Гормондар – организмнің өсуі мен дамуының реттеушілері

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім:
1) Гормондар . өте активті химиялық зат. Адам организмінің реттеушілері.
2) Гормондар құрылысы, әсері.
3) Ішкі сөлініс бездері және олардың гормондары.
ІІІ. Қорытынды.
IV. пайдаланылған әдебиеттер.
Организмде белгілі бір әрекетгерді (функцияларды) реттейтін өзіңдік әсері бар органикалық қосылыстарды биологиялық белсенді заттар дейді. Оларды төрт топқа бөледі: гормондар, гормоноидтар, парагормондар, телегрондар .
Ішкі секреция бездерінің өнімдерін (инсулин, тироксин, гидрокортизон т.б.) гормондар деп атайды. Олар қан арқылы бүкіл денеге тарап, гормондық реттеу тетігін қалыптастырады. Жеке торшаларда түзіліп, солардың өзіне ғана әсер ететін физиологиялық белсенді заттарды торшалық гормондар дейді. Ал торшаларда түзіліп, ұлпаларға жайылып, олардың қызметіне әсер ететін физиологиялық белсенді заттарды ұлпалық гормондар немесе гистогормондар деп атайды.
Гормондарға оларды биологиялық белсенді заттардың басқа топтарынан ерекшелендіретін бірнеше қасиет тән.
1. Алшақ (дистанциялық) әсер — гормондар өздері түзілген бездерден алшақ орналасқан мүшелер қызметіне әсер етеді.
2. Өзіндік әсер — әрбір гормон организмде жүретін белгілі бір процеске ғана әсер етеді. Дегенмен, жеке мүшелер қызметіне немесе белгілі бір процесті реттеуге бірнеше гормон қатысуы мүмкін. Олардың әсеріне бірыңғай (синергиялық), не кереғар (антагонистік) болуы мүмкін
1. Адам және жануарлар физиологиясы. И.Төленбек.Алматы 2002.
2. Адам және жануарлар физиологиясы. Т.Несіпбаев.Алматы 2003.
3. Адам физиологиясы.Қ.Сәтпаева.Ғылым. 1998.
4. Әлімқұлова Р., Сәтімбеков Р. Ә 55 Биология: Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. - 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2008.
        
        Жоспар.
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім:
* Гормондар - өте активті химиялық зат. Адам ... ... ... ... ... Ішкі сөлініс бездері және олардың гормондары.
ІІІ. Қорытынды.
IV. пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе.
Организмде белгілі бір әрекетгерді (функцияларды) реттейтін өзіңдік ... бар ... ... ... белсенді заттар дейді. Оларды төрт топқа бөледі: ... ... ... ... . Ішкі ... ... ... ... ... гидрокортизон т.б.) гормондар деп атайды. Олар қан арқылы бүкіл денеге тарап, гормондық реттеу ... ... Жеке ... ... ... өзіне ғана әсер ететін физиологиялық белсенді заттарды торшалық гормондар дейді. Ал ... ... ... ... ... ... әсер ететін физиологиялық белсенді заттарды ұлпалық гормондар немесе гистогормондар деп атайды.
Гормондарға оларды биологиялық белсенді заттардың басқа топтарынан ерекшелендіретін ... ... ... ... ... әсер -- ... өздері түзілген бездерден алшақ орналасқан мүшелер қызметіне әсер етеді.
2. Өзіндік әсер -- әрбір ... ... ... ... бір процеске ғана әсер етеді. Дегенмен, жеке мүшелер қызметіне немесе ... бір ... ... ... ... ... ... Олардың әсеріне бірыңғай (синергиялық), не кереғар (антагонистік) болуы мүмкін
3. Зор биологиялық белсенділік. Гормондардың аз мөлшерінің өзі ... ... ... ... ...... 10 млн ... оқшауланған жүрегінің жиырылу күшін арттырып, жұмысын жиілетеді. 1 г ... 125 мың ... ... ... ... ... ... болады, сондықтан олар капиллярлар қабырғасынан оңай өтеді.
5. Көптеген гормондарға түліктік-түрлік өзінділік сипат тән болмайды, сондықтан олардың практикада ... аясы кең ... ... ... ұзақ ... тез бұзылады, сондықтан ішкі секреция бездері оларды толассыз бөліп отырады.
7. Гормондар тек тірі ... ғана ... ... ... әсері тірі торшалар мен құрылымдарға ғана бағытталған.
Гормондар өз ... жеке ... жүйе ... ... ... мен ... бөлінуі организм функцияларын реттейтін біртұтас нервті-гуморальдық тізбектің бір ғана буыны ... ... ... мүше торшаларына не тікелей, не нерв жүйесі арқылы әсер етеді. Олардың жеке мүшелер мен зат алмасу процесіне тікелей әсері ... жүйе ... ... ... ... ... мен белсенділігіне әсер ете отырып, торша мембранасының ферментке деген өтімділігін өзгертеді, ферменттің субстратқа әсерін ... не ... ... мен ... белсеңділігін өзгертеді, митохондриялар мен лизосомаларға ықпал етеді.
Бір гормон бір мезгілде бірнеше ферменттерге ықпал ... ... ... митохондриялардағы а-кетоглютаратоксидазаның әрекетін тежеп, бауырда глюкозалы-р-фосфотазаның түзілуін жандандырады, аталық жыныс безінде ... мен ... ... ... қуық ... қышқыл фосфотазаның түзілуін жандандырады, тыныс ферменттерінің белсенділігін арттырып, ұлпалық тынысты жақсартады.
Гормон әрекетінің механизмі олардың өздерінің құрылым ерекшеліктеріне, қасиеттеріне молекулаларының ... және әсер ... ... торшалардың ферменттік жүйелері мен беткейлік мембранасының құрылым ерекшеліктеріне байланысты. ... ... ... және ... ... ... әсер ... тектес гормондарға тән. Олар торша ішіне енбей, оның мембранасындағы рецепторлық аппаратқа бекиді де, торша ішіндегі биосинтездік процестерге мембрананың ферменттік ... ... ... ... т.б. ... ... әсер ... Гормоңдардың бұл тобы торша мембранасындағы аденозинциклаза (АЦ) ферментінің ... ... Осы ... пен торша ішіндегі фосфодиэстераза ферментінің қосарланған әсерінен аденозинүшфосфор қышқылы (АТФ) циклдік аденозинді -3-5 -- монофосфатқа ... ... Бұл ... ... ... алмасу процесінің әмбебап реттеушісі болып табылады және екінші медиатордың ролін ... ... ... болып гормондар саналады). цАМФ белсенділігін магний иондары, простагландиндер, фосфодиэстераза жандандырады. Аденозинциклаза мен фосфодиэстераза цАМФ-пен біріге отырып ядро ... және ... ... ... процестерге әсер ететін аденилциклазалық жүйе құрайды.
Торшалық әсер стеройдты гормондар мен рилизинг -- ... тән. Олар ... ... ... ... ... мембрананың ішілік қабатындағы фосфолипидтермен, натрий тұздарымен, сульфаттармен және глюкоранидтермен ... ... ... суды ... қосылыстар мембранасының липидтік қабатын ажырап, торша ішіне өтеді де, ондағы рецепторлық белоктармен байланысқан соң, торшада жүретін әр ... ... әсер ... ... ... торша ішіндегі РНК-полимеразаны жандандырып, белоктың түзілуін реттейді, қуат алмасуын және биосинтездік процестерді күшейтеді, торша ... амин ... мен ... да ... ... ... ... денесіндегі көптеген жасушалар (жалпы саны 100 триллионнан астам) арнаулы тіндер, мүшелер және жүйелердің дағдылы қызметі, олардың өзара және ... ... өте ... ... ... және ... жолмен реттелуі арқылы іске асады.
Денедегі барлық құрылымдар арасында үздіксіз, уақыт және кеңістік тәртібімен түрлі ... мен ... ... үнемі кең көлемде мәлімет алмасу жүріп отырады. Бұл мәліметтер гуморалдық жол - мен (қан, лимфа, ... ... ... ... ... электрлік жүйке серпіністері немесе қарапайым және күрделі химиялық заттар, көбінесе мәліметтік макромолекулалар арқылы келеді.
Қызметтердің гуморалды реттелуінде маңызды рольді ішкі ... ... яғни ... ... ... Олар ... ішкі ортасына арнаулы биологиялық белсенді заттарды бөліп шығарады. Ішкі сөлініс бездері жасап шығарған заттар гормон деген атауға ие ... - өте ... ... зат. Ол ішкі сенкрециялық безде түзіліп қанға немесе лимфаға сіңіп мүшелермен мүшелер жүйесіне тіпті ... ... әсер ... Ішкі ... ... ... байланысты қан тамырларына бай келеді. Гармондар ішкі секрециялық бездерде, ас қорыту жолының мүшелерінде бүйректе ... ... ... ... ... зат ... әсер ... Олар алдымен қанға сіңгенмен тек қана клетканың мембронасымен қабысқанда ғана активтелінеді. Адам ... ... ... ... - ... ... үсті ... гармонедарының маңызы зор. Бұл жүйе организмнің бір тұтастығын сақтауға қатысатывн ... ... ... және ... ... Бұл ... ... бөлігі жоғарғы дәрежедегі қыртьыс асты негізгі эндокриндік негізі болып есептеледі. Оның бұл ... ... ... ... дем ... ... өндіріп шығару арқылы орындалады. Гипоталамуста пайда болған неросекрет гипофизге құйылып, оның басқа бездерге әсерін туғыдырады. Аралық мида ... ... ... ішкі ... және ішкі ... ... ... Сондықтан мидың барлық бөлімдерімен және гипофиз безінің артқы бөлімімен тікелей байланысып жатыр.
Гормон арқылы зат ... өсу, даму ... ... ... ... де ... тигізеді. Гормон деген терминді (грекше -қоздырамын, қозғалтамын) 1904 жылы ... пен ... ... ... ... ағзалар қызметін күшейтеді деп қана есептелген. Бірақ кейінгі зерттеулерге қарағанда, олай болмай шықты. ... ... ... ... де ... бар ... ... Мысалы, адреналин асқорыту аппаратының секторлық қозғалыс қызметін тежеп бәсеңдетеді. Сөйтсе де деген атау ішкі сөлініс ... ... ... ... қан мен ... тамырларына еніп барлық тіндер мен ағзаларға және бүкіл денеге әсер ете алады:
1) метаболизмдік -- зат ... ... ... ... ... ... ... -- конформациялық құрылымдық үрдістерде ажырату ... ... ... өзгеріске (метаморфозға) әсері;
3) кинетикалық -- қызмет орындаушы ... ... және ... қызметке қосуға немесе тежеуші факторларға әсері;
4) түзетілуші (коррекциялық) -- ... мен ... ... қарқынын өзгертуге әсері (жоғарылату, төмендету, жылдамдату, тездету, бәсеңдету қозғалыстары).
Адам және жоғары сатыдағы ... ... ... ... ұқсастығын, физика-химиялық, биологиялық қасиеттерінің ортақтығын негізге ала отырып, 3 класқа бөледі.
1. ... -- ... ... ... глюкагон, сома-тотропин т. б.);
2. Стероидтар (бүйрек-үсті безі қабығының және жыныс бездері гормондары);
3. Амин қышқылының ... ... ... ... норадреналин). Гормондардың биотүзілуі арнайы эндокриндік құрылымдардың генетикалық аппаратында жоспарланған, сондықтан ішкі ... ... ... тек белгілі бір гормондарды жасап шығарады. Организм ішкі сұйықтық ортасына өткен ... ... бір ... бос ... ал ... қан плазмасы белоктарымен қосылған күйде болады. Мысалы, транс - кортизон, альбумин және α-глобулинмен ... ... ... ... ... ... түрі пайда болады.
Гормондардың құрылымы салыстырмалы күрделі келеді және жеке бөліктері әртүрлі қызмет атқарады. Актондар -- гормонның жасушаға арнайы ... ... ... ... ... -- гор - ... әсер ету ... нысана жасушаларын іздейтін бөлік. Гор - мон құрылымының үшінші бөлігі белсенділік дәрежесін және оның басқа қасиеттерін реттейді. Ағзалар мен тіндер, ... ... мен ... жасушалары гормондарының сіңіру, күйзелту және шығару жылдамдығын реттейді.
Гормондардың алмасу жылдамдығын олардың жартылай ыдырауына кететін уақытпен (Т1/2) болжайды, яғни ... ... ... ... ... екі есе ... уақыты. Дені сау адамда әртүрлі гормондардың жартылай ыдырау уақыты түрліше бола - ды (катехоламиндер -- 0,5-2,5 мин., ... -- 8-12 мин., ... -- 30-50 мин., ... -- 70-90 мин., ... 4 тәулікте ыдырайды).
Гормондар құрамы мен әсері жағынан бірдей емес, бірақ ... ... ... физиологиялық қасиеттері бар.
1. Гормондар қашықтан (алыстан) әсер етеді, яғни олар өзінің жасалған жерінен қашық ... ... әсер ете ... ... ... белсенді заттар (гистамин ацетилхолин т.б.) өзі жасалған жергілікті жерде ғана әсер етеді.
2. Гормондар организм ... ... ... ... рөл ... Бұл реттелуде басты бағыттаушы әсерді орталық жүйке жүйесі атқарады, ал ішкі сөлініс бездері көбінесе оның әсерін күшейте не әлсірете ... ... ... вегетативті және денелік жүйкелермен қатар қызмет жасайды.
3. Гормондардың арнайы ... бар. ... ... ... бір ... ... ... гормонмен немесе басқа биологиялық белсенді затпен алмастыруға болмайды. Көптеген гормондар ... ... ... ... табиғаты белоктық болып келеді, бірақ оған қарамастан олардың антигендік қасиеті жоқ, яғни оларды парэнтеральды енгізгенде арнайы антитәндер жасалмайды. Көбінесе қарсы ... ... ... пеп - тид ... ... ... гормондардың биологиялық белсенділігі жоғары болады. Мысалы, тироксин 1:100 млн, адреналин 1:10 млн сұйытылғанда да әсер етеді, ал бір ... ... 125000 ... қанындағы қант деңгейін төмен түсіре алады. Тирокальцитониннің 5 нанограмы қандағы Са деңгейін едәуір ... ... (1 ... -- 10-9 ... ... өте тез, ... ... мерзімде әсер етеді. Олардың өте тез әсер етуі және мембрана арқылы өтуі олардың молекулалық салмағына ... Ал ... ... ... ... ... тіндік ферменттердің ықпалымен ыдырауына және денеден бүйрек ... ... ... ... Қанда гормондардың қажетті мөлшері сақталуы үшін, бездер оларды үнемі үздіксіз ... ... ... ... ... гормондар тек ағзалардың қызметтеріне ғана емес, олардың құрылымдарына да әсер етеді, яғни оларда құрылымдық өзгерістер туғызуы ... ... ... тінінің өсуін күшейтіп, кейде тежейді. Гормондар зат алмасу қарқынына әрі РНҚ және басқа нук - леин ... ... әсер ... ... ... ... ... адамның бет әлпеті соншалық өзгеруі мүмкін, бұл өзгерістер негізінде тез диагноз ... ... -- ... ... т. ... ... ферменттер қатарына жатпайды, яғни олар жасуша жоқ ортада жүретін химиялық ... ... әсер ... ... ... ... арқылы химиялық әсерленістердің жылдамдығына әсер ете алады.
Гормондардың әсері
Гормондардың әсер ету тетіктері өте күрделі және ... ... ... ... ... бір ... қажеттілігі артса, гормон -- белок кешені ыдырап, гормонның бос түрі ... бо - ... ... ... кор болып табылады, керек уақытта тез әрі ... ... ... ... ... ... ферменттердің әсерінен ыдырап, бүйрек арқылы несеппен шығарылмай ... ... қан ... ілесіп барлық тіндер мен ағзаларға жеткенімен белгілі бір гормонды қабылдауға дағдыланған, әрі мембрана құрылымында орналасқан арнайы гормондар рецепторлары бар, олар тек ... бір тін мен ... ғана әсер ... ... ... ... деп ... Жасушалық қабылдағыш арнайы белок болып келеді, оның молекуласының белгілі бір бөлігі гормонның арнайы фрагментіне ... ... Бұл ... ... яғни ... мен ... ... қарым-қатынасын қамтамасыз етеді. Егер берілген гор - монды қабылдағыш болмаса, жасуша онымен қарым-қатынасқа түспейді, яғни оны ... және ... ... ... ... ... ... орналасқан. Бұл топтағы гормон-дар өз рецепторларымен қарым-қатынасқа түскенде аденилатциклаза ферментінің ... ... Оның ... ... ... ... (ЦАМФ) пайда болады. Ал олар протеинокиназаларды -- белоктың синтезделуіне қажетті ферменттерді -- белсендендіреді, бұл гормондардың ... ... ... ... ... әсер ... гормондардың қабылдағыштары жасуша іші құрылымына орналасқан және гормон-қабылдағыш кешені генетикалық аппаратқа әсер етеді, заттардың жасалуына ықпалын тигізеді. ... ... әсер етуі ... ... өзгеруіне байланыс - ты. Қазіргі кезде гормондардың әсер етуінің бірнеше жолдары белгілі.
1. Гормондардың ... мен ... ... ... болады. Мұндай әсердің себебі, гормондар мембрана арқылы жасушаға ... ... оған қоса ... ... ... Гормондардың тікелей әсерінің тетігі, жасушалық және субжасушалық деңгейлерде әлі толық зерттелмеген. Бар ... ... ... түрлі әсер ету жолдары бар, олардың ішінде тікелей әсер ету тетіктерінің мынадай түрлері белгілі: а) Ферменттік жүйелерді, оның ішінде цитоплазма ... ... ... ... ... Бұл әсер ... мәліметтер өте аз. Бұны адреналин мен гликогеннің фосфорилазды жүйеге адеіюзинмопофосфат арқылы циклды әсері дәлелдейді. б) Ядродағы генетикалық үрдістерді ... ... ... тез ... әсер ... ... РНҚ алмасуын және арнайы белоктарды жасауды күшейтеді.
2. Гормондар ағзалардың қызметіне тікелей ғана әсер етіп ... ... қан ... меп тіндердің әртүрлі хеморецепторларын тітіркендіре отырып, рефлекстік жолмен де әсер етеді. ... ... ... бірақ денемен жүйке арқылы байланысқан, кез келген ағза тамыры арқылы адреналинді ... ... кан ... дем ... ... ... т. б. өзгерістері байқалады.
3. Гормондардың әсер стуінің үшінші тетіктері -- ... ... ... ... орындалуы. Гормондар бір жүйке орталығын құрайтын нейрондардың кернеуін жоғарылату не төмендету арқылы олардың қозғыштығын өзгертеді. ... ... ... миын ... қан ... ... адреналин енгізгеп, иттің басы денесімен тек қана кезеген жүйке арқылы байланысқан жағдайда ад - реналин кезеген жүйке ... ... ... ... қызметін бәсеңдетеді. Ал адреналин жүрекке тікелей әсер еткенде оның ... ... ... ... ... ... рефлекстік әсерін байқауға болады.
Ішкі сөлініс бездері және олардың гормондары (В. Резен, 1984).
Денедегі барлық бездер ішкі және сыртқы секрециялық ... деп 2 ... ... ... ... сөл ... ... өзектері арқылы олардың өнімдері, яғни секреттері қуыс мүшелерге құйылады.(мысалы ауыз қуысына ... тер ... ... ... ... ... секрециялық немесеэгзогендік бездер деп атайды. Бұларға сілекей, қарын, май, тер, ішек, қарын асты безінің кей ... ... тағы ... жатады. Ал ішкі және эндокрендік бездердің өнімін сыртқа шығаратын өзектері болмайды. Олардың өнімі тіңкелей қан тамырлары арқылы қанға ... де ... ... ... ... мүшелердің қызметіне әсер етеді. Ішкі секрециялық бездердің өнімдерін гармон деп атайды. ... нерв ... ... ... ... ... зат алмасуын реттеуге қатысады. Ішкі секрециялық бездерге гиповис, эпивис, қалқанша, қалқансерік, айырлы (тимус) бүйрек үсті, ... ... ... ... ... жартылай жыныс бездері жатады. Қарны асты және жыныс бездері қос ... ... ... ... олар әрі сыртқы , әрі сыртқы секрециялық қызмет ... ... ... гипофиз, эпифиз, қалқанша, қалқансерік без - дері, айырша без, бүйрекүсті, ұйқы және ... ... ... ... ... ... гормондар (либерин, статин) жүйке гормондары (вазопрессин, окситоцин)
Гипофиз
соматотропин (өсу гормоны)
Аденогипофиз (алдыңғы бөлімі)
тиротропин, ... ... ... ... ... ... ... бөлімі
мелотропиндер (интермедии)
Артқы бөлімі (нейрогипофиз)
вазопрессин (антидиурездік гормон яғни неси бөлінуін азайтатын гормон), окситоцин (гипоталамуста жасалады)
Қалқанша безі
тироксин, трийодтиронин, тиреокальцитонин (қалқансерік ... ... ... ... ... кальцитонин
Ұйқы безі аралшықтары
инсулин, глюкогон
Бүйрекүсті безінің қабығы
кортикостероидтер, минералокортикоидтер (альдостерон), глюкокортикоидтар (кортизон),
андрогендер, эстрогендер
Бүйрекүсті безінің
милы заты
катехоламиндер (адреналин, норадреналин)
Аталық ұрық ... ... ... ... ұрық ... (эстрон, эстрадиол, прогестерон (сары денеде жасалады)
Айырша бездер
тимозин т. б.
Эпифиз
мелатонин т. б.
Диффуздық энтериндік жүйелер
паротин, ... ... ... ... ... пептид, бомбезин
Эндокриндік жасушалар
ренин -- ангиотензивтік жүйе
Бауыр және бүйрек
соматомединдер, эритропоэтиндер
Плацента ... ... ... ... ... бездерінің қызметі нашарлағанда (гипосекреция) және күшейгенде күшейгенде (гиперсекреция) организмде түрлі ... ... ... безі ... ... сми ... бас сүйгенің деп аталатын жерінде орналасқан. Жаңа туған нәрестенің гипофизінің салмағы 0,1-0,15 гр. Ал ересек адамда 0,5-0,8 гр. ... ... ... үш ... ... ... ортаңғы және артқы бөліктен тұрады. Алдыңғы және ... ... ... деп, ... ... ... деп атайды.
Адиногипофизде жеті гармон түзіліп қанға құйылады. Соматотронин немесе өсу ... (СТГ) ... (ТТГ) ... ... және үш ... гонодотропиндер лютендеуші (ЛТГ) лютиетроптық (ЛСГ) фоликулустимулдаушы (ФСТ) және ортаңғы бөлімде ... ... ... ... беклоктың алмасуын және ткандардің өсун реттейді, маймен углеводтардың алмасуын реттейді.Өсу ... ... ... әсер етіп ... ... ... алмасуына ықпал ету арқылы энергияның пайда болуына мүмкіндік тудырады.
* Адренокортикатропин бүйрек үсті бездерінің ... ... ... ... мен ... ... әсер ... де углеводтардың алмасуын реттейді.
* Гиротропин - қалқанша безінің қызметіне әсер етеді: йод эелементінің 5 ... ... ... әсер етіп ... ... ... түзілуін реттейді.
* Ганодотроптық гармондар (лютейндеуші, лютотроптық, фоликулстимулдаушы) балалық кезде өте аз ... ... де онша ... ... бола ... Тек ... ... бастаған мерізімінен кейін оның организмі үшін маңызы арта ... ... ... бұл ... ... ... ... әйелдердің етеккірін мезгілінде келтіріп жыныс гармондарының түзілуін, жыныс бездлерінде гармондарының пайда болуына организмге әсер етуін бақылайды).
Нейрогипофизде ... ... деп ... ... ... ... антидюрездік гармон (АДТ) деп те атайды ол бүйрек (каналдарында) каналшараныда судың қанға сіңуін әсер етеді. ... ... ... ... ... ... Ішкі секрециялық қызметі жай-лы болжамдар тәжірбиелер болғанымен атын алғаш рет 1956 жылы алды. Бұл без көмейдің алдында орналасқан екі ... және ... ... ... без ... тұрады. Безді қоршаған джәнекер ткані ішіне қарай өтіп оны ... ... ... ... ... жасы ... ұлғайған сайын өсіп көбейеді. Жаңа туған нәрестенің қалқанша безінің салмағы 1 гр., ... ... 35 гр. ... ... екі ... түзіледі тироксин және тиройдтропин бұл гармондар зат алмасуын үдетіп бтохимиялық рекцияларды тездетеді. Олар барлық мүшелерге ... ... нерв ... әсер ... Қалқанша безінің гармондарының құрамында йод болады. Сондықтан, йод ... ... ... орын ... ... ... ... ауруды эндимиалы зоб деп атайды Эндимия деп аталу себебі белгілі жердің маңайында йод жеткіліксіз жеріде пайда ... ... ... ... ... ... орналасқан кішкентай түйме тәрізді 4 (екі жоғарғы және екі төменгі) кей адамда алты без ... ... ... ... 0,12-0,13 гр. Без ткандері әртүрлі клеткадан тұрады: глюкогені бар негізгі ... ... бар ... клеткалар.Балалардың бездері көбінесе негізгі клеткалардан тұрады. жас ұлғая келе ... ... ... ... ... кезінде олардың мөлшері негізгі клеткалардан басым болады. Қалқансерік безінде партгормон немесе партиреогрин деп ... ... ... Оның ... тек қана 1925 жылы Колликтің зерттеулері арқылы анықталған. Парадгармон кальцийдің алмасуына әсер етіп оның ... ... ... ... ... қоры ... ... бұл гармон организмдегі фософордың алмасуына әсер етеді. Мұны қанның құрамындағы калцийдің мөлшері ... ... ... ... ... ... ... немесе айырлы без екі бөліктен тұратын бір-бірімен дәнекер ткані арқылы байланысқан (оң және сол жақ)бөліктер кеуде ... ... без. Жаңа ... ... ... ... 23 гр. Он бес ... 37 гр. Одан ары қарай без клеткалары солып азайяды. 45 ... 15-16 гр. 50-55 ... 12-13 гр. ... ... 6 гр. болып қалады.Тимус безінің екі қызметі бар ішкі секрецялық без ретінде тимодин (тимосекрецин) ... ... және ... ... маңызы күшті. Тимус безінің организмдегі маңызы әлі де болса толық зерттелмеген. Дегенмен, ... 3 ... ... ... ... ... безінің гармоны денедегі кальций тұздарын сүйектің құрамында сақтап сүйектің өсуіне әсерін тигізу арқылы ... ... ... ... Және ерте ... ... тежейді. Дәрігерлердің бақылаукына қарағанда тимустың аурулары организмде қан айналысы ... ... ауыр ... ... туберкулез) түрлеріне, туа пайда болған кемшіліктеріне ісіктерге байланысты пайда болады.
Бүйрек үсті бездері қос мүше. Олар оң және сол бүйректерінің ... ... ... ... 6-12 гр. ... ... және милы қабаттан тұрады. Қыртысты қабатының салмағы 4,5 - 10 гр. милы ... 1,2-2, гр. ... ... Бұл ... ... аз болғанымен тіршілік маңызы зор. Егер жануарлардыңекі безінде сылып алып ... ол бір ... ... өліп қалады: жануар тез әлсіреп тамақтан қалады, арықтап салмағы азаяды жүрек қан тамырлар жүйесінің жыныс үшелерінің ас қорыту ... ... зәр ... қызметі нашарлайды.
Бездің милы қабатын қалдырып, қыртыс қабатын кесіп алып тастаса жануар тез өліп қалады. Милы ... алып ... ... қабатын қалдырсақ айтарлықтай өзгеріс ұзақ уақыт өмір сүре алады. Мұның себебі милы қабатты құрайтын хромофин клеткалар бүйрек үсті ... ... ... (кейбір ірі қан тамырларының бойында перифириялық ганглеаларда) кездеседі.
Бүйрек үсті безінің қыртыс қабаты қырықтан астам кортикостеройдтар тобына жататын гормондар түзеді. ... бәрі ... ... ... Ффизиологиялық қызметіне қарай кортикостеройдтар үш топқа бөлінеді.
* Глюкокортикойдттар (ГКС)
* Минералкорткойдтар ... ... ... ... үсті ... ... қабатының шашақты зонасында түзіледі. Бұл топқа кортизаль (өте активті ... ... және ... ... активтілігн төмендеу) жатады. Глюкокортикойдтар (ГКС) зат алмасуының барлық түріне ықпалын тигізеді. Тері, ... ет, май, ... және ... ткандерінде ГКС әсерінен бірқатар ферменттердің (трансаминоза, аксидоза, гиролоза т.б.) активтіліг күшейеді. ГКС-дың қабынуға алергияға қарсы тұруы қабілеттерін арттыру ... ... ... ... ерекше.
Минерал кортикойдтар бүйрек үсті безінің түйнекті зонасында пайда болады. МКС-тер бүйрек ... тер және ... ... ас ... ... ... қабатындағы клеткаларға әсер ету арқылы сумен тұздардың алмасуын ерттейді.
Адренокортикостеройдтар - ... ... және ... ... ... ... ... Жыныс бездерінің гармондарына қарағанда әлсіздеу келеді олардың маңызы әсіресе балалық және қартайған шақта зор болады. Адам ... ... ... ... ... ... бүйрек үсті бездері негізгі жыныс гармондарын түзуші мүше болып қалады.
Бүйрек үсті бездерінің милы ... ... ... екеу: Адреналин және Корадреналин. Адреналин бүйрек үсті безінде ғана ал Корадреналин басқа мүшелерде де пайдаболады. Адреналин жүрек қан ... ... ... әсер ... Ол ... ... күшейтіп соғу риттулін тездетеді. Қозығыштығын ұлғайтып импулстердің ... ... ... ... ... үсті ... қызметін байланысты аурулар олардың қыртысты және милы ... ... ... Милы ... ... жетіспегенде, көбіненсе он жасқа дейін. Балалардың миындағы нерв клеткаларына қанттың (глюкозаның) жетіспеуінен ... ... ... Ұзақ ... ... ... ... көп ойнағанда бала есінен танып қалады. Мұндай жағдайда балаға екінші тәтті тағамдарды молырақ ... суға ... бал, қант беру ... Ару он ... ... ... ... кетеді.
Қарын асты безі немесе лангерганс аралшалары. Углеводтардың алмасуын реттейтін гармондар реттейді. Қарын асты безі өзінің атына сай қарынның ... ... ... ... ... төрт ... ... альфа, бетта, гамма және делта клеткалары. Альфа жәнее бетта клеткалары инсулин және глюкоген гармондарын өндіреді.
Инсулин арганизм үшін аса ... ... бірі бұл ... ... алмасуына қатысады. Амин қышқылдарының, белоктардың пайда болу ықпалын ... май, ... ... ... ... ... байланысын қамтамассыз етеді. Инсулин фосфордың алмасуын күшейтіп калий клетка ауысуына, сөйтіп оның сары судағы мөлшерін азайтып организмдегі суды сақтайды.
Глюкоген ... ... ... ... Ол қандағы қанттың мөлшерін көбейту үшін. Бауырдағы глюгенолиззге қатысады. Сөйтіп, ьтамақ арасындағы қажетті қантпен организмді ... ... ... ... мен маңызы әсіресе орталық нерв жүйесінің қызметі үшін күшті: Нейрондарға қажетті глюкозаны қамтамассыз етеді. Инсулин мен ... ... ... ... ... Тамақ ішкеннен кейін әсіресе қанда қанттың мөлшері көбейіп кетеді. Бұл кезде инсулин артық ... ... ... Ал, ... арасындағы қандағы қанттың мөлшері азайғанда ... ... ... ... ... ... айналдырады. Пайда болған глюкоза қанты етпен нерв клеткаларының ... ... ... қоры ... ... Лангерганс аралшықтарының қызмет кемшілігіне байланысты жиі кездесетін ауру-қант диабетті ауруы. Аурудың қанындағы ... ... 200-500 мл гр. % ... ... 100-12 мл гр % тәулігіне несеп арқылы 100-150 гр. ... ... ... Ең ... рет қант диабеті ауруының пайда болғанын 1696 жылы Мортон хабарлаған.
Жыныс бездері. Әйелдер мен ерлердің қос секрециялы безі. Сыртқы ... без ... ... жыныс клеткалары-әйелдердің жұмыртқа клеткасымен ерлердің сперметозойдтары өніп дамиды. Ішкі секрециялық безрретінде әйелдер мен ... ... ... ... ... қан арқылы денеге тарап баланың өсуіне дамуына әсер етеді және жыныс мүшелерінің дамуын жетілуін жыныстық ... ... ... ... ... ... ... негізгі қызметі-тұқым өрбіту болғандықтан жыныстық жетілу кезінде олардың мөлшері жоғары болады.
Қорытынды.
Гормондар - ішкі секреция бездерінен бөлінетін ... мен ... әсер ... ... ... ... Гормондардың барлығы ағзалық заттар, себебі, олардың біреуі нәруыздан, екіншісі аминқышкылдарынан, үшіншісі майтектес заттардан құралған. Гормондар ішкі секреция бездерінен бөлініп, қан, ... ұлпа ... ... ... ... ... Ішкі секреция бездерінің қызметін реттейтін орталық - аралық ... ... Оны көру ... ... деп те ... ... пен гипофиздің қызметі бірімен-бірі тығыз байланысып, гипоталамустен гипофиздік жүйе ... ... ... ... ... - ... деп ... Олар қан құрамының тұрақтылығын және зат алмасудың ... ... ... ... Осы арқылы ағза қызметінің әрі рефлекстік, әрі гуморальдық реттелуі жүзеге асады.
Гормондар әрекеті антигормондар мен ... ... ... ... ... олар ... мен басқа мүшелер торшаларында жойылады. Олар күкірт және глюкурон қышқылдарымен байланысады да, қосылыс түрінде әр түрлі экскреттер ... ... ... гормондар ешқандай өзгеріссіз де бөлінеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Адам және жануарлар физиологиясы. И.Төленбек.Алматы 2002.
* Адам және жануарлар ... ... ... Адам ... 1998.
* Әлімқұлова Р., Сәтімбеков Р. Ә 55 Биология: Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына ... ... - ... ... толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2008.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геметалар мен эмбриондарды бағалау16 бет
Шартты рефлекс6 бет
Ішкі секреция бездері4 бет
Ішкі секреция бездері жайлы6 бет
"Организмнің әрбір ағзаларының қалыпты микрофлоралары. Олардың маңыздылығы. Дисбактериоз."5 бет
Адам организмінің өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары78 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары7 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі22 бет
Бездер мен гормондар18 бет
Бидай алейрон қабаттарындағы альдегидоксидаза ферментінің гормондар арқылы реттелуін зерттеу18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь