Мектептегі психолог қызметінің қажеттілігі мен ерекшелігі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.8
1 бөлім. Білім беру саласындағы психологиялық көмек берудің теориялық негізі.
1.1. Оқушыларға психологиялық қызмет көрсетудің мәні мен мазмұны ... 8.14
1.2. Мектеп психологі жұмысының мазмұны жайлы психологтардың еңбектері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15.20
1.3. Оқушыларда кездесетін қиындықтар және оның себептері ... ... ... ... ... ...

2 бөлім. Мектеп психологі жұмысында қолданылатын психологиялық зерттеу әдістемелері мен көмек көрсетудің жолдары

2.1. Оқушылар мінез ауытқуларын коррекциялау топтарын құру әдістемесі...

2.2.Оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеу әдістемелерін пайдалану жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.3. Оқушылардың таным процестерін диагностикалау әдістемелерін пайдалану нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ

Психологиялық қызмет қазіргі кезде әлеуметтік ортаның барлық салаларында кеңінене тарап келе жатыр. Білім беру жүйесінде, оның ішінде орта мектепте, осы қызметті ұйымдастырудың өзіне тән қиындықтары мен шешілмеген проблемалары өте көп. Мектеп психологтары жұмыс мазмұнын анықтау үшін басқа мемлекеттерде қалыптасқан тәжірибені зерттеу қажет болды.
Көпшілікке психологиялық қызмет көрсету 18 ғасырда кезіне Батыс Еуропа елдерінде аяқ ала бастады. 19 ғасырда психологиялық зерттеулерге қызығушылық кеңінен тарағандықтан АҚШ, Германия, Франция т.б. елдерде әлеуметтік-психологиялық зертханалар ашылып, талапкерлердің психофизиологиялық ерекшеліктерін бағалап беруге мүмкіндік туды. Осы елдер тәжірибесін зерттеп жүйеге келтірген ғалымдар З.А. Малькова, В.М. Вульфсон, К.Р. Рональдо, Г.Б. Радионов, И.А. Соколова, А.С. Овчинников, И.О. Татур.
Өткен ғасырда жасалған көптеген психодиагностикалық әдістемелерді және оларды пайдалану ережелерін қазіргі кездегі психологиялық қызметте, бұрынғы Кеңес мектептер тәжірибесінде қолдану жолдарын анықтағандар М.Р. Битянова, И.В. Дубровина, Л.И. Прихожан, Р.С. Немов, В.Г. Гильбух, Е.И. Рогов, Р. Римский, С. Римская т.б. ғалымдар жасады. Олардың еңбектерінде психолог қызметінің мақсаты мен міндеттері, психологиялық қызмет моделі, мектептегі психологиялық қызмет мазмұны мен зерттеу жүргізу әдістемелері анықталған. Бұл ұсыныстардың негізгі қағидалары мектеп психологиялық қызметінде кеңінен қолданылып жүр.
Психолог өз жұмысын бірнеше бағыттарда ұйымдастыруы қажет. Олардың үлгі моделін жасағанда М.Р. Битянованың психодиагностикалық минимумдар негізінде барлық жұмысты ұйымдастыру ыңғайлы болып табылады. Сонымен қатар И.В. Дубровинана мен Л.И. Прихожан жасаған «Положение о школьной психологической службе» деген еңбекке сүйене отырып көптеген мәселелердің мән-мағынасын ашып алуға мүмкіндік туады. Осы әдістемелі құралдар орыс тілінде ғана жарық көріп жүр, әлі қазақ тіліне аударылмаған. Сондықтан мектеп психологтары тұп нұсқадан бастап барлық әдістемелерді толық өздері анықтан шығуға тура келіп отыр. Тек соңғы кезде С.Х. Бектенгалиева, Н.Қ. Ядгарова «Бала бақшадағы психологиялық қызметті ұйымдастыру» жақында жарық көрген әдістемелік құралдар Л.К. Көмекбаеваның «Псмхологиялық қызметті ұйымдастыру», Т.Р. Нұрмұхамбетова, Ш.Е. Рсмаханбетова «Тәжірибелік психология» кітабы осы олқылықты толықтыруға мүмкіндік жасап жатыр.
Мектеп психологиялық қызметінің шешілмеген мәселелері көп болғандықтан дипломдық зерттеу тақырыбын: «Мектеп психологиялық қызметін ұйымдастыру бағыттары» деп анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі психиологиялық қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Әдебиеттер тізімі.

1. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
2. Алдамұратова Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
3. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., 1981.
4. Битянова М.Р. Практическая психология. М., 1997.
5. Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
6. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
7. Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. С-Пб., 1998.
8. Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. М., 1991.
9. Бернштейн К.А. Очерки по физиологии движений и физиологии активности. М., 1996.
10. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М., 1967.
11. Возрастная и педагогическая психология. Под.ред. М.В.Гомезо и др. М., 1984.
12. Выготский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., 1982.
13. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. М., 1997.
14. Диагностика готовности детей к обучению в школе – анализ поведения.
15. Дьяченко О.М. Об основных направлениях развития воображения у детей. Ж. «Вопросы психологии», 1988, №16.
16. Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред. Н.Коршуновой. М., 1992.
17. Донченко Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. Киев, 1989.
18. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
19. Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте. Ж. «Вопросы психологии», 1972, №2.
20. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М., 1996.
21. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
22. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1970.
23. Золотнякова А.С. Проблемы психологии общения (социальный и личностные типы общения, их профессиальные, познавательные и генетические аспекуты) Ростон-на-Дону, 1976.
24. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
25. Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
26. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
27. Козлов Н.И. Как относиться к себе и людям, или практическая психология на каждый день. М., 1998.
28. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
29. Кристофер Э., Смит Л. Тренинг лидерства. Питер, 2001.
30. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
31. Матейчик З. Родители и дети. Книга для учителя. М., 1992.
32. Морозов А.В. Деловая психология. С-Пб., 2000.
33. Нұрмахамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік психология. Шымкент, 2004.
34. Немчин Т.А. Состояния нерво-психологического напряжения. Л., 1983.
35. Немов Р.С. Психология. В 3 т.т.3. М., 1996.
36. Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет. Под ред. И.В. Дубровиной, Б.С. Кругловой. М., 1998.
37. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. М., 1996.
38. Осипова А.А. Введение в практическую психокоррекцию М., 2000.
39. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь. М., 1990.
40. Популярная психология для родителей. Под ред. А.С. Спиваковской. С-Пб., 1997.
41. Платонов К.К. Психологический практикум. М., 1980.
42. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
43. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. Алматы, 1987.
44. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога. М., 1996.
45. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
46. Римский С., Римская Р. Практическая психология. М., 1999.
47. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
48. Семья в психологической консультации. Под ред. А.А. Бодалева, В.В. Столина. М., 1999.
49. Субботский Е.В. Ребенов открывает мир. М., 1991.
50. Снайдер Д. Практическая психология для подростков. М., 1999.
51. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, 1993.
52. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г. Аракелова. М., 1990.
53. Херсонский Б.Г., Дворяк С.В. Психология и психопрофилактика семейных конфликтов. Киев, 1991.
54. Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
55. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. М., 1995.
56. Щербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М., 1987.
57. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., 1995.
58. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.
59. Чирков Р.И. Оценка школьной зрелости ребенка. М., 1993.
60. Эльконин Д.Б. Детская психология. М., 1990.
        
        Мектептегі психолог қызметінің қажеттілігі мен ерекшелігі
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...............................................6-8
1 бөлім. Білім беру саласындағы психологиялық көмек берудің теориялық
негізі.
1. Оқушыларға психологиялық қызмет көрсетудің мәні мен ... ... ... ... ... мазмұны жайлы психологтардың
еңбектері..............................................................
...............................................15-20
1.3. Оқушыларда ... ... және ... ... ... ... ... қолданылатын психологиялық зерттеу
әдістемелері мен көмек көрсетудің жолдары
2.1. Оқушылар мінез ... ... ... құру әдістемесі...
2.2.Оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
нәтижелері..................................................................
.............................................
Қорытынды...................................................................
........................................
Әдебиеттер
тізімі......................................................................
............................
КІРІСПЕ
Психологиялық қызмет қазіргі кезде ... ... ... ... ... келе жатыр. Білім беру жүйесінде, оның ішінде
орта мектепте, осы қызметті ұйымдастырудың ... тән ... ... проблемалары өте көп. Мектеп психологтары жұмыс мазмұнын анықтау
үшін басқа ... ... ... ... ... болды.
Көпшілікке психологиялық қызмет көрсету 18 ғасырда кезіне Батыс Еуропа
елдерінде аяқ ала ... 19 ... ... ... кеңінен тарағандықтан АҚШ, Германия, ... т.б. ... ... ... ... ... ... беруге мүмкіндік туды. Осы елдер
тәжірибесін зерттеп жүйеге келтірген ғалымдар З.А. ... В.М. ... ... Г.Б. ... И.А. ... А.С. ... И.О. Татур.
Өткен ғасырда жасалған көптеген психодиагностикалық әдістемелерді және
оларды пайдалану ережелерін қазіргі кездегі психологиялық қызметте, бұрынғы
Кеңес мектептер тәжірибесінде қолдану жолдарын ... М.Р. ... ... Л.И. ... Р.С. Немов, В.Г. Гильбух, Е.И. Рогов, Р.
Римский, С. Римская т.б. ... ... ... ... психолог
қызметінің мақсаты мен міндеттері, психологиялық қызмет моделі, ... ... ... мен ... ... әдістемелері анықталған.
Бұл ұсыныстардың негізгі қағидалары мектеп психологиялық қызметінде кеңінен
қолданылып жүр.
Психолог өз ... ... ... ... қажет. Олардың
үлгі моделін жасағанда М.Р. Битянованың ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар
И.В. Дубровинана мен Л.И. Прихожан жасаған ... о ... ... ... ... ... отырып көптеген мәселелердің
мән-мағынасын ашып алуға ... ... Осы ... құралдар орыс
тілінде ғана жарық көріп жүр, әлі ... ... ... ... ... тұп ... бастап барлық әдістемелерді толық өздері
анықтан шығуға тура келіп отыр. Тек ... ... С.Х. ... Н.Қ.
Ядгарова «Бала бақшадағы психологиялық қызметті ұйымдастыру» жақында жарық
көрген ... ... Л.К. ... «Псмхологиялық қызметті
ұйымдастыру», Т.Р. Нұрмұхамбетова, Ш.Е. ... ... ... осы ... ... ... жасап жатыр.
Мектеп психологиялық қызметінің шешілмеген мәселелері көп болғандықтан
дипломдық зерттеу тақырыбын: «Мектеп психологиялық қызметін ұйымдастыру
бағыттары» деп ... ... ... беру ... ... ... ... мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Зерттеу мақсаты: мектеп психологі жұмысының негізгі бағыттары мен
зерттеу әдістерін жүйеге ... ... ... беру ... ... ... ... проблемасы
бойынша ғылыми-әдістемелік еңбектерді талдау негізінде мектеп
психологиялық қызметінің міндеттері мен ... ... ... ... қызметінің негізін құратын психодиагностикалық
әдістемелерді іріктеп ... ... ... ... ... ... жекелік психикалық қасиеттерін зерттеп, ауытқуы
байқалған балаларға көмек көрсету жолдарын анықтау.
Зерттеу базасы: ... ... №41 ... – лицейі.
Зерттеу барысында келесі психологиялық ... ... ... ... ... ... ... талдау, оқушылардың
жекелік қасиеттерін зерттеуге Айзенк, Стреляу, КОС ... ... ... ... ... ... ... бойынша түзету-
дамыту жұмыстарын жүргізу.
Жоспарланған зерттеу жұмысы екі кезеңде ұйымдастырылады.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... арқылы олардың психологиялық мәнездемелері
жасалды, ... ... бар ... коррекциялық ... ... ... қызметтің пайда болуы мен даму тарихы
зерттелініп, орта білім беретін мектептердегі психологиялық ... ... ... және ... зерттеу жүргізуге негіз
болатын әдістемелер ... ... ... кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1 бөлім. Білім беру ... ... ... берудің теориялық
негізі
1. Оқушыларға психологиялық қызмет көрсетудің мәні мен мазмұны
Білім беру саласында психологиялық қызмет көрсету жүйесінің ғасырдан
астам тарихы бар. 19 ... 50-шы ... ... жеке ... ... ... зерттеуге, психологиялық қасиеттер көрсеткіштерін
анықтап, оларды сандық және сапалық жағынан бағалауға өте көп көңіл ... 19 ... 70 ... ... ... ... ... әдістемелер жасалды. Психологиялық зерттеу ... ... ... 1870 жылы АҚШ ғалымы Гальтон ұсынысы бойынша тест
деп атады. ... ... және ... көмегімен жандүние ерекшеліктерін
анықтауға қызығушылық өте ... ... ... ... ... өзі ... ғылымының бір саласы ретінде кеңінен
орын алды.
Психодиагоностикалық зерттеулерді жүргізу ... ... ... ... ... 19 ... екінші жартысынан бастап дамып
келе жатыр. ... ... ... ... аурулар
арасында жүргізілді.
Тәжірибелік психологиялық зерттеу негізін құрушылардың айтуы бойынша,
психоз ауруына ұшырағандардың психикалық қасиеттері дені саулармен бірдей,
тек ... ... ... ... анық ... ... ... оны зерттеу жеңілдеу болды деп көрсеткен. Осындай ерекше дамыған
қасиеттерді зерттеу де оңай ... ... ... ... ... жүргізілді. Тәжірибелік психология дамуындағы бұл
кезең клиникалық деп аталады.
19 ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... жүйке жүйесінің функциялары мен психикалық ... ... ... ... ... сипаттама
берілді. Сеченов, Павлов жүргізген ... ... олар ... ... ... ... ... қалыптасуына негіз болатыны
анықталды. Бұл кезді, тәжірибелік психологияның ... ... ... ... отырып, психофизиологиялық кезең деп атауға болады.
Жекелік психикалық қасиеттерді ... ... ... ... т.б. ... 19 ... аяғында кеңінен орын алды. Психологиялық
зерттеу жүргізуге ... ... ... 1870 жылы ... тест деп
атауды ұсынды. Осы кезден бастап қабілетті зерттеу ... адам ... ... ... ... ... ... АҚШ
т.б. мемлекеттерде психологиялық зертханалар ашылып, барлық талапкерлердің
іс-әрекет түрлеріне икемділігін анықтауға ... ... ... ... ... ... тест көмегімен өлшенген қасиеттердің
бір-бірімен корреляциялық байланысы бар екендігі ескерілді.
Жекелік психикалық қасиеттерді зерттеу 20 ... ... ... ... ... ең бірінші қызығушылық тудырған мәселелер
темперамент ерекшеліктерін анықтау, мінез көрсеткіштеріне сипаттама жасау,
интеллектуалдық қабілет шкалаларын ... жеке ... ... т.с.с ... тармақталды. Бұл зерттеулерді бастапқы кезде
психиатрлар психикалық дертке ... ... ... ... және дені сау ... ... ... бағалау
мақсатымен жүргізіледі.
Психологиялық зерттеулерде математикалық және статистикалық тәсілдерді
қолдану үшін Парсонс, ... ... ... ... ... ... талдауды, ал Спирмен – ... ... ... ... жолдарын анықтап берді. Фишер ұсынған дисперсиялық ... ... жеке ... ... ... ... әсерін
статистикалық жолмен анықтауға мүмкіндік туды. Ал Спирмен жасап шығарған
көпөлшемді ... ... ... ... ... ... өте ... көрсеткіштер анықталып, олардың байқалуын статистикалық
жолмен талдауға жол ... ... Г. ... және Р. ... ... ... жекелік
қасиеттерді зерттеуге қолданды. Осы ... ... жеке ... ... ... өлшеп психологиялық кескінін жасауға,
барлық кісілік психикалық көрсеткіштерін ... ... ... ... Сонымен қатар интеллектуалдық қасиеттерді зерттеу ... ... ... 1905-1907 жылдары француз ғалымы А. ... ... ... ... тест ... ... ... өңдеп шығуға Т.Симон өз үлесін қосып, психодиагностикада
бұл әдістеме Бине-Симон шкаласы деп ... ... ... психикалық қасиеттерін зерттеп, оны сандық және сапалық
жағынан бағалап беруге ... көп ... және өз ... ... ... ... ... сұраныс қалыптасты. Соның арқасында
батыс Еуропа елдерінде психологиялық зертханалар ашыла ... ... ... – Вундт, Францияда – Бине, АҚШ-да – ... т.б. ... ... Бұл ... ... ... ... икемділігін анықтауға, кәсіби
жарамдылығын анықтап, мамандыққа баулу жұмыстары ... ... ... ұсынысы бойынша темт көмегімен өлшенген қасиеттердің
бір-бірімен корреляциялық байланысы бар екендігі ескерілді.
Сол кездерде неміс ... және ... Э. ... және ... У. ... өз ... нәтижесінле адам мінездерінің
типологиясын ұсынды. Олардың ізбасарлапы Э. Фромм, К. Леонгард, А.Е. Личко
және ... ... ... ... ... ... ... жүрген мінез акцентуациясы туралы ілімнің негізін ... ... ... анықтау негізіне келесі қағидаларды ұсынды: а) адам мінезі
онтогенездің бастапқы ... ... өмір ... ... ... ... береді; б) мінез көрсеткіштерінің топтасуы
кездейсоқ мәселе емес. олар адамдардың бір-бірінен айырмашылығы бар ... ... ... ... ... тұрақты көріністер, сондықтан олар
негізінде мінез типологиясын құруға мүмкіндік ... в) ... ... осы ... ... ... топқа бөліп, олардың жекелік
ерекшеліктерін сипаттауға болады.
Психологиялық зерттеулерге математикалық және ... ... үшін ... ... Спирмен деген математиктер психологиялық
орталықтарда қызмет жасауға шақырылды. Олар ... ... ... ... әсерін анықтауға пайдаланған
әдістемелерін психологияда жекелік психикалық қасиеттердің ... ... ... ... ... етіп ... шығарды.
Нәтижесінле Спирмен факторлық талдауды жүргізу жолдарын тауып, ал ... ... ... жасап шығарды. Дисперсиялық талдау ... жеке ... ... ... тигізетін әсерін
статистикалық жолмен анықтауға байқалатын ауытқуға ... ... ... ... болды деп көрсеткен. Осындай ерекше дамыған қасиеттерді
зерттеу де оңай болғандықтан ... ... даму ... ... ... 20-шы жылдары жекелік қасиеттерді зерттеуге және
интеллектуалдық қасиеттерді анықтауға арналған ... ... ... ... қолдану арқылы жеке тұлғаның психикалық ... ... ... ... ... ... ... топтағы адамдардың өзара қарым-
қатынасын зерттеуге арналған Я. Морреноның социометриялық зерттеу әдісі, К.
Левиннің өлшеу әдістемелері, Я. Коломенскийдің ұжымының қалыптасу ... ... ... ... 50-60 ... психологиялық
зерттеулерге қызығушылық күшейіп, психодиагностикалық зерттеулер саны және
диагностикалық әдістер көбейе ... ... ... ... орталықтары, мамандыққа баулу кабинеттері, мамандыққа жарамдылықты
анықтау қызметін көрсететін ... жеке ... ... ... ... ұйымдастыратын орталықтар ... ... ... бұл ... ... деп атаймыз.
Қазіргі кезде психологиялық зерттеулер нәтижелері адам өмірінің барлық
салаларында кеңінен қолданылуда. Психологиялық ... ... ... ... ... өмірдің көптеген орындары талап етіп отыр. ... ... ... беру ... және әлеуметтік орта
ерекшеліктеріне икемдеп ұйымдастыру бүгінгі күн талабы деп ... ... ... ... үлгі ... ... ... қызметінің мақсаты мен міндеттері. Балаға психологиялық көмек
көрсету міндеттері мен салалары.
Білім беру саласында психологиялық қызметті ұйымдастырудың ... ... және мол ... бар. Көптеген елдерде бұл қызмет өткен
ғасырдың басында пайда ... ... ... келе ... Білім беру
саласындағы психологиялық қызметтің даму тарихын және қазіргі жағдайын ... И.А. ... З.А. ... және т.б. ... ... ... ерекшеліктерін психологиялық қасиеттердің сандық және ... ... ... мектеп тәжірибесінде қолдануды ұсынды.
Өткен ғасырдың басында Францияда А. Бине жекелік қасиеттерді ... ... ... ... 1905 жылы ... ... ... интеллектуалдық қабілетін зерттеу жұмысын
жолға қойды. Биненің жүргізген зерттеулері көптеген ... ... ... ... ұйытқы болды. 1908 жылы Бостон
қаласында Фрэнк Парсонс мамандыққа ... ... ... Ол осы ... көп жыл ... тәжірибесін қорытындылай келіп, мамандықты
таңдап алу үшін әр адам үш ... ... ... ... екенін көрсетті.
Олар: 1) өз қабілеті мен мүмкіндіктерін және оның табалдырығын ... ... ... ... ... жағдайымен танысып, ол қызметті орындау
үшін қандай қасиеттер керек екенін ... ... ... ... ... ... ... туралы толық мағлұмат алу; 3) әр баланың
арманы мен мүмкіншіліктерінің ... сай ... ... ... анықталған мағлұматтарды бір-бірімен салыстыра талдау
нәтижесінде психолог әр балаға ... ... ... ... ... ... ұзамай Англияда Цирил, ... ... ... ... ... балаларға және олардың ата-аналарына психологиялық көмек
көрсету ісіне кірісті. Осы ... ... ... қызметі (гайд-көмек
көрсету, жетелеу деген ... ... ... ... деп ... ... білім беру жүйесінің үлкен бір саласы болып дамып келеді. Ірі
мектептерде бірнеше психолог қызмет атқарады. Сондықтан оны ... ... ... Психологиялық қызметті ұйымдастыру тобы өз іс-шараларын
бірнеше бағытта ... және ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгі өмірден оқушы міндетін ... ... ... ... оқу параллельдерін анықтап алуға ықпал жасау;
- Жоғары сынып оқушыларына мамандық таңдап алуға жәрдем беру;
- ... ... ... ... ... зерттеулерге байланысты өткен ғасырдың 20-шы ... ... ... ... туа ... Ресейде тәжірибелік
психологиялық зерттеулер ... деп ... Бұл ... И.А. ... әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... ... ... жазды.
П.П. Блонский, Л.С. Выготский өз еңбектерінде балалардың жеке даралық
ерекшеліктерін зерттеудің ірге тасын құрды. ... ... ... ... ... П.П. Блонский орыс тіліне аударып, оларды
пайдалану жолдарын анықтады. Дегенмен өткен ғасырдың 30-шы ... ... ... ... ... ... ... дамуы кеңес мектептерінде қолданылмады. Тек қана ... ... ... ... бұл саладағы қызметке көңіл бөліне бастады. Балтық
теңізі ... ... ... ... психодиагностикалық
зерттеулерді жүргізуге, мамандыққа ... және ... ... ... ... үлкен мән беріліп, Х.И. Леймтес, Ю.Л. Сыэрд бұл
қызметтерге ғылыми жетекшілік жасады.
Қазіргі кезде ... ... ... қызетті мектеп қабырғасында
және әлеуметтік ортада ұйымдастырып, психологиялық қызмет көрсету дәстүрі
кеңінен қалыптасып келеді. Психологиялық қызмет ерте ... ... ... ... мән-мағынасы өте терең болып отыр. Оларда
қалыптасқан ... ... және бұл ... мазмұнын зерттеу
негізінде көптеген елдер өз мектептерінде ... ... ... мен ... анықтап алып отыр.
Біздің елде білім беру жүйесіндегі психологиялық қызметтің мақсаты мен
мазмұнын анықтауға Ресей, Балтық жағалауындағы мемлекеттер ... ... ... ... ... осы мемлекеттердің тәжірибесін, теориялық
және әдістемелік құралдарын терең және жан-жақты ... ... ... ... – бала дамуындағы әр ... ... ... ... ... олардың өз-өзіне, қоршаған ортаға
деген көзқарасының, ... ... ... ... Бұл ... келесі міндеттер арқылы нақтыланады.
Психологиялық қызметтің міндеттері:
- психологиялық және әлеуметтік – психологиялық ... ... ... ... ... ... оларға дер кезінде көмек
көрсету;
- оқушыларды ... ... ... ... басап оны бітіргенше
жетелеп, сүйеніш болып жүру;
- проблемасы бар балаларды жан-жақты ... оны ... ... және ... ... ... дамуында ауытқуы бар балалардың психологиялық қасиеттерін өңдеу үшін
психологиялық тренингтер ... ... ... ... жетекшілік жасап әр оқытушының ата-
аналардың психологиялық – ... ... ... ... ... жұмысын ұйымдастыру.
Осы анықталған міндеттерді орындау т.б. өмір барысында тұрған шиеленіс
жағдайларды дұрыс шешу үшін ... әр ... ... ... ... ... отыруы қажет. Қазақстанда мектеп психологі енді тағайындалып,
өз жұмысын атқаруға жаңа ғана университет бітірген ... таяз ... ... ... олар жұмыс мазмұнын анықтап алу үшін ... ... ... құру ... ... анықтап алу оңай емес.
бұл мәселені шешу үшін бұрынғы Кеңес ... ... ... ... Н.Р. ... И.В. ... А.И. Прихожан ұсынған
үлгілерді қолдануға немесе басқа ... ... ... ... қолдана отырып мектеп психологі қызметін келесі бағыттарда
ұйымдастыруға болады:
- психодиагностикалық жұмыс;
- ... ... ... ... ... ... ... ата-аналарға психологиялық-педагогиклық білім беру және біліктілігін
арттыру;
- психологиялық қызмет көрсету жүйесі қызметін насихаттау;
- әлеуметтік – диспетчерлік қызмет ... ... ... ... ... үйлесімді
ұйымдастырылылуына кепілдік болатын мақсат пен міндеттер ... ... ... ... ... ... психологиялық қызмет
көрсету үшін ол объекті туралы психолог ... ... алуы ... ... ... зерттеу барысында жиналады. Оқу-тәрбие жұмысы
барысында психологиялық зерттеу әдістерін қолдана отырып, оқушылардың таным
процестерінің даму ... ... ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынастың қалыптасуы талданып, әр балаға
қандай жәрдем керек ... ... ... ... қызмет
мазмұнын анықтау үшін бұл жұмыстың мақсат-міндеттеріне ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралар тізімін толық
жүйеге келтіріп жұмыс жоспарында көрсету қажет.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... әр оқушыға, педагогтарға, ... ... ... ... дамуында ауыткуы бар балаларға дер ... ... ... орын алып ... Күн ... байланысты психологиялық
қызмет тек мектеп – гимназиялар емес, барлық мектептерде ... ... ... ... ... ... Осы талаптарды толық қанағаттандыру үшін
мектеп психологиялық қызметінің ... ... және ... ... келтіру жұмысын көптеген ғалымдар мен ... ... ... ... кездесетін қиыншылықтар
көбінесе қазақ тіліндегі әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... кеңінен
тарауда. Әр мектептегі психологтар ... ... ... ... ... салаларына байланысты әр психолог өз
жұмысының мазмұнын ... ... ... ... жас ... жекелік даму көрсеткіштеріне және балаларда
кездесетін проблемаларға байланысты топтастырылған. Сондықтан мектептерде
психологиялық зертханалар қалыптасып келе ... деп ... ... ... негіз болатын құжаттарды анықтап алу да оңай болмай
отыр. ... ... ... ... ... ... қоры қаржы
бөлген мекемелер, психолог ғалымдар мен мектеп психологтары ... ... ... ... ... ... ... жарық
көріп жатыр. Олардың ішінде Көмекбаева, Нұрмаханбетова т.б. ғалымдардың
жасаған әдістемелік құралдарын кеңінен пайдалануға ... ... ... ... мектеп психологтардың шығармашылық еңбектері де баспадан
шыға бастады. Мектеп психологиялық қызметін ұйымдастыру ... ... алып ... ... ... ... ... жайлы психологтардың еңбектері
Психологиялық қызмет өзінің алдында тұрған мақсаты мен міндеттерін
толық орындауға негіз ... ...... ... ... ... ... талаптарға сай жүргізілу үшін оны жоспарлау
барысында психологиялық қызмет моделін жасап алу ... ... ... ... сай жоспарланған болса оның ... ... ... және ... ... ... Жұмыстың осылай
ұйымдастыруға кепіл болатын құжат – ... ... ... ... Н.Р. ... «Практическая психология» деген
еңбегіндегі үлгі ретінде берілген. Дегенмен ... ... ... ... бөлініп жасаған. Тәжірибе көрслеткендей апталық жоспарда психолог
жұмысының ең күрделі кезеңдерін анықтап ... оны оқу ... ... көрсету өте қиын болды. Сондықтан психолог қызметінің мазмұнын
анықтауға арналған көптеген ... ... ... оның ... анықтап алып, сол мақсатқа сай жоспар түзіп алу қажет.
Жоспарда барлық ... ... ... ... проблемалар
анықталып, сонымен қатар, оқушылардан, ата-аналардан, педагогтардан түскен
өтініштерде ескере отырып психодиагностикалық, психологиялық кеңес беру,
психологиялық ... ... ... барынша толық анықталуы
қажет.
Психолог өз жұмысын ұйымдастыру барысында баланың ... ... ... ... ... ... Оқушылар мен оқытушыларды
психологиялық жетелеу барысында психолог өз ... ... ... түрлерімен тығыз байланысты ұйымдастырады. Олардың
негізгі бағыттарын ... ... И.В. ... Л.И. ... жасап
шығарған. Олардың «Положение о школьной психологической службе» (20), И.В.
Дубровинаның «Настольная ... ... ... (23), М.Р.
Битяновланың «Практическая психология» (10) ... ... Осы ... ... ... ... ... іс-қағаздарының
тізімін жасап шығардық.
Мектеп психологі іс қағаздары тізімі:
1. Мектеп жұмысына негіз болып отырған тақырып бойынша тәжірибелік жұмыс
жоспары;
2. ... ... ... ... ... жоспар;
3. Мекеме басшысымен бекітілген бір жылға арналған күнтізбелік жоспар;
4. Психологиялық қызмет көрсету кабинетінің жоспары;
5. Айлық немесе апталық жұмыс жоспары;
6. ... ... ... ... ... оқушыларын зерттеуге арналған психодиагностикалық
альбомдар.
8. Психодиагностикалық әдістемелер жинақтары;
9. Психологиялық ... ... ... ... ... ... ... жеке түзету-дамыту іс-шараларын ... ... ... қысқаша жоспары және бағдарламасы;
12. Психологиялық түзету жұмысында қолданылатын аудиоматериалдар:
13. Кабинет паспорты, мүліктер мен құралдар тізімі;
14. Жылдық есеп.
Осы тізімде ... ... ... ... ... алғаннан соң
психолог қызметін жоспарлау қажет. Жоспарда психологиялық ... ... ... ... оларды өткізетін ... ... М.Р. ... айтуы бойынша жоспар бірнеше түрде болуға
тиіс.
Психологиялық қызмет жоспары календарлық және күнделікті ... ... ... ... жылдық немесе оқу жылын толық қамтитын
болуы ... ... ... үш ... тұрады. Бірінші бөлімінде
психологиялық қызметтің бағыттары, өткен оқу ... ... ... психодиагностикалық зерттеу барысында анықталған проблемасы бар
балалармен ... жеке ... және ... ... нәтижелеріне қысқаша сипаттама берілді. Бұл талдаудың негізгі
мақсаты психологиялық қызметтің жүйелілігі және біріздігін қамтамасыз ету.
Жоспардың екінші ... ... ... ... ... ... ... отырып келе жатқан оқу жылында психологиялық
қызметтің алдына қойылған мақсат пен ... ... ... ... ... орта ... және ... – гимназия психологиялық қызметі
жоспарларының ортақ және айырмашылығы бар болуы мүмкін. ... ... үлгі ... жасауға болады. Тек қана мектеп – гимназия жоспарында
оқушылардың интеллектуалдық ... ... ... және оны ... ... қолданылатын әдіс-тәсілдер кеңірек болуға тиіс.
Календарлық жоспар күрделі ... ... ... ... минимумдарды жүргізу мерзімдері анықталған, түзету-
дамыту шаралары, семинарлар және ... ... ... және ... ... күрделі іс-шаралар тізімін ... ... ... Осы ... ... ... жылдық календарлық жоспар
келесі үлгі бойынша жасап шығуға болады.
Календарлық ... оқу ... ... ... ... ... өте
терең.
1. бағыт. Оқушыларға психологиялық қызмет көрсету.
Бірінші сыныпқа қабылданған балаларды психо-диагностикалық минимумнан
өткізу;
- баланың ата-анасымен танысып, ... ... ... ... ... ... ... баланың таным процестерін зерттеу, интеллектуалдық
дамуын анықтау;
- баланың оқу мотивациясын анықтау;
- баланың өзіне және ... ... ... ... оқушының мектеішілік қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеу.
Мектепке қабылғандардың ішінде оқу ... ... ... ... ... процестері мен жекелік қасиеттерін терең зерттеп, себебін
анықтау. Қажеттілік туғанда дамуында дағдарыс бар балаларды МПК ... ... ... ... ... ... қасиеттерін
және мектеішілік қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеу.
Бесінші, алтыншы сынып оқушыларын психодиагностикалық ... ... ... ... ... ... таңдап алуға
көмек көрсету. Орта буын оқушыларының қарым – ... ... ... ... ... ... Оқу барысында табысты болу немесе
сәтсіздіктен бас тарту мотивацияларының қайсысы жетекші екенін анықтау.
Оқушының жеке тұлғалық ерекшеліктерін ... ... ... ету ... топ ... ... ... жағдайы).
Жас өспірімдер мінез-құлқында акцентуацияның көрініс беруін талдау.
Акцентуация түрлерін анықтау әдіс-тәсілдерін қолданып балалардың мінездерін
ауытқуларды жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... зерттеп. Қажетті болған кезде әлеуметтік-
диспетчерлік қызмет атқару.
Сегізінші, тоғызыншы ... ... ... ... бойынша зерттеуден өткізу.
Оқушылардың интеллектуалдық даму деңгейін анықтау және мамандықты
таңдау мотивациясын зерттеу.
Мектеп бітіруші ... ... ... ... ... психодиагностикалық зерттеулерден өткізу.
Онбірінші сынып оқушыларының мамандыққа икемділігін зерттеу. Оқушылар
қалауы бойынша жеке ... ... ... ... анықтап беру, педагогтардың қалауы бойынша ... ... ... және мамандық құзырлылығын анықтау және басқа
психодиагностикалық қызмеи көрсету.
Ата-аналардың ... ... ... жеке ... ... ... бағыт. Психологиялық түзету-дамыту жұмысы.
Бастауыш сыныптарға ... ... ... ... ... сауықтыру іс-шаралары.
Бастауыш сынып оқушыларының мектепке даярлығын зерттеу барысында таным
процестерінде ақаулық бар және оқуға даярлығы төмен ... ... және ... ... ... ... таным процестерін түзету-дамыту ... және ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыруға арналған ... ... ... үзілістер кезінде балаларды сауықтыру
ойындарын жүргізу.
Орта сынып оқушыларының жеке тұлғалық жағымсыз мінез ... ... ... арналған өзін-өзі психологиялық ... ... ... көмегімен психологиялық апталығын өткізу.
Жоғары сынып оқушыларына арналған психологиялық кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... және түзету іс-шаралары мен ойындар ұйымдастыру. Проблемасы бар
балалармен жеке ... ... ... ... мінез-құлқы қиын балаларға
арналған жаттығулар ұйымдастыру. Психологиялық түзету-дамыту ... ... ... ... ... беру ... ... даярлау барысында отбасы мен мектептің бірлескен
жұмыстары туралы ата-аналарға кеңес беру.
Ата-аналарға арналған психологиялық Кеңес ... ... ... ... ... нәтижелерімен ... және ... ... ... ... ... ... іс-шаралар бағдарламасымен таныстыру.
Ата-аналардың психологиялық білімін жетілдіру үшін оларға арналған
лекциялар және басқа арнайы ... ... ... мен ... ... ... ... кеңес ұйымдастыру. Проблемасы
бар отбасына психологиялық көмек көрсету.
Орта буын оқушыларында кездесетін ерекшеліктер ... ... ... ... Психологиялық білімді насихаттау жұмысын жүргізу.
Жоғары сынып оқушыларының мамандық таңдау проблемасы туралы кеңес
беру. Болашақ отбасы ... ... және ... тәрбие мәселелері
бойынша кеңес беру. Оқушылар алдында ... ... ... ... жеке – дара кеңес беру.
4. бағыт. Ғылыми-әдістемелік жұмыс.
Оқушылардың оқуға ынтасын тәрбиелеу жолдары және оны ... ... ... ... ұйымдастыру. Семинарр тақырыптары:
- жеке тұлға дамуында ... ... және ... пайда болу
себептері;
- шығармашылық қабілеттілікті тәрбиелеу;
- түзету-дамыту жұмыстарын ... ... мен ... ... ... ... ата – ... психиологиялық-педагогикалық
- білімін жетілдіру іс-шараларын ұйымдастыру
- ата-аналар жиналыстарына баяндамалар даярлау, әртүрлі саладан мамандар
шақыру.
5. бағыты. Әлеуметтік-диспетчерлік қызметі.
Дамуында патологиялық ... бар ... ... ... ... ... медициналық-психологиялық комиссияға дайындау.
Медициналық-психологиялық комиссияның шешімі бойынша психологиялық дауында
патологиясы бар баланы ... ... ... т.б. ... ... көрсету.
Осы аталған бағыттар бойынша психологиялық қызметті ұйымдастыру барысында
балалардың ... ... және ... ... қасиеттерін зерттеп,
нәтижелерін нормадағы көрсеткіштермен ... ... бар, ... көрсеткіштері нормадан төмен болса олармен психокоррекциялық түзету-
дамыту жұмыстары жүргізіледі.
Дипломдық зерттеу барысында тәжірибелік психологияның теориялық мәселелерін
зерттеу, әдістемелерін қалыптастыру ... екі ... беру ... ... анықтадық. Осы тәжірибені жүйелі түрде зерттеу мамандық
қызметтің көптеген проблемаларын толығырақ түсінуге ... ... ... ... ... және оның ... жас ... орын алатын мінез ауытқуларын зерттеу және оның
негізінде мінез типологиясын жасау 19 ғасырдың аяғында ... ... ... ... ... жеке ... қоршаған
әлеуметтік ортаға икемделуіне және қарым-қатынас мәдениетіне үлкен әсер
ететінін атай отырып, типология жасаудың ... ... ... жасан неміс психиатры Э.Кречмер /41/, ... ... ... ... ... /42/, Э.Фромм /43/, К.Леонгард
/44/, А.Е.Личко /45/ т.б. ғалымдар. Мінез типологиясын жасаушылар келесі
ортақ ... ... ... ... теориясы бойынша кризистік жас
дегеніміз, бір жағынан ... ... ... ... жататын, екінші жағынан баланың «ішкі позициясынан» өзгеруі
жататын дамудың әлеуметтік ситуациясының қайта құрылу нәтижесі.
Осы ерекшеліктерге ... ... АҚШ ... жүргізген
зерттеулері нәтижесінде, оқушылардың мінез-құлқының үйлеспеуі 80% осы
оқушы кезеңге тән екендігі белгілі болады, өйткені, мектеп ... кіші және орта ... ... ... қабылдау өте жоғары
болатындығы белгілі, сонымен қатар, оқушылардың дүниеге ... ... ... келе жатқандығымен байланысты. Осы
анықталған мәліметтерді ... ете ... ... ... ... ... ... жүргізген зерттеулері нәтижесінде 5-17 жас
аралығындағы балаларға «ашушаңдық» тән екендігі белгілі болды. Сонымен
қатар, олардың ... ... ... ... ... 14-15 ... 15 000 ... оқушыларіне психодиагностика
ретінде жүргізген «даралық минесоттық» тестімен дәлелдеуге ... бұл тест ... ... ... ... ... ... «гипомания», шкалалары бойынша көрсеткіштері
үлкендерден жоғары. Бұдан үлкендер үшін ауру ... ... ... ... ... ... ... үшін норма болып табылады деген
қорытындыға келеміз.
Оқушылардың басқа да психологиялық ... ... ... және ... /41/ ... ... және
«Тақырыптық апперцепция» тесті бойынша 12-16 жас аралығындағы оқушылардың
мазасыздану деңгейінің жоғары болатындығы, ... ... ... ... ... ... табылатын оқушылар психиатры А.А.Мехрабянның
мәліметі бойынша, осы жас аралығындағы балалардың жекелік ... ... ... ... ... әр жас кезеңіндегі
мазасыздану деңгейінің ... ... ... ... ... ... жас ерекшелік динамикасын қарастырды.
Оның нәтижесі бойынша, кіші мектеп жасындағы оқушылардағы мазасыздану
бейтаныс ... ... ... кезінде және қатарластарымен
қарым-қатынас ... ... ... ... адамдармен
оқушыларден гөрі, қатарластары және ата-анасымен қарым-қатынас ... ... ... барлық қатынас сферасында, әсіресе ата-
аналармен немесе балалар тәуелді болып табылатын ... да ... ... ... екен және ... мазасыздану
деңгейінің жоғарылылығы тән болып шықты. ... ... ... ... ... ... ... жалғаса беруінде және
эмоционалды реактивтіліктің төмен дәрежеде болуында. Төмен ... ... ... ... ... Осыған байланысты
жүргізілшен Калифорниялық лонгютидтің нәтижесі бойынша төмен эмоционалды
реактив тән ... мен ... ... ... тән,
эмоционалды тұрақсыз, икемсіздеу және қарым-қатынассыздау болып келеді
екен.
1. Мінез онтогенезде ... ... және ... ... ... тұрақтылықпен көрініс береді.
2. Мінез ерекшеліктерін сипаттайтын жеке тұлға көрсеткіштері
кездейсоқ болмайды, олар анық байқалатын ... ... ... ... ... ... ... болады.
3. Адамдардың басым көпшілігін типтерге жатқызып зерттеуге болады.
Э.Кречмер жеке ... ... ... және ... ... тәуелді деп тұжырымдама жасап, барлық адамдарды
дене құрылысына ... ... ... ... ... ... және пикникалық топтарға бөлді. Әр тип өкілдері
өздеріне тән ... ... ... деп ... ... ... әр тип
өкілдері психоз ауруына ... оның бір ... ... атап ... ... айтуы бойынша, психоз ол «нормадағы
жеке тұлғаның келемежденген сипаты».
Кейінгі кезде жүргізілген ... осы ... ... ... /46/ ... өз-өзін бағалауындағы өзгерістердің
динамикасын алты деңгейге бөліп көрсеткен. ... ... ... ... көрсеткіштермен бағалайды, мысалы: күшті-әлсіз;
дені сау-ауыру; сұлу-ұсқынсыз. Оқушыларді осы қоршаған ортадағыларды
бағалауын негізгі көрсеткіш ... ... ... ... жолдарын
К.Леонгард ұсынған. Леонгард оқушытік жас кезеңінде орын ... ... ... зерттеді. Оның айтуынша акцентуация ол
нормадағы мінездің шекаралық жағдайға дейін ... ... ... ... ... ... ... проблемалар қояды да
баланың қоршағандармен қарым-қатынасында түсініспеушіліктер, дау-дамайлар
мен қиындықтар туғызады. ... ... ... т.б. ... ... оқушылардың жартысынан көбінің мінезінде
акцентуация байқалады. К.Леонгардтың ... ... ... деп
барлық адамға тән психикалық қасиеттердің кейбір көрсеткіштері ерекше
дамып, ... ... ... Типология жасағанда оны мінез бен
темперамент акцентуациясы деп екі түрге бөледі.
Осы айтылған ... ... ... ... бойынша, осы
ерекшеліктердің негізгі себебі, 12-18 жас ... ... ... ... ... да дәл осы ... ... аса көңіл
бөлінбесе олардың мінез-құлқының эмоционалды үйлеспеушілігінің тереңдеп
кетуі мүмкін. Бірақ, эмоционалды ... тек қана ... ... срнымен қатар, әлеуметтік факторға және тәрбие
шартына тәуелді және индевидуалды – ... ... ... ... Өсіп келе ... ... әсер ететін және оның
пайымдау дүниесін өзгертетін сыртқы және ішкі факторлардың ... ... ... ... да ... ... ... «мен»
бейнесі және талпыну еңгейінің қарама-қайшылығы сияқты оқушыларге тән
эмоционалды күштену ерте ... ... ... алып ... ... ... ... оқушытік синдромы, яғни,
оқушылардың өзінің денесіне және сыртқы көрінісіне ... ... ... ... ... ... ... үйлеспеуіне әкеліп соғады. Бірақ
нормадағы оқушылардың ... ... ... аз көлемде болады. Жалпы эмоционалды үйлеспеушілік өтпелі
кезеңнің барлық кезіне тән және олар қиын ... ... ... ... ... өзі қиын, үйде ешкім көмектеспейді, өздігінше
өмір сүруге ешкім ... ... ... ... оқудағы
жетістіктерге жетпеуіне байланысты төмен болады. Бұл ... бала ... ... ... ... оқу әрекетінде апатия, ашушаңды,
қаталдық, өкпе, түңілушілік ... ... ... ... олардың
мінез-құлқына тітіркенудің импульсивті формасы тән болып отырады.
Бұл мәселені ... ... үшін ... орын ... ... ... анықтап алу қажет. Оны анықтау үшін К.Леонгардтың
теориясына сүйене ... ... және бүл ... зерттеуге кеңінен
қолданылып жүрген классификациялардың бірі А.Е.Личко /47/ ... мен ... ... ... ... ... бойынша оқушылар акцентуациясы келесі
сипатта ... ... ... тип. ... ерекшелігі - көңіл-күйі барлық уақытта
көтеріңкі болып жүретін, болашағына үлкен үмітпен ... ... өте ... ... бөленіп, агрессия көрсетеді. Барлық ... ... ... ... ... құмар. Қызығушылығы өзгермелі,
сондықтан бір істен екінші түріне тез ауысады, бастаған ... ... ... ... ... мінез көрсетуге жақын. Гипертимияның
белгісі бар жасөспірімдер неше ... ... ... ... өз басына билік жүргізгенін жақтырмайды, ал өзінен үлкен
балалар қамқорлық көрсеткенін ұнатады, олардың ... тез ... ... өте ... ... тез ... ... идеялар неврозы түрінде көрініс береді.
2. Лабильдік тип. Аффектілі ... кей ... ... ... тез және кенет өзгеретін адамдар. Барлық қарым-
қатынасы және іс-әрекеттері ... ...... ... ... т.б. Эмоциясы өте ... ... ... және ... бастан кешуге
қабілетті. Қоршаған ортадағылармен жақсы қарым-қатынаста болуға бейімді.
Оны мақтағанда, мадақтағанда, сыйлағанда шын жүректен ... үзақ ... ... ... ... ... ... Бірақ қажетті болса
қамқорлық көрсетуге, қорғауға даярлық көрсетеді.
3. Сенситивтік тип. Үлкен компанияларды, дабр-шу шығаратын
ойындарды ... ... ... ... ... бауырмал, ашық-жарқындық белгілері басым. Оларға бір
эмоциялық жағдайдан екіншісіне көшу ауыр. Барлық ... ... ... адамдар өз ойларын анық жинақтап айтқанын ұнатады.
Ескертулерге өте нәзік әсерленеді, ... ... ... ... ... тынып жүруге бейімді, кекшілдік білдіреді. Өзін өзі
қатал ... ... өте көп деп ... ... психопатия ретінде көрініс береді.
4. Шизойдтық тип. Тұйық, қарым-қатынасы шектеулі. Шизойдтық
оқушылар - ... өте ... ... меланхоликтер.
Өздерінің достары жоқтығынан жалғыздық сезіміне бөленіп жүреді де одан
да бетер тұйықталады. Өздеріне ... ... өз ... азайтып көрсететін, басқалардан өзін ... ... ... жауапкершіліктен қорқады. Олардың ... ... ... ... Эпилептоидтық тип. Аффектілік ұстамалы. ... ... ... қысқа мезгілге созылады, ал бұзылуы ұзақтығымен және
аффектісінің өте терең жүруімен сипатталады. ... ... ... ... қатыгездік көрсетіп, ашуланған адамын ұрып-соғуға дейін
барады. Депрессия кезінде ... тез ... ... ... Тұрақсыз тип (Қозғыштық). Көңіл көтеруге, сырапшылыққа, уақытын
бос өткізуге әуесқой, импульсивті, ... Ерік күші ... ... ... -эпилептоидты психопатия.
7. Астено-невротикалық тип. ... ... ... ... Мәнсіз нәрсенің сылтауымен ұрыс-қағыс шығарып,
агрессиясын анық ... ... ... ... ... ... ... қабілетсіз, жалғыздықты жақсы көреді.
8. Демонстративтік тип. Эгоцентризмі шексіз, өзіне көпшіліктің
көңлін аударып отыруды, ... ... ... ең ... басқалардың
наразылығына бөленіп жүруді қажет етеді. Артистікке құмар, ашық-жарқын,
экстровагантты, өз ерекшелігін ... үшін көп ... ... ... ... ... әрекеттермен көзге түседі.
Патологияда - истериялық психопатия.
9. Циклоидтық тип (тұйықталып қалушылық). ... ... ... айырмашылығы жоқ. Пубертанттық кезеңде ... ... ... көпшіліктен қашып, жекеленіп жүрумен
ерекшеленеді. Бүл түрі көрініс бергендер майда-шүйда сәтсіздіктерге өте
көп ... ... ... ... ... ... ... бөленуі оңай, эмоцияға тез бөленетін, дінге берілген,
педант, кекшіл, ... ... ұзақ ... ... ... Осы ... негізінде жабысқақ идеялар жиі пайда
болуы мүмкін, ішкі кернеуі күшті, кейде аффект
Оқушылардың мінез-құлқындағы ситуацияларды ... ... ... ... өзгертетін нәрселерді атап өткен жөн.
Оқушылардағы үйлеспеушілік ... ... ... ... ... күрделі. Оқушылардың мінез-құлқының үйлеспеуіне тән сипаттың
бірі – ... ... ... ... ... баруы. Оның
негізгі себебі - өмірлік қиындықтар, әсіресе отбасындағы түсінбестік
еркелетудің, махаббаттың жетіспеушілігі ... ... ... ... талаптары отбасында қанағаттандырылмайды, оның ... ... ... ... ... жағдайлар балаларға соққы болып тисе, екіншілері,
керісінше барлығына көңілі ... кек ... ... ... ... істейді. Олардың себепсіз іс-әрекеттері өздіктерінше дұрыс
саналады. Егер ... ... ... бар мінез-құлқын нақты
жағдайдағы шындық өмірге көрсетсе, онда ол мағына басқаларға мағынасы
үйреншікті «басқаша оқу» ... ... ... тіл болып
көрінеді. Ол біріншіден, түсініксіз, екіншіден, ... ... ... ... қабылданбайды. Осы жерден тәрбиелену
қиыншылықтары туындайды. Сонымен бірге эмоционалды үйлеспеген оқушыларды
зерттеу барысында олардағы қажеттіліктер отбасында қанағаттандырылмайды
және ата-аналардың өз дегені ... ... ... ... етуі
оларға керісінше әсер етеді. Оқушыларда еліктеу жоғары дәрежеде ... да ... ... ... ... немесе біреуден бірдеңе
талап етушілігі, олардың мінез-құлқының ... ... ... мазасыздану деңгейінің жоғарылауы, отбасындағы қарым-
қатынастың ... ... ... ... балалардан ашық
агрессия сирек пайда болады.Оларға когнетивті стиль, ... ... ... тән және ... ... ... көзқарас немесе айналаға жаушылық көзқараспен қарау тереңдік алып
отырады.
Балаларда эмоционалды үйлеспеу олардың сабаққа үлгермеушілігімен де
сипатталады. Мысалы, балаларға көмектескенде егер де ол ... ... кері ... ғана ... ... бірге, тапысрманы нәтижелі
орындаудың жолдарын қарастырмай мұндай әрекетттерден алдын-ала іштей бас
тарта бастайды. Оқушыларды психологиялық ... ... ... ... ... әсерінен балалар бір уақытта көңілсіз болып
жүрсе, бір ... ... ... ... және ... ... ... Бұл жердегі бірінші жағдай екінші
жағдайға қарағанда жиі көрінеді. Сондықтан да ... өмір ... бөлу ... ... бала ... екінші баланың пайда болуына
байланысты жат қылықтар көрсете бастайды, ... ... ... ... ... ... ... болады. Ата-аналарға
негізгі көңіл бөлу керек ... - көп ... ... ... ... ... зерттеушілер пікірін талдау
нәтижесінде оқушылардың эмоционалды үйлеспеуіне әсер ... ... ... ... ... ерекшеліктер;
2. Әлеуметтік орда.
Жалпылап айтқанда мазасызданудың орын алуын және одан шығу ... /48/ ... ... ... ... ... және одан шығу нұсқасы.
Осы нұсқа бойынша мазасыздану ыңғайсыз күй-жағдайдың орын алуына
түрткі ... ... ... ... орын ... одан ... варианттағы жолын іздеу функциясын атқарады. Мазасыздану жеке
тұлғалық (ағзада орын ... ішкі ... ... ... ... ортада орын алған көптеген қайшылықтар, дау-дамай,
келіспеушілік т.с.с. себептерге байланысты. Осы ... ... ... мектептік, отбасылық т.б. баланың өмір сүру
ортасына байланысты орын алады. Мазасыздану ... орын ... ... ... ... жеке басының неврозын туғызады, оның
жүйкесі мен психикасының бұзылуына алып келеді де олардың шамадан тыс
зорлануымен сипаттауға ... Оның ... ... мен ... арасындағы
қатынасының бұзылуы. Бүл педагогтың өзін дұрыс ұстамауынан немесе
оқушыға байқамай ауыр сөз ... т.б. ... ... елеусіз
себептерден болуы мүмкін.
Психология ғылымында психикалық құбылыстарының ішіндегі көп
зерттелінген құбылыс эмоциялық ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін әрбір жеке адам түрліше
өткізетін болғандықтан психологтар ... бұл ... ... ... ... қала ... ... бір көрінісі – агрессивтілік адамның
жеке тұлғалық қасиет ретінде де, эмоциялық жан ... ... ... ... бұл ... зерттеу бірнеше бағыттан тұрады.
Психоаналитикалық бағыт – бұл тұжырымның негізін қалаушы З.Фрейд
/54/. Ұзақ жүздеген жылдар бойы, оның ... қызу да ... ... Фрейд еңбегінің арқасында агрессия және агрессивтілік
моральдық тақырыптың ой ... ... ... ... ... Фрейдтің бастапқы жұмыстарының тұжырымы бойынша
бүкіл ... ... бұл ... ... ... «эростың»
ағыны, өмір инстинкті, өмірдің сақталып – ... ... ... Агрессия бұл тұрақты емес, алайда қашып ... ... бір ... келе ... сай көптеген оқулықтарда көрсетілгендей
агрессияның деректемесінің тәртібін психоаналитикалық анықтамада ... деп ... ... - өлім мен ... ... қызығушылық, ұмтылыс. Фрейдтің ұғымы бойынша танатос ... ... ... ... ... ... ... бағытталған.
Үлкен қарама – қайшылықтың бір бағыты өмірдің сақталуы мен
талқандалуы, ал басқа ... ... етуі ... ... ... ... бой ... өзіме бағыттау. Фрейдтің
тұжырымы бойынша ... ... ... эрос пен ... өзара қарым – қатнасы мен тартыс күшінің ... ... ... ... болу ... агрессия сыртқа шығарылып, өзге
біреуге ... пен ... ... ... ... қимылдың
шектелуінен ішкі жағдайдың туу салдарынан ... яғни ... ... Адам ... өзіне, өзгеге және қоршаған сыртқы ортаға
қатысты ... ... ... және ... ұмтылуы, осы қарама-
қайшылықтың түсінігі махаббат пен өшпенділіктің бірдей ... ... ... ... ... әкелсе, ал махаббат
агрессивтілікті (сексуалдық) тудырады. Фрейдтің агрессияны табиғи қайнар
деп қарастыруы ... Бұл ... тек туа ... ... ... іштен шықпай ... ... ... ... ... ... сыртқа эмоция арқылы
көрінуі, талқандаушы энергияның азайып, жеңілдеуін ыңғайлы ... ... ... үміт ... ... әрдәйым шығарылуы
агрессивті мінез- құлықты, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
К.Лоренц агрессия – бұл ұзақ эволюциялық даму деп қарастырады.
Лоренцтың ойы бойынша ... – бұл ... ... өмір сүру ... ... ... және жануарларға тән қасиет. Адам ... ... ... тиесілі екенін түсінуі қажет. Агрессияны
зерттей келе ол оны жануарлармен ортақ табиғи заңдылық деп ... ... ... жақсартуға көмектеседі, яғни күшті
энергиясы мол индивидтер өзінің ұрпағын ... қала ... ... өз ... ... қалуға күші жетеді. Агрессивтілік бірлесе
жасалған функцияның бірі. Осы мезетте ... ... ... ... ... ... ... Басқа тіршілік
иелеріне қарағанда адамдарда бір – біріне деген зорлық - ... ... ойы ... ... ... иелерінде туа
біткен инстинкті тартыстан басқа, ол өзінің ұмтылысын үстем ұстайтын
мүмкіндікке ие және бұл ... ... ... ... ... ... К.Лоренц осылай тұжырымдай келе
агрессияны ... ... туа ... күш деп ... ... оның айтуы бойынша агрессияны ... ... ... ... ... Оның ... бойынша адам әртүрлі
әрекеттер жасау арқылы, біреуге қиянат келтірмейтін жағдайлар, ... ... ... ... ... ... тұжырымы бойынша – достық жылы қарым – қатынас
махаббат ашық агрессияның ұйшығуын ... ... ... - Голливуд сценарисі ... ... ... ... ... тұжырымдауы бойынша, іріктеп алу нәтижесінде
аңшылықтың жаңа түрі пайда болуы: «Біз ... ... үшін ... Біз ... ... ... ... – онда біз
тіршілік етуді тоқтатар едік. Біз ... ... ... ... ... Бұл ... ... адамзат
агрессиясының негізін құрайды. Адридің тұжырымдауы бойынша ... ... адам ... ...... ... ... шабуылдайтын тіршілік иесі ретінде ... /56/ ... ... ... ...... ... ұмтылыс. Э.Фромм зорлықтың бірнеше формасын көрсетеді:
ойын арқылы зорлық, біреуден кек алу ... ... жай ... ... ... өз билігіне жүгіндіруі, оны ... ... оған ... ... жасау, балағаттап, қорлау
негізгі мақсат – қайғыруға мәжбүр ету. Адам өзі жаңа ... ... ... кезде, ол өз күшін талқандауға жұмсайды. Яғни ... ... ... зорлыққа, агрессияға жол береді. Адам бойындағы
қайрымдылыққа, махаббатқа, сенімге ... ... ... кіріседі. Көңілі қалу ... жек ... ... Зорлық – зомбылық бір индивитке және ... ... ... ...... ... бағытталса, ал өмірді
қорғауға бағытталған – агрессия бұл ... ... ... ... ... ... бостандығын, мәртебесін қорғауға бағытталған, мұның
негізгі мақсаты құрып – қалыптастыру ... ... ... ... ... қажеттілік пен
құмарлық көпшілік арасында әдеттегі құбылыс, ... мен ... ... ... деп атап ... зорлық пен агрессия
проблемасын адамның әлеуметтік мінез-құлықы сұранысымен ... топ өз ... ... ... ... ... мақсатты бағыттап қалыптастырады.
К.Ю.Юнгтің /57/ агрессияға көзқарасы ойынша агрессия, зорлық –
зомбылық санадағы санасыз, адам ... ... ... ... ... дау – ... оның қорлықтан құтылмайтын түнек
бөлігі, рухани талқандалуы, ... ... ... ... әрекеті, яғни сырттан немесе
іштен келген тітіркендіргіштерге жауап реакциясының әрекет ... орай ... ... бар. Олай болса, соларға тоқталып
кетейік.
Агрессия және фрустрация аамзат ... ... ... негізін қалаушы Дж.Доллард /58/. Оның көзқарасы ... – бұл адам ... ... ... ... фрустрация
әсері қажеттілігін қанағаттандыру үшін кездескен кедергілерді жеңу,
ләззат алу мен ... ... Бұл ... ... түсінігі
бойынша агрессия бұл фрустрация көрінісі, ал фрустрация әр уақытта
агрессияны өзіне ілестіреді. ...... бұл төрт ... ... ... ... тежелу, орнын баса тұруы.
Агрессия– бұл өзінің іс-әрекеті арқылы өзгеге ... ...... ... ... кедергілердің
туындауы. Фрустрация деңгейі кедергінің маңызы мен ... саны және осы ... ... ... ... жету және ... ... әрекеттің санынан кейін
фрустрация басталады.
Тежелу – бұл тенденция ... ... ... ... ... алдын орайтын әрекет. Агрессиядағы қондырылған тежелу акті кез
келген болатын шабуылдың күшімен ... ... ... акті қосымша фрустрация болып табылады, осы ... ... ... ... ... оянуының
артуы, агрессияны адамға қарсы қояды.
Орнын баса тұру – бұл ... ... ... бағытталған,
агрессивті әрекетке қатысу құлшынысы, бұл фрустрацияның шығуы, оның
негізгі түбіне ... ... ... ... ... бірі Л.Берковец. Ол
«агрессия – фрустрация» схемасына үш маңызды түзету енгізді.
а) Фрустрация міндетті түрде ... ... ... ... дайындық құрайды.
ә) Агрессия дайын тұрған күйде ыңғайлы ... ... ... ... индивид агрессия әрекеті арқылы
шығатын болса, онда ол әрдайым осы ... ... ... отырады.
Ал С.Розенцвейг /59/ – фрустрацияны шақыратын үш себебін бөліп
көрсетті:
1. Мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... «ішкі айрылу» және «сыртқы айрылу» болып
бөлінеді. «Сыртқы айрылу» - ... ... ... ... емес;
«ішкі айрылу» - фрустратор адамның өзіне байланысты.
2. Затты болмаса қандайда бір объектіні ... ... ... Дау – ... бір ... ... үйлеспейтін жағдай, тұрақсыз
күй немесе қатынас.
Агрессия фрустрациялы жағдайдан шығудың бір жолы олып қарастырылады.
Басқа ... ... ... агрессия әлеуметтік ртада
қалыптасады, туындайды. Д.Еникееваның /60/ қарастыруы бойынша ... – бұл ... ... ... ... оның іс ... қоршаған ортаның әсері.
Әлеуметтік оқыту теориясы – бұл адамзаттың ... ... ... Бұл жерде үлгі тұлғааралық қарым – ... ... яғни адам ... құрлымы, өзгерісі, қатынасы осыған
байланысты. ... бұл ... ... ... ... ... ... – бұл ата-ананың бала тәрбиесіндегі агрессиялы қатынасы.
Дәлел бойынша ... ... ... ілгері басуының негізгі себебі,
агрессивті ата-ана, агрессивті бала тәрбиелейді. Мұндай теорияның негізін
қалаушы А.Бандура /61/. Ол ... ... үш ... ... осы ... ... ... олардың әрекетін итермелейтін факторлар;
- оларды нақтылайтын жағдай.
Аталған теорияның түсіндіруі бойынша адам ... ... ... жағдайда, ол оның әрбір іс - әрекетінің бір ... ... ... ... ... мен ... ... сайын
жетістікке жетуі, агрессияның бой көрсетуінде оның мотивация күшінің
едәуір өтерілуі, ... ... ...... ... ... Бұл ... басқа негізгі элементі ... ... ... ... түсінігі – бұл қандайда бір әрекеттің
белгіленгенреакциясы, яғни бөгде адамдардың сөзбен және ... ... ... Бұл ... немесе сөіс, кекету болмаса күлу, ... ... ... болуы мүмкін. Қорғанысты екі формаға бөледі:
- жағымды қорғаныс – реакцияның соңынан ілесетін қндайда бір ... ... ... сол деңгейде ұстап тұрады.
- Жағымсыз қорғаныс – бұл өткізу салдарынан реакцияны ұйшықтыратын стимул.
Қорғаныстың түрлері өте көп, ... ... және ... төрт ... қолданады:
1. Егер бала реакциясының соңынан жағымды қорғаныс түрін қолдансақ –
онда ... ... ... ... Егер ... қорғаныс баланың осы болмаса басқа реакциясынан
кейін өткізіліп алынып тасталатын болса – онда ... ... ... Егер ... ...... қорғаныс ілессе – онда жағымды
жазалаудың ... ... Егер ... ... заты ... ... өткізіліп алынып
тасталса – онда жағымсыз көтермелеудің қортындысы ... ... ... ... ... тауып отырса, онда оның
агрессиясы әртүрлі жағдайда өсіп отырады. Жасалған ... ... ... ... ... айналады, осының салдарынан ... ... ... ... ... үш ... функциясы
бар:
1. Агрессия өзінің «Мен» тұжырымын ... ... ... ... бой ... ... «Мен» тұжырымын қаншалықты
түсінетініне байланысты, мұндай адам бірінші танысқанда-ақ өзін ... ... ... ... ... Агрессия – психологиялық ішкі қысымның сыртқа шығуын іздену, яғни
«Текені босату»;
3. Өз мақсатына жету:«жолымдағының бәрін ... ... мына ... ... ... жан – ... ... білу қажет: ол өсек айту, біреуге
жеткізу, ауыр келеке болуы мүмкін. ... ... ... де ... – бұл ... әртүрлі қиянат жасау: денені кеспелеп жырып
тастау, сурет салу, өзін кінәлау ... ... бір ... өзін - ... ... ... уақытта мұндай мәселемен психосоматикалық
ауру актуалды орын алуда.
Л.Берковицтің пікірі бойынша ... ... ... ... ... бойынша кейбір жеке жағдайларда агрессияның
құлшынысы жоғары болған жағдайда, оны ... алу ... ... ... /62/, ... және т.б. ... ... зорлықты өзінің ... ... ... зерттеп,
түсіндіреді. К.Роджерстің /63/ қарастыруы бойынша агрессия мен ... ... ... ... ... ... еткенге,
қарсы әрекеті. Агрессия және ... ... ... ... Агрессия бұл организмның ... ... яғни ... ... ... өз жайында ойлауына сәйкес келмеуі. Адам өз
құндылықтарын, өзін-өзі ... ... ... Ол жақсы өмір ... ... Өзі ... ... ... ... ... бөлуі,
ішкі тебіреністермен қаупі ... ... оны ... мазалайды.
Адам олардың талап етуі мен үмітін ақтауға ... ... ... ... әрекетті таңдауы шектелген. ... ... – бұл ... ... ... ... жауабы.
Психология ғылымындағы агрессиялық әрекетті түрлі єдебиеттің қайнар ... ... ... ... ... ... ... болады.
Бүгінгі таңдағы психологиядағы агрессия проблемасында нақты
жинақталған ... ... ... және т.б.и ... ... түсініктің жоқтығы. Мысалы: К.Бютнер түсінігі
бойынша «агрессия ... ... өз ... ... оны ... бағытталған».
А. Басс агрессия мен қастандықты бөліп қарастырады, олар барлық
уақытта ... ... ... ... ... А. Басс ... Дарки агрессияны суреттей ... ... ... және ... ... ... сүйенеді. Авторлардың
көзқарасы бойынша қастандық – бұл ... пен ... ... ... көзқарасындағы мына болжамдарына зейін
қоюға лайықты: «агрессия жан – ... ... ... ... ... ... алу өте ... Ғылыми тұрғыдан ... ... әр ... ... ... ... көре
білу қажет». Агрессияның жан-жақты әр ... ... ... ... көп ... ... түсінік қолданады: агрессия –
бұл балағаттауға болмаса ... тірі ... зиян ... ... қандайда бір формасы.
Н.Д.Левитов /64/, ... ... мен адам ... ... ... білу ... деп ... «агрессия» ұғымы – ... ... ... ... ... мотиві жайында агрессивті ... ... ... аудару қажет. Бала агрессиясының өсу ... жөн, ... ... ... ... даму дағдарыстары
кезеңінде бой көрсететін эмоциялық күйдің тұрақсыздығы. Г.М.Бреслевтің
айтуы бойынша ... өзін ... ... ... ... ... ... рамкасына жатпайтын әрекеттерімен бағалауы –
бұл ... ... ... ... ... эмоциялық және
жігерлілік компоненттерін анықтады:
- танымдық жағдайды бағдарлай білу (оның ... және ... ... өзін ... ... қоя ... ... компонент – ашу-ызаның келуі, санасыз жағдайды мінездейді,
жасаған әрекетін қадағалай алмауы.
- жігерлілік компоненті – ... ... ... ... ... көрсете білу – ол мақсаттылығы, ... ... және ... мен ... ... жағдай көп
жағдайда күрес үстінде көрінеді, бүкіл ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың агрессиялы
әрекетінде бұл құндылықтар дамымаған формада бой көрсетеді. Баланың ... ... ... ... түсіне бермейді, оны тек әрекеттерді
реттеуге, жағдайды дұрыс бағалай білуге және өз әрекетінің ... өз ... ... ... ... ... Л.С.Выготскиидің «Педагогикалық
психология» атақты еңбегінде ... ... ... ... ... қөз – қарасымызбен қарағанда өте қызық. ... ... сырт ... ... ... ... (Л.Выготскии)
көбірек көңіл бөлініп, оның қимылын саналы түрде басқарып дамыту қажет.
Эмоциялық күйін ... ... ... ... ... ... ... бағындыра отырып, оны басқа формаларымен байланыстыру,
жан-жақты мақсатты бағыттау. Яғни ... ... ... ... үшін ... роль ... ... тұжырымға келдік.
Себептілік агрессия – бұл ортаның болмаса ... ... ... ... мүмкіндіктер. Бұл себептіліктің көпшілігі
физиологиялық ортаның күйімен тығыз қауымдасқан. Мәселен: ауаның ... ... ... мүмкіндік туғызады. ... ... ... ... шу ... ... көтерілуіне мүмкіндік ... ... ... ауа ластанған (мысалы: темекінің ... т.б.) ... ... ... ... жағдайлардағы тұлғааралық қарым –
қатнастағы кейбір жәйттер индивитті ... ... ... ... күшеюі де мүмкін және жағдайға ... ... ... ол ... ... мен өзіндік санасына әсерін тигізеді. Адам
қимылын жинақтап қарағанда өзін ... ... ... ... ... ... яғни өз ... публикалық түрде айтады: адам өз ... ... ... көп көңіл бөлген жағдайды – онда ... ... өз ... ... ... ... екі типтің де тұлғалық саналылығы
агрессиялық реакцияның ... ... ... ... ... Т.Г.Румянцева былай дейді: «әдістемелік және
тұжырымдамалық ... ... ... ... қазіргі заман
философиясының жоғары даму деңгейіне тура келмейді, теорияның ауқымды
бөлімі ... ... ... ... ... ... ... мәселенің бірі. Осы соңғы айтылған жолдарды тұжырымдай келе, бала
агрессиясы жайындағы кейбір психологиялық теориялардың актуалдылығына ... ... ... ... /65/ «агрессия» және
«агрессивтілік» деген екі ұғымның бір-біріне ұқсамайтын ... ... ... ... – бұл ... адамға болмаса адамдар мен жануарлар
тобына ниеттеліп тура бағышталған ... – бұл жеке ... ... мінез-құлық, агрессияға
дайындық көрінісі. Осылай түсіндіре келе, мұны былай тұжырымдауға ... ... – бұл ... ... ал ... осындай әрекетке
дайындық. Адамдағы агрессия мәселесі қазіргі біздің қоғам үшін ең ... ... ... ... ... террор жәбірлеудің өсуі сияқты
әлеуметтік-қауіпті құбылыстардың қатты белең алуына байланысты агрессия
сұрағы зерттеудің ... ... ... ... ... ... және сандық сипаттамаларға ие. Барлық
қасиеттер сияқты агрессияда индивидтерде ... ... жоқ ... ... ... дамиды. Агрессивтіліктің болмауы
енжарлық пен конформдылыққа алып келеді. Ал оның ... тыс ... ... ... өзара түсініспеушілікке әкеледі.
Агрессивтіліктің көріну ауыртпашылығы бір ... ... /66/ ... ... ... ... ... және
жеңілдігі; агрессия туындайтын ситуацияның адекватты емес дәрежесі;
агрессияға екпін ... ... ... ... ... Агрессия
жеңіл ситуацияда вербальды формада, ал ауыр ... ... ... ... ... ... көрінеді.
1кесте
|Агрессия |
|Физикалық | ... | ... ... (біреуге | |(күйгелек, ... | ... ... ... | ... | |шу, ... | | | ... ... | | | | ... ... айту |
| бағытталмаған (топ ішінде ... ... ... т.б.).|
А.Басс және А.Дарки /67/ агрессияны бес ... ... Оны ... ... ... Осы ... барлық түрлерін бүкіл жастағы адам
бойынан табуға болады, ал кей ... бұл ерте ... ... ... ... мінездің әртүрліформасы мектеп жасына дейінгі жастағы
балаларда да кездеседі. ... ... және ... ... ... бұлардың әр қайсысының тікелей және жанама түрі бар.
Соңғы уақытта психология саласында «созылмалы ашу, ... ... де ... ... Бұл ... Л.С.Выготский, Л.И.Петражевский,
В.Л.Марищук, И.В.Дубровина /68/, Р.В.Овчарова /69/ т.б. ... ... Олар ... ... ... ... ... және оған
негіз болатын жағдайларға сипаттама жасаған.Бала мектепке ... ... ... ... өзге балалар, үлкендер, түрлі заттар мен қатынасқа
түсу қажет болады және бұл ... ... ... ... әсер ... осы жағдайлардың әсеріне даяр болмаса олардың ... және ... ... ... ... ... ... өзгеруі орын алады. Осындай жағдайлар мектептегі барлық ... орын алуы ... ... бұл ... ... күшеюі оқушы жас
кезеңіне келетіндігі, баланың өтпелі кезеңімен тап келуімен, яғни ... ... ... сай ... іс-әрекетінде, мінез-кұлқында психоэмоционалды тепе-
теңдіктің бұзылуы - қызғаншақтық, тез ренжіп қалу, өктемдік көрсету, ... ... ... ... ... тән құбылыс болып отыр. Бұл
жағдаймен мұғалімдер оқу процесі ... әр ... әр ... ... ... және бұл оқу процесіне оның сапасына, оқушы мен мұғалімнің
денсаулығына кері әсер ... де ... ... ... ... психология
саласында «созылмалы ашу, өктемдік» деген термин де пайда болды.
Мұның себептері айқын: біріншіден, бала бойында жинақталған өктем мінез
дау-жанжалға жетелейді; екіншіден, ... ... ... өз ... ... көз алдарында; үшіншіден, ұзақ уақыт бойы қабылдаған ақпараттық
әсер агрессия мен оған сай қимыл-әрекетке итермелейді. Бұл жағдай соңғы ... ... ... ... ... ... отырған теле-видео
өнімдердің ешқандай сұрыптаудан, екшеуден өтпегенінің ... ... ... ... күн ... ... қабылдап, өз іс-әрекетіне ұстаным
етіп ... ... ... ... ... ... халық
ертегілерінің негізінде құрылған «мультиктер» оларды мүлдем қызықтырмайды,
іш пыстырарлық болып көрінеді. Өйткені ол кейіпкерлер ... ... ... емес. Ал олардың ұғымынша, бас кейіпкер өте күшті,
бәрін тас-талқан ете алатын ... ... ал ... ... ... ... үлгі бола ... жағдайларды анықтауға бақылау, әңгімелесу, ... ... ... ... дискуссия сияқты, таным
процестерінің ... ... және ... әдістемелері,
коммуникативтік және ұйымдастырушылық қабілетін, қарым-қатынас мәдениетін
бағалау ... ... ... ... факторлық талдау,
интеллектуалдық қабілетті анықтау, мамандық таңдау мотивациясын Е.А.Климов
/70/, М.Краун /71/ шкалалары бойынша талдау т.с.с. ... ... жас ... ... ... ... алып ... асқынуына, агрессияның көрініс беруіне және ... ... әсер ... ... ... ... деп ... дисгармониялық отбасы - ол психологиялық үйлеспеудің түрлі
варианттарынан тұрады. Агрессиясының анық байқалуы ... ... ... ... табылады, ал оның негізгі себебі отбасы мүшелерінің
бір-бірімен қарым-қатынасының қалыптаспағанына ... ... ... ... өз ... ... семьялардың түрлері
мен типтері көрсетілген: гармониялық емес, бұзылып бара ... ... ... ... бірге сырт көзге үйлесімді қалыптасқан ... ... Ал ... /72/ ... қалыптасқан қарым-
қатынас түрлеріне байланысты оларды «театр», «санатория», ... ... ... ... ... ... деп көрсеткен. Екіншіден,
мектепішілік қарым-қатынастың бұзылуы, оқушының өзімен бірге оқитындармен,
мектептен тыс құрбыларымен, оқытушылармен тіл ... ... ... ... ... ... көрсетуіне негіз болатын келесі
себептерді атап ... ... ... белгілі бір мүшелерінің біреуінің жүйке-психикалық
ауытқуы, не алкогольдік, ... ... ... тәуелді
болуы;
- соматикалық аурулар және ауыр жарақаттар ... орын ... ... ... ... ... мазасыздану дәрежесінің тұрақсыздығынан өзін
дискомфортты сезінуі;
0. барлық нәрсені өз бетімен ... ... ... мен ... ... ... үйге берілген тапсырмаларды жаттап алмастан өз сөзімен түсінікті
етіп айтуға тырысуы;
2. үлкендерге сын көзбен қарап, ... ... ... кей ... ... ... істі ... жағынан әлі бала болса, ал оларға қойған үлкендердің
талаптары бойынша оларды ересек деп есептегендей болуы;
4. ... өз ... ... бағалап, бәрін өзі істей
алатындай сезінуі;
5. балалардың оқудан басқа айналысатын шаруасының болмауы;
6. радио, теледидар, ... және ... да ... ... арналған хабарларды көріп, соған еліктейтіндігі;
7. өзінен үлкен балалармен танысып, солардың жарамсыз әрекеттеріне
еліктейтіндігі;
8. күні-түні фантастикалық және криминалистикалық әдебиеттерді ... ... ... ... көрініс беруі.
Оқушытің өмірінде орын алған осы көріністер, олардың өз қатарларымен
және ата-аналарымен дұрыс қатынас жасай алмауы мен ... ... ... орын ... алып ... ... ... ең кең
тарағаны мінез акцентуациясы. Акцентуацияның белгілері: адамның ... ... ... ... өте қызу ... ... беруі. Сонымен
қатар дәл өзіне тікелей қатысы жоқ ... ... ... көп ... ... ... деп түсінеді. Оларды
шизоидты тип және этелептикті тип деп екіге бөледі.
Мектептік невроздың алдын алу психологиялық кеңес беру және ... ... ... ... Ол үшін ... даму ерекшеліктеріне ерте
диагностика жүргізіп, оның мүмкіндіктерін оқу-тәрбие процесінде ескеру ... ... ... мұғалімдермен психологиялық қызмет
шеңберінде жүмыс істеу керек.
Оқушыларде кездесетін мінез ауытқуларын талдау нәтижелерін қорытындылай
келе ... ... ... ... ... бес түрге
бөліп жинақтауға болады. Олар:
1. Ақпараттық. Әрбір конфликттің негізінде ақпарат жатыр. Ол ... бір ... ... ... біреуіне тиімсіз болуы мүмкін,
шынайы немесе жалған, дәл емес фактілер болуы мүмкін, қарым-қатынас кезінде
жалған ... ... ... ... ... ... әдетте әлеуметтік топтардың формальді
немесе формальді емес ұйымдасуының ... ... ... ... ... жекелік, әлеуметтік статус, әр-түрлі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Бұл біз ... отыратын немесе терістейтін
принциптер. Олар қоғамдық, топтың не ... ... ... ... ... этикалық, саяси мамандық бағалаулар мен
қажетсінулер.
4. Қарым-қатынас факторы. Бұл қатынас кезінде немесе ол болмаған жағдайда
қанағаттану сезімімен ... Бұл ... ... ... ... ... және өзгеге байланысты өзара тосулар, қатынастың ... ... және ... ... және ... ... ... Мінез-құлықтық фактор. Конфликтіге егерде қызығуларға ... ... баға ... бұзылуы, қауіпсіздікке қысым көрсетілсе,
егер де шарттар пайда болса, құлықта эгоизм, ... ... ... ... онда бұл фактор конфликтіге әкеледі.
Мінез ауытқуларды коррекциялауға көптеген ... ... ... жасалған тәсілдер кеңінен пайдалануға болады. ... ... үшін ... кезде кең тараған түрлерін қазақшаға аударып, ретке
келтіріп, адаптациядан өткізу қажет екендігі айқын. Диссертациялық ... ... ... ... мектеп тәжірибесінде
пайдалануға болатындай жаттығуларын ретке келтірдік. Оларды дұрыс пайдалану
үшін психотехниканың мән-мағнасына толық ... ... ... ... талдау жасадық.
2 бөлім. Мектеп психологі жұмысында қолданылатын психологиялық зерттеу
әдістемелері мен көмек көрсетудің жолдары
2.1. Оқушылар мінез ауытқуларын коррекциялау топтарын құру ... ... ... ... ... ... кезде коррекциялау, тәрбиелік мәні бар қосымша іс-шаралар
ұйымдастыру үшін ... өзі ... ... ... ... ... бос ... бірге өткізетін құрбылары бар. Осы ортада қалыптасқан
сыныптағы ұжымішілік қатынас ... ... ... ... қарым-
қатынас мәдениетінің қалыптасу деңгейін анықтауға мүмкіндік болады.
Қорытындылап айтқанда кіріс диагностикасы барысында зерттелінген
оқушылардың барлығында акцентуация анық ... ... ... ... өте ... ... анықталды. Олар мектеп
талаптарын бұзуға жиі барып, кей кезде ішімдік ішетіндігі де ... ... ... әсер ету ... ... жас тән акцентуация, агрессия, дидоктогенді невроздар баланың
тұлғалық қалыптасуына теріс ... ... ... мотивациялық
сферасының бұзылуына алып келеді. Баланың жан дүниесінің жарақаттануына
отбасындағы ... да өз ... ... ... ... ... ... және мектептегі қарым-қатынастардың ерекшеліктерін зерттеу
нәтижесінде олардың балаға позитивті және ... ... ... ... ... ... сыныптастырып, оларды «театр»,
«санатория», «қамал», «вулкан», ... деп ... Осы ... ... ... ауытқулар тудыруы мүмкін. Олар келесі
кең тараған себептерге байланысты болуы мүмкін: отбасындағы психологиялық
жағдайдың теріс мағнадалығы; ... ... ... ауруларға
ұшырағандығы және оларға айналасындағылар, отбасындағылар уақытылы қолдау
көрсетіп дұрыс тәрбие бере ... ... ... ... ... «жарыместік», «сапалы еместік» сезімнің орын алуы; мектепке
қабылданған кезде мектеп режиміне адаптациядан өте ... ... ... созылмалы ауруға айналып кетуі; оқушытің
қатарларымен достық, жолдастық ... ... құра ... ... ... ... дамуы т.с.с. себептер.
Сонымен қатар оқушылардың мінез ауытқыларына негіз болатын мектептік
себептер үлкен орын алады. ... ... ... үш ... екенін көрсетті.
Біріншісі, оқушы мұғалімді қабылдамайды, бала мұғаліммен қатынас
кезінде агрессия, дөрекілік элементтерін ... Бұл оның ... орын ... ... ... де тіл табыса алмай
жүргендер дәл осындай мінез – құлықты көрсетеді. ... ... - өзін ... ... ... ... бағалайды деген сенімнің орын алуымен
байланысты болып табылады.
Екіншісі, оқушы мұғалімнен ... бала ... ... тез ... ... ... бала ... де қарым –
қатынас жасаудан қашады т.с.с. Мұның негізгі ... - ... ... ... бағалау. Бұл балаларға оқу материалдарын меңгеру қиын, сондықтан
бұлармен жеке жұмыс істеу керек. ... ... ... ... басын бағалауы төмендеп кеткенінен пайда болған туынды.
Үшіншісі, бала мұғалімге қатты қызығушылықпен ... ... ... әлі ... ... ол тұйықтық,
үндемеушілік білдіреді, ал мұғалім оны оқушының ... ... ... ... ... ... арасында қарама–қайшылық
туадырады. Бұл оқушыда танымдық мативацияның артта қалуына және ... ... алып ... байқалады. Нәтижесінде бала
мұғалімнің өзіне сүйеніш ... ... ... сонымен қатар,
өзінің айналасып жатқан іс-әрекетінде табысты болатынына да сенімсіздікпен
қарайды.
Зерттеулер нәтижесі бойынша ... ... ... оқу ... ... барлық қиындықтары өзіне сенбеушілік,
мазасыздану, өзін төмен бағалаумен байланысты ... ... ... ... ... бір коррекциялық топқа біріктіріп, коррекциялық
жұмысты келесі бағыттар бойынша жүргіздік:
1. Интеллектуалдық лабильділігін жетілдіру ... ... ... арттыру үшін);
2. Баланың отбасы және қатарластары ... ... ... ойын ... ... Баланың мұғалімдермен қарым-қатынасына кедергі болып отырған кейбір
жеке қасиеттерін өңдеу қажет екенін түсіндіру және коррекциялау.
Осы міндеттерді орындау үшін ... ... ... ... оларды зерттелінушілердің оң қасиеттерін нығайту үшін ... ... ... екі ... ... оң ... бере бастады.
Топтық психокоррекцияны адам өмірінде үлкен роль ... ... ... ... ... ... ... барлық уақытта
маңыздылығын сақтайтын, әсерлілігі өте жоғары болатын ойын әрекетінің ролі
өте үлкен. ... үшін ойын өмір ... ... ... ... ... ал ... үшін өздерінің балалаық „Менін“
шақырып, басқа адамдардың, әсіресе балалардың қылықтарын тереңірек түсінуге
мүмкіндік береді. Сондықтан ойын ... ... ... ... кеңінен пайдаланылады.
Ойын теориясын көптеген атақты психологтар ... /96/, ... /97/) ... ... ... ... даму ... ойын әрекеті тұқымқуалаушылық құрылымдарда орын
алғаны дәлелденген және оның ... жеке ... ... жас
кезеңдеріне байланысты көрініс береді деген. Сонымен қатар ойын биологиялық
даму заңдалақтары бағдарламасына тәуелді болғанымен, ... ... түрі ... табылады. Оның үйретушілік, дамытушылық ... мәні өте ... Ойын ... ... ... ... оны
жетілдіру жаттығулары жүргізіледі, ... ... ... ... негіз болатын әрекеттер комплексі қалыптасады. Сонымен қатар,
ойын ... ... ... ... ... жеке ... ең ... көріністері жаттығады.
Ойынның дамытушылық мәні оның екі ... ... ойын ... ... түрі ... оны ... ... шешуді талап етеді, екінші жағынан – ... ... ... ... да, ... ... мен ... ойнаушылар
құтылып, олардың қөңілддері басқа жаққа, ойынның шарттарына аударылады.
Құралымдық жағынан ойынға үш ерекшелік тән:
1. ойын барысындағы қатынастардың реттілігі;
2. ойынның ішкі сыры ... ... екі ... ... ... ... ... сыр болады);
3. ұтыс бар.
К.Гросстың «Сақтандыру теориясында» ойынның дамытушылық функциясын жас
ағзалардың өз-өзін жетілдіру формасы деп ... ... ... ... оның шәкірттері ойынды адамның терең жатқан инстинктерінің көрінісі
деп тауып, оны бейсаналылыққа жатқызған. Бұл ... ... ... ... бар. ... ... негізгі үш тақырыпта дамиды: «жыртқыш-құрбан»
(ойынаушылардың біреуі қашып жасырынады, екіншісі оны қуалап немесе іздеп
жүріп ұстайды); «некелік- серіктестік» ... ... үй ... егін
егу, мал бағу); «ата-ана мен бала» (қамқорлық көрсету, қоректендіру). Ойын
барысында өмірлік ... ... - оның ... мәні ... ... өте ... психодиагностикалық және психокоррекциялық
әдіс болуына оның осы екі жақтылығы негіз болады.
Күнделікті өмірде адам көптеген теріс ... ... ... ... ... Олар ішкі ... немесе тұлғааралық
қатынастан туған мазасызданудың нәтижесі болады. Осы ... ... ... ... шеше ... ... олардың
жағдайына сай келетін психологиялық ... ... ... ... ... ... өте көп. Коррекцияның адамға
тигізетін әсері мен ... ... ... ... ерекше көңіл аударады.
Ойын коррекциясының жеке тұлғалық қасиеттер мен эмоционалдық жағдайды
түзетудегі мүмкіндіктері өте мол. Ойын ... ... ... ... ... үшін пайдалану жолдарын анықтауға К.Левин
тобының жүргізген зерттеуі ... үлес ... ... ... орын алған
қиын жағдайлардан ойын арқылы арылу үшін адам жалған, жорамалданған рольде
болып, сол ... ... ... және ... ... ... арқылы өз өміріндегі мәселеге түсіну жеңілірек
екенін Л.С.Выготский дәлелдеген.
Коррекциялық ойын ... ... ... орын алған қорқыныш
сезімнің әсерін төмендету, мазасызданудан, депрессиядан шығару, ... ... ... ... ... ... ... және
дені мен жаны сау адамдардың бейадекваттық реакцияларын реттеу ... ... ... көптеген шиеленіс мәселелерді шешуге
кеңінен пайдаланылады. Ойын ... ... ... ... ... ... /99/. Ойын барысындағы мінез-құлық оның
құрылымына сай ... ... ... ... кезде олар өздерінің
стереотиптік әрекеттерін ... ... ... Осы ... құруды алты типте
көрініс береді.
1. ... ... ... ... ... кейбір көріністерін ұлғайтып, арттырып жіберу.
3. Реттегі кейбір көріністерін бірнеше рет қайталау.
4. Ретін аяқтамай басқа, бөтен әрекеттерге көшу.
5. Кейбір қимылдарға ерекше ... ... оны ... рет қайталау.
6. Реттегі кейбір қимылдардың аяқталмай қалуы.
Сонымен қатар ойын ... ... ... ... ... ... Мазасыздануды диагностикалауда осы
қайта құруды зерттелінушінің жас ерекшелігімен ... ... ... ... құрылымдық және ... ... ... ... ... ... бағалауды ұсынады:
әрекеттерінің бағыттылығы, ... ... ... ... ... қоқақтығы мен именгіштігін. Осы
көрсеткіштер ... ... ... ... ал бұл көрсеткіштері
дамымағандардың ойын әрекеттері бұзылған болады да ... ... орын алуы ... ... ... түзету-дамытулық функциясы
күшті деп айтуға болады.
Әр ойын көп функция атқарады /100/: бір ... ... ... ... ...... ... арттыру және өзін
емін еркін сезінуге үйрету жолы; үшіншілерге – көпшілікпен тіл ... ... ... ... ... үйрететін әдіс. Осы ... ... ... ... ... ... әр ... праблемасына
байланысты жеке мәселелер тууы мүмкін. Коррекцияны ойынның барлық түрлеріне
осы ортақ ... ... ... ... ойын ... келесі мәселелер шешіледі.
- Ойын барысында қатысушылар өз сезімін өзгелерге ... ... ... ... адамдарға, үлкен, кішілер және құрбыларына, өзіне деген көзқарасы
ақиқатқа жақындатылады, өзін-өзі және ... ... ... ... ... Өзіне деген сенімі нығайады.
- Құрбы-құрдастарымен және әртүрлі жастағы балалармен қарым-қатынас ... ... Ойын ... ... ... жаңа ... Балаларды сыйлап олардың өз проблемаларын дербес, қажетті мәселелерді өз
бетімен шешуге шамасы келетініне сендіреді.
Коррекциялық ... ... ... ... қатар
әрқайсысының өзіндік сипаттары бар /101/. ... оны ... ... әсерін тигізетіндей ерекшеліктері болуға тиісті. Ол
ерекшеліктерді бернеше талаптар ретінде көрсетуге ... ... - ... ... ... жабдықталған, кілем немесе
палас төселген, кең ойын ... ... Ол ... ойын
барысында пайдалануға арналған жұмсақ ... ... ... ... көпшіктер, қағаз, қалам, фламастер, жеңімпаздарды
марапаттайтын заттар ... ... шар, ... май, шәй» ... Тотағы жұмысты екі психолог (әйел және ер ... ... ... ... болады. Олар үлкендердің үлгісі болғандықтан әр
жыныс өкілдерінің ерекшеліктерін көрсетуге ыңғайлы жағдай орнатады, сонымен
қатар ... ... ... барысында ер адамның қара күші де қажет
болады. Кездесулерді әр аптада бір немесе екі рет, ... 1,5-2 ... ... алу ... Топтағы қатынасушылар саны 7-9 , ал кей ... ... ... ... ... де ... ... ұйымдастыруға болады.
Екінші талап - қарым-қатынас ерекшелігі байқалған бала немесе үлкен
клиент өміріндегі қысым көріп жүрген шарттардан шығуына ... ... ... ... Өйткені қақтығыс аймағындағы байланыстар мінез-
құлықтың жағымсыз көрініс беруінің негізгі себебі болуы мүмкін. ... ... ... ... басқаларға деген
бұрынғы қырсық мінездің өрескіл, ыңғайсыз екенін көрсетеді және өзгелермен
мәдениетті араласудың жаңа түрін іздеуді талап етеді. Осы ... ... жаңа ... ... ... дұрыс үлгісі ... Ол ... ... мен кішкентайлардың қарым-қатынасы жайбарақат, тілектестік
негізінде жүргізіледі;
б) ешкім ешкімге ескерту ... мін ... сын ... ... үшін ... ... өзін ... сезінуге жағдай жасалады.
Үшінші талап - шектеудің шектеулілігі. Нені шектеуге болады: а) жұмыс
уақыты (ойын бөлмесінің жұмыс уақыты ... б) ... ... ... в) ойыншықтарды, әдістемелік құралдарды алып кетуге
болмайды. Кішкентайлармен ұйымдастырған ... ... ең ...... іс-әрекеттерін ұйымдастыру барысында оларға ешқандай
тыйым салмай, ... ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік беру.
Төртінші талап - өзінше талдауды ... ... ... ... және ... ... олардың
әрқайсысына өз ойын тұжырымдап айтқызу. Бұл әдістің орындайтын міндеті ... ... ... ... ... мәселеге терең үңіліп, оның
түбірін, болашаққа әсерін т.б. көрсеткіштерін ... ... ... Бұл өте күрделі техника. Оны тиімді пайдалану үшін
келесі жағдайларды ескеру қажет:
- қатысушының интерпретацияны ... ... ... ... ... ... ... орын алуы.
Жағдайды өзінше талдау сенімді топтың ішінде, клиентке өте ... ... ... ... мәселелерді талдауға арналған сұрақтар
шектеулі болады және ғылыми терминдер өте аз пайдаланып, сөйлемдер ... ... ... ... оған ... ... ... талап - әр адамға өзінің ойын өз сөзімен басқаларға түсіндіріп
айтып беруді үйрету. Ол «қайта проекциялау» /102/ деп ... ... ... ... өзінше талқылап, оның оң-теріс жағын ашып, ... ... ... жағы да бар ... ... ... жағымсыз
нәрсенің әсері клиенттің ... ... ... ... ... ... ... тастап кеткен. Психолог осы мәселені талдау барысында
оқу немесе болашақ мамандығы баласының ойына сай ... ... ... ол өз ... ... ... келгенін түсіндіреді.
Алтыншы талап - клиентті сыйлау, онымен тілектестік негізіндегі қарым-
қатынасты қалыптастыру. Қарым-қатынас ауызша сөйлесу (вербальдық ... ... және ... ... және ... емес ... жүруі
мүмкін, оның барлық қылығын түсіну, көбісінің басқаларға ұнайтынын ... ... бар ... ... ... ... әр адам өзінің
толық қауіпсіз ортада екенін сезінуі қажет. Тек қана ... ... ... өз ... ашып сырын төгеді. Басқалар, әсіресе психолог,
ұстамдылық көрсетіп әр ... ... ... ... өмірінің үзінділерін тілектестік белгісімен қабылдау қажет (қолын
сипап, күлімсіреп қарап, басын шайқап…)
Жетінші талап - әр адам өз ... иесі ... ... ... ... үшін әр адам өз ... өзі ... шамасы
келетініне сенуі қажет. Сондықтан бірінші, екінші кездесу барысында
клиентті ... оның ... ... ... ... ... күшті
жақтарын қолдап, соған сүйену – коррекцияның маңызды шарты.
Оқушылардың психологиялық проблемаларын шешуге көмек көрсету жолдарын
нақты анықтау үшін ... ... ... 24 ... ... ... бойынша психологиялық кеңес беру және коррекциялық іс-шаралар
жүргізлді. Қарым – қатынас және оқу ... ... кең ... ... ... түсу ... табылады. Психокоррекциялық
жұмыстардан соң жүргізілген шығыс диагностикасы жағдайдың аз да ... ... ... ... ... ... ... оқушылармен
жүргізетін жұмыста өз орнын табу керек екендігі дәлелденді деп айта аламыз.
Топтағы ойындарды ... ... ... жұмыс барысында,
біріншіден, топтағылардың қарым-қатынасы қалыптастырылады, сонан соң,
екінші ... ... ... ... коррекциялық топтарын құрғанда психодиагностикалық зерттеу
барысында анықталған жеке ... ... мен олар ... ... мен ... ... түскен шағымдары ескеріледі. Оқушылар
туралы шағымдар екі мағнада болды 103/. ... ... ... қарым-қатынас жасамауы. Ата-аналар баланың оқшау жүретінін
оның ... ... сол ... ... жеке ойнағанды, кітап
оқығанды, сурет салғанды ұнататындығымен түсіндіреді. Кейбір ... ... ... ... ... кейде құрбыларымен
жақсы ойнап, ал кейде бұртыйып ашуланып, төбелесіп, шатақ мінез көрсетуімен
байланысты ... оны ... ... ... бала ... ... ... байланысты оны
көндіру, тіл алдыру мүмкін еместігі, олар үлкендерге өрескіл, ... ... ... ... Бұл ... астары ата-
аналардың өз ұрпақтарымен ғана емес, өздері де бір-бірімен тіл табыса ... де ... ... Отбасы өте күрделі жүйе болғандықтан оның
бір жерінде кездесетін қиындық барлық ... ... ... әсер етеді.
Психокоррекция жүргізу туралы шешім қабылдау үшін ... ... ... анықтап алу қажет.
Психокоррекциялық ойындар жеке тұлғалық, интеллектуалдық даму
проблемаларымен ... ... ... негізгі әдісі болып
табылады. Жеке ... ... ... және ... ... ... ойындар барысында әр адамның ... ... ... ... ... әлеуметтік ролдерін орындау
стереотиптері қайта құрылады /104/.
Коррекция тобының ... ... ... ... мінез-құлық
ережелерімен таныстыру арқылы алдында тұрған мәселені ... ... ... ... ... ... ... даярлау керек.
«Шеңбер» ұстанымы. Іс-әрекет барысында қатысушылардың барлығы бір-бірін
көріп отыруы керек. Олар дөңгелене отырғанда ... ... ... ... соң олар ... ... сертін қабылдайды:
«Біз дөңгеленіп отырған жер біздің тобымыздың кеңістігі. Осы кеңістікте
біздің өзімізден ... ... алып ... жан ... ... ... Бұл ең ... Біз өзімізді тек осы жерде, тек ... ... ... көмегімізбен жетілдіре аламыз. Бізге өз-өзімізді толық
түсінуге көмектесетін күш – біздің қарым-қатынасымыз. Осы ... ... ... сезіміміз бен қалыптасқан ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасымыз тиімді болу үшін, әр
қайсың өзіңнің алдыңа қойған ... жету ... ... ... ... ... және осы жерде» ережесі бойынша қатысушылардың осы жерде болып
жатқан, қазіргі қажеттіліктерге байланысты сезімдері ... ... ... ... ... қатысушының өзі және осы ... ... ғана ... ... Оның бұрынғы тәжірибесіне мысалдар
келтіруге ... ... ... ... ... ... болмайды.
«Эмоционалдық ашықтақ» ұстанымы бойынша қатысушы осы жерде және қазір
бір ойға бөленіп, одан шыға алмай ... ол ... ... ... ... басқалармен бөлісуі керек. Сонда бұл ой, сезім, қайғы
топтағылардың ортақ сезімін туғызады, ол ... жаңа ... ... жаңа ... ... ережесі әр адамға өзінің сезімін басқаларға айтқысы келмесе:
«Мен өзімді мазасыздандырып тұрған мәселені айта алмаймын, өйткені мен ... ... ... сияқтымын». Осы айтылған сөз, ой, сезім, ... ... ... ... ол топтың жаңа сезіміне айналады және
топтық жұмыстың жаңа перспективасын анықтайды.
«Адалдық» ережесі бойынша тек ... ... ... ... ... сөз болғанда оны жұбататын, ақтайтын немесе сезімін
тереңдететін ... ғана ... ... Егер ... ... ... сырыңды жасырсаң оның нәтижесінде басқаларда өзің туралы
теріс пікір қалыптасуы мүмкін.
«Кеңес беруге тыйым» ережесі. Берген кеңесің қанша бағалы ... ... қиын ... ... мүмкін емес болса, оны айтуға тиым салынады.
Өйткені ондай кеңес адамның осы топта қолы ... ... ... ол ... ... ... берген адамға бағытталған агрессия
тудыруы мүмкін.
«Мен айтамын» ұстанымы бойынша әр кім өз ... әр ... тек ... жатқан нәрселерге байланысты сезімін, тек ... ... ... ... және ... ... Бұл ереже сұраныс болмаса
өзгелерге сын айтып, олардың саулығы бойынша ойдағыны айту оның содан кейін
орын алатын ... ... ... ... қалуына, басқаларға
икемделуге алып келуі мүмкін, сондықтан ешкімнің бостандығын ... ... ... ... ... жұмыс барысында адамның
өзінің көрсеткен белсенділігіне байланысты орын ... және ... ... ... мойнына жүктеледі. Кедесу барысында тек
қана өзің жауап бере алатын нәрсені айтуға ... ... өз ... ... ... ... қосу ұстанымы бойынша қатысушы қанша белсенділік
білдірсе, сонша оның топ жұмысына қосқан ... мол ... да, өзін ... ... ... іс-әрекеттердің барлығына қатысушылардың
барлығы бірдей қатысуға құқықты және ... ... ... топтық процестегі айтылған сөздер, жасалған
істер, ... ... ... ... ... мәселер туралы басқа еш
жерде айтылмайды.
«Саулық презумпциясы» бойынша ... ... ... ... деп ... және дені мен ... саулығына жауапкершілікті өз
мойынына алады.
Қатысушылардың ынталығы талабы бойынша бірінші кезекте ең өзекті деп
табылған проблемалар талданады (хирургия ... ... ... ... бойынша ең ауыр жарақатты бірінші кезекте емдейді). Сондықтан
қатысушылардың шағымдарының иерархиясын жасап, талдау сол ретімен жүреді.
«Ендірілген ... ... ... барлық қатысушылар
(психологта), ... ... ... ... ... ... ... болғанда ол ролді кезектесіп орындайды..
«Тұрақтылық» ұстанымы топ ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты зерттеулер нәтижесінде жетінші сынып
оқушыларының мінез-құлқында көкіректік, ... ... ... ... ... т.с.с. қасиеттерінің сыйысымсыз екендігін анықталды. Ал
эгоизм (дарашылдық) түрлі себептермен (табиғи ерекшелігімен, ... ... өз ... ... және ... орта ыңғайына
байланысты) сипатталды. Коррекциялық топ құрмас бұрын, оқушылардың ең
алдымен ... ... ... Ол ... ... ... ... міндеттер атқарылады:
1. Оқушылардың коррекцияны қажеттілігін сезінуін қамтамасыз ету;
2. ... ... ... әр ... ... қауіпсіз
жағдайда сезінуін қамтамасыз ету;
3. Топты ішкі қайшылығын сыртқа шығаруға даярлау, ол үшін ... ... ... ... ... жақындастыру.
Бұл фазада топ қалыптастырып, бір-бірімен эмоционалдық жақындық
туып, топтағылар ... ... ... орын ... ... коррекциялық жұмысты треннинг
топтары арқылы жүргіздік. Осы топты ұйымдастыру түрлері оған қатысушылардың
алдында тұрған негізгі мәселеріне ... ... ... ... ... ... коррекция жүргізу тәсілдерінің негізгі 4 ... ... ... ... ... ... ... байланысты
анықталды.
Барлық топтардың топтық іс-ірекеттері бірнеше кезеңде және фазада
жүреді ... - ... ... - ... құру ... – жаңа тәжірибені пысықтау кезеңі.
I - кезеңде топтағыларды бір-бірімен таныстыру тренингісі өткізіледі,
еркін қарым-қатынас (балаларға ойыншықтармен ... ... ... ... керек). Бұл кезеңде топтағылар ратуалдық мәселелерді
шешіп, келесі кезеңге даярлықтан өтеді, ... ... ... ... ... ... қатысушылардың бір–біріне эмоционалдық қатысына
қарай кіші ... ... ... ... қайта құру, топтағылар бір-бірінен
қысылмай, өздерін емін еркін ... ... ... ... ... ... ... болады. Ол баланың (топқа келген ересек
адамның) мінез құлқы сиысымсыз екенін анық көрсетеді, қатысушылар өз мінез-
құлқын ... ... неше ... ... ... жақсылап
көрсетіп түсіндіреді. Бұл жағдайда адамның ішкі ... ... ... ... ... ... анық байқалады.
Көптеген сюжетті–рольді ... ... ... мәдениеті
пысықталады.
Коррекцияны ұйымдастырудың осы кезеңі ең қиын болып есептеледі ... ... ... ... өзгерістер пайда болады.
Бұрынғы стереатиптер бұзылып, ішкі келіспеушіліктер сыртқа ... ... ... ... ... қарсы шығу, агрессия көрініс беруі
мүмкін. Балалармен жүргізген топта ата-анасымен бірге шешілетін мәселелерді
осы эмоционалдық шиеленс ... ... ... ... (шешесімен қызы,
әкесімен ұлы т.б. драматизация ойындары арқылы).
От басындағы қарым–қатынас ... ... ... жәрдем
беретін мәліметтер жиналады. Бұл ... ... ... қайшылас
эмоциялар бәсеңдеп, баланың үлкендерге, психологқа көзқарастары өзгереді.
Оларды сыйлау, қол ұшын ... ... ... ... ... ... - ... коррекцияланушының мінез құлқандағы оң көсеткіштерді
тұрақты етуге, оларды пысықтауға психолог өте үлкен ... ... ... жаңа ... ... алып ... ... жағдайда сақтауға шамасы
келетініне сенуі қажет. Осы жаңа тәжірибені пысықтауға ... ... ... ... ... ... тобы.
Мақсаты: қай ортада болсын өзін емін-еркін ұстауға, ... ... ... ... ... ... 11 бала қатынасты және ол құрылымдық жағынан 3 кезеңде
жүргізілді.
1. Ритуалдық іс-әрекеттерді меңгерту /108/.
а) Танысу ритуалы.
б) Топтық ән ... ... (Ән ... ... алу). Оны тренинг тобының
әр кездесуі басталғанда және ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасауға жол ашады және топты
нығайтады.
в) Ритуальдық сәлемдесу мен қоштасу. ... ... топ ... жылы ... ... дене ... элементтері пайдаланады (қол
алысу, құшақтасу, сипалау т.с.с.), сонан соң ... күні ... ... ... барысының ерекшеліктері мен әсерлілігін еске түсіріп,
оң-теріс жағы қысқаша талданады, топтық ... ... ... Бұл ... ... барлығын өз ойларын басқаларға
жеткізіп айтуға, болған оқиғаларды бағалауға үйрету үшін жүргізіледі.
2. ... ... ... ... ... ... сол күні жүргізілетін жұмыс жоспары талданып,
ойындар іріктелініп, оларды жүргізу реті ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі рольдік-сюжеттік,
сондықтан кім қандай роль атқаратыны туралы шешімді топтың өзі қабылдады.
Ойын аяқталғаннан соң әр қатысушының ... ... ... ... ... ... өз ... орындағанын топ және өзі бағалап
отырды.
3. Топтың дербестігін қалыптастыру.
Бұл ... ... ... ... қатысушыларды өз бетімен барлық іс-
әрекетті ұйымдастыруға мүмкіндік беру үшін ... Топ ... ... ... тәсілдер тізімі бойынша ешкімнен кеңес
сұрауына болмайды. Дербес топ өз өмірлерін ... ... ... ... ... ... Бұл ... топтағылардың ашық жарқындығын
қалыптастырып, белсенділік көрсетуге тәрбиеледі, қабілеттілікті ашуға
әсерін тигізді және жетілдірді.
Қарым-қатынас мәдениетін ... ... ... 5 күн жүргізілді
109/. Балалар барлық ұйымдастырылған ... ... ... ... ... арасында коррекциялық жұмысты
насихаттауға үлесін қосты.
2.Эгоцентризмді бұзу тобы /110/.
Мақсаты: өзімшілдік, дарашылдық, дүниенің негізі «Мен», ... ... үшін өмір ... ... ... ... шығару, басқалармен санасуға
үйрету. Бұл топ жұмысына 17 оқушы үлкен ... ... ... ... мінезін икемсіз етіп, ешкіммен санаспайтындыққа
алып келеді. ... ... ... ... ... ... ... екені анықталды. Сондықтан осы тәсіл пайдаланып жүргізілген
коррекция ... оның ... ... ... ... - ... ... - басқаларды түсіну, аяу, жан ашу сезімін тереңдету кезеңі. Ол ... ... ... ететін әрекеттер кеңінен пайдаланылады:
а) Кешіккенге, келмегенге болған оқиғаны ... ... ... қалады, сондықтан оның орнында болуды өтініш жасау арқылы, біртіндеп
өз еркімен мейрімділік көрсетуге баулиды). ... ... ... түрі ... ... Өз ... ... басқаларға айтып түсіндіру.
в) Басқалардың сөзін тыңдату және өз пікірін айтқызу.
г) Басқалардың ... ... ... Әр ... ... ... оқиғаларды талдау.
3 - эмоционалдық жағдайды шылықтырып әсер тигізу кезеңі. Бұл кезеңнің
негізгі мақсаты қатысушының ... ... ... ... ... және керісінше жауап беруге алып келетін жағдай жасау арқылы оның
өзіне мінезінің күшті жақтарын көрсету, оған эмоционалдық ... ... ... ... оның ... тұрақты ұстауға шамасы келетініне сенім
білдіру. Осы жаттығу барысында ұстамдылық тағы ... оң ... ... ... ... ... арқылы басқалармен есептесу
тәжірибесін қалыптастыру мәселесі шешіледі. Осы ... ... ... ... ... көңіл аудару арқылы
олардың мінезінің оң көрсеткіштері пысықталды.
Келесі топты «Өз ... ... ... ... /111/ деп ... адам өз ... ... түсініп, оны талдап шығу жолын
табуға ... ... ол ... ... ... ... тепе-теңдікте
ұстауға болатындығына сенімін күшейеді.
Бұл топ жұмысына сынып оқушылары түгел қатынасып ... ... ... ... ... ... ... тәсілі адамның әлеуметтік ортадағы позициясы қате
екенін, барлық құбылыстарға ... ... сай ... көрсету және
оның себебін түсіндіріп қабылдату. Бұл тәсілді қолдану нәтижесінде ... ... жаңа ... іздеп, өз болашағын және осы болашақ
өмірдегі басқа ... ... ... ... кіріседі.
Сонымен, бұл тәсілдің негізгі мақсаты – адам өз қателерін өз ... ... ... ... ... ... сәуле тәрізді).
Б) Проблемасын өзінше талқылау (интерпретация).
Бұл тәсілдің негізгі мақсаты – қақтығыс туғызған ... ... орын ... ... психолог көмегімен талдап, пациентке өзінің
де кіналы екенін түсіндіріп, қай ... ... ... жібергенін, оның мән
мағынасын толық түсінуге жәрдем береді.
В) Түсіндіру ... ... ... сенім мен иланушылықты
қалыптастыру.
Бұл тәсілді қолдану нәтижесінде ... ... ... ... ... Осы ... атқару үшін топтағы адамдардың
бір-біріне деген адамгершілікпен, жанашырлықпен қарауын, барлық адамдарды
өз туысқанындай ... ... ... ... ... ... ... көрсету тәсілі пайдаланғанда топтағылар
бір-біріне сұрақ беруі арқылы қатысушылар өз мінез құлқының, ... ... ... оны ... жол ... ... ... отбасында қалыптасқан, еркеліктің қалдығы
деп есептеуге болатын мінез-құлықтың ... ... ... бірге анықтап алдық.
4. Жағымсыз (ұнамсыз) стереотинтерді бұзу тобы /112/.
Мақсаты: ұнамды мінез ... ... ... ... ... үйрету.
Бұл топтың ерекшелігі келесі екі көрініспен сипатталады.
А) Жағымсыз мінез – құлыққа қарсы әрекет арқылы тосқауыл қою.
Психолог баланың жағымсыз мінез ... ... ... ... мінез, басқаларға толық тиым салу) көріністерін басып
тастауы. Бұл тәсіл ... ... ... ... ... теріс мінезін толық, аффект жағдайында көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... шығаруғы мүмкіндік береді. Бұл
жағдайда клиент психикасын жарақаттандырған оқиғаларды ... ... ... ... қою келесі іс- әрекет арқылы жұргізіледі: қолынан
ұстап отырғызып қою, қағып жіберу, мықтап ұстап ... ... ... ... ... сөз ... қоршауға алып баламен одақтасу.
Қатысушыға қарым–қатынасының басқаларға өте ... ... ... ... ... оның ... ... тұруы қажет екенін, шыдамды,
байсалды болуы қажет екенін көрсету. Өз-өзін өзінің мінез құлқы арқылы
қорғауы қажет және ... ... анық ... Сонан соң ақиқатқа сай
келетін, ... оны ... ... ... ... ... ... қасиеттерін зерттеу әдістемелерін пайдалану
жолдары
Дипломдық зерттеу барысында балалар агрессиясы мен ... ... ... ... ... ... агрессиясы мен акцентуациясы бірнеше түрде көрініс береді.
Акцентуациясының пайда болуына себебін тигізетін ... ... ... ... кездесетін тартыс-таластар, түсінбеушіліктер. ... ... ... әлі бала деп ... ... ... ... өз бетімен шешуге үлкендердің себепсіз тыйым ... ... өзін ... деп ... ... мен үлкендердің балаға деп
қойған талабы олардың ... ... ... мен
қайшылықтардың көзі болып, акцентуацияның және агрессияның әр түріне әкеліп
соғуы мүмкін. Олар баланың қырсық мінез ... ... ... ... ... ... арқылы белгі береді.
Психологиялық қызмет көрсету барысында балалардың мінез-құлығында осы
ауытқулардың орын алуына қарсы алдын-алудың (профилактиклық ... ... ... Бұл ... ... үшін акцентуацияның түрлерін нақты
анықтап алу қажет. Оны анықтау үшін К. Леонградтың теориясына сүйене отырып
жасалған бұл ... ... ... ... ... ... Ұсынылған классификация бойынша Оқушылартер акцентуациясы келесі
түрлерге бөледі:
1. Гипертимдік тип. ... ...... ... ... ... ... болашағына үлкен үмітпен қарайтын
оптимистер. Олар өте ... ... ... ... ... ... көпшіліктің ішінде болуға, жетекші болуға ... ... ... бір ... ... ... тез
ауысады, бастаған істерін аяғына жеткізбей тастап ... ... ... ... ... белгісі бар жасөспірімдер неше
түрлі оқиғаларға, романтикаға бейім. Басқалардың өз басына билік
жүргізгенін ... ал ... ... ... қамқорлық
көрсеткенін ұнатады, олардың әсеріне тез ... ... ... ... ... ... ... Лабильдік тип. Аффектілі тұрақсыздар, кей кезде ешқандай себепсіз
көңіл-күйлері тез және кенет өзгеретін ... ... ... және ... ... – күйіне байланысты-жұмысқа
жарамдылығы, хал-жайы, табыстылығы т.б. Эмоциясы өте ... ... ... және ... ... ... ... ортадағылармен жақсы қарым-қатынаста болуға
бейімді. Оны мақтағанда, мадақтағанда, ... шын ... ұзақ ... шат болып жүреді. Махабатта қатты ренжігіш,
бірақ қажетті болсақамқорлық көрсетуге, ... ... ... ... тип. Үлкен компанияларды, дабр-шу шығаратын ойындарды
жақтырмайды. Бейтаныстармен қарым-қатынас ... ... ... ... белгілері басым. Оларға бір
эмоциялық жағдайдан екіншісіне көшу ауыр. Барлық ... ... ... ... өз ... анық жинақтап айтқанын ұғады.
Ескертулерге өте нәзік әсерленеді, ашулы, ... ... ... ... ... жүруге бейімді, кекшілдік
білдіреді. Өзін өзі қатал ... ... өте көп ... ...... ... Шизойдтық ти. Тұйық, қарым-қатынасы шектеулі. Шизойдтық Оқушылартер
– тнымсыздықтың өте ... ... ... ... ... ... ... бөленіп жүреді де одан да
бетер ... ... ... ... өз ... ... көрсететін, басқалардан өзін қорғап жүретін
адамдар. ... ... ... ... аффектілік
реакциялары өзін-өзі қорғау механизмі.
5. Эпилептодтық тип. Аффектілік ұстамалы. Көңіл-күйі ... ... ... ... ... ал бұзылуы ұзақтығымен
және аффектісінің өте терең жүруімен сипатталады. Аффект барысында
ерекше және себепсіз қатыгездік көрсетіп, ... ... ... ... ... ... кезінде тынымсыз, тез шаршайды,
шығармашылық ... ... ... тип ... ... ... сырапшылыққа, уақытын бос
өткізуге әуесқой, импульсивті, реактивті. Ерік күші дамымаған,
эмоциясы тұрақсыз. Паталогияда – эпитептоидты психопатия.
7. ... тип. ... ... ... ... ... нәрсенің сылтауымен ұрыс-қағыс шығарып, агрессиясын
анық байқатады. Көңіл – күйі ... ... ... ... ... ... жалғыздықты жақсы көреді.
8. Демонстративтік тип. Эгоцентризмі шексіз, өзіне көпшіліктің ... ... ... ... ең ... ... бөленіп жүруді қажет етеді. Артистікке құмар, ашық-
жарқын, экстровагантты, өз ерекшелігін ... үшін көп ... ... ... жақын, ассоциалдық әрекеттермен
көзге түседі. Паталогияда – истериялық психопатия.
9. Циклоидтық тип (тұйықталып қалушылық). Балалық шақта ... ... жоқ. ... кезеңде көптеген қиыншылыққа
кездесумен байланысты көпшіліктен қашып, жекеленіп жүрумен
ерекшеленеді. Бұл түрі ... ... ... сәтсіздіктерге
өте көп көңіл бөлетін.
10. Аффекті-экзальтациялық. Наразылық көрсетуге жақын, экзальтацияға,
аффектіге бөленуі оңай, ... тез ... ... ... ... жәбірленгенін, ренжіткенді ұзақ уақыт ұмытпайтын,
өкпелегіш болады. Осы көрсеткіштер негізінде жабысқақ идеялар жиі
пайда болуы мүмкін, ішкі ... ... ... ... ... көрсетуі мүмкін. Паталогияда – параноялды психопат.
Оқушылартерде кездесетін акцентуацияны және мазасыздануын көптеген
түрлерге бөліп қарастырады. Оның түрлерін нақты ... үшін ... ... т.б. ... ... ... ... төменде берілген.
Оқушылартер акцентуациясын анықтауға арналған Шмишек тесті.
Мақсаты: Акцентуация көрініс беруін ... оның ... және ... ... құру ... К. Леонградтың жеке тұлға барлық адамға тән
психикалық қасиеттердің кейбір көрсеткішері ерекше дамып, шектен шыққанын
айтады. ... ... оны ... бен ... ... деп ... бөледі. Шмишек осы теориялық қағидаға сүйене отырып акцентуация түрін
және оның сапалық көрсеткішін анықтау тестін жасаған.
Орындау ережесі: тест 88 ... ... Оның ... «ия» ... ... деп жауап беруге тиіс. Жауаптар 10 шкала
бойынша бағаланады. Алдын ала ... ... және ... ... ... ... алдында даярланған материалдар әр адамның қолына
беріледі де, олар жауап беру тәртібімен таныстырылады. Жауап парақта ... оның ... (+) ... (-) ... ... ... болады.
Зерттелінуші таңдап алған жауап вариантына сәйкес белгі қойып отырады.
Сауалнама және ... ... ... Сен, ... ... және ... бе? ... Сен тез ашуланып, әбіржейсін бе? (7)
3. Жылауың оңай ма? (6)
4. Жұмысымда қате жоқ па, деп ... рет ... бе? ... Сенғ ... ... ... бе? (-2).
6. Сенің көңіл-күйің қуаныштан қобалжуға және керісінше тез өзгереді ме
7. Сен ойын барысында ... ... ... ... ... ... ... күндерің болды ма
9. Мұғалімнің берген тапсырмасын әрдайым адалдықпен орындауға тырысасың ба
10. Жаңа ойынды ойыңнан шығара аласың ... ... ... ... тез ... ... ... мейірімді, басқаларды аяйтын деп санайсың ба
13. Пошта жәшігіне хат салғанда, ол бір ... ... ... ма, ... ... Мектепте, спорт секциясында, үйірмеде озық болуға тырысасың ба
15. ... ... ... ... ... ба ... Балалар сені өте ынталы және ұқыпты деп санайды ма
17. Көңіл-күйің мектептегі және үйдегі жағдайларға байланысты ма
18. Таныстарыңның ... сені ... ... деп ... ... ... ... қобалжып жүретін уақытың болады ма
20. Әдетте мұңданып жүресің бе
21. Қайғыны бастан кешкенде өкіріп жыладың юа
22. Бір орында ұзақ отыру саған қиын ... ... ... ... өз ... ... ба
24. Мысықтарды рогаткамен атқан күндерің болды ма
25. Дастархан немесе ... ... ... оған ... ... ... ... Кішкентай кезіңде үйде бір өзің қалуға қорқатын ба едің
27. ... ... ... ... уайымға бөленесің бе
28. Сыныпта ең жақсы оқушысың ба
29. Көңіл көтеріп есерленетін кез жиі ... ... ... оңай ... ... ... бақытты сезінесің бе
32. Басқалардың көңілін көтере аласың ба
33. Біреу туралы өз ойыңды ашық атасың ба
34. Қаннан ... ... ... ... шын ... орындайсың ба
36. Әділетсіздіктің құрбаны болғандарды қорғайсың ба
37. Қараңғы, бос бөлмеге ... ... ... ... пен ... талап ететін жұмысқа қарағанда жай және ... ... ... ... ... ... ... саған оңай ма
40. Ертеңгілік пен кештерде өнер ... ... ... ... ... ... ... болды ма
42. Балалармен, мұғалімдермен ұрысып қалып, мектепке бара алмай жүрген кез
болды ма
43. Өмір сүру қиын ... ... ... ... ... ... ... Ұрысып қалғанда, өзің кінәлі болмасаң, татуласуға әрекет жасайсың ... ... ... ... ... Үйден шығып кеткеннен соң, бір оқиға болмасын деп, ... ... ... Кейде өзіңнің немесе туысқандарыңның басына бір қауіп төнгендей болып
сезінесің бе
49. Көңіл-күйің ауа райына байналысты ... ... біле ... жауап беруге қиналасың ба
51. Біреуге ашулансаң төбелесің ... ... ... болу саған ұнайды ма
53. Бірнәрсе қолыңнан келмесе оны үйренуден үміт үзесің бе
54. Істерді, ойынды ұйымдастыру қолыңнан келеді ... ... ... қарамастан мақсатыңа жетуге әрекет жасайсың ба
56. Кино көргенде, кітап оқығанда жылайсың ба
57. Міндеттеріңді орындауға қиналасың ба
58. Тапсырманы көшіріп алуға ... ... ... ... ... жүруге қорқасың ба
60. Барлық заттар өз орнында болуын қадағалайсың ба
61. Жатарда көңіл-күйің көтеріңкі, ал тұрғанда-тұнжыраған ... ... ... ... ... ... ... сезінесің бе
63. Басың ауырады ма
64. Жиі күлесің бе
65. Егер біреуді ... ... ... оны ... жүре аласың ба
66. Бір күннің ішінде әр түрлі жұмыс жасай аласың ба
67. Әділетсіздікке жиі кезедесесің бе
68. Табиғатты жақсы ... ... ... ... ұйқыға жатарда есікті, электр тетіктерін тексересің бе
70. Өзіңді, қорқақпын деп санайсың ... ... ... ... ... ... ... ме
72. Драмкружоққа қатынасуды, сахнада өлең оқуды ұнатасың ба
73. Себепсіз бұртыйып, ... ... ... ... ... ма
74. Болашаққа көңілсіз қарайсың ба
75. Қуаныштан бірден қайғы-қасыретке ауысатын кез кездеседі ме
76. Қонақ күте аласың ба
77. Ашуың ... ... ... ... ... ... аласың ба
79. Жіберген қатені жөндеу үшін дәптердің бір бетін көшіріп жазасың ба
80. Өзіңді сенімсіз адам деп ... ... ... түсті жиі көресің бе
82. Өзіңді терезеден тастағың ... кез ... ... ... ... ... өткізіп жатса, сенің көңілің көтеріледі ме
84. Жағымсыз жағдайды уақытша ұмыта ... ... ... ... ... ... ... Әдетте аз сөйлейсің бе
87. Орындаған роліңе беріліп кеткенде, өзіңнің кім екенің ұмыстасың ба
Тест нәтижесін талдау.
Сұрақтар соңында ... ... ... ... ... әр ... бойынша жиналған оң жауаптер санын кестеде көрсетілген
кэффицентке көбейту арқылы акцентуацияның ... ... ... ... ... ... акцентуацияның сол түрі орын алғанын білдіреді. Талдау
жоғарыда берілген акцентуация түрлерінің мінездемесі ... ... тест ... талдау барысында балалардың басым ... бір ... ... бар екені анықталды. Зерттелініп отырған
7 сынып оқушыларының көрсеткіштерінде орын ... ... ... жас ... ... ... ... көргенде
жағдай шектен шықпаған, норма көрсеткіштерінің дисперсиясында орналасқанын
анықтады.
Шмишек тесті бойынша жүргізілген зерттеу нәтижесі.
|Шкала ... ... типі ... ... |
| | ... ... саны ... |Гипертимді |2 ... ... |3 ... ... |1 ... |Шизоидтық |2 ... ... |0 ... ... |3 ... ... |1 ... ... |5 ... ... |0 ... |Аффектті-экзаль-тациялы|1 |
| |қ | ... ... ... ... ... бесеуінде анық
көрініс береді, ал тұрақсыздық үш балада анық байқалады.
Акцентуацияның басқа түрлері 1-2 ... ... ... ... және ... ... ... бермеді.
Оқушылар агрессиясын диагностикалауға арналған Басса-Дарки әдістемесі.
Мақсаты: бала агрессиясының түрін және оның ... беру ... ... ... оған әр түрлі анықтама береді. Біреулері
ол адамның қоршаған орта құбылыстарынан өзін ... ... ... ... қасиет деп көрсетсе (Лоренд, ... ... роль ... ... ... (Моррисон) деп түсіндіріледі.
Агрессияны фрустрация мен ... ... да бар ... ... ... жеке тұлғаның субъект-субъекттік ... ... ... ... Деструктивтік әрекет
дегеніміз адамның алдында тұрған бөгетке шабуыл жасап, қиындықты ... ... ... ... оң және теріс ... ... ... ... ... Мысалы, адам өз өмірін, немесе басқа адамдардың
өмірін сақтауға, табыс көзіне төнген қауіпті жоюға ... ... ... ... ... ешқандай ақтауға болмайтын агрессия байқалуы
мүмкін.
Оқушылар жас кезеңінде себепсіз агрессия, немесе жалған ... ... орын алуы ... Бұл ... түрлерін, себебін,
және мөлшерін анықтауға болады. Психолог осы мәселені зерттеп, агрессиясы
нормадан тыс дамыған балалармен түзету жұмысын жүргізуі ... және ... ... сипаттағанда оны негізгі екі топқа
бөледі. Біріншісі – мотивациялық агрессия, осы ... ... ... ... ең ... ... осы түрін анықтап алуға тиіс.
Екіншісі – игструменталдық ... ... өзін ... ... ... ... әрекеттері. Бұл қасиеттің көрініс беруі сегіз формада
болуы мүмкін.
Агрессияны зерттеуге қолданылатын әдістемелердің бірі ... Бұл ... ... ... орын ... және оның ... беру формасын диагностикалауға болады.
Орындау ережесі: тест сауалнамасында 75 тұжырымдама берілген. ... ... ... деп жауап беріңіз.
Сауалнама:
1. Менің кейде басқаларға зиян келтіргім ... ... өзім ... ... туралы өсек айтамын.
3. Мен тез ренжіп, жылдам басыламын.
4. Егер маған жақсылап өтініш ... ... ... Өмірден маған қажетті нәрселерді толық ала алмаймын.
6. Басқалар менің сыртымнан мен туралы не ... ... Мен ... ... ... ... оларға білдіремін.
8. Егер біреуді алдаған кезім болса, мен ... ... ... Мен ... ... қол ... ... емес сияқтымын
10. Мен еш уақытта, заттарды лақтыратындай болып, қатты ашуланбаймын.
11. Басқалардың кемістігіне уақытша кешірімдімін.
12. Егре маған ... ... ... мен оны ... келеді.
13. Басқалар қолайлы жағдайды пайдаланып қалады.
14. Басқалар маған, күтпеген жерде, си-сияпат ... мен одан ... ... ... ... кезім жиі болады.
16. Кейде менің ойыма өзім ұялатын нәрселер келеді.
17. Мені біреу бірінші болып ұрса, мен оған жауап бермеймін.
18. Мен ... ... тарс ... жабамын.
19. Мен сыртқы көрінісімнен әлде қайда ашушаңырақпен.
20. Егер біреу маған ... ... ... ... мен оған қарсы
тұрамын.
21. Менің тағдырым мені онша ... Көп ... мені ... деп ... Басқалар менімен келіспесе, мен олармен дауласпай тұра алмаймын.
24. Жұмыстан қашатын ... ... ... сезінуі керек.
25. Менің отбасымды әбіржіткендер – жұдырыққа жығылғысы келгендер.
26. Дөрекі әзілге мен бармаймын деп ойлаймын.
27. Мені ... ... ... ... Егер ... ... бастықсымақ санаса, олар мен-менсіп кетпеу үшін
бар күшімді саламын.
29. Апта ... мен ... ... ... ... ... Адамдардың көбі маған қызғаншақтықпен қарайды.
31. Басқалардан өзімді сыйлауды ... ... ... үшін ... ... ... ... әрқашан ызаландырған адамдардың жұмысын бұзуға тұрады.
34. Мен еш уақытта ашуға бөленіп, тұнжырап жүрмеймін.
35. Егер ... ... ... көзқарасы мәртебеме сай келмесе, ... ... Мені ... ... ... мен оған да ... ... Ешкімге байқатпауға тырыссам да, қызғаншақтық ішімді ит жегендей
етеді.
38. Кейде мені күлкіге көтеретіндер бар ... Мен ... ... да ... сөз ... ... ... барлығы кешірілсін.
41. Маған біреу қол көтерсе, менің жауап қайтаруым сирек болады.
42. Айтқаным болмай қалса мен ренжимін.
43. Кей кезде адамдарды көргенде мен ... ... жек ... ... ... ... еш уақытта сенім білдірмеу – менің ұстанымым.
46. Егер біреу мені ызаландырса, мен ол ... не ... ... ... ... ... жиі ... Ашуланған кезде қол жұмсауым мүмкін.
49. Кішкентай кезімнен бастап долылық көрсеткен емеспін.
50. Мен ... ... ... ... жиі ... ... ... жұрттың бәрі білсе, олар мені, бірге жұмыс істеуге
қиын адам, деп ... ... ... ... байланысты басқалар маған жағымды нәрсе ... ... ... біреу дауыс көтерсе, мен де оған айқайлаймын.
54. Сәтсіздіктер мені мазасыздандырады.
55. Төбелескенде басқалардан ... ... ... ... ... қолыма түскен азатты сындырғаным есімде.
57. Кейде төбелесті бірінші ... ... Өмір ... ... ... ... анық сезінемін.
59. Мен, бұрын, адамдар тек шынын айтады, деп ойлайтын едім.
60. Ашуланғанда ғана ұрысамын.
61. Егер қателік жіберсем қысылып ... Өз ... ... қорғау керек болса – күшімді көрсетемін.
63. Өзімнің ашуымды, ... стол ... ... Өзіме ұнамайтындарға дөрекілік көрсетемін.
65. Маған зиян келтіргісі келетін дұшпандарым жоқ.
66. Дөрекілерді өз орнына қоя ... Өзім ... өмір ... ...... ой ... жиі келеді.
68. Мені төбелеске дейін апаратындарды білемін.
69. ... ... бола ... Басқалар намысыма тиіп, ызаландырғысы келеді, деген ойға сирек
бөленемін.
71. Мен, ... ... тек ... ... кезде мен жабысқақ болып кеттім.
73. Дау барысында мен ... жиі ... ... ... көзқарасымды көрсетпеуге тырысамын.
75. Мен дауласпастан келісімге келгенді ... ... ... ұстанымдарға сүйене отырып жасаған:
1. Әр сұрақ агрессиясының бір түрін анықтауға арналған.
2. Сұрақтарға берілген ... ... ... әсерін тигізуін
төмендету жолдары ойластырылған.
Бағалау шкаласы.
Жауаптар сегіз шкала бойынша бағаланады.
1. Физикалық агрессия: ия-1, жоқ-0 келесі тұжырымдамаларға:
1, 25, 31, 41, 48, 55, 62, ... – 1, ия – 0 ... 9, 7
2. ... ... ия-1, ... 2, 10, 18, 34, 42, 56, 63;
Жоқ-1, ия-0: 26, 49.
3. Тітіркенушілік: ия-1, ... 3, 19, 27, 43, 50, 57, 64, ... – 1, ия – 0: 11, 35, ... ... ия –1, ... 4, 12, 20, 28; ... ... 36.
5. Өкпелегіштік: ия-1, жоқ-0: 5, 13, 21, 29, 37, 44, 51, 58.
6. Күдіктенушідік: ия-1, жоқ-0: 6, 14, 22, 30, 38, 45, 52, 59: Жоқ – ... – 0: 33, 66, 74, ... ... ... ия-1, ... 7, 15, 23, 31, 46, 53, 60, 71, ... – 1, ия – 0: 33, 66, 74, 75.
8. Кінәні сезіну: ия-1, жоқ-0: 8, 16, 24, 32, 40, 47, 54, 61, ... ... ... жауаптарды баллаға аударып, барлық жиналған
ұпайлардың екі түрлі қосындысы ... ... ... ... ... да ол 5 және 6 ... қосындысы арқылы анықталады. Ал
екіншісі, агрессия индексі -1, 3, 7 ... ... ... ... 5 ... ... ... нормада екенінің белгісі;
21 плюс-минус 4-агрессияның нормадағысын көрсетеді.
Зерттеу нәтижесі:
|Агрессия түрі ... саны ... ... |2 ... ... |6 ... |2 ... |7 ... |6 ... |4 ... ... |9 ... ... |2 ... акцентуациясының түрі, агрессияның көрініс беруі олардың
темпераментімен де байланысты. Сондықтан балалар темпераментін Айзенк ... ... ... ... Айзенк тесті.
Бұл тесті орта сынып оқушыларынан бастап ересек адамдарға ... ... ... ... және ... ... көрінісін) анықтау.
Орындау ережесі: «сізге 57 сұрағы бар бланкі мен жауап парақ беріледі.
Сұрақтардың әрқайсысында «ия» немесе «жоқ» ... ... ... оны ... ... Дұрыс жауапты табу үшін көп ойланудың ешқандай қажеті жоқ.
Өйткені бұл тапсырмалар арқылы білімді немесе ... даму ... ... ... ... ... қате жауап жоқ. Әр адамың өз
ойы өзіне дұрыс. ... ең ... ойға ... ... ... номерінің
тұсына жазыңыз».
Бағалау шкаласы бойынша анықталған ... ... ... графиктің горизонталдық бағаны эктраверсия түсіріп, ал невротизм
көрсеткішін ... ... ... ... Сол ... түсірген
перпендикулярлардың қиылысқан жері зерттелінушінің темпераментіндегі
жетекші ... ... Осы ... бағандардың қиылысқан жеріне жақын
орналасса ол адамда барлық темпераменттің ... анық ... ... типі ... саны ... |10 ... |9 ... |3 ... |1 ... ... ... ... балалардың басым көпшілігі
сангвиник пен ... ... ... ... пен ... ... ие
болғандардың көрсеткіштері холерик пен ... ... ... ... да осы ... көрсеткіштері мінез-құлқына
әсерін тигізетіндей шамада екені байқалады.
Көрсеткіштер бойынша мінездеме.
Сангвиник – экстраверт: тұрақты адам, ... ... ... ... ... құмар, кейде көп
сөйлейтін, уайымсыз, ... ... ... ... ... айнымалы адам, ашушаң, қозғыш, ұстамды емес,
агрессиясы анық ... ... ... ... ... ... күйі ... стресс жағдайында – психопат.
Флегматик-экстраверт: тұрақты адам, байсалды, ... ... ... ұстамды, сенімді, сиысымды, қарым-қатынасқа жайлы, интеллектуал, жай
қимылдайды, ұзақ ... ... ... ... ... бір ... сақтайды.
Меланхолик – интроверт: тұрақсыз адам, мазасыздануы күшті, пессимист,
сыртқы көрінісі бойынша сабырлы, бірақ эмоциясы терең, оған ұзақ ... ... ... ... ... ... ішкі кернеуі
күшейеді, депрессияға ұшырап, денсаулығы, жұмысқа қабілеті төмендейді.
Зерттеу нәтижелеріне ... ... ... мінездемелер жазылып,
сол мінездемеде көрсетілген оң көрсеткіштерді нығайтуға, ал және ... ... ... арналған психокоррекциялық іс-шаралар
жүргізілді.
2.3. Оқушылардың таным процестерін ... ... ... ... ... бірнеше үлгілері ұсынылуда.
Жақында өткен «Жыл мұғалімі» конкурсына қатысқан №47 ... ... тағы ... ... ... ... қызмет көрсету
модельдерін ұсынды. Ол модельдердің барлығында психолог қызметінің
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... төрт
немесе бес салаға бөлініп көрсетілген. Осы ... ... ... ең қиын және ... даярлықты талап ететіндігін
дәлелдеудің қажеті жоқ. Психолог ... ... болу үшін ол ... ... ... жан-жақты және жете меңгеріп алуы керек.
Сондықтан ... ... ... ... ... процестерінің даму
деңгейі мен жекелік ... ... ... ... ... негізгі міндеті ретінде анықтады.
Озық тәжірибені үйрену мақсатымен педагогикалық тәжірибе барысында біз
Шымкент қаласындағы №26, №38, №45 ... ... ... Бұл ... ... қызмет оқу-тәрбие
процесін ұйымдастырудың бір құрамды бөлігі болып ... ... ... ... отырып өзіміздің мектептерімізде жүргізуге
негіз болатын психологиялық қызмет мазмұнын анықтап алуға мүмкіндік ... ... ... ... үшін ... ... пайдалану ерекшеліктерін толық меңгеріп алуы қажет. ... ... ... психодиагностикалық әдістемелер өте көп.
Әдістемелерді пайдалануға ... болу үшін ... ... келтіріп
сыныптастыру қажеттігі туды. Мектеп психологиялық ... ... ... әдіс-тәсілдержі біз үш топқа бөліп жинақтадық:
1 – топтамадағы әдістемелер бастауыш сынып ... ... мен ... ... ... әдістемелері;
2 – топтамадағы әдістемелер орта буындағы оқушыларының таным
процестері мен ... ... ... әдістемелері;
3 – топтамадағы әдістемелер жоғары сынып оқушыларының таным процестері
мен жекелік қасиеттерін зерттеу әдістемелері.
Дипломдық жұмыста орта сынып ... ... ... ... 7 ... ... ... Бұл параграфта оқушылардың
таным процестерін зерттеу нәтижелерін келтірдік.
Оқушылартердің таным процестерін зерттеу әдістемелері.
1. Сөздер қатарын есте ... ... ... вербалдық интеллектіні зерттеу әдістері деп атайды.
Мақсаты: қысқа және ұзақ мерзімді есте сақтау қабілетін бағалау ... ... ... вербалдық тестерді қолдану барысында балаларға бірнеше қосымша
тапсырмаларды орындату арқылы олардың интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... ... барысында баланың
шығармашылық қабілетін дамытуға үлкен мән беріледі.
Балаларға тапсырмалар орындауға арналған 6-ға бөлінген бір ... ... Оның ... ... сөздер қатарымен орындалатын
операциялардың біреуі толтырылады да, ... ... сол ... ... ... Әр қатардағы сөздермен алты тапсырма орындалады.
Оқушыларға тесті орындау тәртібі түсіндіріледі: ... мен ... ... ... Ол ... сол ретімен есте сақтаңыздар. Бір сәт
өткеннен соң мен белгі беремін, ал ... ... ... ... ... ... ... оны маған тапсырасырыңыздар».
Орындау ережесі түсіндірілгеннен соң келесі тәртіп бойынша ... ... ... 15 сөз бір рет ... анық ... ... өткеннен соң балалар сөздер ретін бұзбастан бірінші ... ... Бұл ... ... Оны ... нәтижесі балалардың қысқа
мерзімдік ес көлемін көрсетеді.
1-ші вариант:
(Бірінші тапсырма ретінде келесі сөздер ... ... ... Май; 2. Қол; 3. Шар; 4. Ой; 5. ... ... ... ... 9.Аяқ; 10.Бет;
11.Қоян; 12.Балық; ... ... ... ... айтылған тәртіп бойынша тапсырманы екінші рет орындатуға
болады).
1. Сөз; 2. ... ... ... ... Көйлек; 7.Сабын; 8.Құлақ; 9.Түлкі; 10.Ай;
11.Балға; 12.Сағат; 13.Асхана; 14.Шеге; ... ... ... ... ес ... ... шкаласы
бойынша тапсырманы орынлауын орта және жоғары деп ... ... ... бойынша төмен көрсеткіші басым болды. Бұл ... оны ... ... ... ... есте сақтау қабілеті
нығайып, ойлау процесі дамиды. Сондықтан ... ... ... Нәтижесінде шкала бойынша көрсеткіш жоғарылады.
Таным процестерін, оның ішінде ес ... даму ... ... үшін келесі кезеңде ассоциативтік ес көлемін анықтауға
арналған сөз ... ... ... ... ... ... ... кезеңде зейіннің тұрақтылығын зерттеуге «Шульте кестелері»
әдістемесін пайдаландық. Бұл ... ... үшін ... ала ... тең. ... ... ... жасалды. Зерттеу барысында
оқушылардың әрқайсысының қолына тартылып берілген комплектімен жұмыс
жасады.
Қорытынды.
Диплом ... ... ... ... психологиялық қызметін
ұйымдастыру бағыттары» деген тақырып бойынша жүргізілген зерттеу барысында
психологиялық қызметті ұйымдастырудың ... ... ... бар ... ... ... тәжірибелік психологиялық қызметтің дамуы
бірнеше кезеңде жүрді деп айтуға болатынын анықтадық.
1. 19 ... ... ... тек ... ... тек
психикасында ауытқуы бар адамдардың дерттерінің себебін анықтап, олардың
сауығуына жәрдем көрсету мәселелері ... ... ... ... бұл ... ... деп ... Келесі кезеңде
жүйке жүйесінің функцияларын терең және жан-жақты ... ... ... ... ... орталық жүйке жүйесі анықталды
және психикалық қасиеттердің ... ... ... ... Адам ... осы процестердің темперамент, мінез, ерік,
таным процестерінің жүру ерекшелікеріне әсері зерттелінді. Бұл ... ... деп ... ... кезде психикалық процестерді зерттеу және ... ... ... Леонтьев-Фабри теориясына сүйене
отырып іс-әрекеттің түрлерінің бала дамуына тигізетін ... ... ... ... Оны психодиагностиклық зерттеулерде және
психокоррекциялық ... ... ... кеңінен
қолдануда.
3. Психологиялық қызмет көрсету жұмысын білім беру саласында ұйымдастырудың
өзіне тән ... ... бар. ... ... ... ескере отырып оқушыларға, олардың ата-аналарына,
педагогтарға көмек ... ... ... ... ... сүйене отырып мектеп психолог жұмысының мазмұнын анықтап ... ... ... жүргізілген зерттеулер қорытындыларымен танысу
(Битянова, Дубровина, Прихожан, Нұрмахамбетова т.б. ... ... ... ... және ... ... ... озық тәжірибелі психологтар ... ... ... ... ... ... келесі бағыттарда
ұйымдастырған тиімді болады деп қорытындылады:
- психодиагностикалық ... ... ... ... ... беру және ... ... педагогтардың психологиялық білімін жетілдіру;
- ата-аналар арасындағы психологиялық білімді насихаттау.
4. Психолог қызметінің барлық салаларына ... ... ... ... барысында жиналады. Психолог барлық
оқушылардың жекелік психикалық қасиеттері мен таным процестерін ... ... ... ... ... талдап отыруы барлық басқа
саладағы жұмыстарының сапалы жүруіне кепілдік болады.
5. Дипломдық зерттеу барысында ... ... ... мен ... ... психодиагностикалық тестер көмегімен бағаладық.
Таным процестерін зерттеуге ... ... ... ... ... және ... ... бір-
бірімен ұштасып жүрді.
6. Дипломдық ... ... ... материалдарды мектеп
психологтары өз тәжірибесінде пайдалануына болады.
Әдебиеттер тізімі.
1. ... Г.С. ... ... М., ... ... Ә. ... ... Алматы, 1996.
3. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., 1981.
4. Битянова М.Р. Практическая психология. М., 1997.
5. Бап-Баба С. Жантану ... ... ... ... Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
7. Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. С-Пб., 1998.
8. Бютнер К. Жизнь с ... ... М., ... ... К.А. ... по физиологии движений и физиологии активности.
М., 1996.
10. Валлон А. Психологическое развитие ... М., ... ... и ... ... Под.ред. М.В.Гомезо и др. ... ... Л.С. ... ... в 6 ... М., 1982.
13. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. М., ... ... ... ... к ... в ...... поведения.
15. Дьяченко О.М. Об основных направлениях развития воображения у детей. ... ... 1988, ... ... Дж. ... ребенок. Под ред. Н.Коршуновой. М., 1992.
17. Донченко Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. Киев, 1989.
18. Дружинин В.В. и др. ... в ... ... М., ... ... Т.В. ... конфликта в подростковом возрасте. Ж. «Вопросы
психологии», 1972, №2.
20. Дубровина И.В. Настольная книга ... ... М., ... ... Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
22. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1970.
23. Золотнякова А.С. ... ... ... (социальный и личностные
типы общения, их ... ... и ... ... 1976.
24. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
25. Квимен В. Прикладная ... ... ... Кле М. ... ... ... развитие. М., 1991.
27. Козлов Н.И. Как относиться к себе и людям, или ... ... ... ... М., ... Кон И.С. ... ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
29. Кристофер Э., Смит Л. ... ... ... ... Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
31. Матейчик З. Родители и дети. Книга для учителя. М., 1992.
32. Морозов А.В. ... ... ... ... ... Т.Р., ... Ш.Е. Тәжірибелік психология.
Шымкент, 2004.
34. Немчин Т.А. Состояния нерво-психологического напряжения. Л., 1983.
35. ... Р.С. ... В 3 т.т.3. М., ... Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет. Под
ред. И.В. Дубровиной, Б.С. ... М., ... ... Р.В. ... ... Вопросы и ответы. М., 1996.
38. Осипова А.А. Введение в ... ... М., ... Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь. М., 1990.
40. Популярная психология для родителей. Под ред. А.С. ... ... ... К.К. ... ... М., ... Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
43. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ... ... ... ... Е.И. Настольная книга практического психолога. М., 1996.
45. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., ... ... С., ... Р. Практическая психология. М., 1999.
47. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
48. Семья в психологической консультации. Под ред. А.А. ... ... М., ... ... Е.В. ... ... мир. М., 1991.
50. Снайдер Д. Практическая психология для подростков. М., ... ... Т. ... ... ... 1993.
52. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г. Аракелова.
М., 1990.
53. Херсонский Б.Г., ... С.В. ... и ... ... ... ... ... Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
55. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. М., 1995.
56. Щербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М., ... ... Н.И. ... ... в ... М., 1995.
58. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.
59. Чирков Р.И. Оценка школьной зрелости ребенка. М., 1993.
60. Эльконин Д.Б. ... ... М., ... ... ... ... функциясы
Субъективтік мүмкіндіктерді бағалау
Күй-жағдайдың өзгеруі
Қауіптің жоқтығы
Қашу
Қауіптің барлығы
Ступор
Агрессия
Жағдайдан артық белсенділік активность
Кризистік жағдайда болу
Жағдайдан шығу
Негативизм ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогикалық үрдісте жаңа техпологияларды тиімді пайдалану, білім беру жүйесінде шығармашылық пен ізденістерді іске асыру6 бет
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Агробизнесті мемлекеттік реттеудің қажеттілігі11 бет
Адамның қажеттілігі мен мұқтаждығын және іс - әреет түрлері8 бет
Архивтеу программалары. файлдарды архивтеудің қажеттілігі10 бет
Аса қажеттілік жағдайында қылмыс жасау жағдайлары32 бет
Ата-аналарға ойын терапиясының маңыздылығын қалай түсіндіру қажет4 бет
Ақпараттар оқығандағы артикуляцияның және дикцияның қажеттілігі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь