің мазмұны ... ... мен ... ... ... ... деген.Оның ойынша құқық нормалары (басқа да
әлеуметтік нормалар) «жасанды түрде» де, яғни ... ... ... ... ... ... тұлғалардың іс-әрекеттерінде де, яғни нақты
нормаларда да көрініс табады[1].
Талқылау барысында, интерпретатор келесі ұғымдарды пайдалана ... ... ... ... жетеді. Олар:
- құқық нормасы құрылған тілді білу;
- интерпретацияланған нормалардың ... ... ... яғни
құқық жүйесін білу;
- құқық нормаларының генетикалық байланысы жөнінде білу;
- құқық нормаларының ... ... ... ... ... қызметтік байланысы жөнінде және олардың негізгі
шарттары туралы білу;
Құқық ... бір ... ... олардың жалпы және абстрактілі
(нормативті) мағынада болуын, яғни ... ... мен ... кең
ауқымда әсер етуін айтамыз. Құқық нормалары нақты ... ... ... ... және ... ... ... Сондықтан
құқық нормаларын жүзеге асыру кезінде олардың мазмұнындағы элементтерді
нақты көрсету керек, сондай ... ... ... ... мазмұны
нақты оқиғаларға жақынырақ болады.
Талқылау барысында жалпы және абстрактілі нормалар түсінікті, нақты
анықтамалар ... ... ... Бұл ... ... ... ... шешуді талап ететін оқиғаға байланыстылығын ... ... ... ... ... түрін реттейді. Құқық
нормасымен ... ... ... сан ... олар берілген
қатынастарға тән белгілерді сақтай отырып жеке өздерінің ерекше қасиеттері
болады. Құқық ... жеке ... ... құқық нормаларының
мазмұнына байланысты көптеген сұрақтар туғызады. Бұл сұрақтарға жауапты тек
талқылау арқылы ғана алуға болады.
Заң қабылданған кезде ... ... ... келе ... ... мүлдем
болмаған қатынастар мен оқиғалар болуы ... ... ... ... ... түрде құқық нормаларымен реттейді. Жалпы
нормалар мен жаңадан ... ... ... ... өзі ... туғызады. Бұл сұрақтарға талқылау ... ... ... ... Алдында айтылып кеткен қатынастар қазіргі кезге тән. Себебі,
өмірде бұрын ... ... ... жаңа ... ... ... ... пайда болуда.
Жаңадан қабылданып жатқан заңдарда көптеген жетімсіздіктер мен
ақаулықтар ... Бұл ... тек ... қолданылған нормаларды дұрыс
талқылау арқылы ғана түзетуге болады. Заңдағы ... ... бола ... ... жаңа ... тиым салмағанның барлығына
рұхсат» деген қағиданы енгізуіне әкелді.[3]
Құқық нормаларын талқылаудың ерекшелігі, ... ... ... ... ... ... ... нормаларын талқылау кез-
келген тілді талқылау қажеттілігі сияқты маңызды ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы
жөніндегі заңшығарушының ойын білдіреді.
Материалдық негізсіз ... да ... ой өмір сүре ... Ол бір
адамнан басқа бір адамға сөз ... кез ... ... ... ... нәтижесінде ол құрылады. Тіл арқылы ой материалды, сезімдік қабылдау
формасына келеді, сол ... ... ... ... оқып ... адамға нақты
ой береді.
Құқық нормаларын құрған кезде заңшығарушы ... ... ... сөйлемдерді қолданады. Сөйлемдер мен құқық ... ... бола ... сөз бен ұғым ... ... ... ... нормасы (нақты немесе пайда болуы мүмкін мінез-құлық жөніндегі ой)
тілдік форманың астында ... ... яғни кез ... ... бола ... Нормативтік анықтамалар сырттай нормативтік мәнге
ие емес ... ... ... ... Құрамында құқық нормасы бар
сөйлемдерді құру тағы да ... ... ... мәселелердің қатарына
кіреді.
Құқық нормалары қоғамдық қатынастарды бір-бірінен оқшауланған түрде
емес, анықталған жиынтықта, ... ... яғни олар ... өздеріне берілген қызметтерді бөліп алады. Құқық нормасының
негізгі мәні, ... ... ... ... ... ... Басқа нормалар, талқыланып жатқан нормамен ... ... ... ... ... кеңсітеді. Нормалардың арасындағы
байланысқа мән бермеу, ... ... ... мағынасын дұрыс
түсінбеуге әкеледі. Ал нормалардың арасында пайда болатын байланыстар сан
алуан болуы ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың, жекелеген азаматтардың шын ... ... ... түсінуге арналған. Талқылау процсінде ... ... ... ... ... заңды құқықтары және
міндеттері белгіленеді, сонымен бірге құқық нормаларының ұйғарымын ... ... ... ... ... құқық нормаларының іске асырылуын толық және жан-жақты жүргізу,
атқару ... ... сот және ... ... және ... ... ... құқықтарымен міндеттерін
орындау кезінде қамтамасыз етілу қажет болады. Соған ... ... ... барлық әрекет ететін аумағында бір жақты түсінуге және
қолдануға ықпал ... әр ... ... өмір ... ... ... ... тәртіпті қамтамасыз етеді.
Құқық нормаларын талқылаудың, екі түрі бар: анықтау (өз түсінігі) және
түсіндіру (басқаға түсіндіру). Құқық ... ... ... оның
талабын дұрыс түсінуге қажетті алғы шарт. Құқық нормаларын түсіндіру ... ... ... ... ... оның ... ... кездессе.
Ондай жағдайда, құқық нормаларының мәнін шын ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу жөніндегі дәлдік
туралы, не болмаса құқық ... ... істе ... ... ... ... ... қажеттігі туады. Сонымен, құқық
нормаларын анықтау, ... ... оның ... ... емес. Талқылау
зияткерлік (интеллектуалды) қызметке жатады, ол ... ... ... ... ... ... білінеді, объективті және жетімдегі
тұрғыдан құқық нормаларындағы ... ... ... тиімділігі,
талқылаушының құқықтық санасының деңгейіне байланысты болады.Құқықтық ... ... ... түсінсе, құқық нормаларының мазмұнын түсіндірсе, соған
сай құқық бұзушылар аз болады, жеке адамның құқығымен ... ... ... ... ... ... дайындығы бар, заң
ғылымдарының жетістіктерін терең меңгерген жоғары заңдылық ... ... ... ... ... ... көп
жағдайда құқықтытүсіндіру жұмысының сапасы көрінеді, тұрғындар шын
мәнісінде ... ... ... олардың ұйғакрымдарының дәл ... ... ... ... ... - құқық нормаларының мазмұнын анықтауға
арналған. Грамматикалық талқылау - құқық нормаларының мәнін грамматикалық
тәсілде ... оның ... ... ... ... қандай сөздерде, сөйлемдерде құқық
нормаларының гипотезасы (болжал), ... және ... ... ... ... ... сөздердің маңызы белгіленеді, олардың
грамматикалықнысаны түсіндіріледі, бір-бірінің ... ... ... норманы құрайтын сөйлемнің грамматикалық және
мәндік ... ... ... ... ... ... маңызын білуге арнайы тоқтау ... ... ... мән ... ... адам, кінәсіз
жәбірленуші, дәлелдемелер т.б.) Ондай атауларды түсіндіру, көп жағдайда,
заңдардың өзінде және ... ... ... ... ... ... кезде, әр түрлі маңыздағы көп пайдаланылатын
атаулардың тікелей құқықтық-шығармашылық органның ... ... ... білу ... ... істерді теріс шешуге әкеліп соғуы мүмкін.
Нормативтік-құқықтық актілерде арнайы ... кең ... ... ... ... өнер ... ... Оларды дұрыс түсіну үшін,
сөздіктерге және ... ... ... ... ... ... ... нормаларының мазмұнын басқа нормалармен
салыстыру арқылы түсіндіру және оның солармен байланысын ... ... ... ... жүйесінің бір бөлігі және басқа нормалармен бірігіп
әрекет етеді. Сондықтан, белгілі құқық нормалармен мазмұнын түсіну ... ... ... ... ... ... қажет. Ең алдымен,
мазмұны жағынан талқылайтын нормалармен байланысты талдау белгіленеді.Ойға
адатын нәрсе, қандай ... ... ол ... орын ... ол норма қосымша заң актілерінде болса, оның заңға не болмаса ... ... күші бар ... сай ... көз ... ... Әр ... салаларының нормаларымен салыстырылуы мүмкін.
Құқық нормаларын қолданатын органдар үшін, жүйеліталқылаудың ... бар. Ол ... ... ... ... ... жағдай жасайды.Мысалы,
арнайы әскери машинаны ... ... ... ... ... ... қодану үшін, қандай тәртіп бұзылғанын белгілеу (анықтау)
қажет. Ол ... ... ... ... ... ... оның сонда
көрсетілген.Жалпы алғанда, жүйелік талқылау қарым-қатынаспен бір-біріне
тәуелді, құқық нормаларымен реттелген, ... ... ... ... ... - құқық нормаларының мақсатын міндетін,сол өздері
қабылдаған кезеңдегі, тарихи жағдайларды зеттеу ... ... ... қажетті нәрсе, оның тереңге кететін әлеуметтік бағытын және
құқық нормаларының мақсатын ... ... оның ... қабылданған жағдайын
білу қажет.Мұндай жағдай, нормаолардың әлеуметтік - саяси мәнін ... ... ... оның ... ... мазмұнын
көрсетеді.Тарихи-саяси талдау, құқық нормаларын дәл және ... іске ... ... кезіндегі заңдылық бұзылуына тежеу болады.Құқық
нормаларын түсінуде барлық көрсетілген тәсілдерді ... ... ... ... құқық нормаларының мәні дәл және ... ... ... ... талқылаудың нәтижелері. Құқықнормаларына шек қоятын
және таратушы талқылаулар. ... ... ... ... ... және дәл іске ... ... міндетті. Талқылаудың нәтижесінде
құқық нормалары толық түрдегі анықтықта және мәні белгілі болуы ... ... - ... ... ... ... талқылаудың
нәтижесіндегі әр түрлі сенімсіздіктің ... ... ... ... ... негізінде, бір, не бірнеше шешім ... ... ... нормаларының мазмұндарының нақтылығы.
Талқылдаудың нәтижелері, мәтіндегі нормалардың көрнісімен (заңның сөзі)
және оның шын ... ... ... ... ... ... түрлерге бөлінеді. Көбінесе, шын мәніндегі құқық
нормаларының мәнін сөз ... ... ... ... анық ... сай болу қажет.Ондай талқылдауды сөзбе -сөз ... - ... ... ... ... ... оның ... сай келеді (заңның сөзімен рухы бір-біріне дәл келеді).
Егер ... ... шын ... ... оның ... ... болса, талқылауды шек қоюшы, деп атайды.Шектеуші
талқылауда, норманың мәтіндері оның мазмұнымен ... ... ... ... ... шын мазмұны оның мәтінінде кеңдеу
болса, оны таратушы талқылау д.а. Бұған мысал ретінде Конституцияның ... ... ... ... тек ... бағынады-
делінген,Конституцияның бұл бабындағы шын мәніндегі шын атауының мазмұны,
оның сөздік ... ... ... және тарату талқылаулары шын мәніндегі құқық нормаларының
мазмұнын толық сәйкестендіреді және нормативтік-құқықтық баптың ... ... ... ... ... және ресми емес, нормативті және
казуальді талқылау. ... ... ... ... ... ... ... олардың мазмұнының
анықтығы, белгілілігі толық еместігін ... әр ... ... ... ... ... ... жетімсіздігі, көп
жағдайда құқық нормаларын түсіндіруде қиындық туғызады, мысалға, кейбір
кездегі кездесетін әс ... ... ... ... ... ... ... құқық нормаларын талқылау -
түсіндіру және оларды дәл асыруды қамтамасыз ету, әс ... ... ... процесіндегі қателікті жібермейді.[6]
Құқық нормаларын түсіндіру - шын мәніндегі құқық нормаларыныңмазмұнын
ашуға бағытталған нұсқаулар не ұсыныстар. ... ... ... ... ... - ... екіге бөлінеді: ресми және
ресми ... ... ... ... тек ... ... ... қабылдаған органдардың барлығының міндеті болып
табылады.Ресми талқылау ... ... ... яғни құзыретті
органдардың шығаратын баспасында болады(қаулы, ... т.б) ... ... көлемдеріне байланысты нормативті және казуальді
(жекелеген) болып бөлінеді.
Нормативті талқылау - белгілі нормаларды не құқық ... ... ... ... ... ... ... Ондай
түсіндіру, талқыланатын құқық нормаларымен барлық ... ... оның ... ... ... ... жүргізілу
қамтамасыз етіледі.Ресми талқылауды, соны шығарган органның өзі ... ... ... ... өзі шығарған
Жарлыққа түсінік беруі.Сонымен қатар, нормаларды ресми талқылау, ... ... ... ... ... ... ... нормаларды түсіндіруге арнайы өкілеттік беріледі. Мысалы, ... ... ... сай ... ... ... өзі ... заңдарды
түсіндіру жөнінде тапсырма бере алады.Арнайы өкілеттіктерінің негізінде
министрліктер және ... ... ... ... құқықтық
нормаларды түсіндіруге құқықтары бар. Мысалы, Қаржы министрі өзі шығарған
мемлекеттік бюджетті түсіндірсе, ... ... ... ... ... ... түсінік береді.
Казуальді талқылау- нақты заңды істі қарау кезіндегі құқық ... ... ... талқылаудың казуальді деп айтылуы, ол тек ... ... ... байланысты. Казуальдік талқылаудың қажеттігі тек сол
уақытта ... егер ... ... ... органдардың шешімі нақты заңды
іс бойынша ... ... ... ... ... бірге,олар сол норманы
қолданылатын басқа органдарға үлгі болады.
Нормативті және ... ... ... ... ... ... әкімшілік талқылауға бөлінеді. Соттық талқылау- құқық нормаларының
мәнін соттардың түсіндіруі. Құқық нормаларын сот қызметінде ... ... ... ... пайдалануды қамтамасыз етеді. ... ... ... ... сот орындарына, сот процесінде туатын азаматтық және
қылмыстық заңдарды пайдалану туралы түсініктерінің ... ... ... Сот ... ... ... соттарға міндетті және түсіндірілген
құқық нормаларын қолданатын органдармен, ... ... да ... ... ... ... ... мәнін атқарушы және өкім шығарушы
органдармен түсіндірілуі.Ондай талқылау ... ... ... және басқа мәселелерге арналады. Өзіне ... ... ... ... ... органдары өздері
шығарған құқық нормаларына түсінік беруге құқықтары бар, ... ... тек сол ... қала ... шектелген.
Ресми талқылауларды актілер нысанында, соған сай ... ... ... ... ... соны шығарған органдардың
өкілеттігіне ... ... ... қатар,дербес нормалар
не жекелеген ұйғкарымдар ... ... ... нормативтік
актілердегі дәлсіздік және түсініксіздіктер ... сол ... ... ... ... ... нормаларды талқылаудың ресми актілері. Құқықтық нормаларды
талқылаудың Ресми ... ... ... ... ... ... олардың ұйғарымын нақтылау және дәлелдеу.
Талдау және талғау актілероінің ерекшелігі, олар талқыланатын заң ... ... ... ... ... ... және ... актілері, олардың ... ... ... ... ... талғаудың тәжірибесін
біріктіретін- нысан. Міне, осындай актілер ... ... ... ... ... ... ... себебі, олар құзыретті органдардың
құқықтық шығармашылығы қызметіне қатынасы жоқ
Ресми емес талқылау - ... ... ... түсіндіру, міндетті
сипатта болмайды.Ол әрбір азаматтардан, не қоғамдық ... ... ... ... ... ... органдарға,не лауазым
иелеріне міндетті ... ... ... емес ... оларға өте үлкен
көмекті, құқық нормаларын іс жүзінде ... ... ... дәл және ... іске ... үшін, үлкен мемлекеттік және қоғамдық
қайраткерлердің белгілі заңдардың қоғамдық өмірдегі негізі, олардың іс
жүзіндегі ... ... ... үлкен маңызы бар. Оларды
түсіндіру, заңның мәнін жан-жақты, ... ... ... ... ... танымының деңгейінің көтереді заң талаптарының дұрыс
іске асырылуын қамтамасыз етеді.
Құқық нормаларын ... емес ... бір түрі - ... ... Ол арнайы ғылыми -зерттеу мекемелерімен, кәсіпкер ғалымдармен,
заңгерлермен, ... ... ... ... ... берілетін
түсініктемелерде, ғылыми жұмыстарда, мақалаларда, лекцияларда беріледі.
Доктриналдық түсіндіру, құқық нормаларының мазмұнын және ... ... ... олар ... және ... ... ... қоғамдық өмірді ұйымдастырудағы құқықтың
рөліне, нақты заңдылық мәселелерді ... ... ... ... органдардың құқық шығармашылығын жетілдіруге және құқықты қолдану
қызметіне, оларды обьективті қоғамдық дамудың заңдылығына ... ... ... ... ... ... және ... түсінуді және
қолдануды қамтамасыз етеді.
1.2 Талқылаудың философиялық аспектілері
Қандай да ... ... ... әдістемелік және теориялық негізін
бейнелеу теориясы құрайды. Бұл ... тыс ... ... ... ... шешу ... емес. Соның ішінде құқық нормасының
талқылану проблемаларын да шешу мүмкіндігі.
Талқылаудың обьективтілігі. ... – бұл ... ... бар ... ... ... формасы . Танымдық кейіп немесе бейне субьекті мен
обьектінің байланысының нәтижесі[7]. Субьект пен ... ... ... ... себебі зат обьективті тіршілік етеді, ... тыс және одан ... ... ... ... ... ететін басқа субьектілер түсіне алмайтын таза субьективті ... ... т.б. ... және ... алады.
Талқылау үрдісінде танымның пәні құқық нормалары, олардың мазмұны болып
табылады. Осыған ... ... ... ... ... ... мәні ... сұрақ туындайды. Талқылау пәні заңда көрініс
тапқан заң шығарушының ... еркі ... ... ... уақытындағы заң
шығарушының да еркі ескеріледі, ... ... ... ... ... алдыңғы актінің мазмұны тікелей немесе жанама түрде
бұзылуы ... ... , ... ... заңдылықтың қатаң режимі сақталған
және құқықтық тәртіп орнатылған жағдайда орын алуы тіпті де ... ... ... – бұл ... ... қызметінің нәтижесі болып
табылады. Осындай негізде кейбір ... ... ... ... ... субьективті фактор ретінде қарастырады.
ТМД мемлекеттерінің ғалымдары обьективтік және ... ... ... бір ... ... келе алмады. Құқық нормаларын
обьективті нақтылықты бейнелейтін, құқық субьектілерінің қалыпты немесе
болуы мүмкін мінез-құлқы туралы ... ойы ... ... Мұндай жағдайда құқық нормалары субьективті болады. Бірақ, құқық
танымның пәні болуы үшін ол нақты ... ... ... ... ... ... ... қабылдануы үшін ол материяландырылуы, яғни ... ... ... ... ... ... керек. Сыртқы материалдық
формаға келмеген заң шығарушының ойы құқық субьектілеріне бағыттала отырып,
олармен қабылданбайды.
Заңшығарушының ойына обьективті нақтылық ... және ... ... ... ... – тіл болып табылады. Тілдің материясы
құқық нормасына обьективті нақтылық береді және мәнін тани алатын ... ... ...... ... ... ... Талқылаудың
обьективтілігі тек оның пәніне ғана емес, сонымен қатар формальды логика
ережелері мен заң дарына да ... ... ... нормаларын талқылау-
құқық актілерінде орын ... ... ... ... ... ... ... барысында нормативті нұсқаудың мазмұны, олардың
әлеуметтік бағытталғандығы, ... ... ... ролі ... ... заңдық нормалардың реттеу жүйесіндегі абстрактілігіне,
арнаулы терминологияға, құқық ... ... ... ... Құқықтық нормаларды талқылау әрекетінің мақсаты заңдық нұсқауларды
біртектес дұрыс ... және ... ... ... ету ... ... қолданылатын формальды логика ережелері мен заңдары
табиғат пен қоғамның обьективті мәні сияқты, обьективті мәнге ие ... ... ... ойына жабыспайды, олар адам ... ... ... ... Олар ... олар ... білетінімізгн немесе
білмейтінімізге байланыссыз қызмет етеді. Адамдар ... ... ... олар ... ... ... ... жүзеге асыра алады.
Интерпретацияның ойлау үрдісі логика заңдарына қатаң бағынуы керек[9].
Тұрақтылық заңын сақтай отырып, ... ... ... ... ... мен ... басқа заттармен ауыстырмауы тиіс.
Талқылау кезінде мұндай ауыстырулар болуы мүмкін, себебі, кейбір ... ... ... ... ... Соның нәтижесінде белгілі бір
құбылыстарға басқа құбылыстардың қасиеттері ауысады.
Тұрақтылық ... ... ... қолданған ұғымның көлемінің
кеңеюуіне немесе тарылуына әкеледі. ... заңы ... ... тұрғыдағы жүйелі ойлауды, ондағы пікірлердің
қайшылықтардың туындамауын талап ... Бұл ... ... бір қатынасқа
жататын, бір уақытта болатын, пәні бір болатын екі ойдың екеуі де ... ... ... ... интерпретатор ойын қандай да ... ... зат ... ... ... ... да ... құбылыс
жөнінде екі қарама-қайшы пікір туындаса, белгілі бір қорытындылар ... ... ... қарама-қайшылықты шешу керек және де екеуінің
қайсысы ақиқат екенің анықтау керек ... ... ... заңы ... екі бір-біріне қарама-қайшы пікірдің
біреуі міндетті түрде ақиқат болуы керек, ал екінші – жалған болады. ... ... ... үшінші болуы мүмкін емес. Егер біз ... ... ... да бір тезистің ақиқаттығын дәлелдесек, онда ... ... ... ... ... деп санаймыз. Белгілі бір іске
байланысты қабылданатын ... сот ... ... ... ... ... ... анықталған болуы керек. Шешімнің анықтылығы, құқық нормасының
мазмұны туралы пікірлердің анықтылығын қажет етеді.
Талқылауда қолданылатын ... ... заңы ... ... нормасының
мәнің ашатын әрбір тезис дәлелді болуы тиіс. Бұл заң негіздің де ... ... ... Құқық нормасының мазмұны туралы қорытынды логикалық
тұрғыдағы ақиқаттың негізінен тұруы керек. ... бір ... ... кезінде міндетті түрде дәлелденуі немесе қабылдануы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс-жүргізу кодексінің 237 бабында, ... ... ... ... Бұл ... тек белгілі бір іске
ғана қатысты емес, сонымен қатар құқық ... ... ... да ... ҚР ҚІЖК 282 ... сәйкес,егер сотта мұндай өндіріс
болып қарастырылса, онда сот ... ... ... сай ... міндетті.. ҚР қылмыстық іс жүргізу ... 331 ... ... ... ... өзгеруінің негізі, заңның нақты мәніне қарама-қайшы
пікір туғызып, заңның дұрыс емес қолданылуы. Құқық нормасының ... ... ... ... қолданады, кейбіреулеріне қолданылмайды.
Жоғарғы инстанциялармен шығарылған қаулылар мен ... ... жиі ...... ... ... ... үрдісі, оның
обьективтілігі диалектика заңдарына сәйкес әрекет етеді. ... ... ... ... қозғалысы диалектика арқылы ғана жүзеге асады.
Затты шын мәнінде білу үшін, оның барлық жақтарын, байланыстарын жан-
жақты зерттеу керек. ... біз оған ... ... ... ... ... ... бір қателіктерден сақтандырады. Екіншіден,
диалектикалық логика затты даму, өзгеру барысында ... ... ... ... ... ... ... толық анықтамасына кіру керек.
Төртіншіден, диалектикалық логика «абстрактілі ... жоқ, ... ... деп ... ... біз ... ... ойлау мен танудың үрдісі. Құқық
нормасы тіршілік етеді, оның өзінің генезисі ... ... ... ... жағдайларда құрылады. Ол ... ... ... ... ... ... етеді. Құқық нормасының басқа
формалары жоқ. Бірақ құқық нормасының формасына сәйкес талқылаудың белгілі
бір анықталған ... ... ... ... әдістерін жиынтықта
қолдану диалектикалық танымның бірінші талаптары болып табылады.
Диалектикалық логиканың екінші талабы, Құқық ... ... ... Құқық нормаларының мазмұнының «қозғалысы» олардың
жалпы және абстрактілі мәнінен ... ... ... ... жаңа ... ... ескі ... күшін жоймай-ақ жаңа қоғамдық қатынастарды
реттей алады. Диалектиканың үшінші ... ... ... ... ... Құқық нормаларының жалпы және ... ... ... және абстрактілі ұғымдарға бағынышты болады. ... ... ... ... ... ... және т.б. ... арқылы анықталады.
Интерпретатор ұғымның қасиеттерін бөліп қарастыра отырып, ұғымдағы нақты
құбылыстардың қасиеттерін зерттеп, нақты әрекеттерге ... ...... ... ... бір түрі ... обьективті мәнімен қатар, субьективті мәнге ие болады. Талқылаудың
субьективті мәні, оның әртүрлі қасиеттері бар ... ... ... бойында ойлау қабілеті, жеке құқықтық және моральдық санасының
дәрежесі жоғары, жеке қызығушылықтары болады. ... ... бір ... ... ... адам ... ... Сондықтан ол
белгілі бір идеологияны жақтайды. Субьектінің бұл ... ... ... оның нәтижесіне де әсер етеді.
Талқылаудың субьективтік мәні оның ... ... ... ... мәнінен ауытқу мүмкін емес, себебі талқылау
үрдісінде құқық нормасының мазмұнында жаңа ... ... ... ... ... жаңа ілімдер пайда болмаса, онда талқылаудың тәжірибеге
де, ... да ... ... еді. Талқылау құқықтық реттеуде нақты
фактілерге қолданылады. Құқық нормасын жүзеге асыру кезінде жеке ... ... ... ... ... ... сұрақтар туады.
Бұл сұрақтарға жауапты құқық нормаларының ... ... ... жаңалығының маңыздылығы, интерпретация барысында ... ... ... немесе абстрактілі ілімдер жөнінде нақты және
жекелеген ақпарат ... ... ... ... ... ... мәнге ие. Ол гнесиологиялық, яғни танымдық табиғаттан
шығады, яғни ... ... ... және ... ... табиғаты. Талқылаудың таптық-саяси мәні интерпретатордың қандай
тапқа жататынына байланысты болады. ... ... ... мақсаттары, белгілі бір құндылықтары интерпретатордың
санасына әсер ету арқылы талқылау нәтижесіне де ... бір ... ... ... ... әдістемелерге қарсылығына қарамастан,
біздің ойымызша бұл жағдайларда К. Маркс пен Ф.Энгельстің ойлары дұрыс. ... ... ... бар ... ... ... ... Бұл
қоғамның мүліктік және әлеуметтік түрленуіне әкеледі. ... ... ... ... ... мүліктік және әлеуметтік жағдайларына,
мүдделеріне қарай құқықтық актілерді өз ерік ... ... етіп ... тырысады.
2 тарау. Талқылау әдістері
2.1. Талқылаудың логикалық және тілдік әдістері
Тіл қатынастың бір түрі ретінде сөзбен тығыз байланысты. Тіл мен ... ... ... Тіл мен сөз осы ... өзектеледі. Тілдік
дұрыс қисындалу заңдылығы белгілі бір ойдың пәнінің ... ... ... етіп шектейді, осыған сәйкес тілдік белгі біруақытта ой
пәнінің ... ... ... ... пәндік, мәндік ,жүйелік
қатынастарына байланысты ретке келтіру.1 Бұл ... ... ... ... ... беруші көп мағыналы сөздерден біреуін таңдайды. Ол құқық
нормаларын қалыптастырған кезде сөйлеуге ыңғайластырып, ... ... ... береді. Осыдан сөздің мағынасын оның контекстінде, сөйлеу кезінде
анықтау қажеттілігі ... ... ... ... құқық нормаларын қолдануда жеткізу. Бұл
білім жүйесі интерпретациялық тілдік норманың белгілі бір ойды ... ... ... мәтінді жүйеге келтіру барысында синтаксис,
морфологияны қолдану арқылы үрдісті ... ... ... көп ... ... түсіндірме бергенде, бірінші кезекте ... ... ... ... Біздің ойымызша, бұл жерде ... ... ... ... ... және ... көңерген есімдік пен етістік
формаларын анықтау ескеріледі.
Құқық нормаларының ... ... ... қолданады.
Шылауларды біріктіруші және ажыратушы мағынасы бойынша бөлу ерекше өзекті.
Шылаудың мағынасына қарай ол ... ... ... және ... ... ... шылауды қолданғанда олар жай,
күрделі және ... ... ... ... заңдық зардаптың келуі гипотезада аталған
жағдайлардың ... ... ... Ал ... ... ... Альтернативті диспозиция немесе санкция аталған
заңдық зардаптың біреуінің ғана ... ... ... ҚР АК 230 ... ... алушы шарттың бұзылуында сатып алынған тауарды қабылдаудан бас
тартса немесе ол үшін ... ... ... бас тартса, сатушы: 1)
мерзімді ... үшін ... ... сатып алушыға тауарды
қабылдауын немесе ақысын төлеуін талап етуге; 2) ... ... ... ... ... ... ... құқықтық салдардың барлығының келуі қарастырылған.
( Мысалы: ҚР ҚК 76 бабының санкциясы мемлекеттік немесе қоғамдық меншікті
ірі мөлшерде ... үшін бас ... ... және мүлкін тәркілеу
қарастырылған.)
Гипотеза мен диспозиция түрлерін анықтау кезінде шылаудың біріктіруші
және ажыратушы түрлерін ... ... ... ... құрылымдық
мағыналарын байланыстыра отырып жүйелендіреді.. Сондықтан ... ... ... және ... ... ... аса маңызды. Көбінесе заң ... ... ... ... ... шылаулар, олар: «және», «сонымен
қатар», «немесе», «не» , «және де» сөз құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... етістік пен есімдіктің әрекет
етуші және кері ... ... ... болып табылады. Заңшығарушы белгілі
құқық нормасын жасау кезінде немесе заң шығару үрдісінде алдымен, белгі бір
әрекеттің заңдық салдары мен осы ... ... ... ... ... ... белгілі бір әрекетің жүзеге аспауы немесе арнайы
нәтижеге жетпеуі ... ... ... әкеледі, сондықтанда бұл
нормалардың әрекет күші жойылады. Мысалы, ҚР ҚК 17 ... ... ... немесе оның орындалуына басшылық еткен адам, сол сияқты
ұйымдасқан қылмыстық топ немесе ... ... ... не ... ... адам ... деп танылады. Сол сияқты басқа адамды
азғыру, сатып алу, қорқыту ... ... өзге де ... ... ... адам ... ... деп танылады.
Құқықты түсіндіру кезінде тіл ережесімен қоса заң ... ... ... ... сөздер мен сөйлемдерге өзіне тиесілі әдеби ... ... егер оған ... ... Егер терминнің заңдық анықтамасы болса немесе заң ... ... ... ... онда осы ... ... ... тілде жазылуы тиіс.
✓ Заң берушімен қалыптасқан құқықтың басқа салаларындағы терминнің
мағынасын басқа салаларға таратуға ... Егер ... ... ... анықтамасы берілмесе, онда оған ... және ... ... ... қолданамыз.
✓ Егер Заңда техникалық немесе арнайы терминдер қолданылса, ... ... ... салаларында қолданылатын термин мағыналары
қолданылуы тиіс.
✓ Бірдей құрылымдағы қолданылатын ... әр ... ... ... ... ... көзделмесе)
✓ Әр түрлі терминдерге бір мағынаны негізсіз беруге болмайды.
✓ Құқық нормаларына түсіндірмеде өзгеріс ... ... оған ... ... мен сөйлемдерге және сөйлем менсөз арасын байланыстырушы
заңдар шығарылған сәтте мәтіндік мағынаға сөз тіркесі мен ... беру ... Заң ... ... ... ... мәтіндегі сөйлем жүйесін
мақсатқа сай қолдану үшін тілдік ... ... ... ... ... аудару қажет. Талқылаудың тілдік әдісі логикалық
әдіспен тығыз байланысты. Логикалық ойлау жүйесінің дұрыс ... ... ең ... ... ... ... ... туындайды.
Құқықты талқылау мәселелері құқық қолдану мен құқықты ... ... асып ... ол ... ... ғылыми және
кәдуілгі тану процесінде дербес мағынаға ие.Сондай-ақ, ... ... ... нақты түсініктің болуы құқықшығармашылық әрекетінің
барысында да аса қажет. Онсыз жаңа ... акт ... ... бар
актілерді жүйелендіру мүмкіндігі болмай қалады.
Талқылау субъектілері деп құқық нормасының мазмұнын түсіндіруге заңмен,
арнаулы ... ... ... ... ... ... ... талқылаудың түрлеріне байланысты талқылау
субъектілері де әртүрлі болады. Кәдімгі талқылау субъектісі ретінде ... адам ... ... ... ... ... заң ... табылады.Ал ресми талқылау талқылау құқығы Қазақстан Республикасының
Конституциясына сәйкес Конституциялық Кеңес пен ... Сот ... ... ... ... ... ... халықаралық
шарттарды бекіткенге дейін Конституцияға сәйкестігін қарайтын, дау туған
жағдайда Республика ... ... ... сайлауын
өткізудің және республикалық референдум өткізудің дұрыстығы туралы мәселені
шешетін, Конституция нормаларына ресми ... ... ... орган болып табылады.Жоғарғы Сот Кеңесі соттардың ... ... ... жасауға құқылы.
Талқылау субъектілеріне байланысты екі топқа жіктелінеді: ресми және
биресми. Ресми талқылау – құқық нормаларының мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруі. Ресми
талқылау нормативті және ... ... ... Нормативті түсіндіру
біртектес барлық істерді шешу барысында міндетті болатын, жалпы сипаттағы
түсіндірме. Оның өзі ... ... ... және легалдық.
Аутентикалық талқылау деп нормативті актілерді қабылдаған органның ... ... ... ... ...... органдар қабылдаған
құқықтық актілерді заңмен рұқсат ... ... ... мемлекет
органдарының талқылауы. Казуалды түсіндіру нақты істі қарау ... ... ... ... ... ... және сот ... берілген.
Биресми талқылау деп заңды міндеттілік күші болмайтын, ... ... және ... ... құқықтық
нормаларын талқылаудың бір түрін айтамыз. Ол үшке ... ... және ... ... ... талқылау-құқықтық нормаларды әрбір
жеке азаматтың өзінің білім деңгейіне және жеке ... ... ... деп ... ... білімі бар мамандардың өз қызметін
жүзеге асыру барысында беретін құқық нормаларына түсіндірмесін айтамыз.
Доктриналды талқылыу ... ... ... және тағы ... ... ... ... кезінде жүргізілетін талқылау.
Талқылау тәсілдері құқықтық актілерді талдау ... ... ... Оның ... түрлері бар:
- грамматикалық (тіл заңдылықтары, грамматика ережелері орфография
көмегімен талқылау);
- логикалық (логика ... мен ... ... талқылау);
- жүйелік (құқық нормасының өзге нормалармен жүйелік байланысын анықтай
отырып, оның нақты ... ... ... шешу);
- арнаулы заңдық (заңнамада қолданылатын заңдық терминдердің мазмұнын
ашу арқылы талқылау);
- ... ... ... ... қабылдаудың саяси және нақты тарихи
астарын анықтай ... ... ... ... барысында талқылау актілері қабылданады. Оған
мынандай белгілер тән:
- заң нормасы мазмұнын түсіндіру қызметін атқарады;
- ... ... ... ... тұрады;
- дербес маңызы болмайды, талқылау жасалынып отырған актілермен бірге
қолданылады;
- құқық нысаны немесе ... көзі бола ... ... ... ... тәсілі. Логикалық
түсіндіру тәсілі тар мағынада – ... ... ... яғни құқық
нормасы мазмұнын бекітуге бағытталған немесе тәжірибеде алға қойылған
заңдық ... ие ... ... ... ... ... басқа
талқылау әдіс-құрылғыларына сүйенбей, тек норма материалдарын интепретор
арқылы әртүрлі құралдардың көмегімен құрастыру, қиылыстыру ... ... бірі ... әдіс. Құқық нормаларын грамматикалық сөйлемде
тілдік жүйелеу (қалыптастыру, безендіру, ... ... ... ... ... ... ... норма субъектсінің сөйлемдегі бастауышпен сәйкес
келмейтінінде байқалуы мүмкін. ҚР ҚК 98 ... I ... ... ... жоқ: ... ... ауыр зиян келтіру –
жазаланады». Бұл жердегі бастауыш – «денсаулыққа ауыр зиян ... ... тура ... ... ... ... ... белгілісі:
денсаулыққа келтірілген зиян жазаланбайды, жалпы зиян жазаланады. Құқық
нормасының субъектісі де осы болып, ол бастауыш та ... ... ... ... ... логикалық мағынасы келтірілуі тиіс.
Осы сөйлемді мағынасы жағынан былай ауыстыруға болады: «Денсаулыққа ... ... ... ... біз ... ... нақтылап,
бастауышын анықтағанда, құқық нормасының нақты мағынасын ашамыз. Келесі
әдіс – бұл ... ... ... ... Заң әдебиеттерінде құқық
саласында бірнеше мағыналы аналогия дәлелденген. Аналогия құқықта ... ... ... үшін және ... бір ... ... Мысалы, заң шығарушы мәтінде мынадай ... ... ... сол ... ... да ... жағдайларда». Құқықтағы
ақаулықты, қарсылықты қолдана ... заң ... ... ... ... айқындай қолданатын норманы кеңейтіп,
талқыланатын норманың ұқсастық ... ... ... ... ... ... кеңейтілуіне жол беруді көрсетеді.
Осы аталған әдістен кейінгі тағы бір үшінші әдіс – қарсылықтан шыққан
қорытынды. Бұл ... ... ... ... жатады. Ол логиканың
қарсылықты заңына негізделген. Екі қарама-қарсы пікір ақиқат бола алмайды,
екеуінің біреуі ... ... ... болады. Сот тәжірибесінде бұл өте жиі
кездеседі. Мысалы, ... ... сот ... ... ... ... бағалы қағазды сату болып табылмайды деген қорытындыға келді.
Заң мағынасында қылмыс объектісі ... ... ақша және ... деп ... ... ... қатынастың негізгі белгісі –
бұл мемлекеттің борышқор (халық) алған ақшасын қайтаруға міндеттенуі. ... ... ... ... түсіп, иесіне тек қатысуға құқылы
болған кезде пайда болады. Оның үстіне ... ... ... шығару
тек мемлекеттің мүддесі, ал лотореялық билеттерді тек мемлекет емес
қоғамдық бірлестіктер, ... ... ... талқылау әдісін абайлап , басқа әсіресе жүйелеу, талқылау түрлерін
ескеріп пайдаланған жөн. Қойылған тезис бойынша құқық нормасын ... ... ... ... қарама-қарсы қорытынды шығаруға болады. Бірақ,
келтірілген мысалдан істің мән-жайыа ... мен ... ... ... келгендіктен бұл басқа нормамен қарастырылуы қажет.
Құқықтағы ақаулық - жалпы алғавда құқықтық реттеу айма-ғына ... бір ... ... ... ... нормалармен
реттелінбеген жағдайлары. Ақаулықтың екі шартын ескерген жөн: 1) ... ... ... аймағында болуға тиісті; 2) нақты фактілі
жағдайларды реттейтін құқық ... ... ... үш түрі туралы айтуға болады: позитивті құқықтағы ақаулық -
ол не заңның, не ... ... ... ... ... да,
прецеденттің де болмауын білдіреді; нормативті-қүқықтық реттеудегі ... заң ... мен ... ... акт нормаларының болмауын білдіреді.
Заңнамадағы ақаулық - ... ... ... ... ... ... объективті және субъективті шарттары болады. Олар ... ... ... ... тойтарылуы керек. Құқықтағы ақаулықты
жоюдың басты жолы құқықшығармашылық ... ... жаңа ... ... болып табылады. Ақаулықтың орнын толтыру құқық қолдану
процесінің көмегімен, құқық ұқсастығы мен заң ұқсастығын ... ... ... ... ... ... істі дэл осы ... қатынасқа емес, бірақ
ұқсас қоғамдық қатынастарға арналған нормаларға сүйене ... ... ... деп ... ... істі ... ... қағидалары мен
мағынасына сүйене отырып шешуді айтамыз. ... ... ... бүл
әдісін ұқсас жағдайды реттейтін нақты норма ... ... ... ... ... ... барысында конституцияларда бекітілетін
әділетгілік, заң мен сот алдындағы ... ... ... жалпы
қағидаларының маңызы ерекше. Сондықтан да, ... ... ... ... ... санасына сүйене отырып және істі дәлелдей отырып, нақты
конституциялық нормаларға сүйенуі мүмкін.
2.2. ... ... және ... ... Ата ... ... ... тілі» деп айқын
көрсетілгені бәрімізге аян. Сондықтан да мемлекетіміздің, қоғамымыз-дың
тіршілігіндегі ... ... ... заң ... ... ... актілер, заң жобалары, ережелер,т.б.)
түрлеріне тән ... ... ... ... ... ... актуалды мәселелерді көтеру өмір –
қажеттілігінен туындаған заңды қүбылыс. ... сот ісін ... ... ... ... табиғаты екі жақты: оның
мазмұны нақты болғанмен, сол ... ... ... ... бұл туралы лингвист Шарль Балли былай деп ... ... ... ... ... оның негізі ғылыми сипатта болады, і сонымен бірге
үңделікті өмірмен үйлесіп жатады (Ш. Балли.Француз лингвистикасы. М. ... ... ... іс жүргізу стилінде белгілі бір қалыпқа түскен
жағдайлардың, терминденген сөздердің ... ... ... ... ... бұйрық, заң, т. б.), ... ... ... ... ... беріледі.
Соған орай, заң шығармашылық саласына тән қүжаттар түрлерінде қолданысқа
түсетін синтаксистік қүрылымдарды ... ... екі ... маңызы бар:
1. Синтаксистік құрылымдардың заң ... ... ... ... ... ... ... заң шығарушылық стиліндегі
коммуникативтік мүмкіндіктерін танып білу. Демек, заң ... тән ... ... ... ... ... тек осы стиль үшін ғана
құнды емес, қазақ тілінің синтаксистік жүйесі үшін де ... ... ... стилі әлеуметтік сананың ерекше формасы — қүқықтық ... ... ... ... ... жарғылар негізінде, сондай-
ақ моральдық-этикалық, ... мен ... ... ... үшін ... және моральдық нормаларды білу
ерекше мәнге ие болады.
Заң салаларына тән құжаттар жанрларының түрлерінде стилистикалық ерекше
амал-тәсілдері мен ... ... ... ... Тіпті бір ғана
арыз бен актілердің немесе баптардың стилі қысқа әрі ... ... ... ... ... ... мәтінде бірнеше шешім,
тұжырымдар, бөлімдер, бөлімшелерге, тармақтарға бөлініп ... ... ... Мазмүны мен құрылысына сәйкес ... әр ... ... ... ... ... ерекшелігі болып
табылады. Заң құжаттары тілінің синтаксистік құрылысы деген ... ... ... ... ... екен деп ... керек. Тілдік
құрылымның басқа салаларда жазба ... ... ... заң ... ... қүрылысы да ресми хат-хабарлар тілінің жалғасы ретінде
үнемі дамып, өзгеріп отыратыны ... ... ... ... ... ... жағынан ерекшеленіп, саралануыда оның
синтаксистік қүрылысының дамуынан да көрінеді.[12]
У түлғалы қимыл есімдері (немесе тұйық рай ... іс ... ... бір ... қимылдын, атауы ретінде заң саласына тән
құжаттар мәтінін жазуда аса жиі қолданылады.
Ал, -у ... ... рай ... есім сөздерге жақын екені белгілі. Ол
етістіктерше тікелей жіктелмейді, есімдерше септеледі, басқа да жүрнақтар
жалғана береді. Сол ... бұл ... ... ... ... ... де ... «Қазақстан Республикасының Конституция-сынан» үзінді келтірейік:
Заңдардың жобаларын қарауға қабылдау және ... ... ... ... ... ... ... қарсылықтары
бойынша ұсыныстар әзірлеу. Республика ... ... ... ... ... ... төрағасының
орынбасарын, хатшысы мен мүшелерін сайлау және қызметтен босату. Республика
Президентінің кезекті сайлауын хабарлаужәне оның ... тыс ... ... үй ... ... ... ... келтірейік: Құрылтай
жиналысы мынадай мәселелер жөнінде шешімдер қабылдайды: үй-жайлар
(пәтерлер)иелерінің ... ... ... жарғысын бекіту;
кооператив басқармасының мүшелерін сайлау.
Осы құжаттар мәтінін салыстыра ... жиі ... ... ... ...... ... іс-қимыл
процесінің атауын білдіру қызметінде екенін ... Сөз ... ... осы ... жаңа ... ... ... тіліміздегі
барлық салада кеңінен қолдану үшін іс қағаздарының қазақ тіліндегі үлгісі
ретінде жаңа ... ... өмір ... сай ... қажеттілік деп
есептейміз.|
Қандай да бір халықтың тілі болмасын сан ... ... ... адамдарғаі қызмет етіп отырған тілдің тарихы, ... ... ... ... шыға ... Соған орай –у формалы
қимыл есімнің көне жазу ... ... ... ... бар ... Б.А. Дмитриев, Н. А, Баскаков, Э. В. Севортян, М. А. ... ... –у ... ... шығу тегі -ғу; -гу; -ығ; ... ... ... деп ... Ал, семантикалық тұрғыда
-ғу; -гу мен -ығ; тұлғаларының да ... ... ... мен
айырмашылықтары бар.
Көне түркі жазуларында олардың Орхон — ... ... ... біліп», «Рабғузи», «Махмуд Қашқаридің лұғатында» -ық; -Ік; -к
тұлғаларымен -ғу; -гу тұлғалары қатар кездеседі де, ... бірі ... ... ... мағынада жұмсалады (Не-талиева К. Қазіргі қазақ
тіліндегі ... ... М. ... ... ... ... зерттеу
еңбектерінің нәтижелері бойынша тұлғаның /-ғу; -гу/ екі түрлі басты
ерекшелігін ... ... ... атау ы; істі істеуге
міндеттілікті, мүмкіншілікті білдіреді.
Ал, Р. Сыздықова қазақ ... ... ... ... ... ... ... жартысында ресми іс қағаздар тілінде түйық етістіктің-у
жұрнағы -ғу; -гу варианты мен берілуін ресми ... ... ... әр ... ... ... ... бұйрық-жарлықтарда,
ереже нұсқаларында жиі қолданылатыны жөнінде мысалдар келтіре отырып
көрсетті. Орыс әдеби тілінде XIX ... аяқ ... ... -ение, -ивание
сияқты суффикстермен жасалып, іс-әрекет атауларын білдіретін етістік
түбірлі есім сөздер ... ... ... ... ... тілінде
көбінесе –у жұрнақты көмекші етістік қатысқан ... ... ... ... ... ... ... мойнына алу - признание,
мойнына салу — ... Ал, бұл ... ... ... ... -да
қосымшасымен жасалған тұйық етістікпен(-у жұрнақты)беріледі: ... ... ... мойындау, т. т. Осы пікірлерді қорыта келе
,айтарымыз –у формалы қимыл есім ... ... ... ... ертеректе жазба әдебиеттерде, ресми іс қағаздар тілінде де жиі
қолданылып, соңынан орыс ... ... ... ... ... ... ... ретінде күнделікті іс жүргізу, дипломатиялық және
заңшығарушылық стиліне сіңісті болып қалыптасқан барлық іс қағаздар ... ... ... ... Бұл грамматикалық категориялық
қолданыс өрісі кебінесе қаулы қарарларда, ережелерде заң ... ... яғни ... ... тән ... оның ... әдебиет,
публицистикалық және ғылыми стиль мен ауызекі ... ... ... және заң ... тән ... ... ... жүйелеуі қазақ тілінің стилі үшін ғанаемес, синтаксистік жуйесі үшін
де маңызды. Сөйтіп, қазақ лингвистері та-рапынан айтылған барлық пікірлерді
саралай келе, ... есім ...... форманың сонау тарихи көне
жазбаларда жиі ... бұл ... ... ... барлық дәуірлерде әр
түрлі дәрежелер-де дамып, қазіргі ... ... ... ... ... грамматикалық мағынасымен, формасымен, құрылысымен ерекшеленгенін
салыстыра отырып, бұлардың арғы тегі бір екен деп тұжырымдадық.
Осыған орай, қазақ ... –у ... ... ... бұл ... ... тіл білімінде дәстүр бойынша -у формасында жиі кездесетін
есім мен ... ... ... сөздер тобын құрайтын «тұйық етістік»
немесе «қимыл атаулары» ... ... ... ие ... ... грамматикалық тұлғаны заң саласына тән ... ... ... ... ... ... деп ... болады. Құқықтық
нормаларды қолдану үшін оның ... ... ... ... ... Егерде қоғамның құқықтық сана-сезімі төменгі ... ... ... ... қолданылмайды, заңсыздыққа жол береді.
Құқық нормаларының маңызды ерекшеліктерінің бірі- олардың жалпылама қиялдық
(абстрактілі) ... ... ... ... нақтыландыру,
талқылау, түсінік беру қажеттігі туады.
Сондықтан мемлекеттік органдар жаңа құжатты ... ... беру ... ... ... ... ... мақсаты-жаңа норманы
халық оқып, біліп сол арқылы оның дұрыс қолдануын, іске асуын ... ... ... ... ... келу себебі, оның қолдану тәсілі,
жолдары, ондағы құқық пен міндеттердің орындалуы, жауапкершіліктің түрлері
көрсетіледі.
Құқықтық ... ... ... екі ... ... ... ... норманы өздері оқып, ... ... ету; ... ... ... жаңа норманың мазмұнын, мақсатын түсіндіру.
Түсінік ... ... ... өте ... мол болу керек. Сонда ғана олар түсінікті жоғарғы дәрежеде бере
алады.Сонымен жүйелік талқылау – нормаларды жүйе-жүйеге, сала-салаға бөліп,
салыстырмалы ... ... ... ... ... анықтау, қосалқы нормаларды
салыстыру. Мысалы:жол ережесін бұзуда қандай негізгі норма, қандай қосалқы
нормалар бар соны ... ... ... ... ... ... Ал тарихи
талқылау деп- норманың өмірге келуінің уақыты, ол кездегі саясаттың мазмұны
оның оның ... ... ... ... Оның бәрі ... ... ... керек.
Бұл талқылау әдісі құқықтық норманың құрылымдық қасиеті сияқты жүйелік
талқылаудан негіз алады. Құқық ... ... ... ... ... байланыстырып жүзеге асырады. Бұл қатынастар талқылау
кезінде ескерілуі тиіс. Құқық қолдану тәжірибесі үшін ... ... ... ... ... маңызды құбылыс.
Осындай қатынастың бірі, терминнің мағынасын ашатын нормативтермен
талқыланған ... ара ... ... ... ережесінен
терминдерге арнайы мағыналы заңдық анықтама бергеніне сүйену қажет. Мысалы,
ҚР ҚК 7 ... ... ... ... ҚР ҚАК 21 ... 28 ... ... кездесетін) анықтамасы беріледі. Ал ҚР ... ... ... 1 ... 7 ... ... берілген.
Сонымен қатар, кейбір заң шығарушы актілер ... ... ... ... ... ҚР ... ... мен
акционерлік қоғам туралы заңдарында «Сенім ... ... Бұл ... тек тар ... ... ... бірақ
бұл заң адамдардың кең көлемді тобына арналып жасалады. Біздің ойымызша,
осындай терминдерге заңда түсініктеме беру керек.
Талқыланып ... ... ... ... ... ... ... қатынасы маңызды болып табылады. Бұл ... ... ... талқыланғанда міндетті түрде ескерілуі қажет. Шұғыл мерзімде
қабылданатын нормалар ... ... ... жағдайынан ажыратылуы
керек немесе қоғамдық қатынастарды реттейтін жаңа топтар не болмаса,
әрекеттің жаңа ... ... сай ... яғни ... ... Бұл ара
қатынасты қалыптастыру норманың уақыт, кеңістік, тұлға шеңберінде ... ... ... көмектеседі.
Келесі ара қатынас, талқыланып жатқан бап пен ... сол ... ... ... толықтыру және нақтылау үшін қарастырылады. Осындай
қатынастарды өткізіп алу құқық нормаларын бұрыс талқылап, тіпті ... ... ... ... Енді ... баптарға тоқталсақ.
Заңшығарушы экономикасы мақсатында, ... ... ... ... ... құқықтық норманың барлық элементін көрсетпейді), ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК 93 бабында ҚР ҚК 88
бабының 1 бөлігіне сілтеме жасайды.
Сонымен, ... ... ара ... ... баптардан
бланкеттік нормалардың айырмашылығы сол, бланкеттікте нақты нормативтік
акт, нақты бап ... Олар ... ... бір нормаға сілтеме
жасайды (қайнар көзін көрсетпей). Мысалы, ҚР ҚК 217 бап (жол ... ҚР ... ... Кодексінің 134 бабы.
Тарихи талқылау әдісі.Тарихи талқылау құқық нормаларының мағынасы ... ... ... ... Бұл ... ... ... тыс, тарихи
аспектілерге сүйенеді.
Нақты тарихи аспектілерге сүйену кезінде әр ... ... ... ... мүмкін. Заң шығару үрдісіне тікелей қатысты ... ... ... ... ... ... актілердің жобасын
талқылау; түсіндірме қағаздарының болуы; органдар отырысының ... ... ... ... ... ... ... заң
шығаруға тікелей қатысты баяндамалары мен ұсыныстарын қабылдау.
Қорытынды
Қазақстанның тәуелсіздігін алғаннан кейінгі кезеңдегі экономикалық,
саяси және ... ... ... ... ... өзінің құқық
жүйесін өңдеу керектігін ұсынып отыр.
Дәл қазір Қазақстандық заң ғылым алдында және жеке жалпы теориялық құқық
алдында сот ... ... ... ... ... ... құру барысында қандай құқықтық концепцияны ұстану керектігі жөнінде
сұрақ туып отыр.
Қазіргі таңда республикамызда бүкіл заңнаманы ... ... іске ... ... ... ... ... қатыстығы тұрақсыздық
және нақты заңшығарушылық акт қабылдау – оңай іс емес, бұл ... ... ғана ... ... ... ірі ... бөлуді де талап етеді.
Қайта қабылданған заңдарда ақтаңдақтар, дұрыс құрыстырылмауы табылып
жатыр, бұл оны ... ... ... ... Заңшығарушыға заңға
түзетулер мен өзгертулерді жедел ... өте ... ... ... ... ... институтының маңызы зор. Оның органын ... біз ... ... және тар талқылау бере аламыз, сонымен қатар
нормалардың мағынасын және оның өзгертулерін дұрыс түсіне ... ... ... ... ... Бұл қоғамның радикалды қайта
құрылуын керек ететін мемлекетке заңдылық пен тәртіптілікті бекітуге ... ... Ата ... ... ... ... деп айқын
көрсетілгені бәрімізге аян. Сондықтан да мемлекетіміздің, қоғамымыз-дың
тіршілігіндегі қарым-қатынас нормаларының ... заң ... ... (нормативтік актілер, заң ... ... тән ... қүрылымдардың қолданыс ерекшелігін
анықтау,жүйелеу, саралау,екшеу сияқты актуалды мәселелерді көтеру өмір ... ... ... ... ... ... Конституциясының тлселей әрекет ету
қағидасы қоғам ... жай ғана ... ... ... оргаидар,
азаматтар мен қоғамдық бірлестіктер басшылыққа алуы тиіс, іс ... ... ... ... ... ... да бүл қағиданы қоғам мен мемлекеттің
күнделікті қолданым тәжірибесіне енгізу қажет, ал ол үшін ең ... ... ... ... ... ... ... халықтың қүқықтық сауаттылығын дамыта түсу керек-ақ. Отандық ... бүл ... ... ... көңіл бөлінуі тиіс
Қазақстан Республикасында конституциялық бақылау органы сот органы болып
табылмайды. Дегенмен, ... ... ... жалпы ТМД
елдеріндегі конституциялық сот ... ... ... жоқ. ... Кеңестің қүзырына қатысты барлық реттеуші
нормаларды, соның ішінде Ата Заңымызды ... ... да, ... ... ... сияқты қажетті процедурасынсыз жүзеге асыру мүмкін
емес.
ҚР Конституциялык, Кеңесінің Конституция ... ... ... ... ҚР ... заң күші бар «ҚР ... Кеңесі туралы» Жарлығының,
сондай-ак, ҚР Конституциялық Кеңесі Регламентіндегі тарауларда қамтылған
реттеуші нормаларға ... ... ... ... бекітілген.
Жалпы қүқықтык про-цедуралар теориясы бойынша, материалдық-техникалық
процедураларды белгілейтін нормалар заң ... ... ... ... қамтамасыз ететін реттеуші нормаларға мейлінше жақындатылуына
тиіс. ҚР Конституциясын ресми түсіндіруді қамтамасыз ... ... ... ... ... ҚР Президентінің Конституциялық заң
күші бар «ҚР Констиіуциялық Кеңесі туралы» Жарлығында ... ... және ... ... ... ... сәйкес пайда болуы
қамтамасыз етілген.
Бірақ та, автордың көзқарасы бойынша бұл жақсы тәсіл емес, ... ... ... күші бар болатындықтан, атқарушы билік органдары
заңшығарушыны ауыстырады. Қазақстан құқықтық мемлекет құруды шешкендіктен,
заңды талқылау ... тек ... ғана беру ... Соттағы сот рөлін үнемі
көтеріп отыру керек. Сот тек заңға ғана бағынатын билік ... болу ... ... ... ... ... ... зерттеп, оны
ресмиге жақындату керек.
Қорытындылай келсек, талқылау тақырыбы өте кең және ... ... ... ... ... толық зерттеуге мүмкіндік жоқ.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Нормативті құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
2. ҚР Қылмыстық кодексі. 24 шілде 1997. ... ... ҚР ... ... 31 ... 1997. Алматы, 1997.
4. Қазақ КСР-ның мемлекеттік егеменділік туралы Декларациясы // Қазақ КСР
Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. 1990.№44.
5. Қазақстан ... ... заңы ... ... ... ... // ... 1991.№51.
6. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы
Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 16 ... ... ... 6 ... өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент
Жаршысы, 1995. №10; 1999. №5.
7. ... ... ... заңы ... ... туралы» 26 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері
мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы,1995. №12; 1999. ... ... ... ... заңы ... ... туралы» 18 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері
мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы,1995.№12; 1999.№5.
9. Қазақстан Республикасы ... заңы ... ... сот
жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан 2000 жыл// Егемен
Қазақстан, 2000. 30 ... ... ... Президентінің конституциялық заң к‰ші бар
Жарлығы «Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі ... ... 1995 // ... 1995. ... ... ... заңы «Қазақстан Республикасындағы жергілікті
мемлекеттік басқару туралы» 23 қаңтар 2001 жыл// Парламент ... ... ... заңы «Нормативті құқықтық актілер ... ... 1998 // ... Республикасы Парламенті Жаршысы, 1998. №2-3,
өзгерістері мен толықтыруларымен қоса.
13. Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... – 2030». Жеке ... Алматы: Жеті Жарғы, 1999.
14. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы ... ... ... ... күшейту шаралары туралы» 1 қыркүйек 2000 жыл//
Егемен Қазақстан,2000. 2 қыркүйек.
15. Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... реформаның мемлекеттік бағдарламасы туралы» 12 ... ... ... Қазақстан Республикасы Президенті өкімі ... ... ... ... ... 23 мамыр 1996 ... 1996. ... ... С.С. ... теория права (курс в 2-х томах) М., 1982 г.
Айтхожин Қ., ... Қ. ... ... ... жүзеге асуының
кейбір мәселелері. //Заң.- 2002.-№7.
Әбдрасұлов Е. Конституцияны түсіндірудің теориялық негіздері мен ... ... Е. ТМД ... түсінік берудің кейбір ... ... Б. ... ... тіліндегі кейбір ... ... ... ... М.Т. ... ... ... правового государства в
Конституции Республики Казахстан. // Государство и ... -1992. - ... М.Т. Спор ... // ... ... 2002, 6 ... В.М. ... норм советского права. - М.,1989. - С.371
Венгеров А. Б. Теория государства и права: Часть 1. ... ... ... ... Алматы, 1992 г.
Вопленко Н. Н. Официальное толкование норм ... М., 1976 ... С. ... ... в ... ... ... Ученые записки
Харьковского юридического института. - Вып.З, ... И.Я. ... норм ... ... ... теории. Свердловск,
1973.
Зиманов С.З. Конституция и парламент РК. -Алматы: Жеты Жаргы, 1996.
Зиманов С.З. ... к ... ... Е.Б. ... ... ... ... теория, опыт, процедура. - Алматы, 2002.- С.8
Карасев М.Н. Некоторые аспектьт толкования норм права //Журнал российского
права. - 2000, № 11. - ... Д.А. ... ... ... - ... - ... С. А. ... теория государства и права: Учебник. - М.: Юрист, 1997.
Корельский В. М., Перевалов В. Д. ... ... и ... М., 1997.
Козлов Б.А. Теория государства и права. ЛГУ, 1987.
Кудрявцев В.Н. Какое государство мы строим. М., 1991.
Кечекьян С. О толковании законов ... // ... и ... -1928, ... ... аспекты применения права. - Казань,
1982.
Лазарев В.В. ... ... ... КГУ, ... В.В. ... ... ... КГУ, 1972.
Лазарев В.В. Пробелы в советском праве. М., 1974.
Лазарев В. В. ... ... ... и ... - М., ... Р. 3. ... ... - М: БЕК. 1994.
Лившиц Р.З.Современная теория права. Краткий очерк. М. 1992.
Маликов М.К. Проблемы реализации ... ... ... П.Е. ... ... ... ... М., 1960.
Нерсесянц В.С.Наш путь к праву /от социализма к цивилизму. М., ... ... ... и ... Учебник / Под ред. В. В. Лазарева. - М:
Юрист, 1998.
Пиголкин А.С. Толкование ... ... М.: ... литература,
1962.
Радько Т.Н. Функции социалистического права. Советское государство и право.
Л., 1977. -№ 5.
Радько ... ... ... норм. Саратов, 1987.
Сабикенов С.Н. Право и социальные интересы. - Алма-Ата, 1986. - С.155
Соколов Ю.А. Применение советского ... ... ... Б. П. Закон и его толкование. М., ... Л.В. ... ... норм ... - ... - С.42-63.
Теория государства и права. Учебник для юридических вузов и ... ред. В. М. ... и В. Д. ... - М: ... ... ... 440.
Фарбер И.Е. О применении норм права //Советское государство и право.- 1954,
№4.-С.16
-----------------------
[1] Яковлев А.М. ... ... ... ... и
закон. -1993. -№3
[2] Алексеев С.С. Общее дозволение и общий запрет.- М. ... ... С.С. ... ... права. –Т2,-с 298. -М -1982.
[4] Горский Д. Роль языка в познаний. В сб. Мышление и язык. –М. -1957. ... ... С.С. Язык ... -М.-1990 с.21.
[6] Айтхожин Қ., Қанағатова Қ. Конституция нормаларының тікелей жүзеге
асуының кейбір мәселелері. ... ... ... отражения и современность. - София. - 1969. с ... ... Г.Н. ... Ф.Д. ... ... и ... // Советское государство и право. - 1990 №6 – с25.
[9] Логика. - М., -1982 – с ... ... – М. -1982. стр ... ... Е. Конституцияны түсіндірудің теориялық негіздері мен
сатылары. //Заң.- 2002.-№11.
[12] ... Е. ТМД ... ... ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
Ауыл шаруашылық дақылдарын суару режимі4 бет
Ақау, ысырап және тауарлы-материалдық қор қалдықтарының есептері4 бет
Банктің меншікті капиталы туралы13 бет
Барсакелмес қорығы туралы10 бет
Бағалы қағаздар нарығын құру32 бет
Бақылау - өлшеу құрал және автоматтандыру процессі20 бет
Бизнес-жоспарды құру негіздері: кәсіпорын, өнім, маркетинг8 бет
Диірменнің бизнес-жоспары13 бет
Жылдық бағдарламасы 50000 дана тісті дөңгелек бөлшегін өндіретін дайындама-жылумен өңдеу телімі55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь