Мұстафа Шоқай

ХIX ғасырдың соңғы ширегі Түркістан тарихының ең қараңғы кезеңдерінің бірі еді. Бұл кезеңде патшалық Ресей Түркістанды жаулап алуын толық аяқтаған. Бұдан кейін Петербург өкіметі бұл жерлердегі билігін нығайтуға күш жұмсап жатты. Сонымен қатар Түркістанның кең даласын мүмкіндігінше жан-жақты қанау шараларын жүргізді. Ресейдің ішкі аймақтарындағы жері жоқ орыс мұжықтарының Түркістанға жаппай көшулерін тездетті.
Түркістандағы жергілікті орыс билеушілері де осы саясатқа сай билік жүргізді. Меншікті жер мен мал-мүлікке ие болуға әбден құнығып алған орыс келімсектерінің Түркістанның жергілікті қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік және түрікмен секілді халықтарының жерлерін иемденуіне тосқауыл болмады. Мұндай әділетсіздікке қарсы халық шарасыз еді. Өйткені жерлерінің қолдарынан тартып алынуына қарсы тұрарлық күш-қауқарлары жоқ еді. Әділетсіздікке қарсы бас көтеріп, қаруланып, жерін қорғауға тырысқандар ауыр жазаға тартылды. Халық жер дауына байланысты жүгініп барған орыс сот орындарынан көбіне оңды нәтиже ала алмады. Өйткені халық жергілікті жәрежеде орыс тілі мен заңдарын білмеуші еді. Түркістан осындай саяси-әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан қиын жағдайға тап болып отырған тұста Шоқай дүниеге келді.
Мұстафа Шоқай 1890 жылы 7 қаңтар күні жалпы Түркістан өлкесіне қарасты Сырдария округіндегі Ақмешіт қаласына жақын орналасқан Наршоқы ауылында дүниеге келді. Мұстафа қазақтардың қыпшақ руына жататын текті отбасының ұрпағы. Қоқан хандығында жоғары шенді әскер болған атасы Торғай Датқа Қуатбайұлы Қыпшақ ішіндегі Шашты руының биі еді.
1853 жылы генерал Перовск басшылығындағы орыс қосындары Ақмешіт қаласын басып алды. Сөйтіп, Қоқан хандығы Ақмешіт қаласынан көз жазып қалды. Бірақ Торғай Датқа қаладан кеткен жоқ. Мұның нақты себептерін білмейміз. Өзіне қарасты руымен бірге қоныс аударуға мүмкіншілігі болмаса керек. Торғай Датқаның сол аймақтағы жоғары беделін пайдаланғысы келген генерал Перовск оған өз қарамағынан қызмет ұсынды. Орысша білетін Торғай
        
        Тақырыбы: Мұстафа Шоқай
Орындаған:
Тексерген:
ХIX ғасырдың соңғы ширегі Түркістан тарихының ең қараңғы кезеңдерінің
бірі еді. Бұл ... ... ... ... ... ... толық
аяқтаған. Бұдан кейін Петербург өкіметі бұл жерлердегі ... ... ... ... ... ... ... кең даласын мүмкіндігінше жан-
жақты қанау шараларын жүргізді. Ресейдің ішкі аймақтарындағы жері жоқ ... ... ... көшулерін тездетті.
Түркістандағы жергілікті орыс билеушілері де осы саясатқа сай ... ... жер мен ... ие болуға әбден құнығып алған ... ... ... ... қырғыз, өзбек, тәжік және
түрікмен секілді халықтарының жерлерін иемденуіне тосқауыл болмады. Мұндай
әділетсіздікке ... ... ... еді. ... ... ... ... қарсы тұрарлық күш-қауқарлары жоқ еді. Әділетсіздікке қарсы
бас көтеріп, қаруланып, жерін қорғауға тырысқандар ауыр жазаға тартылды.
Халық жер ... ... ... ... орыс сот ... ... ... ала алмады. Өйткені халық жергілікті жәрежеде орыс тілі мен заңдарын
білмеуші еді. Түркістан осындай саяси-әлеуметтік және ... ... ... тап ... отырған тұста Шоқай дүниеге келді.
Мұстафа Шоқай 1890 жылы 7 қаңтар күні жалпы Түркістан өлкесіне қарасты
Сырдария округіндегі ... ... ... орналасқан Наршоқы ауылында
дүниеге келді. Мұстафа қазақтардың қыпшақ руына жататын ... ... ... ... жоғары шенді әскер болған атасы Торғай Датқа
Қуатбайұлы Қыпшақ ішіндегі Шашты ... биі ... жылы ... ... ... орыс қосындары Ақмешіт
қаласын басып алды. Сөйтіп, ... ... ... қаласынан көз жазып
қалды. Бірақ Торғай ... ... ... жоқ. ... ... ... ... қарасты руымен бірге қоныс аударуға мүмкіншілігі болмаса
керек. Торғай Датқаның сол аймақтағы ... ... ... келген
генерал Перовск оған өз қарамағынан қызмет ұсынды. Орысша білетін ... орыс ... мен ... ... ... ... туралы кеңесші қызметке тағайындалды.
1872 жылы қайтыс болған Торғай Датқа туралы мағлұматтар ... ... ... ... ... лауазымды қызметіне сай жан-жақты білім
иесі, орыс тілімен ... араб және ... ... ... ... ... болғандығы байқалады. Діндар болған Торғай Датқа екі рет қажылыққа да
барып қайтады.
Торғай Датқаның Шоқай, Қалымбет, Әліш және ... атты төрт ұлы ... ... ... ... ... ... Шоқайға ерекше бір
сүйіспеншілікпен қарайды. Патшалық ... ... ... ... ... ... азаматтары туралы альбомда Торғай Датқаның
суретінің Шоқаймен бірге орын алуы, оның оған деген ерекше ... ... ... ... ... ... ықыласын оның бойындағы игі қасиеттердің
басымдылығымен түсіндіруге болады. Айналасындағыларға көмектесуді ұнататын
Шоқай ... ... ... ... және ... мінезімен халық
арасында зор беделге ие ... ... өз ... дау-дамайларда төрелік
етуге келгенде, әділ де сенімді деп тапқан ... ... ... ... риза еді. ... ... ... Датқадай ресми мансап иесі
болмаса да, ... оған би ... ... ... оны ... би деп атап ... Шоқайға тек өз арасындағы мәселелерде ғана емес, сонымен қатар
орыстармен болған дауларда да жүгінетін еді. ... ... ... әрі тілмашы және әрі заңгері болды. Халық, ... ... ... орыс ... өз ... зорлықпен тартып алуларынан зардап
шекті. Орысша білмейтін ... ... ... орыс ... ... ... Мұндай жағдайларда олардың көмек сұрап баратын
адамы, орыс тілін жақсы меңгерген Шоқай би еді. ... би ... ... ... қол ұшын ... ... ... пен келімсектер арасындағы даулардың көпшілігі
сотта орыстардың пайдасына ... ... ... орыс ... білу
әділетсіздікпен күрес үшін жеткіліксіз еді. ... ... орыс ... ... ... да ... білу қажет. Өкінішке орай, ол кезде
қазақ арасында патшалық Ресей заңдарын жетік білетін заңгерлер тапшы ... сот ... ... ... ... ... халық
үнемі мойынсұна бермеді. Кейде әділетсіз шешімдерде бағынбай қарсылық
көрсетушілер де ... Олар ... ... ... қайтарып
алу үшін соңғы шара ретінде қақтығысқа барды. Келімсектермен қақтығысқан
қазақтар сот ... ... деп ... ... жер ... ... ... мен жергілікті орыс әкімдеріне қарсы айқасқа барудың пайда
емес екенін ... ... ... ... жіберетінін білді.
Сондықтан ауық-ауық өзі де осындай әділетсіздіктерге душар болғанда
басына түскен ... ... ... ... Орыс ... бидің үйін мектеп пен мұғалім, қызметкерлер тұратын жатақханаға
айналдыру мақсатымен ақы ... екі рет ... ... ... ... қарсы күрес жүргізуден еш нәрсе өңбейтінін білгендіктен,
екеуінде де көнбістік танытып, басқа жаққа қоныс аударып, жаңадан үй салды.
Ал енді ... ... ... ... тап ... Олар ... ... жыртып қойған егістік танаптарын ... ... ... да ... көнуден басқа амалы жоқ еді.
Шоқай би қарапайым тіршілік кешті. Ешқандай ... ... ... би ... ет, ... ... күн ... Күнкөріс табысын қазақ
халқының дәстүрлі мал шаруашылығынан гөрі, егіс өнімдерінен шығарып ... ... бір ... сатып, бір бөлігін заттай айырбастау арқылы
ырзығын айырды. Шоқай би өсірген өнімдерінің бір қатарын ... ... ... ... олардан мал алып отырды. Өнімінің ... ... ... керекті құрал-саймандар үшін сол ... ... ... ... ... ... бай болмаса да орташа тұрмыс кешті.
Мұстафа Шоқайдың нағашы жұрты да қазақтар ... ... ... ... ... ... жауынгерлігімен аты шыққан кісі болды. ... ... ... қарсы жорықтарға қатысты. Әкесі Бақтыны да өзі
секілді жауынгер етіп ... ... ... бір ... Бақты да
қатысты. Ат құлағында ойнап өскен ... ... ... бірсыпыра білім де
алды. Өлең жазатын және дастандарды жатқа айтатын Бақты араб ... ... ...... ... тоқалы еді. Шоқай би бәйбішеден бала сүймеді.
Сондықтан екінші мәрте Бақтыға ... ... ... ... бидің бес
баласының бесеуі де Бақтыдан. Мұстафа үйдегі төртінші бала болды. ... ... ... ... ... анасымен қатар бәйбіше де
ерекше ықылас пен мейірім көрсетті. Мұстафа бастауыш мектепке баратын кезде
төсек ... ... ... ... бір апта бойы ... шешесі бақты. Шоқай
бидің ел ішінде беделді болуы төңірегінің Мұстафаға ... ... ... ... ... ... балалық шағында мейірімге бөленіп өсті. ... осы ... ... ... Марияға айтқандарына қарағанда,
балалық шағындағы бұл тәрбие оның ылғи да жұрт ... ... ... ... ... ... болса керек. Сонымен қатар, өте сезімтал
және өкпешіл бір мінезге ие ... да ... ... ... білімін анасы Бақтыдан алды. Бақты ұлының сауатын бес
жасар кезінде ашты. Бұдан кейін Мұстафа ауыл ... ... ... ... ... ... Бұл ... Исламның негіздерін қамтыған діни
сабақтар еді. Мұстафа ауыл балаларымен салыстырғанда осы ... ... ... ... оқыды. Анасы мен әкесі мұны әрдайым мақтан етті.
Отбасының үлкендері үйге ... ... ... оған ауыл имамынан
үйренгендерін айтқызуды қызық көретін. Мұстафа да еш ... ... оқып ... ... қатар Мұстафа музыкадан да сабақ алды. Бес ... ... ән ... еді. Мұнда да оның алғашқы мұғалімдері – отбасы
мүшелері болды.
Мұстафа Шоқай ауыл имамынан алған діни ... ... ... жасына
келгенде Түркістанда ол бара алатын төрт түрлі мектеп бар еді. Олар: ескі
әдістегі ... жаңа ... ... ... ... халық пен
орыс балалары білім алатын аралас мектептер және орыс мектептері ... ... ... екі ... орыс ... ... ... білім
бере білді.
Осыған байланысты әкесі Шоқай Мұстафаны аралас мектепке беруді қалады.
Бірақ бұған екі ... мен ауыл ... ... ... Оған қарамастан Шоқай би
ұлын жергілікті халық пен орыс балалары бірге оқитын аралас мектепке беруде
табандылық танытты. Мұстафаның орысша ... ... ... ... ... және діни ... көз жазып, орыстанып кете ме ... ... ... безіп, шоқынып кете ме деп қорықты. Бірақ Шоқай ... ... бой ... Өз ... орыс ... ... ... азамат болып шығып, өз халқына қызмет ететініне нық сенді.
Бірақ Шоқайлар тұратын маңайда аралас мектеп жоқ еді. Мұндай ... ... ... ... ғана бар ... Ал ... ... болса Ташкент темір жолы бойында, Сарышығанақ станциясына бес
шақырымдай жерде орналасқан еді. ... би ... ... ... Ақмешіттегі
мектепке жіберуді ұйғарды.
Шоқай би Мұстафаны жеті жасқа толғанда оқуға тіркеу үшін Ақмешітке
алып барды. Сонымен бала ... ... рет ... қаланы көрді. Қаланың у-
шуы мен адамдардың көптігі алғашқыда оны шошытты. Екінші жақтан ... рет ... ... таңсық шаһар тірлігіне таңырқай қарады. Әсіресе,
сөрелері әр түрлі ... лық толы ... ... ... ... осы ... ... жасап жатқанда, алғаш рет ақшаны көрді. Орыс
тілін тұңғыш рет осында естіді. Орысша сөздерді еш ... ... ... меңгере алмайтынына алаңдады.
Шоқан би оны Ақмешіттегі бір орыс мектебіне тіркеді. Мұстафа мектепте
жатып оқитын ... ... ... сабақтың басталуына әлі бірнеше ай бар
болғандықтан, Шоқай би баласымен ауылға ... ... ... ... күні ... қайтып келмекші еді. Бірақ ойлағандай болмады.
Сабақ басталуына аз уақыт қалғанда Мұстафа қаракешек ауруына ... ... бойы ... ... жатып қалды. Ал сауыққан кезінде сабақ басталып
кеткен еді, ... да ... жаңа ... ... ... ... қимады.
Алайда Шоқай би оны орыс мектебінде оқыту туралы райынан ... ... оны ... станциясы маңайындағы орыс ... ... ... бастауыш мектепте өткен күндері туралы ешқандай мәлімет
жоқ. Тек оның бұл ... 1902 жылы ... ... би ұлының орта мектеп
пен лицей білімін де орыс мектептерінде ... ... Ол ... ... ... ... да осы еді. Ондай мектеп тек Ташкентте бар еді. Ол
кезде ... ... ... орыс тілін білетін ... ... ... ... келе ... Сол ... орыс
мектептеріне жергілікті оқушылар да қабылданатын. Сонымен ... жыл ... ... де ... ... ... бірі Ташкент гимназиясы еді. Шоқай би баласын осы
оқу орнына берді. Мұстафа әкесінің өзін оқыту ... ... ... емес ... ... Ол ... ... бітіріп, мектеп үздігі
атағына ие болды.
Диплом беру рәсімінде Мұстафа өмірінде ... ... ... ... ... ... оқуды ең үздік бітірген
оқушыға алтын, екіншіге күміс ... беру ... ... еді. Сол
жылғы диплом беру рәсімінде мектептің ең үздік оқушысы ретінде Мұстафаға
алтын медаль ... ... ... бұл ... ... ... ... А.В.Самсоновқа ұнамады. Самсонов түркістандық бір оқушының
орыстардан жоғары тұруын көтере алмады. ... ... ... ... ... медальды Мұстафаға емес, екінші үздік оқушы
Запреметовке тапсыруға нұсқау берді. ... бұл ... сол ... ... генерал-губернаторларының жергілікті халықты қаншалықты
төмен ... ... бір ... еді. ... ... ... қоғам ретінде бағалаған халықтан шыққан жас жеткеншектің орыс
оқушыларынан озық ... төзе ... ... рәсімінде өзіне берілген күміс медальды алмады.
Осыған орай Запреметов те лайықты емес екенін ... ... ... ... бас ... ... диплом рәсімі Мұстафаға мына ащы шындықты
үйретті: әкімдер мен ... ... ... ... Әкімдер
саясаттың ырқына беріліп нәсілшіл және ... ... ... да,
қарапайым халықтар саясаттан аулақ бір-бірлеріне адал және мейірімді ... Сол ... ... өмір бойы жиі ... ... бірі ... «Жаман ұлттар жоқ, жаман адамдар бар. Мейірімді мемлекеттер жоқ,
мейірімді адамдар бар».
Ташкентте лицейде оқып ... ... ... ... және ... ... көп нәрсені жақыннан бақылады. Оның рухани салада ... ... ... ... ... ... Әбубәкір Диваев көп
әсер етті. Ташкенттегі Түркістан өлкелік ... ... ... ... ... өзбек және түрікмен секілді жергілікті халықтардың
әкімшілікте тілге байланысты ... ... ... ... оларға
аудармашылық жасайтын еді. Жұмыстан қолы қалт еткен уақыттарда ... ... ... салада зерттеулер жүргізді. Әсіресе, қазақтардың
ауыз ... ... ... ... түсірді. Бұл арада Диваев
Ташкент гимназиясында Мұстафамен бірге оқитын төрт-бес жергілікті оқушыға
да көмектесіп отырды. ... ... ... ... сұхбаттасты. Олар
бетбе-бет келген қиыншылықтарды жеңілдетуге күш жұмсады.
Баспасөз саласындағы қызметтері. Шоқайдың саяси ... ең ... бірі – ... болып табылады. Ол саяси идеяларын тарату
құралы ретінде газет-журналдарға әрдайым үлкен мән ... ... ... ... жазып отырған. Шоқай мақала ... ғана ... ... жеке газет немесе журнал шығаруға да күш ... ... ... ... сырт ... ... жоқ десе де
болғандай.
Шоқай студент кезінен-ақ баспасөздің ... ... және ... ... ... мол, ... ... екендігін байқаған еді. Сол
себепті ол кейінгі кезеңдерде ... ... қол ... 1917 ... ... кейін Түркістанда атқарған қауырт саяси жұмыстары
кезінде де ... ... ... ... Ол ... ... орталықтың
төрағалығымен қатар «Бірлік туы» газетін ... ... ... өз биліктерін орнатқаннан ... ... мен ... ... ... ... ... жазумен қатар журналдар да шығарды.
Тбилисиде біреуі түрік тілінде және ... орыс ... екі ... ... ... ... ... қолына өткеннен соң,
Стамбулға кетіп бара ... ... ... күн ... ... ... ... Тбилисидегі саяси жағдайға байланысты бірнеше ... ... ... ... қол ... ... өтіп, бірнеше
апта «Таймс» газетіне мақалалар беріп тұрды.
Шетелдердегі өмірінің соңғы аялдамасы – ... ... ... ... ... ... ... жеткені байқалады. Оның мақалалары
орыс, француз, ... және ... ... шығатын әр түрлі газет-
журналдарда басылды. Сондай-ақ, екі журналдың жарыққа шығуына жетекшілік
етті. Стамбулда ... ... атты ... ... ... ТҰО-ның
баспасөз органы ретінде жариялады. Кейіннен Түркістан мәселесі тақырыбын
терең әрі ... ... «Яш ... журналын жарыққа шығарды. Журнал
шет елдердегі ресейлік түркі халықтары өкілдерінің II ... ... ұзақ ... ... ... және ең ... баспасөз органдарының бірі
ретінде тарихта із ... Бұл ... ... қол ... ... ... ... жылдарынын бастап баспасөз саласында жинақтаған
тәжірибесінің бір жемісі еді. ... ... жазу ... II дүниежүзілік
соғыстың ең қызып тұрған күндерінің өзінде де ... ... өз ... ... ауыр күндерін бастан өткерген тұтқын лагерьлеріндегі
жұмыстары кезінде де ... мен ... ... ... түсіре білді.
Міне, тап осы кезеңде, немістерге ... ... және ... ... үшін ... атты ... жазды. Бірақ Шоқай бұл
мақалаларын басып үлгерместен қайтыс болды. Осы екі қолжазба мақала ... ... ... ... ... баспасөзге ынта-ықыласын жақсы
білгендіктен, кейіннен бұл мақалаларды ... ... ... ... ... құрметпен қарап, оның қиын-қыстау кезеңдердегі ... ... ... ... жол ... баспасөз саласындағы қызметі туралы осы жалпы мәліметтерден
кейін, оның алғашқы ... ... ... туы» мен ... ... шығармаларына шолу жасауымызға болады.
«Бірлік туы» – «Улуғ ... ... 1917 ... ... шыға бастаған «Бірлік туы» газеті
Шоқайдың ... ... ... ... ... ... Газет Ташкентте
тұратын қазақтар құрған «Ықтият одағының» баспасөз органы еді. Аптасына бір
рет шығып тұрған газеттің ... ...... ... ... ете ... ... таным-түсінігін толықтыру,
осылайша Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына дайындалу еді. Газет осы орайда
Бөкейхановтың жетекшілігіндегі «Алашорда» қозғалысының ... ... ... ... ... етті. «Алаш» қозғалысына ...... ... ... ... ... ... «Бірлік
туы» газеті арқылы «Алаш» қозғалысына ... ... ... ... сынағандықтарын айтады.
«Бірлік туы» жарыққа шықпас бұрын Ташкент қазақтары үшін 1916 жылдың
26 қарашасынан бері «Алаш» деген ... ... ... еді. Оны ... Төгісов
басқарды. Бірақ газет Ташкенттегі қазақтардың талап-тілектерін тілге тиек
етуде ... бола ... Бұл ... ... өте келе Ташкенттегі қазақ
зиялыларының наразылығын ... ... ... наразы бола тұра,
газет басшылығына қол ұшын беруді ... ... ... бұл ... Тоғысов
қабылдамады. Сондықтан, ташкенттік қазақ зиялылары Мқстафа Шоқай мен
Сұлтанбек Қожановтың төңірегіне топтасып, ... ... ... ұйымның
баспасөз органы ретінде «Бірлік туы» газетін ... ... ... ... ... ... Тоғысовтың зиялылардың жәрдем ұсынысын
қабылдамай тастауы «Бірлік туы» газетінің ... ... ... ... басшылығына Шоқай сайланды. Шоқай Ташкенттен кеткеннен кейін газетті
басқаруды Қожанов мойнына алды. 1918 жылдың орта шеніне ... отыз ... ... көрген газет Түркістан большевиктер қолына өткен соң жабылды.
Түркістан өлкесі ... ... ... ... ... 1917 ... сәуір айынан шыға бастаған «Улуғ Түркістан» газетіне
қазан татары Фатих ... ... ... ... бұл ... ... ... мүшесі болды әрі мақалалары басылып тұрды. ... ... ... ... Гази Юнус ... Нуреддин
Сейфүлмүліков, Лүтфи Әбубәкір, Мұхтар Бәкір және Халеф Толак бар еді. ... ... ... ... ... сол кездегі әжептәуір ықпалды газет
екенін айтуға болады. Газет 1918 ... ... ... ... ... ... бұл газеттің 1917 жылғы 30 сәуір күнгі ... ... ... ... ... сарт және қазақ ... ... және ... ... ... бір ... қол, бір
жағадан бас шығарып, ынтымақтасу қажеттігін баса көрсетеді.
«Улуғ Түркістан» мен «Бірлік туы» ... ... ... ... еді. Екі газеттің арасында ... ... ... да ... емес еді. ... ... туын» басқарып
тұрған Шоқай, сонвмен қатар, «Улуғ Түркістан» қарайтын Ұлттық орталықтың да
төрағасы қызметін қоса ... Олай ... екі ... де ... ... ... ... рөл атқарғандығын айта кету
керек.
«На рубеже» – «Шафик» (Тбилиси)
1919 жылдың сәуір айында Тбилисиге ... 1921 жылы ... ... ... осы жерде тұрған Шоқай осы мерзім ішінде орыс ... ... ... атымен түрік тілінде екі газет ... ... бұл ... де ... ... ... ... бұл газеттерді Тбилисиде болған
күндерінің соңғы алты ... ... ... еді. Ол ... ... Тбилисиде
шығып тұрған дағыстандық Ахмет Салиховтың «Вольный горец» және ... ... ... ... қатар, «Шафак» газетінде түріктердің армяндарды қырып салғаны
туралы өзінің тұжырымдарын қорытып, мақалалар да жазды. Әсіресе, ... ... ... ... ... ... жағы берген мәліметтер
арқылы жауап беруге тырысты.
«Шафак» газеті 1920 жылдың желтоқсан айынан бастап шыға ... ... ... түрде жарияланып тұрған «Вольный горец» газеті
1920 жылы 31 желтоқсан күні ... ... ... саны ... оқырмандарына хабарлады. Аталмыш газеттің хабары бойынша,
«Шафак» газеті Тбилисидегі ... жаңа бір ... ... ... ... ... газеттің ешқандай партияға тәуелді
емес екені, бейтарап демократиялық ... ... ... және оның басты
тақырыбын ұлттық мәдениеттің құрайтындығы баса көрсетілді.
«Шафак» пен «На рубеже» газеттерінің ... ... ... ... кейін тоқтап қалды. Алты-ақ саны жарық көрген «На
рубеже» Грузия ... ... ... ... шығып тұрды. Түрік
тілінде шыққан «Шафак» Тбилисидегі түрік қоғамының жәрдемімен жарияланды.
Шоқай «На рубеже» ... ... ... ... ... билігінің қарсы ұлт-
азаттық күресін қолдаса, «Шафак» газеті арқылы ... ... ... ... мемлекеттерге қарсы жүргізіліп жатқан ұлт-азаттық
күреске қолдау көрсетті. Бұл мәселеде ұлт-азаттық ... ... ... ... ... жақын қарым-қатынаста болды. Қазым пашадан
Анадолыдағы ... ... ... мағлұматтарын «Анатолья хаттары» деген атпен
жариялады. Бұл ... ... ... үлкен қызығушылық туғызды.
«Йени Түркістан» (Стамбул)
Шоқай 1921 жылдың жазында Парижге барғаннан кейін Түркістанның саяси
және экономикалық жағдайы ... ... ... ... Шоқайдың
мақалалары орыс, түрік, француз және ағылшын тілдерінде әр ... ... ... ... орыс ... мақалаларын, бұдан бұрын жан-
жақты айтылып өткеніндей, босқын орыс лидерлері Кренскийдің «Діни» газеті
мен ... ... ... ... ... ... ... басым көпшілігі «Прометей» журналында, содан кейін
«Ориен е ... ... ... ... ... ... ... болса, «Азиятик Ревью» секілді журналдарда орын алды.
Осылайша Шоқай әр түрлі журналдарда мақалалары үнемі ... ... ... өзі ... оның мақалаларын жариялау, яғни Түркістанға
байланысты пікірлерін тарату барысында ешқандай ... ... ... ... үшін ... бір қиындық бар еді. Ол – тек ... ... ... ... ... ... ... сезінген жалғыз Шоқай емес еді, оның Ресейде
жүргізген саяси күресі кезінде сан мәрте ... ... досы ... ... ойда болатын. Уәлидидің Еуропаға келгеннен және Түркістан Ұлттық
Одағы ұйымының қайта құрылғаннан кейін бұл қажеттілік айқын ... ... жеке ... ... болуы тиіс еді. Бірақ материалдық
мүмкіншіліктердің ... ... одақ жеке ... ұзақ ... ... ... одағы» құрылғаннан кейін, мүмкін, Польша
өкіметінің ... ... бұл ... ... ... ... 1927 жылы ақпан айында қабылдаған шешімі бойынша, Стамбулда ... ... бір ... шыға ... ... ... ... арналған тұңғыш журнал жарық көрді. Журналдың басты мақсаты –
Түркістан ұлттық ... ... мен ... ... арасында
ынтымақтастық пікірін тарату еді. Сондай-ақ, журнал Түркістан халықтары мен
Түркия халқы арасында тіл және діл ... ... ... ... ... ... рет ... Өзгерістер Түркістан Ұлттық
Одағының шешімдерібойынша жасалды.1927 жылдың маусым ... ... ... ... бастапқыда З.Уәлиди Тоған мен Абдулкадир Инан
басқарды.Олардың саясаттан қол үзіп, ... ... ... ... 1928 ... ... айында шыққан 16-санынан 27-санына дейін Осман
Қожаоғлы мен Междеддин Ахмет ... ... ... ... ... ... ... Междеддин Ахмет пен Насырдың қолында болды. Журнал
1931 жылы ... ... ... ... шешімі бойынша жабылды.
Байқауымызша, Шоқай іс жүзінде бұл журналды тікелей ... жоқ. ... ... Түркістан» журналын Шоқай шығарған журналдар арасында
көрсету қате болмас. ... ... ... ... ... баспасөз
органы ретінде шығып тұрды. Одақ жетекшілері Тоған мен ... ... ... келуінде орасан зор еңбегі болғандығы шындық. Сондай-ақ,
Тоғанның 1928 жылы басшылықтың ... ... ... ... Шоқайдың бір өзі көтеруге мәжбүр болғанын да ... ... да, 1929 жылы ... ... қатар Түркістан Ұлттық
Одағының баспасөз органы ретінде Берлинде «Яш Түркістан» атты екінші бір
журналдың шыға ... ұйым ... ... ... ... болғандығын көрсетеді. Тахир Чағатай да ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде қамти алмағаны үшін
«Яш Түркістан» журналының шыға бастағанын айтады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұстафа Шоқай және тұтас Түркістан идеясы51 бет
Мұстафа Шоқай өмірі9 бет
Мұстафа Шоқай. Саяси сауаты9 бет
Мұстафа Шоқай.Өмірі.Зерттелуі51 бет
Мұстафа Шоқайдың қоғамдық-саяси қызметі11 бет
Мұстафа Шоқайұлының Тәуелсіздік жолындағы саяси қызметі34 бет
Мұстафа Шоқайұлының қоғамдық –саяси қызметі22 бет
Әлем таныған тұлға – Мұстафа Шоқай25 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Алашорда10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь