Банктік қызметтегі несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз ету

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 БАНКТІК НЕСИЕНІҢ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ...6
1.1 Несиенің мәні мен маңызы. Несиелендіру жүйесі және оның элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Несиенің қайтарымдылығының мәні мен маңызы және несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету формалары ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.3 Банктік несиенің қайтарымдылығының қамсыздандырудың шетел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

2 БАНК ҚЫЗМЕТІНДГІ НЕСИЕЛЕРДІҢ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ...31
2.1 Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау . коммерциялық банкте несиелік портфельді басқарудың негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
2.2 Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің негізгі формасы ретіндегі кепіл түсінігі, түрлері және кепілзат механизмі ... ... ... ... ..38
2.3 Банктік кепілдік түсінігі, кепілдік түрлері және олардың берілу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

3 НЕСИЕ ТӘУЕКЕЛІН ЖӘНЕ НЕСИЕНІҢ ҚАЙТАРЫМДЫЛЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ФОРМАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ60
3.1 Несиелік тәуекелді басқару әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
3.2 Банктік тәуекелдерді басқарудың кезеңдерін, тиімділігін көтеру жолдарын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...79

ҚОСЫМША А . Кепілдіктер мен кепілдемелер мөлшерлемелері ... .81
ҚОСЫМША Б . Несиелік тәуекелді бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...83
КІРІСПЕ

Әлемдік қаржы дағдарысына қарсы таяу арада қабылданған ҚР Үкіметі, Қазақстан Ұлттық банкі және ҚР-ғы қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарының қызметін реттеу және қадағалау жөніндегі агенттігінің 2009-2010 жж арналған экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыруға байланысты бірлескен шаралар жоспарын іске асыру механизмдерінде қарастырылған қаржы секторын тұрақтандырудың басты бағыттары айқындалды, соның ішінде екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру, олардың сыртқы қарыздарды алуын әрі қарай шектеу шараларын қабылдау, Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына сәйкес қызмет етіп отырған банктердің активтерінің жіктелім тәртібін оңтайландыру және жүйе құраушы екінші деңгейдегі банктердің жай және артықшылықты акцияларын сатып алу арқылы, сондай-ақ оларға субординирленген займдар беру арқылы қосымша капиталдандыру шаралары көзделген.
Аталмыш жоспарды іске асыру мақсатында белгіленген шаралардың ең бастысы Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерін басқарудың бүгінгі күнге сай еместігін және оның тиімсіздігін нақты көрсетіп отыр.
Диплом жұмысының өзектілігі.Екінші деңгейлі банктердің қаржы нарығындағы алатын орны ерекше болып келеді. Ұлттық табыс пен қоғамдық өнімді және өндіріс процесінде туындайтын несиелік қатынастардың мәні, банктік несиенің өндіріске және елдің экономикалық келешектің үздіксіз дамудың ынталандыруына белсеңді әрекет етуін дәлелдейді. Сонымен бірге, банктердің республиканың инвестициондық процесіне қатысуына, қазіргі уақытта экономикадағы несие қайтарымдылығына қатысты мәселелердің сақталуына байланысты жол бермейді. Макроэкономикалық деңгейде саяси және әлеуметтік-экономикалық факторлардың әсері салдарынан, несиелік қатынастардың «дағдарыс» себептеріне несиелендіру тәртібінің жетілдірілмегендігін, елдің қаржы саласына жағымсыз әсер туғызған, банктердің негізсіз несиелердің ұсынғанын жатқызуға болады. Елдің тұрақты дамуы үшін және өндірістік секторларды банктік несиелендіруді кеңейту мақсатында мезгілінде несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз ету мәселелерін шешу өте маңызды және өзекті болып табылады. Қарыз алушыларға несиені бере отырып, банктер өздерін қауіпқе төдіреді. Осыған орай банктік несиелендіру зерттеу процесіне одан әрі көңіл бөлуге және оның мәнін қайта қарастыруға, несиелік қатынастар субъектілерінің өздерінің міндеттемелерін орындаудағы жауапкершіліктерін және рөлдерін күшейту механизмді іздестіру қажеттілігі туындайды. Осыдан жұмыстың өзектілігін байқауға болады.
Жұмыста қазіргі мынадай ғылыми мәселелерді шешу көзделген. Коммерциялық банктер нарықтық экономика жағдайында клиенттермен несиелік қарым-қатынастарды құрастырғанда, көптеген қиын міндеттерді шешеді. Олардың барлығы да үлкен несиелендіру үрдісінде көрініс табады. Несиелендіру – бұл банктердің маңызды операциялардың бірі болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. ҚР Президентінің 2007 жылғы Қазақстан халқына арнаған «ЖАҢА ӘЛЕМДЕГІ ЖАҢА ҚАЗАҚСТАН»атты Жолдауы.
2. Банк қызметі туралы: ҚР құқықтық актілер жиынтығы.- Алматы: Юрист, 2005.- 177 б.
3. Диана МакНотон. Банки на развивающихся рынках. М:1994.-Т.1,2.
4. Жалпы экономикалық теория: оқулық / Ө. Қ. Шеденов; т.б. Ақтөбе. 2004.- 455 б.
5. Б. Зиябеков Банк-экономиканың өзегі ғана емес, мемлекеттің діңгегі болуы керек, Жаңа ғасыр.- 2006.- №2.- 36-38 б.
6. Қазақстан халқының экономикалық белсенділігі 1997-2006: статистикалық жинақ, ред. басқ.: Қ. Әбдиев; Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі.- Алматы: Қазстатақпарат, 2005.- 100 б.
7. Қазақстан экономикасының нақты секторындағы баға : Статистикалық анықтамалық / жауапты ред.: Н. Кривко, Л. Горовых ; ауд. К. Н. Омарбекова;ред. Қ. Әбдиев.- Алматы, 2003.- 218 б.
8. А. ЛащевМакроэкономика СПб. [и др.]: Нева : ОЛМА Медиагрупп, 2006.- 256 с
9. Н. Мамыров Макроэкономика: Оқулық Алматы: Экономика, 2003.- 432 б.
10. Н. Мамыров Ұлттық экономика: даму және кадр сапасы: [Көкейкесті]// Егемен Қазақстан.- 2005.- 22 маусым.- 3 б.
11. Б. Мананов Халықаралық экономикалық статистика [Мәтін]: оқу құралы Алматы: Экономика, 2004.- 184 б.
12. С. Мақыш Коммерциялық банктер операциялары: оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2002.- 229 б.
13. О. Сәбден ХХІ ғасырға қандай экономикамен кіреміз Алматы: Қазақстан, 1997 ж.- 192 б.
14. Г. Сейткасымов Шаяхметова К.О., Абдраимова Г.Т. Бухгалтерский учет и отчетность в банках. Алматы, Қаржы-Қаражат,2000
15. К. Шаяхметова Банктік тәуекелдер: Оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2004 – 78бет.
16. Ә. Шелекбай Банк ісіндегі тәуекел-менеджмент, оқу құралы Алматы Экономика – 2007, 18-39 беттер.
17. Қаржылық менеджмент, Алматы 2007, 26 б.
18. Несиелік тәуекел менеджментінің мазмұны мен құрылымы // Қазақстанда экономикалық ой-сананың дамуы: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Экономика, 2006. – 132-140 бб., 0,65 б.т.
19. Банктердің несиелік тәуекелді басқарудағы рөлі мен қызметі // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі: Халықаралық ғылыми–тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2007.- 1 бөлім. – 245-248 бб., 0,5 б.т.
20. Банктің несие тәуекелдігін басқару жүйесі // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі: Халықаралық ғылыми–тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2007.- 1 бөлім. – 248-253 бб., 0,62 б.т.
21. Коммерциялық банктердің несиелік саясатының экономиканың дамуына ықпалы // ҚазЭУ хабаршысы. – 2008. - №2 (62). -238-242 бб., 0,6 б.т.
22. Қазақстан Республикасында екінші деңгейдегі банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеуі // Аграрлық нарық проблемалары. – 2008. . -№1. -40-44 бб., 0,6 б.т.
23. VaR әдіснамасы көмегімен банктік несие тәуекелін өлшеу// «Вестник КЭУ: экономика». – 2009. - №2. - 101-104 бб., 0,5 б.т.
        
        ДИПЛОМдық жұмыс
Тақырыбы:
5В050900 - мамандығы бойынша
Мазмұны
Кіріспе.................................................................................
3
1 Банктік несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің теориялық және әдіснамалық ... ... мәні мен ... ... ... және оның ... ... қайтарымдылығының мәні мен маңызы және несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету формалары......................................
1.3 Банктік несиенің қайтарымдылығының қамсыздандырудың шетел тәжірибесі............................................................................
6
6
13
24
2 Банк ... ... ... ... ету ... ... ... алушының несиелік қабілетін бағалау - коммерциялық банкте ... ... ... негізі......................................
2.2 Несие қайтарымдылығын қамтамасыз етудің негізгі формасы ретіндегі кепіл түсінігі, түрлері және кепілзат ... ... ... ... ... ... және ... берілу механизмі......................................................................................................
31
31
38
49
3 Несие тәуекелін және Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары......
3.1 Несиелік тәуекелді басқару әдістері...........................................
3.2 Банктік тәуекелдерді ... ... ... ... ... жетілдіру.............................................................
60
60
71
Қорытынды......................................................................
77
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі..................................
79
Қосымша А - Кепілдіктер мен кепілдемелер мөлшерлемелері.........
Қосымша Б - Несиелік тәуекелді бағалау...........................................
81
83
Кіріспе
Әлемдік қаржы дағдарысына қарсы таяу ... ... ҚР ... ... ... ... және ҚР-ғы қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарының қызметін реттеу және қадағалау жөніндегі агенттігінің 2009-2010 жж арналған экономиканы және ... ... ... байланысты бірлескен шаралар жоспарын іске асыру механизмдерінде қарастырылған қаржы секторын тұрақтандырудың ... ... ... ... ішінде екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру, олардың сыртқы қарыздарды алуын әрі қарай ... ... ... ... ... есеп беру ... сәйкес қызмет етіп отырған банктердің активтерінің жіктелім тәртібін оңтайландыру және жүйе құраушы ... ... ... жай және ... ... ... алу арқылы, сондай-ақ оларға субординирленген займдар беру арқылы қосымша капиталдандыру шаралары көзделген.
Аталмыш жоспарды іске асыру мақсатында белгіленген шаралардың ең ... ... ... ... ... тәуекелдерін басқарудың бүгінгі күнге сай еместігін және оның тиімсіздігін нақты көрсетіп отыр.
Диплом жұмысының өзектілігі.Екінші деңгейлі банктердің ... ... ... орны ерекше болып келеді. Ұлттық табыс пен ... ... және ... процесінде туындайтын несиелік қатынастардың мәні, банктік несиенің өндіріске және елдің экономикалық келешектің үздіксіз дамудың ынталандыруына белсеңді әрекет етуін ... ... ... банктердің республиканың инвестициондық процесіне қатысуына, қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... байланысты жол бермейді. Макроэкономикалық деңгейде саяси және әлеуметтік-экономикалық факторлардың әсері салдарынан, несиелік қатынастардың себептеріне несиелендіру тәртібінің ... ... ... саласына жағымсыз әсер туғызған, банктердің негізсіз несиелердің ұсынғанын жатқызуға болады. Елдің тұрақты дамуы үшін және өндірістік секторларды ... ... ... ... мезгілінде несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз ету мәселелерін шешу өте маңызды және өзекті болып табылады. Қарыз алушыларға несиені бере отырып, ... ... ... төдіреді. Осыған орай банктік несиелендіру зерттеу процесіне одан әрі көңіл бөлуге және оның мәнін қайта қарастыруға, несиелік ... ... ... ... ... жауапкершіліктерін және рөлдерін күшейту механизмді іздестіру қажеттілігі туындайды. Осыдан жұмыстың өзектілігін байқауға болады.
Жұмыста қазіргі мынадай ... ... шешу ... ... ... ... ... жағдайында клиенттермен несиелік қарым-қатынастарды құрастырғанда, көптеген қиын міндеттерді шешеді. Олардың барлығы да үлкен несиелендіру үрдісінде ... ... ... - бұл ... ... ... бірі ... табылады. Ол субъектілердің несиелендіру үрдісіне көз қарастарын, несие берушілер мен қарыз алушылардың қарым-қатынастарын, қарыз ... ... ... ... ... ... ету ... борыштың пайда болуы сияқты мәселелерді қамтиды.
Тақырып бойынша қазіргі ахуалды бағаласақ, Қазақстандық коммерциялық банктер үшін ... ... ... ... ... яғни ... несиелік қоржындарында мерзімі өткен және күмәнді несиелердің үлесі дамыған ... ... ... есе ... отырғандығы жасырын емес. Сондықтан да, кез-келген ҚР екінші деңгейдегі банктердің қызметінің тиімділігі және жалпы еліміздің банк секторының тұрақтылығы несиелік ... ... ... тікелей байланысты, әсіресе қазіргі қаржы дағдарысы жағдайында оның маңыздылығы арта түсуде.
Демек, Қазақстандағы екінші деңгейдегі ... ... ... ... арттыруға арналған және бүгінгі банктік сектордың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуді мақсат етіп қойған бұл ... ... ... - ең ... ... ... орын алатыны ешқандай да күмән тудырмайды.
Ендеше, Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің несиелік-тәуекел менеджментінің ... ... ... ... аталған мәселелердің бүгінгі күнге дейін оң шешімін таппай отырғаны және олардың отандық ғылыми жұмыстарда терең де жете ... ... бұл ... ... тақырыбын таңдауға себеп болды.
Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің несиелік-тәуекел менеджментінің тиімділігін арттыруға байланысты өзекті мәселелер, өз кезегінде диссертациялық ... ... ... болып және басты міндеттерін анықтап отыр.
Зерттеу жұмысының мақсаты - банктік қызметтегі ... ... ... ету нысандарымен және әдістермеін танысу болып табылады.
Қойылған мақсатқа жету мынадай міндеттерді шешуді көздейді:
* несиенің экономикалық ... ашу, ... ... ... несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нысандарының теориялық негіздерін білу;
* отандық банктердің несиелерді қамтамасыз ету нысандарына талдау ... ... ... ... ету ... мәселелерімен және даму перспективаларымен танысу;
* Қазақстандағы ЕДБ-дің несиелік қоржынының сапасын басқару ықпалына баға беру;
* проблемалық несиелерді айқындау және ... ... ... баға ... екінші деңгейдегі банктердің жиынтық несие тәуекелін болжау әдістерін ұсыну.
Зерттеу пәніне: Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қатынастар жиынтығы жатады.
Зерттеу обектісіне:Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету жүйесі жатады
Зерттеудің теориялық және ... ... ... ... және ... ... қазіргі кездегі отандық және шетелдік экономистердің несие ... ... ету ... орын ... ... туралы зерттеулері пайдаланылды.
Зерттеудің ақпараттық және статистикалық базасы. Зерттеудің статистикалық және ... ... ... ҚР ... ... және ҚР ... ... агенттігінің ақпараттық бөлімшелерінің статистикалық және есептік деректері, нормативтік құжаттары, ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктерінің жылдық есеп деректері, түрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... қайтарымдылығын қамтамасыз ету жүйесі жайлы сұрақтарды қамтитын жергілікті және ... ... ... және т.с.с. пайдаланылды.
Сонымен қатар, ғылыми жұмыста көрсетілген төмендегідей шетелдік экономистердің ғылыми еңбектері (О.И.Лаврушин, В.А. Кудрявцев, Е.В. Кудрявцева, К.Р. ... Г.Г. ... ... ... В.М.Усоскин, Е.Ф.Жуков, Э.А.Уткин, Е.Б.Ширинская және т.б.) және отандық экономист-ғалымдардың (Ғ.С. ... ... Ұ.М. ... О.Б. ... Ш.Р. ... Г.Т. Қалиева, С.Б. Мақыш, Л.П. Корнилова, И. Новиков және т.б.) еңбектері пайдаланылды.
Құқықтық негізіне: ҚР Президентінің заңдары мен заң күші бар ... ҚР ... ... және ҚР ... қадағалау агенттігінің нормативтік құжаттары мен актілері және әр түрлі ... ... ... ... ... ... Дипломдық жұмыста жасалған қорытындылар мен ұсыныстар екінші деңгейдегі банктердің несиелік қызметтерінде болашақта пайдалануы мүмкін.
Жұмыстың құрылымы. Жұмыстың құрылымы ... үш ... ... ... ... ... және ... тұрады
1 Банктік несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің теориялық және әдіснамалық негіздері
1.1 Несиеніңмәні мен маңызы. Несиелендіру жүйесі және оның ... - ... ... ... ... экономикалық дамудың ажырамас элементiн бiлдiредi. Оны барлық шарушылық субъектiлерiмен қатар, мемлекет те, үкiмет те, ... жеке ... да ... ... ... болуын өнiмдердi өндiру сферасынан емес олардың айырбас сферасынан iздеу қажет. Тауар айырбастау - бұл тауардың бiр қолдан екiншi қолға ітуiн ... ... ... де, ... айырбас кезiнде несиеге байланысты қатынас туындайды.
Құнның қозғалысы - бұл несиенiң қозғалысының кiндiгiн сипаттайды. Несиелiк қатынастардың пайда болатын экономикалық негiзiне ... ... ... ... ... ақша ... түсiнедi. Бiр жағынан қарағанда бұған деген негiз де бар ... ... ... ... қарыз кібiне ақшалай түрде берiлуде. Бiрақ, бұл жерде ақша мен ... ... ... ... ... қатынастарды түсiндiретiнiн естен шығаруға болмайды.
Сонымен қатар, несие мен қаржы ... бiр ... да аз ... несие - бұл ақшалай қажаттың екi ... ... яғни ... ... берiлуiн және уақыт іткен соң қайтарылуын баяндаса, ал қаржы - сол ... бiр ... ... ... яғни ... дотация, субвенция, субсидия түрiнде берiлсе олар қайтарымысыз сипатқа ие.
Несие - бұл пайыз ... және ... ... ... ... ... берiлетiн ссудалық капитал қозғалысы.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға ітуiн қамтамасыз ете отырып, ... ... мен ... ... ... несиелiк қатынасты бейнелейдi. Несиенiң көмегiмен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос қаражаттары мен ... ... жүйе ... жинақтала отырып, уақытша және ақылы негiзде пайдалануға берiлетiн ссудалық капиталға айналады.
Несие мен ссуданың арасында да ізара айырмашылық бар. ... - бұл ... ... ... кізi ... ... ... қатынастарды ұйымдастырудың әр түрлi формаларының болуын және сондай-ақ олардың ... бiр ... ... кең ... ... Ссуда - бұл ссудалық шот ашумен байланысты қалыптасатын несиелiк қатынастарды ұйымдастырудың бiр ғана формасын ... ... ... ... несие - кәсiпорындар, ұйымдар және бiрлестiктер, сондай-ақ халық ... ... ... құру және ... ... ... тілеу шартында белгiлi бiр мерзiмге уақытша пайдалануға беру ... ... ... ... ... заты сияқты, несие құрылымы бiр бiрiмен ізара байланысты элементтерден тұрады. Мұндай элементтерге ең ... ... ... ... ... Несиелiк мәмiле бойынша несиелiк қатынастар субъектiсiне қарыз берушi және ... ... ... ... - ... ... несиелiк қатынастың бiр жағы. Қарыз берушi - бұл уақытша пайдалануға қарыз берушi субъектiлер болып табылады. Қарыз ... ... ... емес ... ... ... ... және халық жатады.
Қарыз алушы - бұл несиенi алушы және оны ... ... ... ... ... жағы. Борышқор және қарыз алушы бiр бiрiмен жақын сіздер болғанымен де, олардың түсiнiктерi әртүрлi. Мысалға, кәсiпорын немесе жеке азаматтардың ... ... ... т.б. ... ... ... ... бiрақ, бұл жерде ешқандай да несиелiк қатынас туындамайды. Борыш бұл тек қана экономикалық қатынасты емес, сондай-ақ адамзаттық қатынастар ... ... ... - бұл өте ... ... Ал, ... алушы - бұл қосымша қаражатқа деген сұранысы бар тұлға.
Қарыз берушi және қарыз алушымен қатар несиенiң ... ... ... ... де жатады. Беру объектiсi - бұл құнның ерекше білiгi, яғни қарызға ... ... ... ... экономикадағы орыны мен рөлi, оның атқаратын қызметтерiмен сипатталады. Жалпы несие экономикалық категория ретiнде тімендегiдей ... ... ... бөлу;
* айналыс шығындарын үнемдеу;
* айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру;
* капиталдың шоғырлануын жеделдету
* ғылыми-техникалық прогресстi ... ... бөлу ... кез ... ... ... экономикасының толық қанды жұмыс жасауына із үлесiн қосады. ... бұл ... ... экономикалық жүйенiң бiр саласынан екiншi бiр саласына капитал ағымы болады. Несиенiң бұл ... ... ... білу ... ... ... ... әкiмшiлiк негiзде жүргiзiлсе, ал салалар мен аймақтар арасындағы ... ... ... арқылы, яғни ол нарықтық механизм негiзiнде жүзеге асырылады.
Несиенiң ... ... ... ...... асуы ... экономикалық мәнiнен туындайды. Шаруашылық субъектiлерiндегi ақшалай қаражаттардың түсуi мен ... ... ... ... ... кей ... қаржылай ресурстарға деген қажеттiлiктi туындатады. Мiне, сондықтан да мұндай жағдайларда қарыз алушылардың барлық категориялары іздерiнiң меншiктi ... ... ... ... ... үшiн ... ... Бұл дегенiмiз капитал айналымын қамтамасыз етiп қана қоймай, айналыс ... ... де ... жасайды.
Ал, келесi қызметi, яғни несиенiң айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыруы. Қазiргi несиелiк шаруашылықта мұндай ... ... ... мүмкiндiк бар. Бұл қызметi iске асу процесiнде тек қана ... ... ... ... ... ақшалардың уақытша орнын ауыстыра отырып, ақша айналысын да жылдамдатады. Несиенiң бұл ... ... ... ... ... несиелiк карточкалар кімегiмен жүзеге асырылады. Несиенiң бұл қызметi ... ақша ... ... мен ... ... ақша ... және ... айналымына да ықпал етедi.
Капиталдың шоғырлану процесi қызметi экономиканың тұрақты дамуына жағдай жасау үшiн маңызды болып табылады. ... ... ... ... бұл ... ... ауқымын ұлғайта отырып, пайда алуға мүмкiндiк бередi.
Несиенiң ғылыми-техникалық прогресстi жеделдету ... ... ... ... қаржыландырумен сипатталады. Сондықтан да, несиенiң кімегiнсiз кіптеген ғылыми-зерттеу орталықтарының (бюджеттiк қаржыландыруда отырғандардан басқалары) жұмыс ... ... ... ... несие індiрiске ғылыми технологияларды жаңалық ретiнде енгiзу үшiн де аса қажет болып табылады. Себебi, ондай шығындар бастапқыда кәсiпорынның қаражатымен, оның ... орта және ұзақ ... ... ... ... ... формалары, оның құрылымымен және белгiлi бiр дәрежеде несиелiк қатынастардың мәнiмен ... ... ... формасы - бұл несиелiк қатынастар құрылымының, олардың негiзгi қызметтерiнiң яғни, әр ... ... және iшкi ... ... ... ... кірiнiсiн бiлдiредi.
Несие берушiлер мен қарыз алушылар арасындағы байланыстар қалай ізгергенiмен де, несиенiң формасы сол күйiнде сақталады. ... екi ... бар: ... ... ... тауар түрiнде берiлетiн несиенi - коммерциялық, ал ақша түрiндегi ... - ... ... ... ... осы екi ... тәжiрибеде қолдануынан туады.
Коммерциялық несие - бұл қарыз берушiнiң қарыз алушыға қарызға берген тауарын бiлдiредi.
Коммерциялық несие - бұл вексель ... ... ... ... болған, экономикадағы несиелiк қатынастардың алғашқы формасы. Несиенiң бұл формасының басты мақсаты - тауарлардың іту ... ... ... одан ... ...
Мұнда қарыз алушы да және оны берушiлер ретiнде кәсiпкерлер мен бизнеспен айналысатындар бола алады. Коммерциялық несие кібiне тауарды сатып алушыда ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, айналыс құралы ретiнде, қарыз алушының кірсетiлген соманы уақытында тілейтiндiгiн куәландыратын арнайы қарыздық мiндеттеме - вексель ... ... ... банктiк несиеден айырмашылғы төмендегiдей:
* қарыз берушi рілiнде банктiк мекемелер емес, яғни тауар немесе қызметтi сатумен айналысатын кез ... ... ... бола ... ... ... тек қана ... формасында берiледi;
* қарыз капиталы інеркәсiптiк немесе сауда капиталымен байланысты;
* коммерциялық несиенiң орташа құны сол ... ... ... ... ... ... ... қарыз берушi мен қарыз алушы арасындағы несиелiк мәмiленiң заңи ... ... ... бұл ... үшiн тіленетiн ақы тауар бағасының құнына қосылады.
Қазақстанда тұтыну несиесi кеңiнен дамып ... ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесiнiң мынадай түрлерi қолданылуда:
* автомобилдiк несие;
* ұзақ мерзiмде пайдаланылатын тауарлар сатып алуға берiлетiн несие;
* тұрғын үйдi жіндеу жұмыстарына ... ... ... ... ... (оқу, ... демалу және т.с.с) берiлетiн несие
Мұнда автомобильдiк несие бойынша жаңа және жүрiлген ... банк ... ... алуға болады.
ұзақ мерзiмде пайдаланылатын тауарларға мыналар жатады:
* жиһаз;
* сантехника;
* ... ... ... ... және ...
* ... да ... тауарлары.
Тұрғын үйдi жөндеу жұмыстарына: үйдiң iшiнде және сыртында құрылыс және басқа да жіндеу жұмыстарын жүргiзу жатады.
Банктiк несие - бұл ... ... ... ... ... ... ... несиенi бiлдiредi.
Банктiк несие - бұл экономикадағы кеңiнен тараған несиелiк қатынастардың формасы болып табылады. Банктiк несие бойынша несиелiк ... ... ... шарт ... несиелiк келiсiм жатады. Банктiк несиеде несие берушi: банк және ... ... ... болса, ал қарыз алушылар ретiнде: кәсiпкерлiкпен немесе бизнеспен шұғылданатын қаржы ресурстарына ... ... бар кез ... ... ұйым ... табылады. Мұндағы қарыз берушiнiң басты мақсаты - бұл ... ... ... алу.
Несиенiң түрлерi коммерциялық және банктiк несиеден туындайды.
Коммерциялық банктер өздерiнiң клиенттерiне әр түрлi несиелер бередi. Олар ... ... ... жiктеледi:
* Қарыз алушылар категорияларына қарай:
* Қаржылық институттарға берiлетiн несиелер:
* мақсатты қорларға;
* банктерге;
* қаржы-несиелiк мекемелерiне.
* Қаржылық емес агенттерге берiлетiн несиелер:
* інеркәсiп ... ауыл ... ... дайындау ұйымдарына;
* жабдықтау-сату ұйымдарына;
* кооперативтерге;
* жеке кәсiпкерлерге.
* Тұтыну мақсатына берiлетiн несиелер.
* Мерзiмiне қарай:
* ... ... (1 ... ... орта ... (1 ... 3 - 5 жылға дейiн);
* ұзақ мерзiмдi (5 жылдан жоғары).
* ... және ... ... ... негiзгi қорларға жұмсалатын;
* айналым қаражатына жұмсалатын.
* Қамтамасыз ету дәрежесiне қарай:
Қамтамасыз етiлген:
* кепiл-хатпен,
* кепiлдемемен;
* ... ... ... (бланктiк)несиесi.
* Қайтарылу дәрежесiне қарай:
1)Стандартты несие - қайтарылу уақыты жетпеген, бiрақ ... ... ... жоқ ... Күмәндi несиелер - қайтарылу уақыты кешiктiрiлген, мерзiмi ұзартылған және банк үшiн тәуекел туғызатын несиелер. Соңғы қабылданған активтердiң жiктеу ережесiне ... ... ... ... ... 1-санатты күмәндi, 2-санатты күмәндi, 3-санатты күмәндi, 4-санатты күмәндi, 5-санатты күмәндi.
* ... ... - ... ... ... мерзiмi іткен ссудалар шотына жазылған несиелер.
* ... ... ... ... ... ... валютасында.
* Берiлу шартына қарай:
1. Тұтыну несиесi - бұл жеке тұлғаларға тұтыну тауарларын сатып алу үшiн және ... ... ... ... несие.
2. Ипотекалық несие - бұл қозғалмайтын мүлiктердi (тұрғын үйдi, індiрiс ғимараттарын, жердi және ... ... ала ... ұзақ ... ... ... Овердравт несиесi - клиенттiң шотынан қаражатты шегеру, дебеттiк қалды бойынша берiлетiн қысқа мерзiмдi несиенiң формасы.
4. Овернайт несиесi - ... ... ... бiр ... ... банкаралық несиенiң түрi.
5. Онкольдық несие - ... ... ... ... ітелетiн қысқа мерзiмдi несие.
6. Банкаралық несие - банктердiң бiр-бiрiне беретiн ...
7. ... ... - тез iске ... бағалы заттарды немесе бағалы қағаздарды кепiлге алып, берiлетiн ... ... ... - ... ... ... байланысты берiлетiн несие.
9. Рамбурстық несие - шикiзаттарды iшке алып кiру және ... ... және ... ... ... шығару тәжiрибесiнде пайдаланылатын несие.
10. Сенiм несиесi - банктiң сенiмiне кiрген, тілем қабiлетi жоғары клиенттерге берiлетiн несие.
11. ... ... - ... қаржыландыру уақыты мен түсiмдi алу мерзiмi арасындағы уақыт бойынша алшақтықты жабуға ... ... ... ... қарай:
* меншiктi айналым қаражаттарын толықтыруға;
* материалдық запастар жиынтығы мен індiрiс ... ... ... ... ... ... экспорттау мен импорттауға;
* азаматтардың жеке қызметтерi үшiн шикiзаттар, материалдар, құралдар және басқа да мүлiктер ... ... ... және ... ... ... және демалыс үйлерiнiң кiрiстерi мен шығыстары ... ... ... ... ... қаржыландыруға;
* тез ітелетiн тиiмдiлiгi жоғары шараларға.
Несие жүйесi - ... ... ... және коммерциялық) және банктiк операциялардың жекелеген түрлерiн ... ... ... емес ... жиынтығы.
Несие жүйесi ұғымы банк жүйесiне қарағанда кеңiрек, яғни мұнда ізге де несиелiк мекемелер қамтылады. Әр елдiң ізiндiк ерекшелiгене ... ... ... банк ... құрылымы қалыптасады. ҚР-ғы несиелiк жүйе екi буыннан тұрады: бiрiншiсi - банктiк жүйе, ал екiншiсi - парабанктiк ... емес ... ... ... ... ... құрылымы тімендегiдей сызбамен берiлген.
Несие жүйесiнiң құрылымдық элементтерiнiң мазмұынын сипаттамайтын, оның иерархиялық құрылымы 1-кестеде берiлген.
Кесте ... ... ... ... ... деңгейi
Мекеме аты
Бөлiмшелер аттары
Мекеменiң қызметi
Несие жүйесi
Банк жүйесi
I.
Ұлттық банк
Орталық аппарат
ұлттық банктiң облыстық басқармалары
* Ақша айналысын және қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... ... ... ... кірсету.
* Алтын-валюта резервiн басқару.
* Ақша-несиелiк реттеу
II.
1. Екiншi
деңгейдегi банктер
2. Маман-
данған ... ... ... ... ... ... ... түрде кірсету
Банк көрсететiн қызметiнiң жекелеген түрiне ғана маманданған
Пара- банк ... емес ... ... ... және ... қызмет кірсету.
IV.
Пошта-жинақ мекемелерi
Орталық аппарат (АҚ Қазпошта).
Бөлiмшелерi
Халыққа несие-есеп айырысу қызметiн кірсету, ұсақ салымдарды тарту
1990 жылы Қазақстан Республикасы өз ... ... ... ... ... талаптарына сай келетiн меншiктi банк жүйесiн құруға бетбұрыс жасады.
1990 жылы желтоқсан айында қабылданған "ҚазКРО-ғы банктер және ... ... ... алғашқы заң Қазақстандағы банктiк реформаны жүргiзудiң бастапқы кезеңдерiн қамтиды.
Бұл банктiк реформа ... ... 1995 ... ... "Қазақстандағы банктiк жүйенi реформалау" бағдарламасына сәйкес жүзеге асырылды.
1.2 Несиенің қайтарымдылығының мәні мен маңызы және ... ... ... ету ... ... ... несиелік процесті ұйымдастыруға қойылатын талаптарды қағидаларды қатаң қолданумен жүзеге асырылады. Нақты ... ... даму ... ... ... кезеңнің өзіндік ережелерін байланыстуру керек. Мысалы, бағдарламалау кезеңінде ең соңғысы кәсіпорынның бизнес жоспарымен; ұсыну ... ... ... ... пайдалануға бақылау кезеңінде - қарыз алушымен тиімді жұмыс жүргізілуін; қайтару кезеңінде- түсімнің түсуімен, қарызды өтеумен және пайыздық ақшаларды ... ... ... ... ... ... ... қайтарымдылығы мен мерзімділігі;
б) несиелендірудің дифференцирленгендігі;
в) несиенің қамтамасыз етілуі;
г) банктік ссудалардың ақылылығы.
Әрбір ... ... ... ... ... ... ... басқа тауар-ақша қатынастарының экономикалық категорияларынан ерекшелейді. Қайтарымдылықсыз несие қызмет жасауы мүмкін емес, сондықтан да қайтарымдылық несиенің ажырамас бөлігі, оның ... ... ... ... қайтарымдылығы мен мерзімділігі банктер кәсіпорындардың ұйымдар мен ... ... бос ақша ... шоғырландырырумен шартталған. Бұл қаражаттар банкке тиісті емес, және ... ... олар ... нарықтың түрлі сигменттерінен келе отырып, қайтіп сонда (тұтыну, коммерциялық несиелендіру және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... банкке мерзімді депозиттерге ақша қаражттарын салған иелеріне қайтарылатындығында (қайтарылуға дайын болу керек) қаражатар. Сондықтан да банктің ережесі, ... ... мен ... ... ... ... оның ... бойынша мерзімі мен көлеміне сәйкес келу керек. Бұл басты негізгі ... ... ... ... әкеледі.
Мерзімділік қағидасы несиенің қайтарылуына қол жектізуге қажетті формасы болып табылады. Мерзімділік қағидаты алынған несие тек қайтарылып ғана ... ол ... ... ... яғни ... бір ... ... керек. Және де сол мерзімділік несиенің қайтарымдылығының уақыттық анықталғандығы. Несиелендірудің мерзімі қарызға берілген қаражаттың қарыз алушының иелігінде белгілі бер ... ... ... ... Егер ссуданы пайдалану мерзімі бұзылатын болса, онда несиенің мәні де бұзылады ол өзінің тағайындалуын ...
2. ... ... ... банктердің несиені алу сұрақтары бойынша келген клиенттерге бірдей қарамау керек. Ссуда тек мерзімінде қайтаруға ... ... ... ... керек. Сондықтан да несиелендірудің дифференциалданғаны несиелендіру көрсеткіштерінің, яғни келісім шартпен шартталған мерзімде қарыз алушының қарызды ... ... ... және сенімділігін бертін кәсіпорынның қаржылық жағдайы негізінде жүргізілуі керек.
Клиенттің несиеқабілеттілік дәрежесі банк үшін жеке немесе дара ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі несиелендірудің негізігі тәуекелінің бірін ссуданы өтемеу тәуекелін жабады.
Несиенің қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... типі ... болады. Егер ондаған жылдар бойы қызмет ететін, ұзақ және оңтайлы несиелік тарихы бар, нарықта көшбасшы болып табылатын,танымал ... ... ... ірі ... жайында айтылса, онда сұрақтың шешімі бір ғана жолмен шешілуін талап етеді.
Егер жаңадан тіркелген өз ісін ... ... ... ... ... ... қарастырсақ, несиені қамтамасыз етілімсіз ұсынуға болмайды.
Тұтыну несиесін қамтамасыз ету кезіндегі бағыт қызықты, онда несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... өарыз алушыларды іріктеу үшін несиелендірудің скоринг әдісі), және қамтамасыз етілу ссуда алушылылардың белгіленген санаттарын ірікеу болып табылады.
Несиелік скорингтік ... ... ... ... ... ... ... үшін, алғаш рет 40-шы жылдардың басында американдық экономист Д. Дюран ұсынған.
Дюран ұсынған формуласы бойынша,
4. ... ... ... дегеніміз несие алушылардың ақша қаражаттарын өз қажеттіліктеріне уақытша пайдаланғаны үшін төленетін ақысы. Тәжірибеде бұл қағида банктік ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі- бұл өз кезегінде несиенің .
Несиені қайтаруды кепілдендіру жүйесінің толыққанды қызметі үшін кепілді операцияларды ... ... ... ... рөлін, орнын, статусын айқындайтын нормативтік-құқықтық базасын құру қажет. Мұнымен қоса, кепілді қорды құру ... ... ... ... ... ... кепілді қорды функциялау тәжірибесі салымдардың бастапқы сипаттамасын көрсетеді, және ол құрал-жабдықтарды сатып алу мен ... ... ... және тағы басқалары біріктіріледі. Содан соң, қорлар өздерінің қызметінің ... ... ... ... ... ... салымдар есебінен толтырылады.
Потенциалды несие алушының қаржылық жағдайын таладудың әдістемесі мақсатты түрде және ... ... ... ... банк ... ... толық қолданыла алмайды.
Банкпен қолданылатын несиеқабілеттілікті бағалаудағы берілген әдістеменің негізгі жетіспеушілігі болып әрбір фактордың сандық өлшем бірлігінің және оның көрсеткіштер жүйесіндегі ... ... ... ... фактордың маңыздылығы көзбен бағаланады, ал бұл клиенттің несиеқабілеттілігін талдауына барлық бөлімдер үшін бір ... ... ... ... Бұл ... ... мәнін дұрыс бағаламаудың тәуекеліне және несиелеу мүмкіндігі туралы қорытындыны бағалау тәуекеліне әкеледі. ... ... ... несиеқабілеттілігінің рейтингтік бағалауын қолданған жөн, ол берілген коммерциялық банктің саясатына, клиенттің ерекшелігіне, оның ... ... ... ... ... ... әрбір жеке несие алушы көрсеткіштің мәнін анықтауға мүмкіндік береді. Бұдан басқа, несие алушының тиесілі кешендік айналым қаражаттарының құрылымын, дебиторлық және ... ... ... ... ... ... ету ... жүйесінің бөлінбес элементі болып табылады. Несиені қамтамасыз етудің және тәуелсіз жағдайды қалыптастырудың ең кең ... түрі ... ... ... Кепіл ретінде банкпен кез келген мүлік алынады. Бірақ, өкінішке орай, банктің меншігінде кепіл құралдары көп емес, ал ... ... көбі ... өтімділікті болып табылады немесе олардың мемлекеттік тіркелуі болмайды.
Өтімділіктің
қамтамасыз етілуі
Сақтандырудың қамтамасыз етілуі
Жеткіліктіліктің қамтамасыз ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі
Сурет 1. Несиенің қамтамасыз етілуі
Өтімділіктің
қамтамасыз етілуі
Сақтандырудың қамтамасыз етілуі
Жеткіліктіліктің қамтамасыз етілуі
Сақтандыру шартының қамтамасыз етілуі
Өткізудіңқамтамасыз етілуі
Несиенің қамтамасыз етілуі
Несиені қамтамасыз ету ... - ... үшін ғана ... ... ... ... ... клиенттері үшін де маңызды болып табылады. Осылайша, талдау жүргізушілермен несиені алу бойынша ... ... оған 20 ... және орта ... ... мен 10 ірі ... басшылары қатысты. Сұраудың нәтижесі несиені қамтамасыз етудің, бизнес-жоспарды құрудың және жоғары деңгейлі пайыздық ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындардың шығындарға қарағанда несиені алу мүмкіндігі жоғары екендігін көрсетті. Ал немес ... ... таяп ... ірі ... тек сырттан қандай да бір көмек келеді ... ... ... керек.
Экономиканың нақты секторын несиелей отырып, банктер жеткіліксіз кепіл мен жоғары пайыздық ставка кезінде несиені қайтармау мүмкіндігінен шығынға ұшырауы мүмкін, ал ... ... ... ... ... ... банктердің несиені бере алу жағдайы экономиканың нақты секторы үшін тиімсіз.
Несиелердiң қайтарымдылығы айыпақымен, кепiлмен, кепiлдiкпен, кепiлдемемен және заңдармен ... ... ... басқа әдiстермен қамтамасыз етiлуi мүмкiн.
Клиенттiң несиенi қайтаруға жоғары қабiлеттiлiгi мен сенiмдiлiгi болған жағдайда банк несиенi қамтамасыз етусiз-ақ ... ... беру ... ... қабылдауға құқылы.
Банк бiр заемшыға осы заемшының банктерден және банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардан алған заем ... ... ... ... ... ... ... құнынан асып кететiн жалпы сомаға банк кредитiн беруге немесе қамтамасыз етiлмеген шартты мiндеттеменi қабылдауға құқылы емес. ... ... ... ... құны ... жылдың басынан осы кредитті алған күнге дейінгі кезеңге есептеледі.
Кепiл туралы шартпен, сондай-ақ заң ... ... ... ... ... ... ... тыс тәртiппен сауда (аукцион) өткiзу арқылы өз бетiмен өткiзуге құқылы.
Қазіргі кезде банктер несиелендіру процесінде ссудаларды ұсыну мен ... ... ... ... ... ... процесті ұйымдастырудағы жекелеген іс - әрекеттер, олардың ... ... ... ... осы тәсілдердің жиынтығы несиелендірудің механизімі деп аталады.
Несиелендіру механизмінің құраушы элементтері ретінде өзіне келесілерді қосады:
1. ... ... ... ... ... беру және ... ... тәсілдері (несиелендіру элементтері).
3. Несиелендіру әдістері.
4. Несиелік шартты дайындау және шартқа отыру.
5. ... ... ... ... ... жүргізу (несиелік мониторинг).
Несиелендіру механизмінің әр қайсысын қарастырайық:
Қарыз алушының несиеқабілеттілігін талдау кезінде несиелендіру операциясында қарыз алушынның меншік қаражаттарының қатысу дәрежесіне ... ... жөн, ... шаруашалық айналымындағы меншік қаражаттарының шамасы, ұсынылатын несиенің шамасына тікелей әсер етеді, яғни клиенттер класының несиеқабілеттілігінің кешенді көрсеткіштері ... ... - бұл ... ... өзінің өарыздық міндеттемелері бойынша негізгі өарыз бен пайыздық төлемдерді қоса ... ... жіне ... ... ... ... мен міндеттері анықтау мен болжауға байланысты:
- қарыз алушының өзінің қарыздық міндеттемелерімен тез ... ... ... өз ... жүктей алатын тәуекел дәрежесі;
- бұл жағдайда берілетін несие мөлшері;
- ссуданы ... ... ... ... ... термин . Ол белгіленген күнде өтеуі немесе өтемеуі, сондықтан да клиенттің несиеқабілеттілігін сипаттайтын фактордың бірі төлемқабілеттелік, ... ... тар ... ... ... ... (несиеқабілеттілік дәрежесін) анықтау банктер үшін дара немесе жеке несие тәуекелін анықтау процесі, яғни ... ... ... ... ... ссуда тәуекелімен байланысты болып табылады.
Несиелік реформаға дейін (1930ж.) несиеқабілеттілік критерилер жүйесі кеңінен пайдаланылған, оған банкирлер несиеқабілеттілікті, ... ... ... кезінде жүгінген:
1) клиенттің сипаты;
2) қаражаттарды қарызға алу тәсілі;
3) өндірістік қызмет кезінде қаражаттарға ие болу ... ... ... ... ... ... несиелік операцияларды жүзеге асыру шарттары;
7) несиелік операцияның жүзеге асыру қадамдарына бақылау жүргізу ... ... ... ... ұқсас жүйе қолданылады, атауы , онда клиенттерді іріктеу "си" әріпінен басталады.
Егер отандық банктер тәжірибесінің критерилерін толығырақ қарастырсақ:
1) ... ... - бұл ... ... ... ... сол ... саласында қызмет ету ұзақтығы, оның экономикалық көрсеткіштерінің орта салалықтан ауытқуы ("бэтта"коэффициенті), оның несиелік тарихы; іскерлік ... ... ... ... менеджерлерінің басшы ретінде кәсіби қызметінің ұзақтығы, олырдың бұл процесті қалыптастыру кезіндегі бағалануы.
Клиент қарызды қайтармаған кездегі ... ... ... қажет. Банк клиенттің сипаты банктің несиелік саясатына сәйкестігіне көңіл бөлуі қажет, яғни нарықтың банктік сигменттері ... ... ... ... келуі қажет.
2) қаражаттарды қарызға алу тәсілі -бұл клиенттің несиеге өтініш беру құқығы клиенттердің келіссөздер жүргізу, ... ... қол қою ... Егер ... жеке тұлға балса, несиелік қызметкерлер оның әрекетті екендігіне көз жеткізуі қажет (жас шектеулері, сотталмауы, ... ... және т.б.).
3) ... ағымдағы өндірістік қызметі кезінде қаражаттарды таба алу мүмкіндігі.
4) ... ... ... ... екі негізгі жағдайға көңіл аудару қажат:
- қаржылық ревераж коэффициент негізінде бағаланатын капитал жеткіліктілігі;
- несиелендіру операциясына клиенттің капитал салымының дәрежесі.
5) ссуданың ... ... ... қарыз алушының активтерінің құны түсіндереледі және қарызды қайтару көздерінің нақты шамасы (кепіл банктік кепілдеме үшінші тұлғалардың кепілдігі, пайыздарды және ... ... ... сақтандыру).
6) несиелік операцияларды жүргізу шарттарын қарастырған кезде ... ... бөлу ... ... ... саласындағы қарыз алушының қызметі аясындағы, елдегі экономикалық жағдайға болжам;
- саяси факторда ескеру.
Осының барлығы несиелендірілетін ... ... ... ... ... ... жұмыс стратегиясын таңдауға негіз болады.
Сыртқы тәуекелдер критерилерінің өзгерісін ескеру қажет: сыртқы ... ... ... банк ... ... ...
7) бақылауды жүзеге асыру.
Бақылау деп клиенттің ... ... ... ... үшін заңнамалық негіздері түсіндіріледі.
Осы критерилерді жүзеге асыру арқылы несиеқабілеттілікті анықтау ... ... ... ... баға беру ... ... кезектілігін қарастырсақ, келесідей талдау жасау тәртібін ұсынуға ... ... ... ... ... ... алушы менеджментін бағалау;
3) клиенттің қаржылық тұрақтылығын бағалау;
4) қарыз ... ақша ... ... клиент туралы ақпарат жинау;
6) кәсіпорынға шығу арқылы клиент қызметі туралы қорытынды ... ... ... жоғары кәсіби деңгейдегі қаржылық қызметкерлердің болуымен ерекшеленеді, олар аудиторлық фирмамен ресімделген құжаттамаларды ... ол ... ... ... ... ... ...
А) несие тәуекелін статистикалық бағалау әдістері ("Зета",Альтман теңдеуі, Чессер, Д.Дюранның несиелік скоринг техникасы және т.б. моделдер).
б) қаржылық ... ... ... Банк ... ... әлемде қолданылады. Бұл жүйені толық қарастыру арқылы 5 негізгі қаржылық коэффициенттерді ... ... ... Өтімділік коэффициенті. Мұнда ағымдық өтімділік коэффициенттері есепке алынады.
Жалпы ... ... ... = ... ... активтер мен пассивтер талдау бағытына байланысты топтастырылады.
1) қорлардың айналымдылық немесе тиімділік коэффициенті (дебиторлық қарыз, негізгі капитала, активтер және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... береді. Негізгі капиталдың айналымдығы және активтер ұзақ мерзімді несиелендіру кезінде капитал салымдарына ссуда алуға клиенттерге мүмкіндік береді. Несиеқабілеттілікті бағалау ... ... ... ... олардығ айналым қарқыны бағаланады Коэффициент.
2) қаржылық ревераж коэффициенті ол қарыздық көрсеткіш коэффициенті немесе қржылық тұтқа коэффициенті деп аталады. Меншікті капитал мен ... ... ... ... ... арасында қалай бөлінетіндігін көрсетеді.
Компания банкроттыққа ұшыраған кезде банктердің қарызды қайтару мүмкіндігі төмендейді. Қарызды бағалауға ең алдымен ... ... жабу ... ... ... ... жабу = ---------------------------------
Меншікті капитал
Ол негізгі құралдардың қай бөлігі меншікті капитал есебінен қаржыландырылатынын ...
3) ... ... ... ... ... ... тиімділігін көрсетеді. Рентабелділік көрсеткіштерін есептеген кезде таза ... ... ... ... ... ... ... копанияның акционерлік капиталы.
4) қарызды өтеу коэффициенті компанияның ағымдағы қарыздарын ақша қаражаттарын генерациялау жолымен қайтару.
Кәсіпорынның ... ... ... көрсеткіші - несие алушылардың пайыздар мен негізгі қарыздарын қайтару мүмкіндігі.
Нақты талдау жүргізуге ақша ... ... ... ... ... ең қарапайым әдісі болып қарызды қайтару коэффициенті табылады. Бұл еңалдымен ақша ағымы коэффициенті
таза пайда + ... - ... ... ... ақша ... = ... ... кезең ішінде өтелуі тиіс займдар ... ... ... ... бір көрсеткішке ұштасуы мүмкін. Рейтинг балмен анықталады. Балл сомасы кез келген коэффициенттің жіктелімін көбейту жолымен есептеледі, сәйкесінше үлесі пайызбен анықталады (1- 100-150 ... 2- 151- 250 ... 3-251- ... ... кластың кәсіпорындарымен банктер өзінің неесиелік қатынастарын әртүрлі ... ... ... несиеқабілетті қарыз алушыларына коммерциялық банктер белгілі бір шоттар бойынша бланктік қамтамасыз етілуінсіз төмен пайыздық мөлшерлемемен ... ... ...
Екінші кластың ссуда алушыларына банктер қалыпты тәртіппен міндеттемелердің ... етуі ... ... ... ... кластың несиелік ұсынымдары қауіпті тәуекелмен байланысты. Мұндай клиенттерге банктер несие бермеуге тырысады. Егер банк несие беру ... ... ... ... ... шаруашылық органдардың жарғылық қорынан аспауы керек. Пайыздық мөлшерлемесі жоғары тағайындалады.
Несиелерді ұсыну және ссуда бойынша қарыздарды қайтарудың ұйымдастыру-экономикалық ... ... ... ... ... келесі критерилерге байланысты:
Несие берушінің мәртебесі несиенің келесідей жіктелуін көрсетеді:
ресми: ссудалар
бейресми: ... ... және ... да ... ... ... халықаралық ұйымдардың ссудалары.
Ссуданы беру түрлері (ұсыну).
Қолма қол ақша ссудалары (шоттан шотқа аудару немесе қолма қол ... ... ... ... ... алу, ломбардты ссудалар, банкаралық нарықтарда ресурстарды сатып алу, коммерциялық банктердің облигациялары және басқа да қарыздық міндеттемелері);
Қайта ресімдеу ... ... ... ... валютасы.
Ссуданы ұлттық валютада беру;
Несиелендіруші елдің валютасыанда ссуда беру;
Үшінші ел валютасында ссуда ... ақша ... ... ... операция қатысушыларының саны.
Екіжақты мәмілелер;
Көп жақты ("айналық", яғни бір ... ... банк ... ... беруі).
Ссуданың мақсаты мен тағайындалуы.
Капиталды ұлғайтуға (өндірістік қорларды, қорлар өсімін көбейтуге, өндіріс көлемін ұлғайтуға);
Қаражаттарды уақытша толықтыруға ... ... ... өнім кепілдігіне ссудалар;
Тұтынушылық ссудалары (халыққа ұсынылатын несиелер);
Капиталды толықтыруға ссудалар.
Ссудалық шот түрлерін, формалары мен ... ... ... ... және орта ... ... ... ссудалары;
халыққа ссудалар;
банкаралық несиелер;
мемлекеттік органдарды және мемлекеттік бағдарламаларды несиелендіру.
Ссуданы қамтамасыз ету дәрежесі.
кепіл;
кепілсіз ... ... ... ... яғни бір сомамен берілетін;
Несиелік линия.
Несиелендірудің әрбір әдісін қарастырайық.
1. Қалдық бойынша несиелендіру: несие қозғалысы несиелендірілетін объектісі ... ... ... ... ... ... несиелендірілетін құндылықтар қалдығының қозғалысымен байланыстырылады. Қорлардың нормадан жоғары өсімі несиеге деген ... ... ... ... қор ... нәтижесі болып табылады. Несиелендірілетін қорлардың ұлғаюына байланысты ссудаларды ұсыну жүзеге асырылды, ал қалдықтар азайған кезде ссудалар ... ... ... екі ... бар: ... ... және ссудаларды қайтару кезеңі. Несиенің қалдығы бойынша ... ... ... ... ие ... себебі, жоғарылатып құндылықтар мен шығындарды жабуға шаруашылық органдар өзінің меншік қаражаттары есебінен қайтарды.
2. Айналым бойынша несиелендіру: несиенің қозғалысы ... ... ... ... яғни ... ... мен ... қор айналымының бастамасымен аяқталуы болды. Мұнда несие төлемдік сипатқа ие ... ... ... ... ... төлемдерге ұсынылды, ең бастысы қарыз қаражаттарға қажеттілік туындады. ... ... ... ... ... толық айналымы мен сату жоспарымен (тауар айналымы) сәйкес жүзеге асырылды. Бұл ... ... ... жаңа ... ... және алдында берілген несиені қайтару уақыттары бір мерзімге келеді, несиені беру және қайтару.
3. Несиелендірудің жиынтық объектісі: несиелендірудің өтпелі ... ... көп ... және ... объектілерге біркелкі сызба бойынша тек айналым арқылы ұсыну. Бұл жағдайда айналым ... ... ... ... және ... ... несиелендіру формасына ие болды, оған тәжірибе жүзінде шаруашылықтың барлық түрі ауысты. Қазіргі кезде несиелендңрудің бұл ... ... ... деп ... болады, себебі мұнда несиелендірудің айналымдық және қардықтық сипаты бар.
Қазіргі кезеңде бұндай тәртіп бойынша мемлекеттік өндірістік, көлік, құрылыс, ауыл ... ... және ... ... ... ... Айта ... жайт, айналым қалдықты әдіс жекелей ұзық уақыт қызмет ете алмайды, өйткені екі әдіс арасында қарама қайшылықтар бар, сондықтан да ... ... ... ... бір ғана ... ... ... коммерциялық құрылымдарда яғни жеке меншік формаларында коммерциялық банктердің несиелендіруінің басқа да ... ... банк ... сүйене отырып кеңінен пайдаланылады.
Халықаралық банк тәжірибесінде:
Несиені жекелей бөлу әдісі. Бұл әдіс сол ... ... ... ... жаңа ... ... ... негізгі болып саналады. ережеге сәйкес бұл қаржыландыру түрі міндетті түрде келісім шарт арқылы жүзеге ... яғни ... ... шарт ... ... ... ... қатысты белгіленген міндеттемелер жүктеледі.
Несиелік линия ашу әдісі яғни несиелендіру қарыз алушыға банктңің алдын ала ... ... ... қою ... белгілі бір кезеңде ұсынылатын төлемдік құжат арқылы іске асырылады.
Ашық несиелік линия несие ... ... пен банк ... ... ... ... кез келген есеп айырысу ақшалай құжаттарды төлеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... жүргізбей ақ кез келген уақатта ссуда ала алады, алайда банк несиелік лимит шегінде ғана ссуда бере алады. Егер ... ... ... ... анықталса, ссуда беруге шек қою шешімі қабылданады. Несиелік линия қаржылық жағдайы тұрықты клиенттерге ғана ашылады.
Несиелік линияның жаңаратын және жаңармайтын ... ... ... ... линия ашу кезінде ссуданы бергеннен соң және оны қайтарғаннан кейін калиент пен банк арасындағы қарысм қатынастар үзіледі. Жаңартылатын несиелік линия ... ... ... ... ... және ... Несиелік линия сондай ақ мақсатты болуы мүмкін. Егер ол ... бір ... ... бір келісім шарт негізінде жасалған болса, ол бір жыл немесе басқа кезең ішігде жүзеге ... ... ... ұсыну және өтеу үшін клиенттің қажеттілігі мен банктің мүдделеріне ... ... ... ... ... шарттастырады.
Кез келген нақты жағдайда клиентке келесідей шоттар ашылуы мүмкін:
- қарапайым ссудалық шоттар;
- арнайы ссудалық шот;
- нақты есеп айырысу ... ... ... ... ерекшеліктерін қарастырайық.
1. Қарапайым ссудалық шоттар банктік тәжірибеде бір ... ... ... пайдаланылады. Бұл шоттар бойынша қарызды өтеу қарыз алушымен келісілген мерзімде ... ... ... жүзеге асырылады.
Кәсіпорын бірнеше қарапайым ссудалық шоттар аша алады, және олар ... ... ... ... ... ... ұсынылады. Ссуданың мұндай жекелеген есебі банктік бақылауды жүргізуі, уақытылы несиені өтеу үшін қолданылады.
Бірақ қарапайым ссудалық шотты төлемдік сипаттағы ... беру үшін ... ... Бұл ... ... беру ... ... қарызға алынған қаражаттарға қажеттілік туындаған кезде үнемі жүргізіледі. Мұндай тәртіп кезінде несиені өтеуге пайдалану мерзімді міндеттемелік ... ... ... ... ... алушының есеп айырысу шотынан іске асады.
2. Арнайы ссудалық шот ереже бойынша, банктік несиеге үнемі қажеттілігі туындайтын ... ... ... Бұл шот ... ... ... ... несиені әрбір алған кезде құжаттық рәсім қажет емес, ол міндеттеме өтінішін толтыру негізінде беріледі.
Арнайы ссудалық шотты ашу ... ... ... ... есеп ... ... ... бойынша беріледі, ал оларды өтеу арнайы ссуда шоттарына бағыттау жолы арқылы орындалады. Мұнда есеп айырысу шоты көмекші шоттың ролін ... ... ол ... операциялардың айналымы шектелген, бастысыпайданы бөлу мен еңбекақына беру. Ол үшін ... ... ... есеп ... ... ... емес шығындар мен пайданың жоспарлы үлесі бар түсім аударылады. Банкте клиентке ссудалардың көптеген объектілер бойынша, тек бір ... шот ... ... Бірақ клиентке сол шотпен қатар тағы да ... ... ... да ... Бір есеп ... ... ... пайдалану жолымен несиеқабілетті қарыз алушылардың бірінші сыныпты төлемдерін жүргізу іске асады, банктік тәжірибеде бұл шоттарды контокоррентті деп атайды. Бұл шот ... ... ... ең ... ... ... ... бұл шоттың дебеті бойынша клиенттің барлық өндірістік қызметі мен пайданы бөлумен байланысқан төлемдері жүреді, ал кредитінде кәсіпорын пайдасына ... ... ... ... мен ... есептеледі. Кредитті қалдық кәсіпорын айналымында нақты ... ... ... ... ... ал ... ... айналымға банктік несиенің тартылғаны туралы және ол бойынша пайыз алынатындығын білдіреді.
Контокорренттік шоттын ашылуының негізі болып контокорренттік ... ... ... ... ... шарт ... саналады, онда ссуда бойынша максималды қарыз өлшемі, ссуда мерзімі, контокоррент шотында дебиторлы сальдоның болуының шекті мерзімі, ссуданы ... үшін ... ... ... ... ... ... қатар банк пен клиенттің қарауына қарай басқа да жағдайлар жазылады. Контокорренттік шот шетел мемлекеттерінде ... ... ... ... ... механизмін жиынтықта қолдану банктің несиелік портфелінің сәйкес белгіленген табыстылы мен сапалы орындалуына кепіл береді, сонымен қатар қазіргі қаржылық саясатта ... ... ... ... несиелік ұйымның пайда табуы және негізгі қарыз сомасын қайтарудың сенімді жолдарын қамтамасыз етеді
1.3 Банктік несиенің қайтарымдылығының қамсыздандырудың шетел ... ... ... және ... ... уақытында өтеудегі оның сенімділігін талдауда көптеген әдістердің түрлері бар. АҚШ банктерінің тәжірибесінде клиенттердің іріктеу критерийлері ... ... ... қолданылады.
Кесте2
Несиелеудің алты негізгі принципі (алты ережесі)
Мінез
(Character)
Мүмкіншілігі
(Capacity)
Ақша қаражаттары
(Cash)
Қамтамасыз етілуі
(Collateral)
Шaрт
(Conditions)
Бақылау
(Control)
Клиенттің несиелік тарихы.
Басқа несиелеушілердің клиенттің мәліметтерімен байланысты ынтасы
Несиенің ... ... ... ... ... ... ... қол қоятын тұлғалардың саны немесе несие беру бойынша ... ... ... және ... да ... статустағы қарыз алушының құжаттарының көшірмесі. Иесінің заңдылық статусының тарихы; қарыз алушының жүзеге ... ... ... ... ... және ... ... сату көлемі мен дивиденттер.
Қолма-қолды жоспарлаудың жеткіліктігі және өтімділік резервтердің саны. Дебитор-лық және кредиторлық қарызды өтеу мерзімі, тауарлы-материалдық запастардың айналымы. ... ... ... жабу ... бағалар динамикасы, басқару сапасы.Ауди-торлық қорытындының мазмұны.Бух-галтерлік есептегі соңғы өзгерістер
Активтерге меншіктік құқық, олардың ... ету ... ... ... ... ... ... қалдық құны. Активтер бойынша специализация деңгейі. Қарыздар мен шектеулер.Лизинг ... ... ... дырылуы, келешекте қажет болуы мүмкін қаржыландыру
Клиенттің саладағы ... және ... ... ... ... ... ... салада басқа фирмалардың қызметі нәтижесімен салыстыру. Өнімнің бәсекеге қаблеттілігі, клиенттің сезімталдығы және салалардың ... ... ... және технологиялық өзгерістер. Нарықтағы жұмыс күшіне шарттар Инфляцияның кәсіпорын балансына әсері және клиенттің қолма-қол ағыны. Құқықтық саяси және ... ... ... ... ... ... және оған тән ережелер және несие сапасы.. Несие алу үшін дұрыс ... ... және ... ... қол қойылған құжаттар.
Несиелік өтінімнің банктің несие саясатына сәйкестігі. Несиені өтеу процесін жүзеге асыру ... ... ... тұлғалардан ақпарат (экономистер, саяси эксперттер)
1.Қарыз алушының мінезі. Несиелік инспекторлер кәсіпорынның несиені алудағы ... дәл ... және ... ... болу керек. Егер инспектордың сұралған несиеге сәйкес қатысты мақсатына сенімді болмаса, онда ол анықталу керек. Егер бұндай жағдайда несиелік ... ... ... ... ... ... бар ма? ... сұрақтарына дұрыс жауап беруде ме? және несие бойынша қарызды төлеуге бар күшін ... ма? соны ... ... ... қарызын өтеудегі жауапкершілігін, шынайлығын несиелік инспектор оны қарыз алушының мінезі деп атайды.
Егер ... ... ... ... ... ... ... зерделеп және онымен сұхбат жүргізгенде несиені өтеу ... ... ... ... онда ... ... бас тарту керек.
2.Қарызға алу мүмкіндігі. Несиелік инспектор несие сұраушы кәсіпорынның несиелік өкімді және несиелік келісім-шартқа қол ... ... ... бар ... ... болу ... мінездемесінің деректері оның несиелік құжатты қарызға алу мүмкіндігі ретінде мәлім. Мысалы, АҚШ штатарының және Ресей региондарының көбісінде кәмелетке толмағандар (яғни, 18 және ... ... ... ... ... жауап беруге құқығы жоқ. Банк бұндай несиені өндіріп алу кезінде қиыншылықтарға соқтығысады.
3.Ақша қаражаттары. Несиелік өкімнің ... сәті ... ... ... өтеу ... ... ... Жалпы қарыз алушы онымен алынған несиені өтеудін үш көзін ғана иеленеді:
а) қолма-қол ақша ағыны
б) стау ... ... ... ... ... осы көрсетілген көздердің бірі несиені өтеу үшін қаражаттың қалдық сомасын қамтамасыз етуі ... ... ... қарыз алушының несиені өтеуден негізгі көзі ретінде қолма қол ақша ағының тандауын қалайды, себебі активтерді сату қарыз алушының балансын нашарлатуы ... ал оның ... ... алуы ... ... ретінде бағдарын әлсіретуі мүмкін. Кәсіпорынның қолма-қол ақша ағынының жеткіліксіздігі оның қаржылық жағдайының және кредитормен ... ... ... маңызды көрсеткіш болып табылады. Қолма-қол ақша ағыны деген не? Бухгалтерлік есептің көзқарасы бойынша, ол былай анықталады:
Қолма-қол ақша ... = Таза ... + ... + ... ...
өсуі - тауарлы - материалдық запастар ... өсуі және ... ... ... бір ... оның ... банктің несиелік инспекторлері клиент қызметіндегі оныңменеджерлерінің ынтасы мен біліктілігін, сонымен қатар нарықтық жай-күйіндегі жұмыс ... ... ... ... ... ... несиені құбылмада тұрып артықшылықпен пайдаланып тұрған қарыз алушы банкке ол мәселелі клиент болып табылады. Банктердің көбісі оған ... ... ... лайықты сәйкес күмәнді сезінеді.
4.Қамтамасыз ету. Несиелік өтінім бойынша қамтамасыз етуді бағалау кезінде несиелік инспектор мынадай сұрақтарға ... алуы ... ... ... ... ... қажетті қамтамасыз етуді ұсыну үшін ол жеткілікті капиталмен немесе сапалы активтерін орналастырады ма? Несиелік инспектор мінездеменің: ... ... ... ... ... ... және ... деген түрлеріне аса маңызды көңіл бөледі. Егер қарыз алушының активтері ескірген технологиялар және құрылғылар болса, ... ... ... ... ... ... оның кірісі жеткіліксіз болса оны қолма-қол қаражатқа айналдыру қиынырақ болады, онда оларды несиені қамтамасыз ... ... зор ... Несиелік инспектор қарыз алушының салаға сәйкес ісінің қалай жүріп жатқаның, сонымен қатар ... және ... да ... ... оның ... өтеу ... ... әсер ететінің білуі керек. Банктердің көбісі экономикалық жағдайдағы шарттар мен салалардың жағдайын бағалау үшін ... ... бар ... ... ... әр ... ... материалдар және олардың қарыз алушылары әсер етудегі салалар бойынша ғлыми зерттеулердің қорытынды құжаттарын жинайды.
6.Бақылау. ... ... ... бағалаудың мынадай сұрақтарға жауап алумен салыстыратын соңғы фактор ... ... ... және ... ... ... қарыз алушының қызметіне және оның несиеқаблеттігіне әсері қаншалықты.
АҚШ банктерінің деп аталатын схема ... ... ... ... және ... ... ... бір тәсілдемесі. Нарықтық экономикасы дамыған елдердің банкілері несиеқаблеттілікті ... үшін ... ... ауыр ... ... ... Бұл жүйе ... алушының мінездемесінен тәуелді сараланған (фирма, жеке тұлға, ... ... ... қатар клиенттің қалдық және айналым есептемесінің көрсеткіштеріне негізделе алады.
Солай американдық экономистер несиеқаблеттілікті бағалаудың жүйесін есептеменің ... ... ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштердің төрт тобын қолданады, ол: фирма өтімділігі, капитал айналымы, қаражаттарды және табыстылықты тарту.
Бірінші ... ... (Кө) және ... ... (Кортолт) коэфициенттері кіреді. Кө - өтімділікті қаражаттың және қысқа мерзімді қарыздық міндеттемелердің ... ... ... ақша ... мен ... ... сипаттағы дебиторлық қарыздан жинақталады. Қарыздық міндеттемелері қысқа мерзімді сипаттағы несиелер бойынша (жақындағы өтеу ... ... ... өтелмеген талаптардан және тағы басқа қысқа мерзімді міндеттемелерден құралады. Кө клиенттің таяу келешекте айналым капиталын бағалау негізінде оның ... және ... ... өтеу ... болжайды. Кө неғұрлым жоғары болса, несиеқаблеттілік соғұрлым жоғары болады. Кор.толт.- айналым капиталы мен қысқа мерзімді қарыздық ... ... ... ... ақша қаражаттары мен дебиторлық қарыздан басқа тауарлы-материалдық запастар құндылығының бағасын қосады. Кор.толт. несиелендірудің шегін, қарызды өтеу үшін клиент қаражатының жеткіліктігін ... Егер ... ... аз болса, онда несиенің шекарасы бұзылған, онда қарыз алушыға ары қарай несие беруге болмайды: ол несиеқаблетсіздікті болып табылады.
Екінші топқа ... ... ... ... айналым активтерінің сапасын көрсетеді және Кортлот өсуін бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Мысалы, осы коэффициенттің запастардың өсу ... ... өсуі ... және бір ... ... ... ... қарыз алушының несиеқаблеттігінің өсуі деп қорытынды жасауға ... ... ... ... ... көрсеткішінің үшінші тобын құрайды. Олар барлық қарыздық міндеттемелердің жалпы активтер сомасына немесе негізгі капиталға қатысы ретінде есептеледі; ... ... ... тәуелділігін көрсетеді. Тарту коэфффициенті неғұрлым жоғары болса, соғырлым қарыз алушының несиеқаблеттілігі нашар болады.
Үшінші топпен фирманың табыстылығын сипаттайтын төртінші топтың көрсеткіштері ... ... Оған ... ... кірістегі пайда үлесі, акцияға пайда мөлшері жатады. Егер ... ... ... ... ... онда ... коэффициенті негізінде бағаланатын несиеқаблеттіліктін төмендеуі түсімнің өсуімен комписерленеді.
Осы аталған көрсеткіштердің барлығы бір-бірімен байланысты және бір ... ... ... ... ... үшін ... көрсеткіштерден басқа қосымшаларды қолданылуы мүмкін. Мысалы, меншік капиталымен қамтамасыздандырылғанының көрсеткіштері, рентабельділігі.
Ал Батыс елдеріндегі банктік қызмет ... ... ... ... ел ... аса маңызды бағыттары деп тұжырымдалады. Оған алдымен мемлекет ықпал етуі тиіс. Осы жағдайда замана ықпалына қарай ... ... ... ... ... ... бұл саланы дамытудың стратегиялық әзірлемесінің орындалуын қатаң қадағалауы тиіс.
Француздық коммерциялық банктер несие қаблеттілікті бағалауда үш блокты қосады:
1) ... ... және оның ... ... тағы ... есептемелері.
2) клиенттің несие қаблеттілігінің коммерциялық банктермен жеке қабылданған әдістемелері негізіндегі ... ... ... ... үшін Франция Бантерінің берілген карточкаларының қолдануы.
Қызметтер нәтижесінің есебі негізінде келесі көрсеткіштер анықталады.
Кесте ... ... ... әдісі
Сатудан түсім
Жалпы коммерциялық табыс немесе коммерциялық маржа (ЖТ)
Сатудан түсім - ... ... ... ... және ... ... құн ... - эксплуатациондық шығын
Жалпы эксплуатациондық табыс (ЖЭТ)
ҚҚ - еңбекақыға шығындар - ... ... - ... төлемдер
Жалпы эксплуатациондық нәтиже (ЖЭН)
ЖЭТ - несие үшін пайыздық төлемдер + басқа мекемелерге қаражат салудан кірістер - ... ... ... ... үшін ... ... түсім (ӨҚ)
ЖЭН - мекеме қызметкерлері арасында бөлінетін пайда - түсімге салық
Таза ... ... + ... - кірістер (шығындар) + қоғалмайтын мүліктің амортизациясы
Баланс және ... да ... ... біріншіден қалдық көрсеткіштердің арақатысын бағалау үшін, екіншіден коэффициенттерді есептеу үшін.
Әрбір көрсеткіштер 4 ... ... ... ... қорытынды балмен анықталады. Бұл қорытындыға айналым капиталының жеткіліктігінен тәуелді А,Б,С және Д литерлері қосылады. Жеткіліктік ... ... және ... ... ... ... бағаланады. Көрсетілген арақатысының мөлшері - 20%. Литер және балдардың ... ... ... ... ... ... ... банкінің картотека мәліметтері де есептеледі. Бұл картотека 4 ... ... ... кәсіпорын балансындағы активтерінің көлеміне тәуелді 10 топқа бөлінеді. Әр топқа анықталған әріптер қойылады, литер (А-дан К дейін). Екінші бөлімі ... ... ... ... жіберілуі мүмкін несиенің баға белгіленімі болып табылады.
Бұл картотека қаржылық жағдайды және рентабельділікті білуде, сонымен қатар ... ... ... байланысы бар жүргізушілердің, капитал үстаушылардың және кәсіпорынның бағаларына негізделеді.
Несиелік баға ... ... 0 ден 6 ... ... орнататын жеті топқа бөлінеді.
Үшінші бөлімі кәсіпорынның төлемқаблеттігі бойынша жіктейді. Франция банкі өтелмеген төлемдердің барлық ... ... және одан ... ... ... ... ... 7, 8 немесе 9 шифрі орнатылған 3 ... ... ... ... үш жыл ... төлемдердегі қиыншылықтың болмауын білдіреді. 8 шифрі кәсіпорынның төлемқаблеттігінің қауіп қатерге қоймайтын ... ақша ... ... ... қиыншылықтары.
Картотеканың төртінші бөлімі клиенттердің барлығын екі топқа бөледі: Франция банктеріндегі ... ... ... жоқ ... ... және бағалы қағаздар.
Клиенттің несиеқаблеттігін бағалау әдістері кленттердің сипатына тәуелді сараланған, кәсіпорындар мен жеке тұлғалар үшін түрліше. Мысалы:Францияда несиеқаблеттілік айналым көрсеткіштері ... ... заты ұзақ ... ... және меншікті қаражаттардың арақатысы ретінде пропорциялар, тұрақты меншікті ресурстар мен ... ... ... өсу ... ... бойынша шығындар мен залалдар динамикасының арақатысы болып табылады. Фирманың есептемелер мәліметтері кәсіпорынның біртекті балансы негізінде құрылатын жалпы баланстың мәліметтерін талдаудың ... ... бірі банк ... анықтау болып табылады.
Қолма-қол қаражат жағдайының көрсеткіштері кәсіпорынның даму деңгейімен, оның тиімділігі мен айналым қаражаттарына қажеттілік сапасымен ... ... ... ... ... өнім мен ... ... айналым жылдамдығы негізінде, сонымен қатар жеткізулердің есептеу мерзімі.Клиенттің несиеқаблеттігін ... ... ... бірі ... ... ... Credit Lione ... әдістемесін келтіруге болады.
Бұл әдістеме клиенттің есеп нәтижесінде қамтылған айналым мәліметтерінде құрылған. Әдістеме бес ... ... ... ... ... К1= -- -- -- ,
ҚҚ
Қаржылық шығындар
2) К2= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... жыл ... ... ... К3= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... ... ... К4= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... таза ... К5= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... ... ... ... ... ... мен ... бойынша қиын және дифференцирленген әдістемелер клиенттердің несие алу қаблеттігін бағалауға тән. Бұл дифференциация Орталық банкпен ... ... алу ... ... ... ... ... Несиеқаблеттілікті бағалау әдістемесі қалдықтар, сонымен қатар айналым көрсеткіштерінің есептемелеріне негізделеді; кәсіпорынның есептемесінің құрылу ерекшеліктері есепке алынады.
2 Банк ... ... ... ... ету ... талдау
2.1 Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау - коммерциялықбанкте ... ... ... ... ... талдау есебі мен мақсаты банктің өзіне алуға дайын тәуекел деңгейімен және ... ... ... ... және ... ... төлеумен анықталады; берілген жағдайда ұсынылуы мүмкін несие көлемі және соңғысы, оны берудің шарттары.
Мұның бәрі тек қана ... ... ... ... ... ... ... ғана қажет етумен қатар оның перспективадағы қаржылық тұрақтылығын біле алады. Қарыз алушының қаржылық тұрақтылығының обьективті бағасы мен ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді басқаруға және табыс алуға мүмкіндік береді.
Америкалық аналитиктердің мәліметтері бойынша мерзімі өткен несиелердің 35-40% қарыз алушылардың қаржылық ... ... ... ... ... ... болады дейді.
Клиент банктен несие алу үшін талап етілетін несие сомасына сәйкес келесі мәліметтері бар өтінімді ... ... ... ... көлемі
− қандай мерзімге
− қамтамасыз ету мумкіндігі
Өтінімге несиені беру туралы ... ... және ... келу ... тусіндіретін құжаттар мен қаржылық есептемелер болу керек.Бұл құжаттар өтінімнің қажет құрамдас бөлігі болып табылады. ... ... ... ... банк ... ... ... соңғы интервью жүргізіп және перспективалық келісімге қорытынды ... ... ... ... ... осы өтінім мен құжаттардың пакет құрамына сонымен қатар келісілер кіреді:
− қарыз алушы шаруа қожалығының құрылтай құжатының нотариялды бекітілген көшірмесі
... үш ... ... мен ... ... және ... қоса ... есебі. Баланс кәсіпорынның активтер құрылымын міндеттемелерін, капиталын көрсетеді және жылдың аяғына құрылады. Кірістер мен шығындар есебі жылдық ... ... және ... ... мен ... ... таза ... бөлінуі (реервтерге, дивиденттер төлеу т.б) туралы мәліметтер береді
− кассалық түсімдер қозғалысының есебі. Ол ... ... екі есеп беру ... ... және әр түрлі статьялар мен қор қозғалычының өзгерісін анықтауға мүмкіндік ... Есеп ... ... қорлардың босатылу уақытын, және кассалық түсімдер дефицитінің пайда болуын толық көрсетеді.
− ішкі қаржылық ... ... ... ... ... одан ... ... оның бір жыл ішінде квартал сайын, ай сайынғы ресурстарға деген қажеттілігінің ... ... ішкі ... ... мәліметтері. Балансты құру көптеген уақытты қажет етеді.Бірақ несиелеуші банкке ... ... ... ... үшін дайындалған салыстырмада тұрған оперативті есептің мәліметтері қажет болуы мүмкін. Бұл құжаттар ағымдағы операцияларға және ... ... ... т.б. ... ... болжамы, ол болашақ сатуды бағалау, шығындарды, өнімдерді өндіру үзілісінен, дебиторлық ... ... ... ... ақша ... ... ... тұрады.
Бұл бағалаушы баланс туралы, яғни баланстың шоттар мен ... мен ... ... болашақ кезеңдегі варианттарын болжайды және қолма-қол ақшалардың шығыдалуы мен түсімдерін болжайтын кассалық бюджет ... ... ... бұл ... ... ... көзі. Бұл құжат қарыз алушының салықты төлеп жүргенін көрсетеді.
− бизнес-жоспар, көптеген несиелік өтінімдер әлі де қаржылық есебі мен ... да ... жоқ ... бастап келе жатқан кәсіпорындарды қаржыландырумен байланысты. Бұндай жағдайда қарыз алушы кәсіпорынның банкке жобаның мақсаты мен оны іске ... ... ... бар ... ... Құжатта болу керек:
− нарыққа ұсынылатын қызметтер мен өнімдер ... ... ... ... ... ... және ... болжам (нарықты бейнелеу, өнімдерін ұсынатын басқа да кәсіпорындар және олардың артықшылықтары мен бәсекелестердің әлсіз ... ... ... ... нарықтағы өнімдердің қозғалысы бойынша кәсіпорынның құны т.б.);
− өндіріс жоспары (өндірістік қуатқа, жұмыс күшіне, құрылғыға ... ... ... ... ... ... органдары т.б.);
− қаржылық жоспар (қлома-қол қозғалысының болжамы, алдағы үш ... ... ... ... ... ... алушымен келіссөз жүргізеді. Бұндай кездесулер несиелік инспектрге несиелік келісімнің маңызды детальдарымен қатар, қарыз алушының профессионалдық дайындығын бағалайды.
Шет ел ... ... ... ... алушымен танымдық келіссөз жүргізу келесі сұрақтарға қатысын көрсетеді (Кесте ... ... ... ... ... ... сұрақтары
1.Клиент және оның кәсіпорыны туралы мәліметтер:
− кәсіпорынның құқықтық формасы қандай
− қашан құрылды
− қамтамасыз ... ... ... құны қашан бағаланды
− бұл мүлік есерген бе
− оны сақтау бойынша ұсталыным уақыты қандай
− кәсіпорынның иесі кім ... ... ... ... ол қанша акцияны игереді
− менеджерлердің ынтасы мен дәрежесі қаншалықты
−кәсіпорын табысты ма
− негізгі клиенттері кім- кәсіпорынның сатып алушылары мен
... ... ... ... ... ... туралы сұрақтар
− клиент қандай сомаға несие алғысы келеді
− бұл сома олармен қалай анықталған
− қаржылық қажеттілігінің болжамы жеткілікті құрылған ба
... ... ... активтер қызметінің мерзімін, несиенің көмегімен қаржыландыру шарттарын есептеуде ме
− клиенттің несиені мерзімінде өтеу ... ... ... ... ... өтеу ... ... клиент несиені қалай өтейді
− операциондық цикл кезеңінде кәсіпорын ... ... ... алады
− клиентте несиені өтеуде арнайы көздері бар ма
− тапсырысқа кепіл беретін заңды ... бар ... ... ... ... ... қайтаруды қамтамасыз ету туралы сұрақтар
− қамтамасыз етудің түрі қандай
− қамтамасыз етудің иесі кім
− қайда және ол ... ... ... қамтамасыз етуге ұсынылған мүліктің бағасы қалай бағаланды?
5.Клиенттің басқа банктермен ... ... ... ... ... осы ... банктердің қандай қызметтерін пайдалануда
− басқа бантерден несие алуға ... ... ... неге дәл осы ... ... ... ... несиелері бар ма, оның сомасы және өтеу мерзімі?
Несиелендірудің бірінші этабында банкке анықтау ... ... ... ... сенімділігін.
Б. Несиені қайтаруды қамтамасыз етілуінің деңгейі және несиелік өтінімнің негіздемесі. Банк ... ... ... ... ... талаптарын өзі таңдай алады және оны қарыз алушымен ... ... ... ... ... ... және оның несиелік потфелінің қалыптасу құрылымына сәйкестігі.
Кейбір экономика салаларындағы несиелеумен айналысатын банктік қызметкерлерге кәсіпкерлік білімі жеткіліксіз болса, кісіпорындарға ... ... ... тұру ... ... банк осы ... ... ұсынысты бағалау үшін компетентті эксперттерді тартуы мүмкін.
Бірақ бұл банктін шығындарының өсуіне әкеледі және несиелендірумен байланысты ... ... бола ... банк ... ... ... ... оның сапасы, қайтарымдылық деңгейі, т.б. Несиенің өз ... ... ... зиян ... ... ... алып ... Несиелік тәуекелді неғұрлым төмендету несиелік мекемелер қызметін басқарудағы басты міндет.
Несиелік тәуекел - қарызгердің несиелік келісімдегі мерзім мен ... ... ... деген өз міндеттемелерін орындамаудың ықтималдылығы, яғни қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара ... ... ... зиян ... ... ... ... алушыға өтінім дайындауға көмектесе отырып, оның кіріс көлемін және активтер құндылығын анықтайды (жоғары өтімділікті ... ... ... ... ... ... ... өтеу үшін. Клиенттің жазбаша түрдегі мәліметтерінен гөрі одан ауызша жауаптар алу көбірек ақпарат береді.
Несиелік инспекторлер қарыз алушының тек қана ... ... ғана ... оның ... да мән ... ... және жеке тұлғалар) олар клиенттен таза табысы жайлы ақпарат алғысы келеді (яғни, барлық ұсталымдар мен төлемдерден кейінгі табыс)
Клиент кірісінің көлемі мен ... ... ... ол оның есеп айырысу шотындағы орташакүндік қалдығының мәләметтері. Инспектор бұл мәліметтерді сәйкесінше банктен алынған ақпараттармен салыстырады.
Клиенттің банкте есеп айырысу шотында ... ... ... ... оның ... жағдайының, несиені өтейтіндігінің куәландырады.
Несиелік инспекторлер дегенге, яғни қарыз алушы бір фирмадан несие алып немесе басқа несиелеушіге ... ... үшін ... ... ... оған немқұрайлы қарайды.
Инспектордың бақылауынан клиенттің несиелік карточкасы бойынша қарызының өсуі және клиенттің шотынан жазылып берілген чектердің жиі қайтарылуы кетпейді.
Несиелендіру бойынша ... ... ... ... ... ... және оған ақпараттың дұрыс жеткізілгенін анықтай алады. Қарыз алушының ұсынған бүкіл құжаттарын ... ... ... ... ... ақпараттарды бағалағаннан кейін инспектор банк жүргізушілерімен және бөлім бастығының келісімімен клиентпен жұмысты жалғастыру немесе қайтарып жіберу жайлы шешім қабылдайды. ... ... ... жалғастыру жайлы шешім қабылданса, онда инспектор несиелік досьені жинақтап, ... ... ... ... іске ... ... ... несие алу қабілетін бағалау

Көрсеткіштер
Есептеу формуласы
1
Ағымдық өтімділік коэффициенті
Ағымдық активтер
Ағымдық міндеттемелер
2
Меншікті ... ... ... ету ... ... ... активтер
3
6 ай мерзімге төлем қабілеттілігін қалпына келтіру коэффициенті
,
Мұнда:
мен - ағымдық өтімділіктің кезең басы мен соңындағы нақты мәні;
Пу - ... ... (6 ... 1 ... ... аз ... қабілетін қалпына келтіре алады.
4
3 ай мерзімге төлем қабілеттілігін жоғалту коэффициенті
,
Кv 1 болса, кәсіпорын жақын 3 айда аз төлем қабілеттілігін ... ... ... несие берер алдында банк оның несиеқаблеттігін, төлемқаблеттігін және ... ... ... ... ... ... пен екі ... түсінігі бар.
Шаруашылық субьектілердің төлемқаблеттілігі- бұл оның бүкіл міндеттемелер мен қарыздар түрлерін ... ... ... мен ... ... қатар несиеқаблеттілік те шаруашылық субьектілердің несиелік қарызды төлеу мүмкіндігімен ... ... ... ... мінездемесі төлемқаблеттілікпен салыстырғанда басқаша болу керек, себебі, ол несие бойынша банкпен қабылданған кепіл ретінде мүлікті ... ... ... ... ... өтеуі мүмкін.
Қарыз алушының несиеқаблеттігін білу үшін оның алдыңғы кезеңдегі қызметінің талдау мәліметтерін қарастыру қажет. Сонымен қатар кәсіпорынның өз ... өтеу ... оның ... бар ... ... ... ...
Мәліметтер есебін қолдану кезінде несие алушының төлемқаблеттігі мен қаржылық тұрақтылығының бағалануы тек соңғысы ретінде қарастырылады.
Аудиторлық ұйымдармен жүзеге асырылатын тексерістер ... ... ... ... үшін қолданады. Мұндай тексерілімдер пайдасының төмендеуі ондағы мәліметтер есебінің қолданумен байланысты. Қарыз алушының несиеқаблеттігін бағалау ... ... ... кезеңдегі істің жағдайының мәліметтер есебіне негізделуіне байланысты.
Қарыз алушының алдағы кезеңде несиені беруде негіздеме шешім қабылдау үшін оның қаржылық жағдайын ... шет ... ... ... ... ... ... бағалау кезінде алдағы жағдаяттың өзгерісімен қоса қарыз алушыға өнімді өткізуден түскен қаражаттың нақты қолда барын есепке алу керек
Пайыз мөлшерінің көлемі ... ... ... ... сәйкесінше оның несиеқаблеттігіне көрсетіледі. Әрине бұны несиеқаблеттілікті бағалау кезінде есепке алу қажет. Қарыз алушының ... ... ... оның несиеқаблеттігінің мінездемесіне аз емес мәнді игереді.
Кәсіпорынның несиеқаблеттігін бағалау кезінде ... ... ... ... оның өтелмеген төлемдерін, мерзімін өткізіп алған төлемдер сомасын әр түрлі несиелік қарыздың түрлеріне жатқызбай, дербес тікелей топ ретінде қарастыруы ... ... ... деңгейінің өсуі оның уақытында өтеу жауапкершілігінің өсуімен және банктің несиелендіру кезінде талаптарының қаталдығымен ... ... ... шет ел ... ... лайықты ұйымның қажетті шарты ретінде қарастырылады. Сондай ақ, ертеде ... ... ... ... ... алушыға несие беру кезінде талаптар кілттік сөз болып термині болып табылады, яғни ол:
Purpose - мақсаты
Amount - ... ... - ... ... (қарызды және пайызды)
Term - мерзім
Security - қамтамасыз ету, ... ... бөлу ... өте ... мұның барысында өндірісте жасалған құн шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында, ала олардың әрқайсысында мақсатты арналым бойынша бөлінеді. Осыған байланысты ол түрлі ... ... ... жүзеге асады, бұлардың әрқайсысы ерекше, тек өзіне тән ... ... ... ... бөлу ... қатыса отырып, баға, жалақы, несие сияқты категориялармен өзара тығыз байланыста болады және ... ... ... ... ақша ... ... ... циклінің басқа стадияларындағыдай сонымен бірге бөлгіштік процеске де қатысады. Алайда олардың қатысу өлшемі мен нысандары бірдей еемес.
Жеке ... ... ... өндіріс процесінің түрлі стадияларында қатысу дәрежесі әр түрлі. Аталған категориялардың әрқайсысы тек оған тән ... және ... ... өнім мен ұлттық табысты бөлудің біркелкі процесіне қатыса отырып, бөлгіштік және ... ... ... ... ... өзінің ерекше орнын алады.
Қоғамдық өнім құнын бөлуге несие де қатысады. Әрі қайта бөлгіштік процестер несие ... ... ... ... ... сияқты несие қатынастарында да шаруашылық жүргізуші субъектілерді, ... ... ұзақ ... және ... мерзімді несиелендіру мақсаттары үшін несиелік деп аталатын ақша қорлары қалыптасып, пайдаланылады.
Банктердің ресурстары қайта бөлу стадиясында қалыптасатыны белгілі, яғни ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын толықтырады және ұлғаймалы ұдайы өндіріс процесіне мүмкіндік туғызады. Несиенің көмегімен қаржы ресурстары шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халықтың (үй ... ... ... ... мен ... ... ... ортақ белгілер бар, бірақ негізгі белгі өндірістік қорлардың (капиталдардың) толық айналымында екі категорияны кеңінен пайдалану болып ... Екі ... да ... ... ... ... ... ауыспалы айналымы үшін жағдайлар жасауға бейімделген.
Бұл категориялардың материалдық сферадағы кешенді ықпал жасауының ... ... ... ... ... ... және несие күрделі жұмсалымдар мен айналым қаражаттарын қалыптастырудың көздері болып табылады. Бірге үйлесе отырып. Олар кәсіпорындардың ақша қорларының ... ... ... ... ... ... ... әдетте шаруашылық органдардың ақшаға деген тұрақты қажеттіліктері, несиелік әдіспен олардың уақытша ... ... ... ... жұмсалымдардың көзі ретінде несие ресурстарының рөлі артатын болады.
Сонымен қатар қаралып отырған категориялардың арасында белгілі бір айырмашылықтар да бар.
Егер ... ... ... бөлетін және қайта бөлетін болса, несие қаржы бастаған бөлуді жалғастыра отырып тек қайта бөлуге қатысады. Несиенің объектісі осы мезетте уақытша бос ... ... ... бір ... ... табылады, бұл ақшаны қажетсініп отырған шаруашылық органдары мен халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құнды несие қорына шоғырландыруға мүмкіндік береді. ... ақша ... ... әдісі айтарлықтай айырмашылық болып табылады: қаржыландыру қаражаттарды ... және ... ... ... ... ... ... мезгілдік, ақылық жағдайларында жүргізіледі; несиенің аса маңызды қағидаты - берілетін ... ... ... ... ... ... ... негізгі формасы ретіндегі кепіл түсінігі, түрлері және кепілзат механизмі.
Кепіл ... Рим ... ... ... Бағзы замандардың өзінде несиегерлер борышкерден өмірін емес, мүлкін тартып алудың тиімділігін білген екен. Уақыт ... ... ... несие беру ісі жетіле түсті. Бірақ оның мәні өзгеріссіз қалып отырды: заем алушы ... ... ... ... ... Осыған байланысты, Несиеге алынатын мүлікке көптеген шектеулер ... ... ... ... ... ... ... ламастан, көрсетілген мерзімге дейін сіз машинаны сата ал- майсыз. Тіпті, хабарлау қолдан келмесе де - кепіл ЖТБ-да ... ... ... ұстаушының келісімінсіз автокөлікке қатысты ешқандай мәмілелер тіркелмейді (сенім- хаттарды тіркеумен қоса).
Меншік құқығы оны әділет органдарында мемлекеттік тір- кеуден кейін ғана ... ... ... банк ... мін- ... толық орындалмағанша, соңғының келісімінсіз, пәтермен мәмілелер жасау мүмкін емес, өйткені мүлікке ауыртпалық салынған.
Сонымен ... ... бұзу ... ... ... ... апаттық жағдайда тұрған үйден Несиеге пәтер рәсімдеуге келіспейді. ... ... ... су, ... ... газ, ықтимал қайта жоспарлаулардың болуы бойынша қатаң талаптар қойылады. Алайда, пәтер банктің барлық талаптарына сәйкес келіп тұрса да, ... ком- ... тым ... ... ... ... ... мен- шік құқығына қатысты, онда кәмелетке толмағанда, ақыл-есі кем, еңбек қабілеттілігі жоқ, сотталған тұлғалар тіркелген жағдайда сақтықпен ... ... бас ... ... ... - ... ... түрде ұстауға мүмкіндік беретін тағы бір құрал болып табылады.
Бұл ... ... - заем ... сенімсіздігі немесе ке- дейленуі жағдайында несиелік құралдарды қайтару мүмкіндігі болып табылатындығына байланысты.
Заңға сәйкес, банк өздігінен сауда (аукцион) ... ... ... тыс ... ... ... мүлікті сатуға құқылы болып табылады.19 Кепілді сатудан түскен табыс келесі түрде бөлінеді алдымен несие төленеді, сосын ... сома заем ... ... ... банк заемдар беру барысында заем алушыға қосалқы қызметтер көрсететін тұрақты серіктестермен, соның ішінде ... ... ... жұмыс істеуге тырысады, және заем алушыдан олардың ... ... ... ... ... ... өзі таңдай алады. Азаматтық кодекстің 380 бабының 1 тармағына сәйкес .20
Кепіл саясаты - ... ... ... ... ететін, несиені кепілдендіруге байланысты барлық сұрақтарды реттейтін ... ... ... ... ... жоспарын көрсететін құжат.
Борышты өтеудің алғашқы көзі - өнім ... ... ... ... ... және/немесе жеке немесе заңды тұлғаға түсетін кіріс.
Борышты өтеудің екінші көзі - несие қайтарудың ... ... ... ... ... мен ... ... кепіл және кепілдіктер, сақтандыру болып табылады.
Кепіл - ұсынылғн несие ... ... ... талаптардың орындалуын қамтамасыз етудің тәсілі.
Кепіл саясаты қайтарымдылық және кепілдік қаржыландыру принциптерімен әзірленеді:
:: несиенің қайтарымдылығы - ... ... ... ... үшін ... және ... уақытылы және толығымен қайтаруын білдіреді;
:: несиенің кепілділігі - несиеленушінің МКҰ>> ЖШС ... ... ... ... ... МКҰ>> ЖШС ... ... қорғау қажеттілігіндеайтылады.
МКҰ>> ЖШС несиені кепілдеу қызметі - бұл ұйымдастырушылық, экономикалық және ... ... ... Ол шаралар төмендегілерді анықтайды:
· Кепіл саясатына және қаржыландыру жағдайларына байланысты несие ... ең ... ... таңдалған кепілді құжатты рәсімдеу;
· таңдалған кепілді тіркеу қажеттілігі.
Экономикалық шараларға жатады:
· кепілді дұрыс таңдау;
· кепіл ... ... ... сақталуын бақылау (қажет болған жағдайда);
· кепілдің жай күйін бақылау.
Құқықтық шараларға жатады:
· таңдалған кепілді заңды түрде ... ...
· ... ... ... ... ... келісімдерді жасау арқылы кепіл беруші және кепіл алушының құқықтары мен міндеттерін анық белгілеу.
Кепілсаясатының негізгі мақсаттары мен міндеттері болып ... ... ... ... және ... ... ... қосымша жолдармен қамтамсыз ету;
2) кепілді заңды түрде дұрыс рәсімдеу арқылы несиеленушінің несие беруші алдындағы өз ... бұзу ... ... ... ... ... несие беруші қызметін жетілдіру және дамыту, түбегейлі жоспарын анықтау;
4) кепіл мүлігін сараптау тәсілдерін жетілдіру;
5) кепіл мүлігінің сапасының төмендеуі және ... ... ... ... ... да ... (нарушения) дер кезінде анықтау.
Кепіл мүлігіне байланысты несие беруші кепіл саясаты және барлық ішкі жұмыс реттері (сараптама өткізу, баға ... ... ... ... тіркеу және сату) Қазақстан Республикасынң заң талаптарына негізделген.
Кепілге қатысты негізгі нормативті актілердін тізімі:
1) ... ... ... ... ... және ... ... ҚР Жер Кодексі № 442-П 2003ж. 20 маусым;
3) ҚР Азаматтық іс-жүргізу Кодексі № 411-1 ҚРЗ 13 ... ... ҚР 1995 ж. 31 ... № 2444; Заңы
5) ҚР Заңы 30 қараша 2000 ж. № 109-П;
6) ҚР Заңы 30 наурыз 1995 ж. № 2155 ;
7) ҚР Заңы 30 ... 1998 ж. № ... ҚР Заңы 23 ... 1995 ж. № 2723 ;
9) ҚР Заңы № 474-П 4 ... ... ҚР Заңы 5 ... 2000 ж. № 78-П.;
11) ҚР Заңы № 461-11 2 шілде 2003ж.;
12) ҚР Заңы № 214-И 11 қаңтар 2007ж.
13) ҚР Заңы № 415-П 13 ... ... ҚР Заңы № 220-1 22 ... ... ҚР Заңы № 214-1 31 ... ... ҚР № 124-111 ... ҚР Заңы № 94-1 16 сәуір 1997ж.;
18) және Қазақстан ... ... да заң ... ... ... ... талаптар.
Несие Кепілі болатын кепіл мүлігі келесі талаптарға сәйкес болуы қажет:
· кепіл берушінің мүлікке құқығын және ... ... ... ... ... ... ... куәландыратын құжаттардың түпнұсқасының болуы;
· мүлік және мүлік құқықтары үшінші тұлғалардың құқықтарына тәуелді ... ... ... ... ... ... ... және басқа да бюджет төлемдері бойынша қарызы болмауы қажет;
· Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, қажет ... ... ... ... ... ... заты болған мүлікті сақтандыруды кепіл беруші/несиеленушінің өзі іске асырады;
· ... заты ... ... ... ... ... мемлекеттік құқықтарды тіркейтін құзіретті органдарда тіркеуден өткізілуі қажет;
· мемлекеттің меншігіндегі мүлікті кепілдікке өткізу, сәйкесті мемлекеттің құзіретті ... ... іске ... ... ... ... және оған сақтауда қажетті жағдай жасауды іске асырумен кепіл беруші айналысады;
· кепіл затының ... ... ... анықтау мүмкіндігі (несие бергенге дейінгі сондай ақ несиені қолдану мерзімінің ішінде ... баға ... ... ... яғни ... ақшаға айналдырудағы жеңілділік (сату);
· бақылау мүмкіндігі, яғни кепілдің орналасқан ... ... ... ... ... және оны иеленуді мәлімдеу;
· кепілдің сақталуы мен сапасын, мүліктің ұсталуын, моральдық тозуын қадағалау мүмкіндігі.
Кепіл ретінде ... ... Ауыл ... ... ... тұрғын үй - жер учаскелері;
· ... ... ... және әкімшілік ғимараттары(жайлар), қоғамдық тамақтану, салондар, қонақ үйлер, кемпинг, техникалық ... ... ... авто жанармай құю бекеттері нүктелерінің жайлары және т.б.;
· Жылжымайтын ... үй ... ... - ... ... ... ... және т.б.;
· Өткізгіш құрылғылар, өндірістік технологиялық желілер, жұмысшы және күш машиналары, басқа да жабдықтар;
· ... ... ... жүк, жолаушылар, арнайы), тракторлық, ауылшаруашылық, жол құрылыстық, тауқазбалық, және басқа да арнайы техника;
· өндірістік мүліктік кешендер, өндірістік және ... ... ... мұнай сақтау орындары (тауар өндіруге, жұмыс жасауға, қызмет көрсетуге қолданатын заңды тұлғаның негізгі құралдары және ... ... ... кепілге алу айтылады);
· Қазақстан Республикасының резиденттерімен және резидент емес тұлғаларымен эмитенттелген мемлекеттік және мемлекеттік емес құнды қағаздар, шаруашылық ... ... Жер ... ... ... ҚР заңнамаларымен белгіленген алынған жылжымалы және жылжымайтын мүлікті жалдау құқығы;
· Ақша;
· Кепілдік (кепілділік).
Кепіл затының кепілдік және ... ... ... ... баға ... бағаланады.
Кепіл ретінде ұсынылған мүліктің нарықтық және басқа да құқын анықтау үшін, баға беру және қайта бағалаумен ... ... ... ... алдын ала тексеруден өткен тәуелсіз баға берушілер айналысады.
Баға беру/қайта бағалау жүргізудің мақсаты кепілдікке берілетін ... ... ... ... ... тәуелсіз баға беруші мен Несиеленушінің арасында Қазақстан Республикасының азаматтық заңдарына сәйкес жасалған келісім шарт негіз болады, онда баға ... ... ... ... Баға ... ... ... баға беру туралы есеп табылады, оның мазмұны және үлгісі Қазақстан Республикасының баға беру қызметі туралы қолданыстағы заңдардың ... ... ... ... ... ... жүргізуге төмендегілер негіз болады:
1) жылжымалы және жылжымайтын мүлікке қатысты бағаның төмендеуі, сондай ақ ... ... ә сер ... ... Кепіл затының техникалық жағдайының нашарлауы;
3) айналыстағы тауарлар бойынша - ТМҚ ... ... қор) ... ... ... орта күндік қалдықтардың өзгеруі;
4) құрылыс жоспарында заңсыз өзгертулердің болуы: тұрғын, сауда, қоймалық, қызметтік және басқа да ... ... және ... және есік ... терезе ойықтарын жасау және т.б.
5) несиеленушінің қаржы жағдайының нашарлауы және т.б.
Қайта бағалауды жүргізудің шығындарын несиеленуші ... ... ... ... ... және ... мақсатында, несие берушінің тәуелсіз баға берушілер ҚР заңдарының талаптарына сәйкестігіне және есеп нәтижесіне негізделгендігіне жасаған кепіл мүлігін бағалау туралы сесептерге ... ... ... беруші несиені қайтарудың кепілі ретінде кепілдің бірнеше түрін талап ете алады.
Несие беруші кепілдікке ... ... ... ... ... үшін ... тікелей салыстырмалы талдау әдісі қолданады.
Кепілдікке қойылған мүліктің кепілдік құнын анықтау үшін ... ... ... ... әдісінің негізгі сатылары:
1) кепіл беруші ұсынған мәліметтермен танысу;
2) кепілдің ... ... ... ... және т.б. ... анықтамалар, мүлікке құқығын белгілейтін құжаттардың болуы.;
3) кепіл ретінде ұсынылған мүлікті көзбен шолып қарау;
4) бағаланып отырған объектіге ұқсас объектілердің сатылуы ... ... ... ... ... ... ... бағаланып отырған объектіге ұқсас сатылған объектілермен салыстыру;
6) осы Ережемен орнатылған өтімділік коэффициенттерін қолданумен кепілдік құнын белгілеу.
Кепілдік құны осы Ережемен орнатылған ... ... ... ... ... - ... ... төмендету коэффициенті, ол кепіл затының бағалау құнын несие затын сату мерзімі несие берушінің мүддесін қанағаттандыру ... ... ... ... ... Өтімділік коэффициенті кепіл құралының тозуына, сапасының нашарлауына, ... ... ... ... ... т.б. ... мүмкін шығындарды өтеу мақсатында қолданылады.
Кесте 6
Кепіл заттары және олардың өтімділігі
Мүлік құралы
өтімділік коэффициентініңкөлемі
Орналасқан тұрғын ... (жер ... ... ... үй ғимараттары асты жер учаскелері: 
- облыс орталықтарында және Астана, Алматы қалаларында
0,7 артық емес
- ... елді ... ... ... шаруашылығында пайдаланылатын жер учаскелері (сонымен қатар жерді падалануға ұзақ мерзімді құқық)
0,6 ... ... емес ... объектілер және құрылыстар, тұрғын емес объектілер асты жер учаскелері 
- облыс ... және ... ... ... артық емес
- басқа елді мекендерде
0,6 артық емес
Машиналар, жабдықтар, көлік - ... ... 3(үш) ... ... артық емес
Машиналар, жабдықтар, көлік - жасалған уақытынан 3(үш) ... ... ... ... ... артық емес
Банктегі депозит
1,0
Кепіл ретінде алынған мүліктің жоғалған, бүлінген, бағасы төмендеген немесе оған меншік ... ... ... МКҰ>> ЖШС ... ... құралын қалпына келтіруін немесе онымен бағалас мүлікке ауыстыруын талап ете алады. Бұл ... МКҰ>> ЖШС ... ... ... және ... келісім шарттарында қарастырылады.
Несиені және кепілді қадағалауға, кепіл мүлігін сатуға байланысты т.б. несие беруші шығындарын өтеу ... ... ең аз ... бағасы кепіл кепілдігімен орнын толтыратын міндеттемелердің орнын толтыруы тиіс. Ол келесі ... ... ... сомасы + 12 ай ішіндегі жоспарлы пайыздар.
Несиелер несиеленушіге ҚР ... ... ... жасалған келісім шарттар негізінде беріледі.
Несие беруші кепіл құқығы - ... ... ... ... ... ... және кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемелер орындалмаған жағдайда несие беруші кепіл бағасынан өз шығынын өтеуге құқығы ... ... мен ... ... ... келісім шарт тек жазбаша түрде жасалып, екі жақтың келісімді міндеттерін анықтайды.
Несие беру кезінде ... ... және ... ... ... белгіленген түрдегі несие келісім шарты (бір реттік, несие желісін ашу туралы) және/немесе оған ... ... ... ... шарты;
· кепіл келісім шарттары. Кепіл келісім шарттары несиеленушіге уәкілетті органдарға кепілді тіркеуі үшін беріледі.
Кепіл ... ... ... ... ... ... етуі және ... қайтаруы, пайыздарды төлеуі, және қарыз бойынша басқа да жауапкершілік түрлері көрсетілуі қажет;
Кепіл келісім шартының ... ... шарт ... ... мүлігінің тізімі және олардың мінездемесі;
· кепілді соттан тыс сатуға беру құқығы, меншік құқығын растайтын құжаттардың тізімі;
· кепілге берілген ... ақша ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері;
· келісім шартты несие берушінің есебінен мемлекеттік тіркеу кепілі;
· кепіл құралын алып қою (обращение взыскания на ... ... ... жауапкершілігі;
· кепіл шартының бөлек шарттарын орындамауына шаралар қолдану;
· дауларды қарастырудың тәртібі.
Келісім шарттарға барлық қосымшалар мен өзгертулер алғашқы жасалған ... ... ... ... ... қажет. Егер алғашқы келісім шарттар мемлекеттік тіркеуден өткен болса, онда оған қосымша келісімдер де ... ... ... ... ... ... ... келісім шарты, несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етуге байланысты оған қосымша келісім шарттар мен келісімдер ... ... күші бар ... ... ... ... ... реттерін өткізуге қажетті саны жасалады, олар толығымен несиені, несие бойынша сыйақыны және айыппұлды қайтарғанға дейінгі, яғни келісуші тараптардың келісім шартта ... өз ... ... ... өз ... ... .
Келісім шарттар және/немесе қосымша келісімдер қосымшаларымен нөмірленіп (әр ... және ... қолы ... қолдар мөрмен бекітіледі (бар болған жағдайда) немесе нотариалды сенімдіріледі.
Келісім шарттар және/немесе қосымша келісімдер қосымшаларымен ... ... және ... нөмірленіп, қол қойылып, тігіледі, басшының қолы қойылады, қолдар мен келісім шарттар несие ... ... ... ... қол қою ... бар:
· Несие беруші директоры (немесе оны тиісті бұйрықтың негізінде уақытша алмастыратын ... ... ... ... ... ... бірінші бастығы (немесе оны уақытша тиісті сенімхат негізінде алмастыратын тұлға).
Келісуші тараптар қол ... ... ... келісім шарты, оған кепілге байланысты қосымша келісімдер мен келісім шарттар келісім шарттарды тіркейтін сәйкес Журналға тіркеледі.
Несиенің қайтарымдылығын кепілдеуге байланысты келісім ... ... ... ... және ... қосымша келісімдер толығымен несиені, несие бойынша сыйақыны және айыппұлды қайтарғанға дейінгі, яғни келісуші тараптардың келісім ... ... өз ... орындауы мерзімінде өз күшінде болады .
Келісім шарттардың бұл тарауда ескерілмеген талаптары қолданылудағы заңдарға ... ... ... келісімімен анықталады.
Несие беруші және несиеленушінің қолдары қойылған несие құжаттарында түзетулер, сызып тастаулар және ... ... ... ... ... тіркелуін кепіл келісім шартындағы уәкілетті органның белгісі және куәлігі ... ... ... және ... емес ... шығарып тастау. Несие беруші кепіл ретінде алынған мүлікпен кепілденген несиені беру ... бас ... әр бір ... несие келісім шартына, кепіл келісім шартына және баға беру (қайта ... ... ... ... есеп ... ... шотына, кепілдің ақшалай эквивалентінің сомасын баланс сыртындағы есепте көрсетеді.
Несиеленушіге несие берілген соң, кепілдікке тіркелген мүлік баланстық емес ... ... ... ... ... соң, бас ... ... жазбалар жасап, ақшалай эквивалентінің сомасын баланстық емес есептен шығарады.
Ақшалай эквивалентінің сомасын кірістеу және баланстық емес есептен шығару операцияларын ... ... ... қолы ... өкіміне сәйкес несие әкімшісі жүргізеді.
Кепіл затын алу реті. Несиеленушілердің кепіл мүлігін толығымен немесе оның бөлшектеп ... ... ... ... ... ... ... босату туралы өтініштері бойынша несие сарапшысы 3 (үш) күннің ішінде Несие Комитетіне қызмет бабында жазбаша баяндау ... ... ... мен ... ... ... ... және осы Тәртіпке сәйкес рәсімделеді.
Несиеленуші өзінің мүлікпен кепілдеген міндеттерін орындамаған немесе дұрыс орындамаған жағдайда несие ... ... ... ... сот немесе соттан тыс тәртіпте кепіл ретінде қойылған мүлікті өндіріп алуға мүдделі.
Несиеленуші өзінің мүлікпен қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... беруші уәкілетті органнің тізімінде жасалған жазбаларды жою үшін жазбаша түрде келісім береді.
Мүлік затын қолдану тәртібіне байланысты тараптардың басқа да ... мен ... ... ... ... ... ... талаптары және сатылары. Кепіл беруші немесе несие беруші кепіл заты қайсысының қолында болуына байланысты кепіл мүлігінің амандығының кепіліне, сондай ақ оны ... ... ... және қол ... ... ... шара қолданады. Осы мақсатпен несиелену уақытының көлемінде кепіл заты қайсысының қолында болуына байланысты несие беруші ... кем ... бір рет ... ... ... тексеру жүргізген уақытындағы жағдайына, құнына (қажет болған жағдайда тәуелсіз баға берушілердің көмегіне жүгінуі мүмкін) ... ... ... мүлігіне қадағалау жүргізу мақсаты болып табылады:
1) кепіл мүлігінің бар болуы және оның ... ... ... ... ... кепіл мүлігінің бүлінуін, жоғалуын алдын алатын шараларды уақытылы қолдану;
3) ... ... ... ... ... жұмыстарын жұмылдыру есебінен төмендету;
Қадағалау жүргізудің сатылары:
1) кепіл ретінде қойылған мүлікке құқық орнатушы және құқық куәландырушы құжаттардың ... ... ... ... ... ... бару;
3) кепіл келісім шартында көрсетілген кепіл мүлігінің тізімін және есеп-қисаптық есептері мен ... ... бар ... ... көру;
4) қадағалау жүргізудің есебін жасау.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы жүрген заңдарына сәйкес Несие беруші (кепіл ұстаушы) өз талаптарын ... ... ... ... ... егер ол кепіл келісім шартында көрсетілген болса немесе ттараптар келісімімен жасалған болса, соттан тыс тәртіпте кепіл мүлігін сату;
· ... ... сот ... ... ... ... заңдарымен орнатылғандай сауданы өтпеді деп жариялаған жағдайда кепіл мүлігін өз меншігіне айналдыру;
· Кепіл заты ... ... ... ... ... ... кепілденген құқық бойынша (талаптарға) берілуге тиісті Кепіл ұстаушыға ақша ... ал ол ... ... ... уақытысында мүмкін болмаған жағдайда - ... ... ... мүлігіне құқығын кепіл ұстаушыға беру жолымен есептеседі
Кепіл ... ... тыс ... сату ...
1. ... мүлігін соттан тыс тәртіпте сату кепіл мүлігіне сенімді тұлғаның ұйымдастыруымен саудалау жүргізу арқылы жасалады.
2. ... ... ... ... ... шартында анықталады. Кепіл келісім шартында сенімді тұлға көрсетілмеген жағдайда, оны кепіл ұстаушы тағайындайды.
3. кепіл ... ... ... тыс тәртіпте қанағаттандыруға төмендегі жағдайларда жол берілмейді:
1) мүлікті кепілге алу үшін ... ... ... ... ... рұқсаты алынбаған жағдайда;
2) кепіл заты әлеуметтік тарихи, көркемділік ... ... да ... ... бар ... ... болған жағдайда;
3) кепіл заты жалпы ортақ меншігіндегі жылжымайтын ... ... ол ... ... біреуі кепіл ұстаушының талабын соттан тыс тәртіпте ... ... ... өз ... ... жағдайда.
Көрсетілген жағдайларда кепіл мүлігін өндіру тек сот шешімімен іске асырылады.
Сауда өткізілгенге дейін келесі жұмыс реттері орындалуы қажет:
1) сенімді тұлға ... ... ... ... ... ... оны ... мүлігі тіркеуден өткен органда тіркеп, кепіл берушіге тапсырады. Хабарламаны кепіл берушінің ... ... ... ... ... ол оған ... шартта көрсетілген мекен жайы бойынша тапсырыс хатымен ...
2) ... ... ... ... ... көрсетілген талаптар қанағаттандырылмаған жағдайда, хабарламаны кепіл берушунің қолына тапсырғаннан немесе жолдаған уақыттан бастап отыз күн ... соң, ... ... ... ... ... сауда туралы хабарлама дайындайды, оны кепіл мүлігі тіркелген органда ... ... ... қолына тапсырып, сауда туралы хабарламаны ресми түрде жариялайды;
3) хабарламаның бірінші жарияланғанынан ... ... ... ... ... ... қандай да келісімдер жасауға тыйым салынады, ал жасалған келісімдер жарамсыз деп табылады;
4) хабарламаның бірінші жарияланған уақытынан бастап, ... ... ... он күн ... өтуі қажет.
2. Негізгі міндетінің орындалмауы туралы хабарлама алған соң, кепіл беруші кепілді сатуға негіздің жоқтығы туралы сотқа арыздануына ... ... ақ ... ... ... Республикасының Заңдарында қарастырылған шарттармен кепіл мүлігін сатуды ... ... ... арыздануына құқығы бар. Сотқа арыздану осы баптың 1 бөлімінің 2 бөлімшесінде көрсетілген мерзімді тоқтатады.
Негізгі міндеттің орындалмауы туралы хабарлама құрамында ... ... ... ...
1) кепіл берушінің аты (аталуы) мен мекен - жайы (орналасқан жері);
2) ... ... ... мен ... - жайы ... ...
3) орындалмаған міндеттердің қысқаша мазмұны;
4) негізгі міндеттердің сомалық көрсеткіші;
5) басқа да жиынтықтардың, кепілдікке қойылған жылжымайтын ... ... ... ... беруші өзі төлеуі керек шығындардың сомалық көрсеткіші;
6) хабарлама алғаннан бастап, отыз күннің ішінде барлық қарыздарды ... ... ...
7) ... заты болып табылған жылжымайтын мүлікке сауда өткізу мүмкіндігі туралы ескерту;
8) сенімді тұлғаның аты (аталуы), мекен - жайы ... ... және сым ... ... өткізілуі туралы хабарламаның құрамында келесі мәліметтер болуы керек:
1) кепіл берушінің аты (аталуы) мен ... - жайы ... ...
2) кепіл ұстаушының аты(аталуы) мен мекен - жайы (орналасқан жері);
3) кепіл берушінің кепіл ұстаушы ... ... ... ... ... мазмұндама, кепілді сатқан соң өндірілетін қарызының жалпы сомасы;
4) саудаға шығарылатын кепілдікке қойылған ... ... ... ... және ...
5) сауданың өткізілетін орны мен уақыты;
6) ... ... аты ... ... - жайы (орналасқан жері) және сым тетігінің нөмірі.
Сенімді тұлға сауда откізілгенге он күнге дейін сауданың өткізілуі туралы ... ... ... ... ... ... хабарламаның құрамында келесі мәліметтер болуы керек:
1) саудаға шығарылатын кепілдікке қойылған жылжымайтын мүліктің аталуы, сипаттамасы және ... ... ... ... ... жері;
3) егер сауда шарттарында қарастырылған болса, сауда ... ... ... сомасы;
4) сатып алу бағасын төлеудің тәртібі мен уақыты;
5) сауданың өткізілетін орны мен ...
6) ... ... ... ... аты ... ... - жайы (орналасқан жері), сым тетігінің нөмірі және төлем реквизиттері.
өткізілетін сауда туралы хабарламаның бір данасы ... ... он күн ... дейін, егер ол мүмкін болса және оған қарсылық болмаса жылжымайтын мүліктің көрінетін орнына ілінуі мүмкін.
Сенімді тұлға өткізілген саудадан ... ... ... байланысты келесі тәртіпте бөледі:
1) өткізілген сауданың шығындарын өтеу;
2) кепілмен қамтамасыздандырылған міндеттемелерге ...
3) заң ... ... екінші кепілмен немесе алмастырылған кепілмен қамтамасыздандырылған, кезегіне қарай мерзімі өткен міндеттемелерді төлеуге;
4) ... ... ... берушіге қайтаруға.
Кепіл мүлігін сот тәртібімен сату. Кепіл мүлігін сот тәртібімен сату кепіл ұстаушының арызы бойынша сот ... ... іске ... ... ... ... заты ... жылжымайтын мүлік орнатылған қолданыстағы заң тәртібі бойынша жұрт ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттерінің орындалмауы аса маңызды болмаса және кепіл ұстаушының талаптарының мөлшері кепіл мүлігінің бағасына тепе тең келмесе, ипотекалық келісім шарт ... ... ... ... ... ... салынуы мүмкін.
2.3 Банктік кепілдік түсінігі, кепілдік түрлері және ... ... ...
... Республикасы Заңының (бұдан әрі - Банктер туралы Заң) 34-бабына сәйкес Банктік заем операциялары басқару органы бекітетін Банктің iшкi ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады. Банктер заем операцияларын жүзеге асыру кезінде тәуекелді төмендету мақсатында Ережелер жасайды, жеке және заңды тұлғаларға кредит беру ... ... заем ... мүмкін тұлғалар санатына қажетті төлем қабілеттілігі критерийлерін анықтайды.
Басқаша айтқанда банктер коммерциялық ұйым ретінде өзінің кәсіпкерлік қызмет аясында тәуекелдерді азайту ... ... өз ... ұсыну шарттары туралы шешім қабылдайды.
Қаржы құрылымдары неғұрлым белсенді ... ... ... ... ұшырайтынын атап өту қажет.
Банк қызметіне тән тәуекелдердің ең маңыздысы - бұл берілген кредиттерді ... ... өз ... ерекшелігі күшінде қолданыстағы заңнамаға сәйкес кредит тәуекелдерін азайтудың түрлі тәсілдерін, оған ... оның ... ... ... ... ету ... ...
Банктік кепілдік - Банктің басқа ұйым (Бенефициар), банктер немесе фирмалар алдындағы ... ... ... ... ... ақша сомасын төлеуге жазбаша міндеттемесі. Кепілдік (тапсырма) кәсіпкерлік әрекетті жүзеге асырушы, жеке ... ... ... және кепіл шарты бойынша нақтылы міндеттемелерді орындауға мүмкіндігі бар барлық жеке (Принципал) және заңды тұлғаларға беріледі.
"Принципал" - оның сұранысы ... және ... ... ... оның міндеттемелерін өз дәрежесінде орындауын қамтамасыз етуіне банк кепілдік беретін заңды ... ... - оның ... ... міндеттемелері кепілдікпен қамтамасыз етілетін және банк оған кепілдікке сәйкес соманы төлеуге ... ... ... ... ... жеке тұлға.
Коммерциялық
мәміле
ПРИНЦИПАЛ
БЕНЕФИЦИАР
Тікелей кепіл
ГАРАНТ (принципал банкі)
ПРИНЦИПАЛ
БЕНЕФИЦИАР
КОНТРГАРАНТ (принципал банкі)
ГАРАНТ (бенефициар банкі)
Жанама кепіл
Коммерциялық
мәміле
Контргарантия
Сурет 2. Тікелей жіне жанама банктік кепіл
Банктік ... - егер ... ... ... ала ... міндеттемелерді төлемеген немесе тиісті түрде төлемеген жағдайда белгілі ақша сомасын төлеу туралы банк міндеттемесі ретінде ұсынылады.
Банктік кепілдіктер талап қою ... ... бар ... ... ... ... реттеледі (ICC Uniform or Demand Guarantees, ICC Publication 458), не болмаса кепіл берушінің ұлттық ... ... ... ... шарт міндеттемелерін қамтамасыз ету құралын ұсыну бойынша өзіміздің қызметтерімізді ұсынуға қуаныштымыз. Келешекте бізден қызметтес болу біздің тұлғамыздан бизнестің даму ... ... ... ... ... ... бере ... дербес қаржылық кеңес берушіні алуға көмектесетініне кепіл беруге ... ... ... түрі ... кепілдік ұсынылған /конкурстық/ тендерлік кепілдік (Bid Bond) - Банк міндеттемелері, соның ... ... ... ... ... ... ... (конкурстық) өтініштерден шығатын Клиент міндеттемелерін орындауға Клиентпен келісім толық немесе жарым жартылай жауап беруге Банк міндеттеледі, оған Қазақстан Республикасының заңнамаларымен ... ... ... ... - бұл ... ... ... түрде сәйкес келетін төлем жасауды талап етудің тапсырылуы бойынша Кепілгер-Банктің бенефициарға кепілдік сомасымен шектелген ... ... ... кері ... ... кері ... кепілгер-банктің кепілдіктің әрекет ету мерзімі аяқталғанға дейін кепілдіктің күшін жоюға, кепілдіктің ... және ... ету ... ... ... бенефициардың осындай өзгерісті жүзеге асыру туралы келісімін алусыз, кепілдіктің ... ... ... ... ... ... да бір ... енгізуге құқығы болмайтындығымен анықталады.
Кепілдіктерді АҚ-да шығарудың артықшылықтары:
* Кепілдіктерді қысқа ... ... ...
* ... ... кез ... ... шығару (тендер басқа қалада өткен жағдайда);
* - қашықтықтан банктік ... ... ... ... ... офистен шықпай, тендерлік/тендерден кейінгі кепілдіктерді шығару мүмкіндігі;
* Келісім-шарт бойынша ... ... ... ... ... үшін кепілденген төлемді алу мүмкіндігін беретін сенімді Кепілгер-банктің жоғары ...
* ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі;
* Жеке қызмет көрсету - Құжаттық операциялар басқармасының клиентермен жұмыс істеу бөлімінің мамандары Сізге ... ... ... ... ... ... және ... қолдау көрсетеді;
* Кепілдіктердің барлық түрлерін қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде шығару;
* Міндеттемелерді толық орындау ... ... ... ... ... ...
* ... алдын ала мәтінін дайындау.
Кепілдіктердің түрлері:
* Ұсыныс кезеңінде: тендерлік кепілдік;
* Тауар ... ... ... ала ... ... ...
* Тауарды жеткізу кезеңінде:
+ міндеттемелерді орындау кепілдігі;
+ төлем кепілдігі;
* Кредит берушіге қамсыздандыру ұсынылған жағдайда: кредитті өтеу ...
* Егер ... ... ... ... (немесе кез келген басқа) банктің кепілдігі қажет болған жағдайда, АҚ корреспондент-банктердің ауқымды желісін қолдана отырып, Сізге контркепілдік шығару бойынша ... ... ... ... - бұл ... ... ... тендерге қатысушының тендер ұйымдастырушының алдындағы міндеттемелерін қамтамасыз ету кепілдігі.
Қолданылу саласы - тауармен (жұмыспен, қызмет көрсетумен) жабдықтаушыны ... ... ... ... алу, ... пен ... ... пайдалану бойынша өткізілетін конкурстар мен тендерлер.
Өтініш беруші - өз ... / ... / ... түрлерін ұсынуды қалайтын конкурстың, тендердің қатысушысы.
Бенефициар - тендерді ұйымдастырушы.
Мақсаты - әлеуетті ... ... ... ... ... ... ету.
Сомасы - әдетте жалпы конкурстық ұсыныстың 1-5%.
Әрекет ету ... - ... ... ... бар конверттер ашылған күннен кейінгі 60 күн
Егер Сіз:
 мемлекеттік және мемлекеттік емес ... мен ... ... алу ... ... ... ... жүрсеңіз;
 қысқа уақыттың ішінде сенімді банктен кепілді міндеттеме алғыңыз келсе;
 уақытыңыз бен ... ... ... ... ... ... ... түрлерін ұсынады:
- тауарлар, қызметтер, жұмыстар сатып алу және жеткізу жөніндегі бенефициар ұйымдастырған конкурсқа қатысу үшін ... ... ... ... жасалатын шарт бойынша міндеттемелерінің орындалу кепілдігі.
- бенефициармен жасалған шарт ... ... ала ... төлеу үшін талаптарды орындауға шығарылған аванстық төлемнің қайту кепілдігі.
Банкіміздің тендерлік кепілдіктері - алдыға қойған мақсаттарыңызды шешу үшін ... ... ... ең ... ... ең аз ... ... өтінім қарастырылатын ең қысқа мерзім;
 тендерлік кепілдік 1 күннің ішінде ... ... ... ... ... сенімді банктен кепілді хат алу;
 конкурс өтетін аймақта (Алматы қ., Ақтөбе қ., Қарағанды қ., Қаскелен қ., Тараз қ.) ... ... ... ... ... үшін ... ... (кепілсіз) шығару мүмкіндігі;
Тендерлік кепілдіктерді келесідерді қойып, алуға болады:
 ақша қаражатын кепілге;
 жылжымалы және жылжымайтын мүлікті кепілге;
 қамтамасыз етусіз (бланктік ... ... ... алу үшін ... ... құжаттар:
 тендерлік кепілдік беруге өтініш
 конкурстық құжаттама.
 қамтамасыз ету бойынша құжаттар.
Міндеттемелерді орындау кепілдігі (тендерден кейінгі кепілдік) - бұл ... ... ... ... ... сәйкес өтініш берушінің міндеттемелерін қамтамасыз етуші кепілдік.
Қолданылу саласы - ... ... ... қорытындысы бойынша жасалатын сатып алу туралы шарт.
Өтініш беруші - тауар, жұмыс немесе қызмет түрлерін сатып алу жөнінде шарт ... қол ... ... немесе тендердің жеңімпазы.
Бенефициар - өзін өтініш берушінің шарт бойынша міндеттемелерін орындамаған немесе ... ... ... ... ... ... ... немесе тендерді ұйымдастырушы.
Мақсаты - өтініш берушінің шарт бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ету. Әдетте ... ... ... ... кепілдіктері өтініш берушінің тауарды, жұмыс пен қызмет түрлерін жеткізу бойынша міндеттемелерін қамтамасыз етеді және кепілдік жарна ... ... ... - әдетте шарттың жалпы сомасынан 1-5 %.
Әрекет ету ... - ... ... беруші шарт бойынша өзінің міндеттемелерін орындауы тиіс шарттың әрекет ету мерзімінен немесе соңғы күннен 15-30 күнге ұзақ.
Арнайы талаптар - ... ... ... кейінгі кепілдігі алдағы уақытта туындайтын міндеттемелерді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... беруші конкурстың/тендердің жеңімпазы атанғаннан кейін, бірақ онымен сатып алу туралы шарт жасалғанға дейін).
Міндеттемелерді орындау кепілдігі ... ... - бұл ... ... ... сату-сатып алу немесе қызмет көрсету туралы шарт бойынша (тендердің қорытындысы бойынша жасалған шарттарды ... ... ... ... кепілдік.
Қолданылу саласы: сауда келісім-шарттары, жұмыстарды орындау, қызмет көрсету бойынша шарттар.
Өтініш беруші: негізгі мәміленің талаптары бойынша тауар жеткізуге, жұмыстарды орындауға ... ... ... ... сатушы, мердігер немесе қызмет көрсетуді орындаушы.
Бенефициар: өзін ... ... ... жеткізу, жұмыстарды орындау немесе қызмет көрсету бойынша міндеттемелерін орындамауы ... ... ... ... ... ... ... сатып алушы, тапсырыс беруші немесе тарап.
Мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ету.
Сомасы: әдетте келісім-шарттың жалпы сомасынан 1-20 %. ... ету ... ... ... әрекет ету мерзімінен немесе Өтініш берушінің келісім-шарттың талаптарына сәйкес міндеттемелерін орындауының соңғы күнінен 15-30 күнге ұзақ. ... ... ... (кеден органдарының пайдасына) - бұл Өтініш берушінің кеден төлемдерін төлеу бойынша міндеттемелерін ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған кеден төлемдері.
Өтініш беруші: Қазақстан Республикасының заңнамасына ... ... ... ... тиіс ...
Бенефициар: кеден органы.
Мақсаты: Өтініш берушінің Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған кеден төлемдерін төлеу бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ету. ... ... ... заңнамасына сәйкес төленуі тиіс кеден төлемінің сомасы.
Әрекет ету мерзімі: әдетте Өтініш беруші кеден төлемін кешіктірмей ... тиіс ... 15-30 ... ... кепілдігі (келісім-шарт бойынша) - бұл Өтініш берушінің келісім-шарт бойынша төлем ... ... ... кепілдік.
Қолданылу саласы: сауда келісім-шарттары, жұмысты орындау, қызмет көрсету бойынша шарттар.
Өтініш беруші: ... ... ... тапсырыс беруші, көрсетілген қызметті тұтынатын тарап.
Бенефициар: сатушы, мердігер, көрсетілетін қызметті орындаушы. ... ... ... ... тауары, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер үшін төлем жасау бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ету.
Сомасы: кепілдік сомасы келісім-шарт бойынша төлем ... ... ... ... ету мерзімі: әдетте Өтініш беруші негізгі мәміле бойынша төлемді кешіктірмей орындауы тиіс ... 15-30 ... ... ... кепілдігі (әуе тасымалын сату бойынша агенттік келісімі ... - бұл ... ... ... ... ... тасымалдарды сатудан түскен ақша қаражатын Бенефициарға аудару ... ... ... ... ... ...
Қолданылу саласы: тасымалдарды сату бойынша агенттік, қосалқы агенттік келісімдер.
Өтініш беруші: ... сату ... ... ... агент.
Бенефициар: IATA (INTERNATIONAL AIR TRANSPORT ASSOCIATION), Өтініш берушіге өз ... ... ... әуе ... ... компаниялары.
Мақсаты: Өтініш берушінің тасымалдарды сату барысында түсірген ақша ... ... ... ... міндеттемелерін қамтамасыз ету.
Сомасы: кепілдік сомасы келісімде анықталады: негізінде, бұл ... ... ... ... ... ... ... алынған тасымалдардың айлық, тоқсандық немесе жылдық көлемінің құны.
Әрекет ету ... ... ... Өтініш берушіден тасымалдар үшін түскен қаражаттың аударылуын тексеретін есептік күнге дейін.
Алдын ала төлемді қайтару кепілдігі
Алдын ала төлемді қайтару кепілдігі - бұл ... ... ... аванстық төлем шеңберіндегі тауарды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызмет көрсету бойынша міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ... ... ... ... сауда келісім-шарттары, жұмыстарды орындау, қызмет көрсету бойынша шарттар.
Өтініш беруші: келісім-шарт талаптары бойынша тауарды жеткізуді жүзеге асыруға, жұмыстарды орындауға немесе ... ... тиіс ... ... ... қызмет көрсетуді орындаушы.
Бенефициар: егер Өтініш беруші келісім-шартқа сәйкес ... ... ... ... ... ... көрсету бойынша өзінің міндеттемелерін орындамаған жағдайда, өзін аванстық төлемнің қайтарылмауынан қауіпсіздендіруді ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсетуді тұтынатын тарап.
Мақсаты: Өтініш берушінің аванстық төлем шеңберіндегі ... ... ... ... немесе қызмет көрсету бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ету.
Сомасы: келісім-шарт бойынша төлем талаптарына сәйкес аванстық төлем сомасы.
Әрекет ету мерзімі: ... ... ... ету ... ... ... беруші келісім-шарт бойынша өз міндеттемелерін орындауы тиіс соңғы күннен 15-30 күнге ұзақ.
Кредитті өтеу ... өтеу ... - бұл ... ... ... ... сомасын және кредит бойынша пайыздарды қайтару бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ететін кепілдік. ... ... ... ... ... шарттары, кредиттік желі ашу туралы шарттар.
Өтініш беруші: қарыз алушы.
Бенефициар: өзін ... ... ... ... кредит бойынша пайыздарды төлемеген жағдайдан қауіпсіздендіруді қалайтын және Өтініш берушіге кредит беретін немесе кредиттік желі ... ... ... ... ... ... ... және кредит бойынша есептелген пайыздарды қайтару бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... сыйақы қосылған кредиттің негізгі сомасы.
Әрекет ету мерзімі: әдетте Өтініш беруші негізгі борышты қайтаруға ... ... ... пайыздарды төлеуге тиіс күннен 15-30 күнге ұзақ.
Шетелдік серіктестер қазақстандық компаниялардың келісім-шарт шеңберінде банктік кепілдіктер ұсынуын жиі талап етеді. Бұл ... ... ... да бір ... ... ... ... талап етіледі. Ал олар болса, өз кезегінде ... ... ... болуға дайын емес. Шетелдік серіктестің талабын қанағаттандыру және тартымды мәмілені жасау мақсатында, қазақстандық компанияларға АҚ (Контркепілгер-банк) шетелдік ... ... ... ... ... қазақстандық компанияның АҚ-ға келуі қажет.
Үш тарап () қатысатын тікелей кепілдіктерді беру сызбасымен салыстырғанда, контркепілдік қолданылған сызба мәмілеге төрт ... () ... ... ... ... ... - ... клиенттің (Өтініш берушінің) өтініші бойынша Кепілгер-банктің пайдасына беретін кепілдігі. Аталған кепілдіктегі нұсқауға сәйкес, төлем жасау жөніндегі жазбаша ... ... ... ... ... сәйкес ақша сомасын Кепілгер-банкке төлеу міндеттемесімен қоса, Клиент үшін оның шетелдік серіктесінің ... ... ... ұсыну қарастырылған.
Осымен қатар, аталған сызбаны келесі ... ... ... егер Сіз - ... ... ... болсаңыз және Сіздің серіктесіңізге (Өтініш берушіге) қызмет көрсететін банк ... ... ... ... ... ... АҚ Контркепілгер-банктің контркепілдігін алғаннан кейін, Сіздің компанияңыздың пайдасына өз кепілдігін шығаруы мүмкін.
Вексельдерді авальдау.
Авальдау - вексельдік ... ... ... ... кепілгерлікті берген банк, заңды вексель ұстаушының алғашқы талабы бойынша вексельдің сомасын немесе вексель бойынша ... бар ... да бір ... үшін оның бір бөлігін төлеу бойынша өзіне ... ... ... ... қажеттілігі вексельдің төленбей қалу тәуекелділігін жою және вексельдің тартымдығын арттыру арқылы ... ... ... ... ... ету ... ... туындайды. Ескере кететін жайт, авальшы-банк, пайдасына аваль берілген тұлға сияқты, дәл сол ... ... ... ... ... ... ... нысандағы ақауды қоспағанда, оның тарапынан кепілдендірілген міндеттеме кез келген негізде жарамсыз деп танылған жағдайда да, өз ... ... ... - ... ... ... немесе жеке тұлға.
Вексель ұстаушы - онда көрсетілген ақша сомасын алу құқығы бар ... ... - ... ... тұлға.
Акцептант - ұсынылған вексель бойынша төлеу міндеттемесін өз ... ... ... ... алу - бұл ... ... ... жасау мерзімі басталғанға дейін, дисконтты шегерумен немесе дисконтсыз, вексельдің сомасын вексельді ұсынған тұлғаға төлеу мен Банкпен индоссамент бойынша ... ... ... ... ... ... алу - вексель бойынша ақшаны мерзімінен бұрын алуға мүмкіндік беретін ... ... алу ... тек жай немесе акцепттелген аудармалы коммерциялық вексельдермен ғана ... ... ... ... ... ... ... қарастыратын банктік кепілдіктерді беруді қамтамасыз етеді. Кепілдіктер 5 жылға дейінгі мерзімге беріледі.
Жоғарыда көрсетілген кепілдік түрлері ... ... ... ... ... тең ақшалай сома сияқты басқа да материалдық және материалдық емес активтер (қала шегіндегі жылжымайтын ... ... ... айналымдағы тауарлар, құрал-жабдықтар, кепілдіктер, кепіл заттары, меншік құқықтары, барлық қажет ... ... ... ... ... үшінші тұлғалардың мүліктері) қолданыла алады:
:: Егер Кепілдік бойынша қамсыздандыру ақша түрінде болса, көрсетілген қамсыздандыру шартты банктік салым шотына ...
:: Егер ... ... ... ... және ... емес ... болса, көрсетілген қамсыздандыруды жоюды талдау рәсімі мен оны кепіл заты ретінде қабылау қарыз операцияларын жүргізу бойынша ... ... ... ...
:: Егер Кепілдік бойынша қамсыздандыру контр-кепілдік түрінде болса, онда контр-кепілдіктің күшінде болу мерзімі кепілдік мерзімінен ұзақ болуға тиіс.
Бұл ... ... ... ... ... ... төленген соманы өндіріп алу қажеттігімен байланысты. Тәжірибеде контр-кепілдіктің қолданыста болу мерзімі ережеге сәйкес кепілдік мерзіміне қарағанда 7 жұмыс күніне артық. ... ... және ... ... ... ... қызметі үшін Банктің тарфтік комитетінің шешімімен белгіленген Банктің қолданыстағы тарифтеріне сәйкес комиссия ... ... ... ... беруші (бұдан әрі - Өтініш беруші) Кепіл шартында көрсетілген мерзімде төлейді. Комиссияны клиенттер ай сайын, тоқсан сайын, бір ... ... ... ... ... ... пайдаланушы клиенттерге егер кепіл беруші мүлкі несие желісін ашу туралы келісім бойынша кепіл заты ... ... ... ... ... шеңберінде берілуі мүмкінҚосымша А.
АҚ клиенттеріне (қызмет көрсету уақыты 1 ... кем ... ... ... (кепіл затымен қамсыздандырылмаған) кепілдік беріледі. Бұл кезде:
:: Кепілдік сомасы шот бойынша орташа ай сайынғы таза ... 50 % -дан ... ...
:: ... қаржылық міндеттемесі бойынша берешегінің, картотеканың, бюджетке берешегінің болмауы;
:: Үшінші тұлғалардың клиент шотына ірі инкассолық талаптар қоймауы, ... ... ... ... ... шоттарына тосқауыл қоймау немесе тыйым салмау;
:: Негізгі іс-әрекет бойынша тұрақты ақша ... ...
:: ... ... ... ... тасталады (жеңіс жағдайында, Жеткізуші мемлекеттік сатып алуға алдын ала келісім жасауды қамсыздандырады).
Банктік кепілдікті беру шарттары:
Банктік кепілдікті беру ... ... үшін ... ... мен ... қажетті құжаттар пакетін тапсыру қажет:
1. Банк белгілеген үлгідегі кепілдік беруге арналған өтініш;
2. Банк ... ... ... ... ... Қатысушылардың хаттамасы немесе Құрылтайшы шешімі;
3. Коммерциялық келісімшарт немесе ... ... ... мемлекеттік сатып алу шартының (посттендердік кепілдік беру кезінде) көшірмесін тапсыру.
Кепіл шарттарын мерзімінен бұрын бұзу шарттары
Егер Принципалға Кепіл ... ... ... бұзу және кепілдік міндеттемелерді тоқтату қажеттігі туындайтын болса (егер Принципал тендерді ... ... ... немесе жасалған келісімшарттар немесе шарттар бойынша өз міндеттемелерін мерзімінен бұрын орындаған жағдайда), Кепіл шартын мерзімінен бұрын бұзу және кепілдік берілген ... ... ... тәртіппен жүзеге асырылады:
Өтініш беруші "Kaspi Bank" АҚ Басқарма Төрағасының атына Кепіл шартын мерзімінен ... ... ... ... ... ... ақшаны қайтаруды, Кепілдік бергені үшін артық төленген комиссия сомасын (егер Кепілдік бергені үшін комиссия Кепілдіктің нақтылы қолданыста ... ... ... ... ... ... ... хат жолдайды.
Осы хатқа қосымша ретінде мыналарды ұсыну қажет:
а) Бенефициар Кепіл ... ... және ... ... бұзу мен ... ... негіз болып табылатын кепілдік берілген міндеттемелерді тоқтатуға жазбаша ... ... ... ... №1 ... сәйкес) Бенефициардың хаты;
б) кепілдік берілген міндеттемелердің түпнұсқасы;
Клиенттер үшін артықшылықтар мен тиімділіктер
- Клиенттер үшін банктік кепілдіктің тиімділігі:
:: ақша ... ... ... ... қамсыздандыру ретінде басқа да материалдық және материалдық емес активтер қызмет еткен жағдайда);
:: банктік кепілдік қамсыздандырушысы болып ... ... ... контрагенттен алу мүмкіндігі бар;
:: келісімшарт бойынша тауарды бергені/қызмет көрсеткені үшін соманы төлеу мерзімі ... ... ... сәйкес кейінге қалдырып жүзеге асырылуы мүмкін;
:: кепілдік бойынша ... ... ... төлем мөлшерінен аз.
- Банк құжаттардың дұрыс құрастырылуын қатаң бақылай отырып, тиімді тарифтер бойынша және қысқа мерзімде ... ... ... ... және кәсіби қызметкері тендердің барлық шарттарының орындалуын қамтамасыз етеді және клиентті қызықтыратын барлық сұрақтар бойынша кеңес береді.
Кепілдік шығару үшін ... ... ... ... өтініштің түпнұсқасы:
+ Тендерлік кепілдікке арналған өтініш ...
+ ... ... ... ... ... ...
* Конкурстық / тендерлік құжаттаманың / коммерциялық келісім-шарттың / мемлекеттік сатып алулар туралы шарттардың көшірмелері;
* Келісімге келудің 2 түрінің ...
+ ... ... ... ... ...
+ Жеке тұлғаларға арналған келісу нысаны.
* Банктік кепілдікті ұсыну туралы шарт. 15 ... ... ... ... ... ... валютасы кепілдік валютасына сәйкес келген жағдайда) шығарылғанда, шартқа қол қою ... ...
* ... ету ... қажетті құжаттарды тапсыру*.
* Шығарылатын кепілдік бойынша қамтамасыз ету ... ... ... ... Кепілдік сомасының 100%-на тең болатын, кез келген валютадағы ақшалай өтеумен. Клиент тарапынан тек Банктің операциялық комиссиялары төленеді.
* ... ... ... ... ... ... желі бойынша қолданыстағы пайыздық мөлшерлемелерге сәйкес, Клиент ... ... ... ... + тәуекелділіктер үшін комиссия төленеді.
* Кепілдікті қамтамасыз етумен. ... ... ... қабылдануы мүмкін: жылжымайтын мүлік, құрал-жабдықтар, алдағы уақытта түсетін ақша, депозиттегі ақша және т.б. ... ... ... ... ... + әр ... үшін жеке есептелетін және бекітілетін және ұсынылған кепілдердің өтімділігі мен сомасына байланысты тәуекелділіктер үшін комиссия ...
* ... ... ... ... ... бойынша соңғы 6 (алты) ай ішіндегі орташа таза ... ... ... 40% шамасында шығарылады.
* Жоғарыда көрсетілген нұсқалардан тұратын ... ... ...
3 Несие тәуекелін және Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... портфелді басқару - бұл банк қабылдауға дайын болып отырған тәуекел ... ... ... және ... ең жоғарғы жететін деңгейін анықтауды талап ететін ... ... ... ... табылады.
Несиелік портфелді басқаруды іске асырудың ортақ алғышарттары:
* нақты ... ... мен ... ... үшін ... ішкі банктік лимитін белгілеу;
* несиелік рейтингпен байланысты ... ... ... ... ... деңгейін көрсететін несиелік тәуекелді талдау формасын жасау;
* әртүрлі салалар бойынша ... ... ... тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау;
* жоғарғы тәуекелі бар салаларға қатысты несиелік саясатты қатаңдату;
* несиеге баға белгілеу ... ... ... банкротқа ұшырауларын зерттеу барысында банкроттың негізгі себебі болып, несиелердің төменгі сапада болыуы куәландырады.
Несие саясатының жақсы дамуы және ... ... ... ... ... нәтижелі басқару, осы сферада жұмыс жасайтын қызметшілерді дайындау тиімді несиелік басқарудың маңызды элементтері болып табылады. Дегенмен көптеген банктер ... ... ... және ... ... ... ... жайғастыра алмайды. Сондықтан да олар несие ресурстарының қайтарылмау мәселелерімен күнделікті соқтығысып қалады. Бұл өз кезегінде несиелерді сапалы басқару үшін ... ... бар ... ... және мұндай басқару түрінің маңыздылығын күшейтуді растайды.
Банктер күнделікті өзінің барлық тәуекелдерін бағалай отырып, шамадан тыс портфель тәуекелімен күресуге ... Осы ... ... әр ... ... келеді: несиені төлеу қабілеттілік тәуекелі, проценттік, сауда, географиялық, саяси, операциялық тәуекел. Банк ... осы ... ... ... ... және экономиканың сол секторларында болатын тәуекел мөлшеріне шектеу қоюы тиіс. Кез-келген банктің несие портфелі ... ... ... керек, себебі портфель сапасы - тәуекелділікті бағалауға және банк ... үшін ... ... ... сапасына қарай топтау және талдаудың маңызы зор. Несиенің сапасы деп сол несиеге тиісті ... ... ... айтылады. Несие сапасының көрсеткішінің деңгейі несиелік тәуекел ... кері ... ... сапасы қаншалықты жоғары болса, соғұрлым оның қайтарылуы күмәнсіз, және керісінше) болып келеді. Бұл жерде несиелік тәуекелдің көрсеткіштерінен несие сапасының немесе ... ... ... ... ... - бұл ... ... несиелері бойынша анықталатын нақты шамасында. Несиенің сапасының категорияларына байланысты несиелік портфель құрылымын және несиенің әр категориясы бойынша проблемалық, мерзімі өткен, ... ... біле ... банк ... ... ... ... төмендетуге бағытталатын шаралар қатарын жүзеге асыруға мүмкіндікке қол жеткізеді.
Сондай шаралардың бірі несиелік ... ... ... ... ... ... тәуекелді жабуға арналған резерв банк қызметіндегі несиелік тәуекелмен байланысты арнайы резервті білдіреді. Несиелік тәуекелді жабуға арналған ... ... ... жататын аударымдар негізінде құрылады. Несиелік тәуекелді жабуға арналған ... тек қана ... ... ... ... өтелмеген қарызын жабуға арналады.
Банктік жүйенің тұрақтылығы мен сенімділігін арттыру, кредиторлар мен банк ... ... ... ... ҚР ... ... Басқармасының 16 қараша 2002ж №465 қаулысымен бекітілген "Активтердің, шартты міндеттемелердің ... және ... ... және ... санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру туралы" ережесін бекітті. Бұл ереженің көмегімен - екінші деңгейлі ... ... ... ... бақыланады, несиелер тәуекел дәрежесіне қарай жіктелінеді және мүмкін боларлық несиелік тәуекелдерге қарсы провизиялар құрылады. Сол ережеге ... ... ... ... ... ... ... оларға қарсы провизиялар құрылады:
1. Стандартты несиелер - қайтарылу уақыты жетпеген, қайтарылымында ешқандай күмән жоқ несиелер;
2. Күмәнді несиелер - ... ... ... ... күмән бар несиелер:
А) күмәнді 1-категория - қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін кешіктірілген, қайтарылу мерзімі бір рет ... ... ... ... ... несиені білдіреді. Мұндай несиенің түрі бойынша негізгі қарыз ... 5% ... ... ... ... ... - ... мерзімі 30-60 күнге кешіктірілген, мерзімі бір реттен ұзартылған, банк үшін тәуекел тудыратын несиені білдіреді, мұндағы провизия сомасы 20% мөлшерінде.
В) ... ... - ... мерзімі 60-90 күнге дейін кешіктірілген, мерзімі бірнеше рет ... банк үшін ... ... ... ... провизия сомасы 20% көлемінде.
Г) күмәнді 4-категория - қайтарылу мерзімі 90-120 ... ... ... бірнеше рет ұзартылған, банк үшін үлкен тәуекел тудыратын несие, провизия сомасы 25% сомасында.
Д) күмәнді 5- категория - қайтарылу ... 120-150 ... ... ... ... ... рет ұзартылған, тәуекелі банкке жоғары болып келетін, провизия 50% көлемінде құрылған ... ... ... - қайтару мерзімі 180 күнге дейін және одан жоғары мерзімге кешіктірілген, банк үшін өте қауіпті, яғни пайдасы ... ... 100% ... ... құрылатын несиені айтамыз.
Рыноктық қатынастардың қалыптасуы кезінде ҚР экономикасында ... ... әр ... ... ... негізделген кәсіпорындар пайда болуынан, алған ссудаларын өтеу бойынша банк алдында өз міндеттемелерін орындауда 1990 жылы практикаға ... ... ... ... жаңа форма пайда болды, ол қарыз алушы ссуданы өтей алмауынан туындайтын жауапкершілікті сақтандыру. Ссуданы сақтандыру несиелік тәуекелді басқарудың бір ... ... ... және ол ҚР сақтандыру туралы заңына сәйкес жүзеге ... ... өз ... сақтандыру туралы сақтандыру компаниясымен келісімге отыру арқылы қарыз ... ... ... банк өзі дербес сақтандыруы мүмкін.
Сақтандыру объектілері коммерциялық және банктік несиелер, несие бойынша міндеттемелер мен кепілгерліктер бола алады.
Сақтандыру органымен белгіленген тәртіпке ... ... ... ... ... келісімін несиелік келісімнің қызмет ету мерзіміне дейін бекітеді, мұндағы ескерілетін жағдай: несиенің қамтамасыз етілуі, несиелендіру шараларын іске асыру ... ... ... мен ... ... несиелік қабілеті, белгілі мерзімде несие өтелмесе сақтандырушы несие берген банкке орнын толтыру үшін ... ... ... Өтеу ... ... ... мен ... несие сомасының 50 - 90% қамтиды.
Жауапкершіліктің нақты мөлшері сақтандыру келісімінде белгіленеді, егер қарыз алушы төлем ... ... ... 20 күн ... ... ... ... Осы кезде сақтандырушы банкке (несие берген) сақтандыру өтемін ... ... ... ... 20 күн ... жүргізуге тиіс.
Банкке барлық сақтандыру өтемі төленгеннен кейін сақтандырушыға төленген сома мөлшерінде банк-кредитордың барлық құқығы беріледі.
Сақтандырушы сақтандыру өтемін төлеуден бас ... ... егер ... ... ... ... ... роль атқаратын жағдай туралы мәлімет дұрыс болмаса;
* Сақтандыру ... ... оған ... ... ... өтеу бойынша жауапкершілікті сақтандыру операциясы сақтанушы үшін ақылы. Сақтандыру төлемінің мөлшері несиені өтеуге ... сома ... ... ... түрі ... ... төлемінің тарифтік мөлшері мен сақтандырушының жауапкершілігі шегінде анықталады.Соңғысы сақтандыру сомасына процент түрінде бекітіледі. ... ... ... әр ... ... жағдайларда көтерілетін және төмендейтін коэффициент қолданылады.
Несиелік тәуекелді сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... - қарыз алушы (сақтанушы) несиені өз уақытында өтемесе банк несиенің қайтатынына кепіл алады (бірақ олсақтандыру ... ... ... ... ... сақтандыру тарифі түріндегі қызметі үшін сыйақы алады.
Жоғарғы тәуекел кезінде сақтандырушы үшін сақтандырудың бұл түрін ... ... ... ... Егер ... іскерлік қарым- қатынасқа түссе банктер қаржылық жағдайы мен ... ... ... жүргізе оырып мынадай құжаттарды талап етеді:
* Сақтандыру операциясын жүргізуге арналған лицензия;
* Құрылтайшылық келісім-шарт;
* ... ... ... ... ... ... ... ереже;
* Баланс;
* Қаржы нәтижесі туралы есеп;
* Банк пайдасына несиені өтемеу ... ... ... ... ... ... жағдайын талдауда жарғылық капиталына, сақтандыру жағдайын , мерзімін , қашан және қалай сақтандыру өтемі жүргізілетініне көп көңіл бөлу ... ... ... ... көңіл бөлу керек: сақтандырушының міндетіне, сақтандырушының қойған шарттарына, банк несиесін өтеу бойынша міндеттемелерге.
Несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің рөлі маңызды ... ... ... ... өз қызметін ҚР Ұлттық Банкімен ҚР Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... асады. Ескере кететін жағдай, 2003 жылғы 31 ... ... ... №1720 ... мемлекеттік басқару жүйесін одан ары жетілдіру туралы" жарлығына сәйкес бірқатар өзгерістер болды: ҚРҰБ реттеу және ... ... жаңа ... Агенттікке жүктелген болатын.
Бұл Агенттік ҚРЕДБ-дің қызметін, банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету, қызметіндегі тәуекелді азайту арқылы салымшылардың мүдделерін ... ... ... мен ... ... ... Соның ішінде несиелік операцияларын реттеу мен қадағалаудың бірнеше себебі бар:
* Банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
* Банктер ... ... ... ету. ... бір ... алушыға берілетін несие сомасын шектеу. Мұндағы басты мақсат несиенің бір қарыз алушының қолында ... ... ету және ... ... ... ... ... Жалпы экономикаға әсер етуіне байланысты несиенің кейбір түрлерін шектеу немесе қолдау көрсету. ... ... ... ... ... ең ... - ... нормативтер 2002 ж 3 маусымдағы ҚРҰБ Басқармасының №213 қаулысымен бекітілген "Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциалдық нормативтер туралы" ережеге ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшері;
* меншікті қаражаттардың жеткілікті коэффициенті;
* бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең ... ... ... ... ашық ... ... лимиті;
* негізгі қорларға және басқа қаржылай емес активтерге жұмсалынған банк инвестициясының ең жоғарғы мөлшерінің коэффициенті.
Осы нормативке сәйкес несиелік тәуекелді басқаруға мына ... ... ...
1. ... ... ... коэффициенті"
2. "Бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің жоғарғы мөлшері".
Меншікті капиталдың жеткілікті коэффициенті
Меншікті капитал (К) - бұл I ... ... мен II ... ... ... ... мөлшерде) қосындысынан банктің инвестицияларын шегеру арқылы есептеледі. Меншікті капиталдың жеткіліктілігі төмендегідей 2 ... ... ... Банктің бірінші деңгейлі капиталының оның барлық активтерінің сомасына қатынасы 0,06-дан кем болмауға тиіс:
К1 = КI - ИК / ... К1- ... ... капиталдың құрылуы:
* төленген жарғылық капитал;
* қосымша капитал;
* өткен жылдардағы бөлінбеген табыс;
* материалдық емес активтер;
* өткен жылдардағы зиян;
* ағымдық ... ... ... ... ... ... ... ... - ... ... ... ... және басқа заңды тұлғалардың субординарлық қарызы;
А- банктің жиынтық балансына сәйкес барлық ... ... ... ... ... оның тәуекел дәрежесіне байланысты өлшенген активтеріне қатынасы 0,12-ден кем болмауы керек:
К2 = К / Ар - Пс
мұнда:К - ... ... ... - ... дәрежесіне байланысты өлшенген активтер және баланстан тыс міндеттемелер сомасы;
Пс - арнайы резервтер (күмәнді және үмітсіз несиелер бойынша құрылған ... ... ... капиталға қосылмаған, құрылған жалпы резервтер сомасы (яғни тәуекелді есепке алып, өлшенген активтер сомасының 1,25% ... ... ... ... ... ... жоғарғы мөлшері
Бір қарыз алушы - Қазақстан Республикасының заңдарында немесе жасалған келісім-шартта көзделген негізде қарыз алушы немесе ... бір ... ... ... 2 ... ішінде не белгісіз мерзімге несиелік тәуекелге баратын банк тарапынан туындайтын талаптары бар әрбір жеке және ... ... ... ... ... ... ... мыналардың сомасынан тұрады:
* банк балансында есепке алынатын, қарыз алушыға қатысты банк талабы;
* соңғы бес жыл ішінде банк ... ... ... ... ... банк талаптары;
* ҚР заңдарында немесе жасалған келісім-шартта көзделген негізде қарыз алушы немесе үшінші бір ... ... ... 2 ... ... не ... ... несиелік тәуекелге баратын банк тарапынан туындайтын (несиелік ... ... ... ... (-), ... алушының міндеттемелері бойынша қамтамасыз ету сомалары, оның ішінде:
* банк қарамағына ... ... ... ҚР ... және ... ... шығарған мелекеттік бағалы қағаздары, құйма бағалы металдары, Standart & Poors және ... ... ... агенттіктердің рейтингін иеленетін банк кепілхаттары;
* ҚР ... және ... ... ... ... Standart & Poors және ... ... рейтингтік агенттіктердің рейтингінен төмен емес ұзақ мерзімді қарыздық рейтингі бар банктердің ашқан корреспонденттік ... ... ... ... ... ... тәуекл мөлшері қарыз алушының міндеттемелері бойынша тәуекел мөлшерінің (Т) банктің меншікті ... (К) ... ... ... = Т / ... Т- ... мөлшері (несие лимиті);
К - банктің меншікті капиталы;
К3 - тің мәні мынадай екі жағдайда ... ... ... ... қарыз алушылар үшін  0,10-нан аспауға тиіс;
* басқа да қарыз алушылар үшін 0,25-тен аспауы тиіс ... ... 0,10  ... тыс ... ... ... бланктік несилер, сондай-ақ офшорлық аймақ аумағында тіркелген ... ... ... несиелер бойынша).
Несиелік тәуекелді басқару -- оны ... ... ... негізгі 3 кезеңнен тұрады, олар өзара байланысты және банк үшін бірінші кезекте тұрады: талдау, болжау, сақтандыру. Несиелік ... ... ... басқару мына жүйемен жүреді:
* тәуекел мазмұнын және оның пайда болуын анықтау;
* тәуекел деңгейін ... ... ... ... және ... ... тәуекелді өткізу ықтималдығын бағалау әдісін таңдау;
* тәуекелді сақтандыру әдісін дайындау және таңдау;
* ... ... ... ... ... ... процессінің міндеттері:
Несиелік тәуекелді бағалау және талдау. Тәуекелді талдау ақпаратының алғышартының бірі сәйкестендіру. Банк әртүрлі ақпараттар алуға қажетті шығындарға да ... бөле ... ... ... ... ... ... тиіс.
Тәуекел мөлшерін анықтау.Тәуекелді сәйкестендіру мен тәуекел көлемін өлшеу әдісі тығыз байланысты. Тәуекел көлемін сандық сипатта анықтау нақты ... ... ... және ... шығындар көлемін бағалауға көмектеседі.
Несиелік тәуекелді басқару. Тәуекел мөлшерін және түрін анықтағаннан кейін оны ... ... мен ... ... ... Бұр ... ... тәуекелдің пайда болуын ескертуге және банктің өтімділігі мен табыстылығына әсер ететін несиелік тәуекел салдарының ... ... ... тиіс.
Несиелік тәуекелді басқарудың тиімділігін басқару. Несиелік тәуекелді басқару бойынша жүргізілетін шаралардың нәтижесі ... ... ... ... ... көрсеткіштерден тәуекелдің ауытқу себебін табуға және талдауға көмектеседі. Тәуекел мөлшері және көлемі уақыт сайын өзгеріп ... ... ... ... ... клиенттің несиелік қабілетінің нашарлауын және бағасын, кепілін анықтауға көмектеседі.
Несиелік тәуекелді басқару мына ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді төмендету, тәуекелді алдын ала байқау, оның мөлшері мен салдарын анықтау, тәуекелмен байланысты шығындар мөлшерін минимизациялау мен болдырмау бойынша шараларды ... және ... ... ... екі ... ... ... технологиясын басқару;
* несиелік тәуекелді басқару.
Несиелік операциялар технологиясын басқару несиелік саясатты ендіру негізінде ұсыныстарды дайындау бойынша ұйымдық процесс, яни банктің берген әр ... ... ... ... саясаты жүргізілуі тиіс.
Несиелік тәуекелді басқаруда нақты несиемен байланысты: несиелік қабілетті ... ... ... ... құру, несиелік портфелді диверсификациялау, т.б.
Негізінде несиелік тәуекелді басқару бірінен соң бірі жүргізілетін процесстер жиынтығы ретінде қарастырылады (3-сурет).
2-кезең.Несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын шығындарды бағалау;
* қабылдайтын тәуекелді бағалау.
1-кезең. Несиелік тәуекелді сәйкестендіру - тәуекелдің ... болу ... ... ... ... ... - ... қабылдау жүйесі:
* тәуекелді бірден қабылдау туралы шешім;
* тәуекелмен байланысты іс - әрекеттерден бас ... ... ... егер ... ... ... бойынша нақты шараланы қолдану
шарты болған жағдайда тәуекелді қабылдау туралы шешім.
4-кезең.Несиелік тәуекел деңгейін бақылау -- ... ... ... ... ... -- ... ... төмендету әдістерін таңдау және қолдану.
Сурет 3. Несиелік тәуекелді басқару процесінің кезеңдері
Несиелік ... ... ... несиелік саясатты ендіру негізінде ұсыныстарды дайындау бойынша ұйымдық ... яғни ... ... әр ... ... ... ... саясаты жүргізілуі тиіс.
Несиелік тәуекелді басқару да нақты несиемен байланысты: ... ... ... ... ... ... ... несиелік портфелді диверсификациялау, т.б.
Несиелік тәуекелді басқару мына көрсеткіштерді басқаруға негізделеді: - ссудалық протфель сапасы:
* несиелік тәуекелді төмендету;
* тәуекелді ... ала ... ... мен ... ... ... байланысты шығындар мөлшерін минимизациялау бойынша шараларды дайындау және өткізу.
Несиелік тәуекелді кезең бойынша басқару ... ... ... және оның ... ... ... тәуекел деңгейін бағалауға қажетті ақпараттар көлемін және көзін анықтау;
* тәуекелді ... ... ... ... таңдау;
* тәуекелді сақтандыру әдісін дайындау және таңдау;
* тәуекелді басқару нәтижесін талдау.
Әр жүйе белгілі бір элементтер жиынтығынан тұратындықтан несиелік тәуекелді басқару ... де ... бір ... ... ... қызметті қамтамасыз етуді ұйымдастыру
Несиені саралау
Несиені авторизациялау
Несиелік мониторинг
Күмәнді несиелерді қалпына келтіру
Қарыз алушының ... ... ... және ... ... ... ... басқару
Несиелік ақпарттық басқару жүйесі
Лимиттер белгілеу
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Несиеге бағаны ... 4. ... ... басқару жүйесінің элементтері
Осы аталған несиелік тәуекелді басқару элементтерінің маңыздылары ақпараттық жүйе, клиенттің несиелік қабілеті, несиелендіру процесін және саясатын анықтау, ... ... ... ... кезінде әрбір несиелік бөлім мына шаралардыжүргізуі тиіс:
- ... ... ... ... ... ... бақылау;
- мониторинг.
Тәуекелді мөлшерлеу - лимиттер белгілеу, яғни банк жетекшілігінің өз стратегиясына ... ... ... ... ... анықтау. Бұл лимиттер көбіне банктің несиелік саясатында көрсетіледі. Несиелік саясат банктің барлық қызметін ашық ... ... ... ... ... ... ... саралаудан, несиеге баға белгілеуден, тәуекелді ескере отырып проценттік ставкалардан қалыптасады.
Тәуекел ... ... ... ... ... мқлшерін есептеуге негізделеді (бір қарыз алушының несиелік қабілеті).
Тәуекелді бақылау - менеджерлер мен акционерлердің де міндеті болып табылады, яғни олар ... ... ... ... ... ... міндеті жоғарғы дәрежелі мамандардың болуы, кадрлардың біліктілігі, осы мақсаттарды жүзеге асыруда тиімді жұмыс уақытын белгілеу.
Банкте тәуелсіз бақылау механизмінің ... ал оның пәні ... ... және ... ... ... анықтау, келісім жасау болып табылады.
Басқару бақылауының (управленческий контроль) элементі:
* несиелік аудит мамандандырылуы, несиелік ... ... ... ... ... несиелік портфелдің сапалы болуы
* несиелік ақпараттық басқару жүйесі (НАБЖ) нақты несие ... ... ... және ... портфелінің сапасын басқару үшін несиелік бөлім қызметкерлеріне нақты және оперативті ақпараттыберуі тиіс;
* қаражат қозғалысын бақылау, яғни барлық ресмилік ... ... ... ... біткеннен кейін қарыз алушының ақшаны алуы.
Тәуекелге мониторинг кері ... ... ... тәуелсіз және
әрдайым бақылау мен ... ... ... -- ... ... ... тұрақты бақылау және тексеру. Мониторинг несиелік талдау, ішкі және сыртқы аудит, ... ... ... ... ... ... қабілетін бағалау және таңдау, күмәнді несиелерді қалпына келтіру, ... ... ... ... бұзылған жағдайда жүргізіледі.
Несиелік тәуекелді басқарудың тиімді жүйесі:
* несиелік тәуекелді бағалау;
* банк пен қарыз алушының жеке қатынастарын бақылау;
* несиелік портфелді ... ... ... ... ... ... тәуекелге әсер ететін, бағалау әдістері мен критерийлер жиынтығы(Қосымша А). Өзара байланысты факторлар: несиенің қамтамасыз етілуі, несие мәмілесінің сипаты, қарыз ... ... ... ... ... әсер ететін факторларды толығымен ашып көрсетейік.
"Несиенің қамтамасыз етілуі" клиенттің ссудалық қарызын жабу деңгейі. Бұл фактормен байланысты критерий ... ... ... ... сақтандырылуы. Бұл банктің қамтамасыз етуді қалай жүзеге асыратындығын ( бағасы, мерзімі, сақтау шарты) көрсетеді.
"Несие мәмілесінің сипаты" несие келісімінің ... мен ... ... бұл өз ... ... мақсатқа сәйкес болуымен, оның мерзімділігімен, несие сомасымен, қайтарымдылық және өтеу шартымен сипатталады. Ақша ағымының жағдайы мен қаржылық ... ... ... жоғарыда айтылғандарды ескере отырып несиелік тәуекелді басқару кезеңінің банк пен қарыз алушы үшін ... ... ... ... бойынша қарыз алушының міндеттемені орындамаудың потенциалды себебін анықтау
Несие операциясы бойынша бірнеше қарыз алушының бір уақытта міндеттені орындамау ... ... ... тәуекелді сәйкестендіру кезеңі
2. Несиелік тәуекелді бағалау кезеңі
Несиелік келісім бойынша міндеттемені орындамау ықтималдығын ... ... ... ... ... ... - қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалау
Берілген несиелерді топтастыру, яғни мүмкін шығындарды ... ... ... ... ... ... ... деңгейі бойынша; өзара байланысты қарыз алушылар бойынша
3. Шешім қабылдау кезеңі
Қарыз алушының несиелік ... ... ... нәтижесін ескеру
Банктегі портфельдің несиелік тәуекел деңгейін бағалау нәтижелерін ескеру
4. Несиелік тәуекел деңгейін бақылау кезеңі
Қарыз ... ... ... деңгейін өзгеруін жедел есепке алу мақсатында қызметіне мониторинг
5. Несиелік тәуекелді минимизациялау әдісін ... ... ... ... ... ...
деңгейіне көбейту; қарыз алушының ... ... ... ...
және қаржылық жағдайын көтеру; банк пен қарыз алушы арасындағы тұрақты қарым- қатынас орнату ... ... жабу ... ... ... ... тәуекел деңгейін шекті нүктеге жеткізбеуін бақылау, несие сапасына, несие беру шартына, іс-әрекеттің заңға ... ... ... 5. ... ... ... кезеңінің ерекшеліктері
3.2 Банктік тәуекелдерді басқарудың кезеңдерін, тиімділігін көтеру жолдарын жетілдіру
Несие тәуекелін басқару барысы мынадай кезеңдерге бөлінеді:
* Қарызгермен жұмыс кезеңінде тәуекелді ... ... ... ... ... бұл ... қарым-қатынасын басқаруға қатысты болып келеді. Несие анализі әрбір қарызгердің шығынын минимизацилау, тәуекелдерді анықтау әрі төмендету мақсатымен жеке кредитті ... және жеке ... ... ... ... ... арқылы бекітіледі. Несие мониторингі банкке сенімділігіне қолдау көрсету әрі кредит төлем қабілеттілігін тексеру арқылы бекітіледі. Осы реттегі клиенттің кредит төлем ... ... ... ... қала ... ... процесін басқару және бақылау. Көрсетілген негізгі кезеңдерге түріндегі өзара байланысты ... ... ... болады. Аталған қарым-қатынас тәуекелге ықпал ететін шешімдер қабылдаумен тығыз байланысты. Сондықтан желілік бақылауды талап етеді. ... ... ... ... ... ... ... несие мониторингі және проблематикалық кредитпен жұмыс. Келісімге келу, кредитті бекіту және осыған жауапты ... ... ... ... ... шешімдер үшін бірдей болуға тиіс.
* Басқарушылық бақылау. ... ... ... ... ... ... тиіс. Ол - келісім бойынша несиені шешу, несие портфелінің құрамы және шешім ... ... ... ... ... ...
* ... аудиті кредит портфелінің сапасы мен жеке несиелік шешімдерді тексеруге тәуелсіз, білікті болуға тиіс.
* Басқару жүйесінің несиелік ақпараты ... ... ... ... ... дәл әрі ... берілуге тиіс.
* Қаржы қозғалысын бақылау.
Несие тәуекелін талдаудың келесі кезеңіне кредит төлем қабілеттілігін сараптау мен ... ... ... ... ... ... ... несиелендірудің нақты стандарттарына және несие саясатына сәйкес қабылданған несиелеу туралы шешімдерге бағытталуы тиіс.
Банк қызметін анықтайтын басты факторлар - ... ... ... беру - ... ... үшін ... операция, бірақ бұл банк ісінде барынша маңызды ... ие. ... ... ... өз кірістерін несие мен инвестициялық іс-әрекеттер арқылы алады.[13.2002.- 229 б.]
Қарапайым (жеңілдетілген) несие тәуекелін ... ... ... ... ... ... ... серіктес тәуекел ретінде анықтауға болады. Ал актив иесі қаржылай шығынға қалады. Несие тәуекелінің кең ... түрі - ... ... өтей ... ... ... Әлемдік тәжірибеде несие тәуекелін мынадай екі топқа бөліп қарастырған:
1) әлеуетті шығын ықтималдылығын бағалайтын қарызгермен байланысты тәуекел;
2) егер ... ... ... ... ... жоғалтулар мөлшерін бағалайтын ішкі несие өнімі.
несие тәуекелі
Қарызгердің өз міндеттерін орындамау тәуекелі
Ішкі тәуекел
Сурет 6. Несие тәуекелінің түрлері
Қор ... ... - н ... ... Ең ... ... - рынок - тың айтарлықтай тарлығы, эми - тенттердің жеткіліксіздігі. Екінші себеп - елде бизнесті жүргізу ... әлі де ... ... Ком - паниялар қор нары - ғына ашық - тықты қаламаған - дықтан ... ... жоқ, олар көп ... ... ... жүргізеді және бұған салық төлеуге ықыласты емес. Дұрысында бизнесменнің ұғымында салық төлеу - қастерлі ... ... ой ... ... ... ... ... соңғы кездері елімізде экономиканың өсуі байқа - лады. Кәсіпорындарды ірілендіру үдерісі жүріп жатыр. Бизнес ІРО жүргізу қажеттігін ... ... Бір ... ... ... қор ... құру ісіне енді жан біткендей.[ 13.2002.- 229 б.]
Ал қаржы нарығының қалыптасқан жағдайларында, ... ... ... ... ... ... ... Республикасында банк секторының өсу қарқынынан асып түсетін даму қарқынына қол жеткізуге бағытталған стратегияны таңдады.
Осы стратегия:
- Республика аймақтарында Банк ... ... ... және ... ... ... ... қызмет көрсету сапасын жақсартуды;
- жаңа бәсекеге қабілетті банк өнімдерін әзірлеуді;
- капиталға ірі инвестициялар салу есебінен Банктің дәйектілігі мен ... ... және ... ... ... тәуекелдерін, соның ішінде әкімшілік, кадр және саяси тәуекелдерді жоюды;
- бөлшек бизнесті дамытумен қамтамасыз етуді көздейді.
АҚ бірнеше жыл ... алға ... ... іске ... ... ... ... Нарықтың өзі - ең қысқа мерзімде активтерінің, кірістілігінің көрсеткіштері бірнеше мәрте өскендігінің куәсі. Бүгінгі күні бөлшек және ... ... ... ... ... 20-25 пайызды құрап отыр. Бұл ретте несиелік портфель ... ... ... ... ... ... құрылымының өзгеруінің өзі - факті. Еншілес компаниялар құрылды, ... ... ... ... ... ... шықты. Бұл кезеңде барлық бөлімшелердің жұмысын құрылымға келтіру, жүйеге келтіру қажеттілігі де туындады.
Қаржылық маркетинг өзгеріп отырады. ... ... ... ... банк төңірегінде құрылып жатқаны байқалады. Банктің бизнес ... ... 81-85 ... ... ... Қаржылық топтың қазіргі заманғы стратегиясы еншілес компаниялар мен ... ... ... банктің үлес салмағының азаюын болжап отыр. Үлестің азаюы банктік ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру және бизнес көлемін ұлғайту есебінен екені белгілі. Сондықтан да АҚ белсенді өңірлік саясатты ... ... ... ... ... ... болып отыр әрі ол өз стратегиясын өзгертпейді. Аталған банк алдағы жылғы басым міндеттер ... ... ... ... ... қойып отыр.[ 7.2005.- 100 б.]
Қаржы әлемінде агенттік желі ... әрі ... ... келеді.
Клиенттердің тұтынушылық ықыластарын талдауға сүйене отырып, АҚ карточкалық платформада жаңа өнімдер ұсынуды жоспарлап отыр. Банк жаңартылған ... іске ... та ... ... ... ... бар клиенттері бір күнде 1,5 млн. теңгеге дейін несие ала ...
АҚ ... ақша ... ... Қазақстан нарығына шықты. Еліміздің жетекші бөлшекті банктерінің бірімен серіктес болу жүйесіне ТМД ... ... ... ... берді.
Талдаушылардың бағалауы бойынша, егер ақша легін банк аударымдарының аралық әсерімен бағаласақ, Қазақстан Ресейге ... екі есе көп ... ... таңда Қазақстан - Ресей Федерациясына аударылатын сома Ресей Федерациясынан түсетін сомадан асып түсетін ТМД-дағы ... ... ... ... ... жартыжылдығының қорытындысы бойынша Қазақстаннан Ресейге жіберілген ақша 300 млн. долларды құрап, еліміз ТМД-да бірінші орынды иеленді. Осы кезеңде ... ... ... ... ... тек 137 млн. долларды құрады.
Осы жылғы 29 қазанда бұқаралық ақпарат құралдары мен қазақстандық бизнес өкілдерінің ... ... ... ... Қоғамдық Қоры өткізген I байқаудың қорытындысы жарияланды. номинациясын кaspi ... ... ... ... ... иеленді.
номинациясы бойынша орындар былайша бөлінді:
1-орын - Михаил Ломтадзе, АҚ Басқарма Төрағасы; 2-орын - ... ... АҚ ... ... ... - ... ... АҚ Басқарма Төрағасы.
АҚ - ... ел ... ... 150 ... мен ... желісі бар Қазақстанның көшбасшы бөлшекті банктерінің бірі. ... ... және ... ... ... қажет. Өйткені банктер де - қаржы нарығының субъектісі әрі бірлесіп жауапкершілікті көтеруші.
Отандық банк секторындағы жағдай соншалықты қиын деуге ... жоқ. ... ... жүйесін қайта бағалаумен байла - нысты ішкі процедураларын жүр - гізуде. Отандық қаржы институттары қалыптас - қан ... ... ... ... Қа - зақстанның қаржы жүйесі пост - кеңестік кеңістікте таңдаулылардың бірі деп та - ... ... ... ... үшін ... да, ... олар бас - қару жүйесі мен тәуекелдерді баға - лауда кемшіліктерді анық - тауға кө - мектеседі және болашақ - та ... сая - ... ... мен ... - ... ... ... береді.[ 10.2003.- 432 б.]
Қаржы әлемі - аса қатал. Сөз жоқ, банктерге әлемдік қар - жы дағдарысының келеңсіз зардап - тарын ... үшін ... ... қажет. Осыған байла - нысты Қазақстан ипотекалық компа - ниясының (ҚИК) рөлі анық көрінетін болуы керек.
Бүгінгі таңда ҚИК үшін ол ... ... ... ... ... ... етіп, банктер төңіре - гінде қалыптасқан қауырт ... - ды ... ... болатын кез келді. Әрине, бұл компанияның өзінің саясатын қайта қарауды талап етеді, олар банктерден ... ... ... алу шартына, ҚИК-тың маржасын азайтуға, банктер мен ҚИК арасындағы тәуекелдерді бөлі - суге және басқа да жағдайларға қатысты. ҚИК іс ... ... ... ... ... банктерге қарағанда, едәуір көп маржалық пайда табады, барлық ... ... ... ... ... банктегі банк ұшырауы мүмкін тәуекелдің барлық түрін иденфикациялауды, бағалауды, бақылау мен қадағалауды қамтамасыз етуі және осындай тәуекелдерге балама банктің меншікті ... ... ... ... ... ... нашарлауын еретерек ескертетін және оған көңіл аударатын жүйе, проблемалық кредиттер бойынша ... ... ... Банк ... ... өзнің меншікті капталынан 2,5 % асып кеткен, соңғы үш ай ішінде ұсынылған ... ... ... отырады, соңғы аймен және өткен жылғы осы ... ... ... ... ... өзгерісін және түрлер кесіндісін, банк филиалдарындағы, аймақтардағы және қандай да ... ... ... ... ... көлемін анықтап отырады, кредиттік қоржынның ортақ сомасы мен меншікті капиталдың көлеміне деген мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... ортақ сомасы мен меншікті капиталдың көлеміне қажетті және қалыптасқан провизиялар қатынасын бекітуі керек.
Ішкі бақылауды ... және ... ... мен коммерциялық компаниялардың қарым-қатынасының дамуын, оларды ұйымдастырушы комитеттің атауымен - COSO моделі немесе жай ғана COSO ... ... ... ... ... - ... of Organization of the Treadway Comission) деп атау қалыптасқан.
COSO бойынша ішкі бақылау - ... ... ... ... ... ... әрі қажетті компанияның саясатын (мысалы, компания иелері - директорлар кеңесі); оның жоғары деңгейдегі басқарушы персоналы мен ... ... да ... қызметкерлер құрамын: операциялардың өндірістік және қаржы тиімділігін; ... ... ... ... ... ... талаптарды сақтауын анықтайды. [10.2003.- 432 б.]
Банкілік қадағалау ... ... ... ... банкілік қадағалау комитеттеріне барлық баланстық және баланстан тыс ... ... ішкі ... ... ... ... ... ұстанымдар жиынтығын ұсынды. Ішкі бақылаудың тиімді жүйесін жасау жолы арқылы ... ұйым қол ... ... үш ... COSO ... ішкі ... ... мақсаттарымен сәйкес келеді.
Жекелеген банктердің қаржы жағдайының төмендеуіне, қызметіндегі проблемалардың пайда болуына алып ... бес ... ... және ... ... жүйесін жасап пайдалану арқылы олардың алдын алуға болатынын ... Ол бес ... ... 1) ... басқарушылық бақылаудың жеткіліксіздігі және банктің салмақты бақылау мәдениетін құруға ... 2) ... ... ... тәс ... ... ... шараларының болмауы немесе жеткіліксіздігі; міндеттерді бөлу, жауапкершілік лимитін орнату, шынайылықты растау, есепшоттар бойынша салыстыру, операциялық қызметті тексерудің негізгі шараларының болмауы ... ... 4) ... ... арасындағы ақпарат алмасудың, соның ішінде ерекше атап өтетіні - басшылыққа кемшіліктер туралы ... ... ... ... 5) ... мен кемшіліктерді түзету бойынша ішкі аудит пен басқа да қызметтің бейадекватты немес тиімсіз бағдарламасы.
Комитет тиімді ішкі бақылауға қол жеткізу үшін ... ... ... ұсынады. Бұл келесі бес санатта топтастырылған. 1) ... ... және ... ... 2) тәуекелді табу және бағалау; 3) бақылауды ... ... мен ... ... 4) ақпарат және ынтымақтастық, кемшіліктер мониторингісі мен түзету; 5) ... екі ... банк ... ... тән ... ... органдарының ішкі бақылау жүйесінің жағдайын бағалау.
COSO моделінің негізіне тәуекел де, ішкі бақылау да банктің айнымас бөлігі болатынын көрсететін ішкі ... ... ... Ішкі ... - бұл жалпы қызметті жұмылдыратын процесс.
Банктік тәуекелдерді басқарудың тиімділігін көтеру үшін ... оның ... ... ... ... Бәсекелестік - нарықтық жағдайдағы тартыс. Бәсекелестердің басты мақсаты - пайда табу.
Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ... басты критерийлерге сол кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігі жатады.
Бүгінгі банктің бәсекеге ... оның ... ... ... көрсетілетін қызмет сапасы, кірістілігі, ұтымдылығы, техника мен технологиялары, жабдықтарының осы замандық талаптарға сай келуі және арнайы мамандардың қызмет етуі ... ... ... ... ... өнімділігін арттыратын, қызмет сапасын жақсартатын технологиялық жаңалықтарды, ... ... озық ... ... әкімшілік басқару шығындарын, табыс әкелмейтін шығындарды азайту, кадрларды тұрақтандыру, еңбеккерлердің кәсіби ... ... - ... бәсекеге қабілеттілігіне әсер ететін негізгі факторлар. Рентабелділік не тиімділік - банктік жұмыс тиімділігінің экономикалық көрсеткіші.
Әлемдік шаруашылық байла - ныс - тар ... ... ... әлем - дегі ... ... ... ... жоғары техноло - гияларды енгізу мен инновация - ларды қолдауға ... арқа ... ... ... ... ... ... құру міндетін алға қойды. Ал оны құру үшін, ең алды - мен, инвестицияларды адам ... - лына салу ... ... ... ел ... ... ресурстарын қайта бөлу және оларды оқыту мен қайта мамандандыру қажет болып отыр.
Еліміздің нарықтық экономикаға көшу процесі мен оның ... ... ... ... банк қызметінің де ролі зор. Сондықтан да банк ... ... ... - ... күттірмейтін міндет.
Ал Батыс елдеріндегі банктік қызмет түрлерін дамыту тенденцияларының талдамасы ел экономикасының аса ... ... деп ... Оған ... мемлекет ықпал етуі тиіс. Осы жағдайда замана ықпалына қарай дамуда мемлекет әрдайым басты рольде. Мемлекет бұл саланы дамытудың ... ... ... қатаң қадағалауы тиіс.[ 18.2007, 26 б.]
Жаңа әлемдегі жаңарған Қазақстан үшін экономиканы (ҚР Президентінің 2007 жылдың ақпанындағы Қазақстан халқына ... атты ... ... және шикізаттық емес секторды дамыту негізгі бағыттардың қатарына еніп отыр. Әлемдік тәжірибеге көз салсақ, көмірсутегінің қаржысына ғана ... ... бара ... ... Ел ... ... бөлігін шикізаттық емес саладан табуды мақсат еткен қазақ елінің алдында алынбаған талай асу бар. ... ... ... ... даму жолына түсе алмақ емес. Бұл жөнінде ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалар жүктеді. Яғни, Қазақстан алдағы он жылдықта өндіру ... ... ... ... ... жөн. Бұл ... банк ісін ... да басымдық берілері күмәнсіз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі заманға сай банктердің ... ... ... ... ... жүргізілген зерттеу мынадай тұжырымдар мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді:
1. Несиелік тәуекелдің мәнін түсінуге екі тәсіл ... келу ... Оның ... ... несиелік тәуекелін мынадай тар мағынада қарастыру болып табылады: а) несие ... ... ... қалу ... б) ... несиелік әрекетінің оның активтерінің құнын жоғалту мүмкіндігін және кепілдік міндеттемелерінің орындалмауын ... ... ... ... - ... ... барлық ұйымдастыру үдерісін қамтып, орындалуын бақылау және ... ... ... басқарудың біртұтас жүйесі болып табылады. Осылайша, біз зерттеу нысанының тағы бір жағы - ... ... ... мен несиелік тәуекел-менеджментінің типтерін анықтау, яғни оның ... ... мен ... ... ... Осы мақсатта несиелік тәуекелдің типтерін мына белгілерге қарап анықтаймыз: талдауды жүзеге асыру деңгейімен; пайда болу саласымен; қарыз алушының ... ... ... болу ... операцияның түрлерімен; қарыз алушының іс-әрекеті сипатымен, тәуекелдің қауіптілік деңгейімен және тәуекелдің басқарылу деңгейімен.
* Талдауды жүзеге асыру деңгейіне ... ... ... ... ... және жеке ... ... болады.Жиынтық (банктік несие қоржыны мөлшеріндегі) несие тәуекелі банктің ... ... ... ... ... ... барлық несиенің көлемін бағалаудан туындайды. Жиынтық несие тәуекелінің сараптамасы несиелердің әртүрлі категориялары бойынша төленбеген қаражаттың көлемін сипаттайтын бірқатар көрсеткіштердің ... ... ... Жеке (әр ... ... деңгейінде) несие тәуекелі жекелеген қарыз алушыға тән тәуекел мөлшерін сипаттайды. Жеке несие тәуекелін ... ... ... және ... да ... ... ескере отырып, оның көп нұсқалы үлгісін жасауды талап етеді.
* Банк несие тәуекелінің ... ... ... оның ... ... атап айту ... жеке несие тәуекелінің факторлары: жеке тұлғаға несие беру кезіндегі несие тәуекелінің факторлары; ... ... ... беру ... ... тәуекелдігі факторлары; банк несие тәуекелінің жиынтық факторлары: банк несие қоржыны тәуекелдігі факторлары.
4. Тәжірибе ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселесі жоғары маңыздылыққа ие болып тұрғанымен, әлі де несиелік тәуекелді басқару жүйесін құруға онша мән берілмейді. ... ... ... ... тәуекелін басқару жүйесін өзгертудің негізгі бағыттары ретінде төмендегі бағыттарды алған жөн. Бұл бағыттар несиелік тәуекелді басқару жүйесін ... ... . ... ... ... банк тәжірибесіне халықаралық несие беру тәжірибесін кіргізіп, бейімделу;
* банктің несие тәуекелін ... ... ... ... ... және банктің несие тәуекелінің өзгешелігін есепке ала отырып құру;
* ... ... ... ... ету ... еріктілігі, жеделдігі, ақылы, қаржының мақсатты бағытқа берілуін қамтамасыз ету);
* банк ... ... ... сәйкес несие берудің жаңа формаларын дамыту, сондай-ақ бұл жерде ... ... ... және ... алушының мүддесі есепке алынуы тиіс;
* несие тәуекелдігі басқару құрылымын өзгеру және несие процесін ықшамдау;
* банк ... ... ... ... банк ... күшейту.
5. Қазіргі кезде банк тәуекелін бақылау тәуекелді өлшеу және есептеу әдістемесі саласына ... ... ... үлкен өзгерістерге ұшырады. Осының ішіндегі маңызды бір ноу-хау банк қызметіндегі тәуекелді өлшеудің жаңа әдіснамасы болды, ол VaR (Value at Risk - ... ... құн) деп ... VaR-ды ... ... ... ... комитеті қаржы нарығындағы конъюнктураның жағымсыз жаққа өзгеруі нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... үшін кіргізді. VaR әдіснамасының негізгі мәні - ол инвесторларға ... ... ... ... ... ... табысындағы әр несиенің үлесін көрсетуге, банктің несие қоржынындағы әр жекелеген позицияны ... ... ... ету үшін ... мөлшердегі капиталды анықтауға мүмкіндік береді.
6. Тәуекелдік жағдайдың туындау мүмкіндігін математикалық ... ... ... көмегімен анықтауға болады. Несие тәуекелін өлшеудің бірін бірі ... үш ... ... айтуға болады. Тура ықтималдық әдіс. Ол жағдайдың дамуы және оның ықтималдығы туралы барлық сценарийлер туралы сенімді ақпарат болғанда пайдалануға ... деп ... ... ... әдіс. Кейбір себептермен барлық көптеген сценарийлер үшін ықтималдылықтың белгіленген шамасын анықтау мүмкін болмаған жағдайда бұл көптеген жағдайды ... ... ... ... ... алынған модель дөрекі болса да өзін өзі ақтайды. Жанама (сапалы) әдіс. Егер дәл ... ... ... ... ... болмаса, тәуекелді сандық өлшеуге қол жеткізу мүмкін емес. Бұл жағдайда ... ... ... сипаттайтын және практика жүзінде қолдануға қол жетімді басқа көрсеткіштермен шектелу дұрыс болады. Аталған әдіс бар ... ... баға ... ... ... ол ... мүмкін әдіс саналады. Қарастырылған экономикалық - математикалық әдістер тәуекелдің объективті ... ... және ... ... ... ... ... статистика туралы ақпарат болған кезде пайдаланылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* ҚР Президентінің 2007 ... ... ... арнаған атты Жолдауы.
* Банк қызметі туралы: ҚР құқықтық актілер ... ... ... 2005.- 177 ... ... ... Банки на развивающихся рынках. М:1994.-Т.1,2.
* Жалпы экономикалық теория: оқулық / Ө. Қ. ... т.б. ... 2004.- 455 ... Б. ... ... ... ғана емес, мемлекеттің діңгегі болуы керек, Жаңа ғасыр.- 2006.- №2.- 36-38 б.
* ... ... ... ... ... статистикалық жинақ, ред. басқ.: Қ. Әбдиев; Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі.- Алматы: Қазстатақпарат, 2005.- 100 ... ... ... нақты секторындағы баға : Статистикалық анықтамалық / жауапты ред.: Н. Кривко, Л. Горовых ; ауд. К. Н. ... Қ. ... ... 2003.- 218 ... А. ... СПб. [и др.]: Нева : ОЛМА ... 2006.- 256 с
* Н. ... Макроэкономика: Оқулық Алматы: Экономика, 2003.- 432 б.
* Н. Мамыров Ұлттық экономика: даму және кадр ... ... ... Қазақстан.- 2005.- 22 маусым.- 3 б.
* Б. ... ... ... ... [Мәтін]: оқу құралы Алматы: Экономика, 2004.- 184 ... С. ... ... ... операциялары: оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2002.- 229 б.
* О. Сәбден ХХІ ғасырға қандай экономикамен кіреміз Алматы: Қазақстан, 1997 ж.- 192 ... Г. ... ... К.О., ... Г.Т. Бухгалтерский учет и отчетность в банках. Алматы, Қаржы-Қаражат,2000
* К. ... ... ... Оқу ... ... ... ... 2004 - 78бет.
* Ә. Шелекбай Банк ісіндегі тәуекел-менеджмент, оқу құралы Алматы Экономика - 2007, 18-39 беттер.
* ... ... ... 2007, 26 б.
* ... ... ... мазмұны мен құрылымы // Қазақстанда экономикалық ой-сананың дамуы: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - ... ... 2006. - 132-140 бб., 0,65 ... ... несиелік тәуекелді басқарудағы рөлі мен қызметі // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, ... және ... ... ... ... ғылыми - тәжірибелік конференция материалдары. - Алматы: Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2007.- 1 бөлім. - 245-248 бб., 0,5 ... ... ... ... ... ... // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, ... және ... ... ... Халықаралық ғылыми - тәжірибелік конференция материалдары. - ... ... ... техникалық университеті, 2007.- 1 бөлім. - 248-253 бб., 0,62 ... ... ... несиелік саясатының экономиканың дамуына ықпалы // ҚазЭУ хабаршысы. - 2008. - №2 (62). -238-242 бб., 0,6 ... ... ... ... ... банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеуі // Аграрлық нарық проблемалары. - 2008. . -№1. -40-44 бб., 0,6 б.т.
* VaR ... ... ... несие тәуекелін өлшеу// . - 2009. - №2. - 101-104 бб., 0,5 ... ... мен ... ... Кепілдіктің кез келген түрін техникалық шығарғаны үшін комиссия (несие желісі/несиелеу лимиті аясында шығарылатын кепілдіктерден ... ... ... кепілдікті бергені үшін комиссия:
- ақша кепілімен:
жылдық 3 %, min KZT 5.000,00
- қолданыстағы несие желісі аясында:
НК шешімі бойынша, min KZT 5.000,00
- ... ... ... ... ... ... 7 %, min KZT ... бланкілік кепілдік түрінде:
жылдық 10 %, min 10.000,00 KZT
- басқа банктің қарсы кепілдігімен:
банкке бекітілген ... ... және ... жеке ... бойынша
7.3. Төлем кепілдігін бергені үшін комиссия:
- ақша ... 3 %, min KZT ... ... ... ... ... ... бойынша, min KZT 5.000,00
- басқа мүлікпен қамсыздандырылған:
НК шешімі бойынша, жылдық 7 %, min KZT 15.000,00
- бланкілік кепілдік түрінде:
жылдық 10 %, min ... ... ... ... ... ... ... лимиттер аясында және ПАБК-нің жеке шешімі бойынша
7.4. SWIFT немесе TELEX жүйесі бойынша ... ... ... 0,2 %,min KZT ... max KZT 150.000,00
7.5. Кепілдіктің шарттарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу:
KZT 7.500,00
7.6. Соманы ұлғайтқаны үшін комиссия: ... ... ... ... үшін ... беру ретінде қаралады
7.7. Кепілдіктің мерзімін ұзартқаны үшін комиссия: ... ... ... ... үшін ... беру ... ... Кепілдіктің күшін оның мерзімі өткенге дейін жою (банктік ... ... ... ... ... кепілдіктен бас тартқаны үшін комиссия:
KZT 20.000,00
7.10. Кепілдікті авизолау:
соманың 0,1 %, min KZT 15.000,00, max KZT 90.000,00
7.11. Кепілдіктің шарттарының өзгерістерін авизолау (әр ... ... ... ... Тиеу ... ... қабылдау және/немесе жөнелту (әр пакет үшін): *
KZT 2.500,00+ 1) ҚР бойынша - KZT ... ... - KZT ... ... ... әр ... үшін: *
KZT 3.500,00
7.14. Кез келген мерзімге берілген кепілдіктер жөнінде ақпарат беру бойынша әр сұрату ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, Принципал өз міндеттемелерін орындамаған кездегі комиссия (сыйақы) (басқа мүліктерге ... ... ... ... *
жылдық 20 %
7.16. Тиеу құжаттары пакетін тексеру (әр пакет үшін):
соманың 0,15 %,min KZT ... max KZT ... ... ... ала келісу үшін келісімшарттың негізінде кепілдіктің мәтінін дайындау: *
KZT 7.500,00
7.18. SWIFT немесе TELEX жүйесі бойынша контрагент банктерге кепілдік жөнінде сұратулар (әр ... ... 1. ... банктердің орындаған кепілдік бойынша операциялармен байланысты шығыстар нақты құны бойынша өтеледі. 2. Кепілдік бойынша төлем жасағаны үшін Клиент заңды тұлғалар/ЖК үшін Банк ... ... ... ... ... және шетел валютасында Банктің пайдасына ақы төлейді. 3. Тендерлік кепілдіктердің мерзімінен ... ... ... ... сондай-ақ сомасын және мерзімін азайтқан жағдайда, төленген комиссия қайта есептелмейді және ... ... ... бағалау
НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДІ БАҒАЛАУ
Несиемәмілесініңсипаттамасы
Несиеніңқамтамасызетілуі
Қаржылықтұрақтылық
Өтімділіктің
қамтамасызетілуі
Сақтандырудың қамтамасыз етілуі
Жеткіліктіліктіңқамтамасызетілуі
Өткізудіңқамтамасызетілуі
Құнның
қамтамасыз етілуі
Сақтандыру шартының қамтамасыз етілуі
Несие ұсынымының негізді және нақты болуы
Несие мерзімі
Несиені өтеу шарты
Несиенің мақсаты
Несиенің мөлшері
Қарыз ... ... ... ... ағымы
Жетекшініңжекесапасы
Өткен тәжірибе (несие тарихы)
Жетекшінің мамандығы
Ұйымдық - ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 92 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің формаларына талдау және олардың несиелік тәуекелдерді азайтудағы маңызы66 бет
Банктік несиенің қайтарымдылығын камтамасыз ету жолдарын жетілдіру62 бет
Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары64 бет
Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету әдістері мен нысандары93 бет
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет
Бизнесті модельдеу мен стратегиясы4 бет
Жергілікті бюджеттің кірістерін қалыптастыру16 бет
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы16 бет
Қазақстанда бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы мен азық-түлік өндірісін басқару мәселелері37 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь