Әлеуметтік сақтандыру – мемлекеттің әлеуметтік саясатын іске асырудың маңызды құралы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Мемлекеттің әлеуметтік саясатының мәні және оны жүзеге асырудың
теориялық.әдістемелік аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Мемлекеттің әлеуметтік саясатының мәні және оның Қазақстанда
қалыптасу жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Қазақстандағы әлеуметтік қамсыздандыру мен міндетті әлеуметтік
сақтандырудың қазіргі жай.күйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
1.3 Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттары және халықты
әлеуметтік қорғау механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

2. Әлеуметтік сақтандыру . мемлекеттің әлеуметтік саясатын іске асырудың
маңызды құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.1 Әлеуметтік сақтандыру . мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүргізудің
маңызды бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.2 Әлеуметтік сақтандыру: қазақстандық нұсқа ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ..38
2.3 Қазақстандағы әлеуметтік сақтандыру мен әлеуметтік қамсыздандырудың
деңгейлі жүйесінің жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41

3. Мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүзеге асыру тетіктерін жетілдіру
шаралары және олардың стратегиялық даму бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ...48
3.1 Қазақстанның халықты әлеуметтік қамтамасыздаңдыру саласындағы
стратегиялық мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48
3.2 Қазақстанда әлеуметтік сақтандыру мәселесін реттеудің стратегиялық
бағыттары, даму мақсаты, негізгі индикаторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
3.3 Халықты жұмыспен қамтудың республикалық бағдарламалары және
жұмыссыздықтан мемлекеттік әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

Қосымшалар
Кіріспе

Мемелекеттің әлеуметтік саясаты - қоғамның әлеуметтік-экономикалық өмір сүру жағдайын реттеудің бір бағыты. Ол елдегі жалпы экономикалық жағдаймен тығыз байланысты және екі жақты қызмет атқарады. Бір жағынан, әлеуметтік саясатта тікелей және жанама түрде экономикалық дамудың мақсаттары көрініс алады, өйткені экономикалық іс-әрекет қоғамның барлық топтарына жақсы жағдай жасау мақсатында жасалады. Екінші жағынан, әлеуметтік саясат экономикалық өсудің факторы болып келеді. Егер экономикалық даму халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартпаса, онда еңбек өнімділігі төмендеп, жұмыс күшінің сапасы кемиді, қоғамда әлеуметтік тұрақсыздық пен қарама- қайшылық артады. Қазақстан мүше болып табылатын Халықаралық Еңбек Ұйымының анықтауы бойынша әлеуметтік қорғау жүйесі мынадай шаралар кешенін қамтиды:
- тұрақты, ақылы еңбекке ынталандыру;
- негізгі әлеуметтік қатерлердің алдын алу, ал ол туындаған жағдайда әлеуметтік сақтандыру тәсілдері арқылы сол қатерлердің салдарынан айырылған табысының бір бөлігін қалпына келтіру;
- халықтың әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатыспайтын әлсіз топтарына арналған әлеуметтік көмек тәсілдері;
- азаматтардың білім және медициналық көмек сияқты негізгі құқықтар мен қызметтерге қол жеткізуі.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің сандық көрсеткіштері экономикалық даму деңгейімен анықталса, ал адамдар арасындағы ынтымақтастық, мемлекеттік институттардың дәрежесі мен еңбекке ынталандыру деңгейі таңдалған әлеуметтік - экономикалық модельмен өзара байланысты болады.
Диплом жұмысының өзектілігі сол, мұнда дағдарыс жағдайындағы Қазақстанның әлеуметтік саясатын жүзеге асырудың басты тетігі болып табылатын әлеуметтік сақтандырудың мәні, оның қазақстандық нұсқасы қарастырылып отыр. Әлеуметтік бағдарланған экономика үшін іске асырылып жатқан үндерістерді реттеуде және әлеуметтік проблемаларды шешуде мемлекеттің күшті ұстанымға ие болуы орынды. Әлеуметтік сақтандыру экономикалық белсенді халықты әлеуметтік қорғаудың әмбебап тетігі болып отыр және Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік қамсыздандырудың деңгейлі жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы сол – бұл жұмыста Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік қамсыздандырудың деңгейлі жүйесінің жұмыс істеу механизмі және Елбасының жыл сайынғы Жолдауында аталған әлеуметтік бағдарламалардың жүзеге асырылу тетіктері, олардың қаржылық қамтамасыз етілу мәселелері қарастырылады.
Жұмыста қазіргі мынадай ғылыми мәселелерді шешу көзделген, яғни мемлекеттің әлеуметтік саясатының мәнін оның Қазақстанда қалыптасу жағдайын, Қазақстандағы әлеуметтік сақтандырудың қазіргі жай-күйін,
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1 Политология: Энциклопедический словарь / Общ. ред. и сост. Ю.И. Аверьянов. Москва, 1993. 313-319 стр.
2 Гарбузов В.Н. Консерватизм: понятие и типология (историографический обзор) //Полис, 1995. № 4. 68-72 стр.
3 Гребенников В.Г., Пчелинцев О.С. К анализу социалъно-экономических функций распределения доходов //Социальные гарантии и проблемы совершенствования распределительных отношений. М., 1991. 55-57 стр.
4 Нысанбаев А. Эволюция политической системы Казахстана., в 2-х томах. Алматы., 2001. 122-129 стр.
5 Мустафаев А.М. Социально-демографические процессы в Казахстане за 1990-2000 //Саясат. 2000 № 3. 13-17 стр.
6 ҚР Үкіметінің «2000-2002ж.ж. арналған Кедейшілік пен жұмыссыздыққа қарсы күрес бағдарламасы». //Актілер жинағы, 2000г №25. 9-16 бет.
7 Шокаманов Ю. Адаптация индекса нищеты населения ПРООН применительно к Казахстану. //Экономика и статистика, 2000г., №4. 21-24 стр.
8 Тасмагамбетов И.Н. Социалыю-политическое обновление Казахстана: тенденции и приоритеты. Алматы: ИРК, 1996. 13-17 стр.
9 Е.Истилеулова. Возможность применеия новых индикаторов измерения по безработице и бедности в Казахстане. Экономика и статистика №3, 2001г. 52-56 стр.
10 Мухтарова К.С., «Бедность и экономика Кахахстана». //Саясат-policy №3-4, 2002г. 62-66 стр.
11 Притворова Т.П. Совершенствование принципа адресности при оказании социальной помощи населению. //Саясат №3-4, 2002г. 12-17 стр.
12 «2000-2002 ж.ж. арналған Кедейшілік пен жұмыссыздыққа қарсы күрес бағдарламасының орындалуы». //Бюллетень Министерства труда и соц. защиты. 2002г. №11 7-9 стр.
13 Бекхожаева А.К. «Уровень жизни и проблема бедности. Исследования мирового опыта». //Саясат-policy №3-4, 2002г. 9-12 стр.
14 Берешев С., Можарова В. Совершенствование анализа уровня жизни населения в Казахстане. //Труд в Казахстане, 1/2002 г. 32-36 стр.
15 Букетова Е.А.,«Совершенствование принципа адресности при оказании социальной помощи населению»., Саясат-policy №3-4, 2002г. 6-9 стр.
16 Усенова Г. Жұмыспен қамту саясаты және экономикалық өсу. //Ақиқат. 2003г. №2. 12-16 бет.
17 «Адам дамуы туралы есеп», Алматы, 2003ж. 123 бет.
18 Социально-экономические и политические последствия трансформации казахстанского общества. //Саясат. 2003 №3. 5-15 стр.
19 Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2004 жылға арналған экономикалық және әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттары мен экономикалық көрсеткіштердің болжамы жөнінде Мәлімдемесі. //Егемен Қазақстан. 10 ақпан 2004. 5-бет.
20 Отчет Межведомственной Комиссии ООН по неотложным социальным вопросам в Казахстане. Алматы. 16 марта 2005 г. 22-26 стр.
21 Кошанов А.К. Обновление коецепции занятости и рынка труда в условиях устойчивого экономического развития страны. //Саясат, 2006 №3-4. 3-6 стр.
22 Қазақстан Республикасы Президентінің 2008 жылға 7 ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру–мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты Қазақстан халқына Жолдауы. 2007ж. 7-бет.
23 «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру-мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру барысы туралы ақпарат. //Егемен Қазақстан. 4 наурыз 2009 жыл. 1-2 бет.
24 Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 6 наурыздағы «Дағдарыс арқылы жаңару мен дамуға» атты халыққа Үндеуі. //Егемен Қазақстан. №91 (25488) 6 наурыз 2009жыл. 1-2 бет.
25 Құрманов А. Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі немесе міндетті әлеуметтік сақтандыру жайында. //Егемен Қазақстан. 26 қыркүйек 2009 жыл. 5-бет.
26 Құрманов А. Әлеуметтік бағдарламалардан қаржы үнемделмейді. //Егемен Қазақстан. 2 маусым 2009 жыл. 4-бет.
27 Қазақстан Республикасының Заңы «Ең төменгі күнкөріс деңгейі туралы» 16 қараша 1999 жыл. 7-бет.
28 «Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. //ҚР Парламентінің Жаршысы. 2001ж.№ 3. 22-29 бет.
29 Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан-2030» стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңі. Ішкі және сыртқы саясатымыздағы аса маңызды 30 серпінді бағыт» атты Қазақстан халқына Жолдауы. 7-бет.
30 Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 1 наурыздағы «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарасаңында» атты Қазақстан халқына Жолдауы. 6-бет.
31 Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексі. Астана, 2008ж. 29 бет.
32 Нұрпейісов Ж., Жеңісхан Д. Экономикалық теория. Астана, 2001.
33 Текжанова Р.Р. Еңбек экономикасы. Оқулық. Астана, 2003. 52-56 бет.
34 Жәнібеков М. Әлеуметтік сақтандыру: қазақстандық нұсқа ерекшеліктері. //Егемен Қазақстан. 23 мамыр 2009 жыл. 4-бет.
35 Қазақстан және оның аймақтары, 2009ж. №1,4. 2008ж. №4
36 Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 2009-2011 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. //Егемен Қазақстан. 6 ақпан 2009 жыл. 7-бет.
37 Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 28 қаңтардағы «Жаңа онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халықына Жолдауы. //Егемен Қазақстан. №33-35 (25881) 30 қаңтар 2010 жыл. 1-2 бет.
38 Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары. // Егемен Қазақстан. 12 ақпан 2010 жыл. 3-6 бет.
        
        Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: «Әлеуметтік сақтандыру – мемлекеттің әлеуметтік саясатын іске
асырудың маңызды құралы»
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................................3
1. Мемлекеттің әлеуметтік саясатының мәні және оны жүзеге ... ... ... саясатының мәні және оның Қазақстанда
қалыптасу
жағдайы.....................................................................
...........................6
1.2 Қазақстандағы әлеуметтік қамсыздандыру мен міндетті әлеуметтік
сақтандырудың ... ... ... ... саясаттың негізгі бағыттары және халықты
әлеуметтік қорғау
механизмі...................................................................
...........27
2. Әлеуметтік сақтандыру – мемлекеттің әлеуметтік саясатын іске асырудың
маңызды
құралы......................................................................
..............................35
2.1 Әлеуметтік сақтандыру - мемлекеттің ... ... ... ... ... ... нұсқа
ерекшеліктері..........................38
2.3 Қазақстандағы әлеуметтік сақтандыру мен әлеуметтік қамсыздандырудың
деңгейлі ... ... ... ... жүзеге асыру тетіктерін жетілдіру
шаралары және олардың стратегиялық ... ... ... әлеуметтік қамтамасыздаңдыру саласындағы
стратегиялық
мақсаттары..................................................................
.................48
3.2 Қазақстанда әлеуметтік сақтандыру мәселесін реттеудің стратегиялық
бағыттары, даму ... ... ... ... ... ... ... және
жұмыссыздықтан мемлекеттік әлеуметтік
қорғау...........................................60
Қорытынды...................................................................
..............................................66
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
......69
Қосымшалар
Кіріспе
Мемелекеттің әлеуметтік саясаты - қоғамның әлеуметтік-экономикалық
өмір сүру жағдайын реттеудің бір ... Ол ... ... ... ... байланысты және екі жақты қызмет атқарады. Бір жағынан,
әлеуметтік саясатта тікелей және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық іс-әрекет қоғамның барлық
топтарына жақсы жағдай жасау ... ... ... ... ... ... ... факторы болып келеді. ... даму ... ... ... ... онда еңбек
өнімділігі төмендеп, жұмыс күшінің сапасы кемиді, қоғамда ... пен ... ... ... Қазақстан мүше болып табылатын
Халықаралық ... ... ... ... ... ... жүйесі
мынадай шаралар кешенін қамтиды:
- тұрақты, ақылы еңбекке ынталандыру;
- негізгі әлеуметтік қатерлердің алдын алу, ал ол туындаған ... ... ... ... сол ... ... ... бір бөлігін қалпына келтіру;
- халықтың әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатыспайтын әлсіз топтарына
арналған әлеуметтік көмек тәсілдері;
- азаматтардың білім және медициналық көмек ... ... ... ... қол ... ... ... сандық көрсеткіштері экономикалық даму
деңгейімен анықталса, ал адамдар арасындағы ынтымақтастық, ... ... мен ... ... ... ... - экономикалық модельмен өзара байланысты болады.
Диплом жұмысының өзектілігі сол, ... ... ... әлеуметтік саясатын жүзеге асырудың басты тетігі ... ... ... мәні, оның қазақстандық ... ... ... ... экономика үшін іске асырылып
жатқан үндерістерді реттеуде және ... ... ... ... ... ие ... орынды. Әлеуметтік сақтандыру
экономикалық белсенді халықты әлеуметтік қорғаудың әмбебап ... ... және ... ... ... қамсыздандырудың деңгейлі
жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Жұмыстың ... ... сол – бұл ... ... ... ... деңгейлі жүйесінің жұмыс
істеу механизмі және Елбасының жыл сайынғы Жолдауында ... ... ... ... ... олардың қаржылық қамтамасыз
етілу мәселелері қарастырылады.
Жұмыста қазіргі мынадай ... ... шешу ... яғни
мемлекеттің әлеуметтік саясатының мәнін оның ... ... ... әлеуметтік сақтандырудың ... ... ... ... ... механизмін, әлеуметтік
сақтандырудың қазақстандық нұсқасын, Қазақстандағы әлеуметтік сақтандыру
мен әлеуметтік қамсыздандырудың ... ... ... ... ... ... реттеудің стратегиялық бағыттарын, даму
мақсатын және негізгі индикаторларын ... ... ... қазіргі ахуалды бағаласақ, қазіргі уақытта Қазақстанда
әлеуметтік тәуекел пайда болған кезде ... ... ... ... қабілеттілігін жоғалтқан жағдайда;
асыраушысынан айырылғанда;
жұмысын жоғалтуы бойынша;
жүктілігіне және баланың тууына, жаңатуған сәбиді (балаларды) асырап алуға
байланысты табысынан айырылу бойынша;
баланы бір ... ... ... бағып-күтуге байланысты табысынан айырылуы
бойынша.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік ... ... үшін ... ... 190,7 млрд. теңгені, олардың ішінде 2009
жылғы 1 жарты жылдықта 41,3 ... ... ... 2009 ... 1 жарты
жылдықта әлеуметтік аударымдар мен өсімдер сомасы Мемлекеттік ... ... 2008 ... сәйкес кезеңге қарағанда 1,5 есе артық түскен.
Қор ... ... ... ... ... ... дағдарыс
кезеңінде жұмысын жоғалтқан халыққа қолдау көрсету мақсатында Қазақстан
Республикасының Президентінің ... ... ... мен ... атты ... ... ... Жолдауы аясында 2009 жылғы 1 Қаңтардан бастап ... 31 ... қоса ... ... ... ... сақтандару
қорынан жұмысын жоғалтуы бойынша төленетін әлеуметтік төлемдердің ұзақтығы
ұлғайтылды.
Жұмыстың негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... оның тарихи дамуы мен ерекшеліктерін
анықтау, таразылау, сараптау және ... ... ... ... ... ... ... жұмыста төмендегідей міндеттер алға қойылады:
- мемлекеттің ... ... мәні және оның ... ... ... ... ... мен міндетті әлеуметтік
сақтандырудың қазіргі ... ... ... ... ... бағыттары және халықты
әлеуметтік қорғау механизмін;
- әлеуметтік сақтандырудың басым бағыттарын;
- әлеуметтік сақтандырудың қазақстандық нұсқасын;
- Қазақстандағы әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қамтамасыздаңдыру ... ... ... ... ... ... реттеудің стратегиялық
бағыттары, даму мақсаты және негізгі индикаторларын қарастыру.
Зерттелу объектісі – Қазақстан Республикасының әлеуметтік ... ... ... ... ... .
Тақырыптың теориялық және әдіснамалық негізі ретінде заң актілері, ҚР
Президентінің Жарлықтары, отандық және шетелдік ғалым-экономистердің ғылыми
жұмыстары алынды. ... бұл ... ... және ... оқулықтарда кең
орын алды. Себебі, әлеуметтік қамсыздандырудың, әлеуметтік қорғаудың ... мен ... осы ... дәуірде пайда болған болатын.
Мысалы, ірі ... ... В.З. ... ... как
социально-экономическая категория», В.Г. Гребенников пен О.С. Пчелинцев «К
анализу социально-экономических функций распределение ... ... ... ... и ... развивающихся стран:
критика концепции «политической модернизации» атты ... ... ... ғалымдар тобы: И.Н. Тасмагамбетовтың “Социальная политика и
политическая трансформация”, Т.П.Притворованың “Совершенствование ... при ... ... ... ... ... ... новых индикаторов измерения по безработице и
бедности в Казахстане” атты ... ... мен ... ... теориялық тұжырымдары ... ... ... ... ... Қазақстан халқына жолдауларында Қазақстан
Республикасының әлеуметтік ... ... ... және ... жәрдемақыларды өсіру механизмін жетілдіру
бағдарламаларда айқын көрініс тапқан.
Зерттеліп отырған ғылыми жұмыстың ... ... ... бұл ... жұмыста еліміздің қазіргі әлеуметтік саясатының басым
бағыттары және оның жүзеге асырылу жолдары мазмұндалған, сондықтанда жоғары
оқу ... орта ... ... оқу ... ... ... ... үйірмелерде, конференцияларда пайдалануға болады.
Деректік база ретінде ... ... ... ... ... мен ... саясатының негізгі индикаторлары
туралы материалдары, сонымен қатар осы тақырыпты ... ... ... ... ... ... мен ... авторефераттары, баспасөз материалдары және мақалалар жинағы
алынды.
Жұмыс құрылымы диплом жұмысы кіріспеден, үш ... ... ... ... тұрады.
Жұмысты жазу барысында келесі экономикалық–статистикалық зерттеу
әдістері қолданылды: ... ... ... және ... ... ... саясатының мәні және оны жүзеге
асырудың теориялық-әдістемелік аспектілері
1.1 Мемлекеттің ... ... мәні және оның ... ... келген мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттарының бірі -
әлеуметтік саясат болып табылады.
Әлеуметтік саясатты ... ... ... ең ... ... ... әлеуметтік міндеттер немесе басымдықтар туралы сұрақ тұрады.
Мұны таңдау азаматтық құқықтар, әлеуметтік қажеттіліктер мен ... үшін ... ... ... ... ... саясаты
тұжырымдамалары арасындағы қысым мен кеңістікте жүреді [1].
Қоғамдық өмірдің ұйымдастырылуының негізгі үш ... ... ... ... «Түнгі күзет» - концепциясы.
2. Мемлекеттің «Жалпыға ортақ қайырымдылық» - ... ... ... концепциясы.
Мемлекеттің «Түнгі күзет» тұжырымдамасы консерватизм мен либерализмнің
өзіндік қоспасы болып табылады.
Көптеген зерттеушілер кедергі мен нәтижелік тұрғысынан ... ... үш жеке дара ... ... ... ... белгілі бір әлеуметтік саяси мақсатқа жету
барысында басқа белгілерден шығып, мұнда мемлекет пен нарықтық ойын ... ... ... ... Бұл жерде қайшылық мемлекеттік сектордың өз
ішінде пайда болады.
Екіншіден, мемлекеттік реттеуге жауап ретінде ерекше ... ... ... ... ... ... мемлекет саясаты күшті топтың
мүдделерінің көрінісі болып қалады. Мұндай жағдайда мысалға, мемлекет ... ... тым ... ... ... Шындығында мемлекет үлкен
бизнестің мүддесіне қызмет етеді, ал қоғамдағы саяси билік ірі ... ... ... ... ... ... ... болып қалады.
Үшіншіден, мемлекеттік реттеу кезінде бюрократиялық құрылымдар
кеңейіп, ... ... ... сәйкессіздік пен қарама-қайшылыққа
ұласады. «Қызметтік әлеуметтендіру» тұжырымдамасына сай әлеуметтік саясат
жүргізу барысында нарықтық ... ... ... ... теңсіздігі
мен жұмыссыздықтың өсуін болдырмауға тырысады. Осы мақсатта ол әлеуметтік
қаматамасыз ету жүйесін ... ... ... ... ... ... арналған. Әлеуметтілікке бағытталған экономикалы
мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығында да белсенді саясат ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық жұмыстарды
ұйымдастыру және жаңа жұмыс орынын ... ... ... нарығында осындай белсенді мемлекеттік саясат жүргізу
әрқашан оның мүміндіктерімен сәйкеседі және ... әр ... ... және ... - ... факторларға тәуелді болады [2].
Социалистік жүйе күшті нысанында мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... қызметі
барлық тұрғындарға қатысты «Әкелік қамқорлыққа» ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық және ұйымдастырушылық-техникалық шаралар жүйесін қамтиды.
Дамудың социалистік жүйесінде еңбекақы төмен деңгейде болды, алайда
еңбеккерлер ... ... кең ... ... ... ... тұрғындар толық жұмыспен қамтылды және
жұмыстан шығарудан ... ... ... теңдік қағидасын еңгізе отырып, социализм
идеологиясы ... ... ... де ... бұл
әлеуметтік теңсіздікті болдырмау үшін мемлекет пен ... ... ... ... көздеді. Сонымен қоса, классикалық «Нәтижелердің
теңдігі» тұжырымдамасында қажет жағдайда әлеуметтік теңдікке жету ... ... ... ... ... бөлу ... ... Социалистік
жүйеде осы мақсатқа жету үшін тұрғындардың негізгі бөлігінің еңбек ... ... ... ... жүйе қолданылады [2].
Белгілі мөлшерде жоспарлы экономика нарықтыққа қарағанда біршама ... ... ... айырмашылықтары нарықтық ... ... ... аз ... Алайда, ұрандалған әлеуметтік теңдік идеалы
«Номенклатура» деген атпен белгілі ... ... ... ... мен ... ... Қоғамның басқа бөлігі үшін әлеуметтік әділдік өте төмен
деңгейдегі жалпыға ортақ теңестіргіш болды. Көпшілік ... ... өте аз ... ... қызмет саласындағы жұмысшылардың жалақысы мен
зейнетақысы [3].
Зерттеушілер бір-бірінен әлеуметтік қызмет көрсетуде мемлекеттің
нарықтық ... мен ... ... ... деңгейімен ерекшеленетін
негізгі төрт әлеуметтік үлгісін бөліп көрсетеді. Бұл ... ... және ... ... ... ... табылады.
Социалистік елдердің әлеуметтік үлгісі көп жағдайда континентальді
және норзиялық үлгілерге келеді. Социалистік пен ... ... ... ... ... ... - ... кейінгісі
байлықты кедейлердің пайдасына қайта бөлуге тырысса, біріншісі өнім мен
қызметті әлеуметтік ... ... ... ... ... Басқаша
айтқанда, нарықтық экономикалы ... ... ... кедейшілік
деңгейін түсіру мен теңдік мүмкіндіктеріне жету ... ... ... Бұдан өзгеше социалистік үлгідегі «Жаңа адам» жасауға тырысты,
яғни, әркімнен ... ... ... әркімге қажетінше беруді
ойластырды. Мұнда тұтыну саласымен қоса өндіріс ... ... те ... ... ... ... нәтижесінде біз келесі
қорытындыға келдік, әлеуметтік ... өз мәні ... ... жүйенің
маңызды бейімделуші механизмі болып табылады. ... ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік саясаттың
қай тұжырымдамалық бағытын таңдағанына байланысты болады. Біз әлеуметтік
саясаттың ... ... ... өмірін ұйымдастыру тұжырымдамаларына
негізделген түрге жүктеуді ұсынамыз [3].
Әлеуметтік саясатта «Түнгі күзет» мемлекеті ... ... тыс ... ... және ... ... еркіндігін,
мемлекеттік реттеудің ... және ... ... - адам еркіндігі үшін құртушы болатын анархияны болдырмау ... ... ... ... ... ... ... бойынша әділ үйлестіру қағидасын жүзеге асыру соңғысы
әлсіз ... ... ... ... ... ... саясаты, яғни кез-келген мемлекеттің әлеуметтік
жоспары тек ұлттың көтерілуі ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... «Жалпыға ортақ қайырымдылық» мемлекеті
тұжырымдамасы келесіні көрсетеді:
Қазіргі заманғы мемлекет ... ... ... күш болып табылады.
Қоғамның барлық бөлігінің мүддесін көздейді;
мемлекет кірісті бөледі, әлеуметтік теңсіздікті жұмсартады;
мемлекет ... ... ... және ... ... жеке ... қоғам мүддесіне бағынуы;
жүйені түпкілікті өзгертуге мүмкін күшті әлеуметтік жарылыстың алдын алатын
және ... ... ... бәсеңдететін «котализатор» ретінде
реформаның икемдегіш механизмі;
тұрғындардың ... ... ... көмек жүйесімен ... ... ... ... жұмыс табуға ... ... ... және ... ... ... жеңілдету сияқты
белсенді саясат [3].
Әлеуметтік саясатта «Коммунистік» қоғам ... ... ... тең ... ... кепілдендірілген тұрғындарды жұмыспен қамту мен
айырмашылығы аз жалақы есебінен әлеуметтік теңдікке жету;
мемлекеттік қамқорлық саясатын шектен тыс ... ... және ... ... еңбеккерлерге көптеген әлеуметтік қызметтер көрсету;
жіктік және әлеуметтік біркелкіліктің жоғары ... ... ... мақсатындағы тауармен қызметі нарықтан тыс бөлу;
әлеуметтік қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... толығымен мемлекеттің иеленуі.
Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік саясаттың қалыптасуын үш кезең
бойынша қарастыруға болады [4].
Сурет 1. Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік саясаттың ... ... ... әлеуметтік саясаттың басымдықтары. Кеңес Одағы
тұсында әлеуметті ... ... ... өзегі
болып келді. Оның үстіне қоғам мүшелерінің азаматтық және экономикалық
құқықтарын қорғау қызметін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясаты негізінен «түрлі әлеуметтік
топтардың өмір сүру тәсіліндегі ... ... ... азаматтардың экономикалық құқық жүйесін конституциялық тұрғыда
алғаш бекіткен мемлекет бұрынғы Кеңес Одағы болды.
Әлеуметтік саясат стратегиясы барлық ... ... ... ... ... ... тұтынушылыққа ұмтылыс артты. Ал
ол кезде ... ... жүйе ... ... ... ... ұмтылыс экономикалық мүмкіндіктер шегінен асып
түсті де, мұның ... ... ... құны ... ... ... ... Сталиндік жүйенің
негізгі элементтері сақталуы әлеуметтік жіктелуге әкеп ... Ал бұл ... ... мүлігінің тоналуына, парақорлыққа, алыпсатарлыққа жол ашты.
Әлеуметтік саясаттың негізгі шаралары табысты ... ... ... ... еш ... ... «Әлеуметтік
бағдарлама» терминінің өзі «халық игілігін арттыру» шараларын айқындау үшін
қолданылған. 70-інші жылдардың ортасында, ... сүру ... ... ... ... ... жеке әлеуметтік проблематикасы назардан
тыс қалды. «Материалды игіліктер шеңберіндегі сол баяғы әлеуметтік ... ... ... үстемдік еткен «мүмкіндігінше аз шығындалып, әлеуметтілік
маңыздылықты барынша арттыру» ... тек ... ... ... «Бұл ... тек ... ... аяғы мен 80-інші жылдардың ... ... ... ... ... оқулықтарды өндіру,
нәрестелердің дүниеге келуіне жәрдем ақы ... ... ... ғана
көрініс тапты».
Кеңестік социализм идеясының негізі - әрбір азаматтың қоғам мүддесі
үшін қызмет етуінде еді. Әр бір ... ... ... арттыру үшін тер
төкті, олардың жасаған өнімі «қоғамдық қазынаға» түсіп, мемлекет оны ... ... ... ... қазына» жүйесі үнемі әлсіздік мен
әлеуметтік жауыздықты танытып отырды. ... ... ... ... жол беріп, барлық әлеуметтік саладағы азаматтардың «қамқор»
мемлекетке тәуелділігін орнатты.
Бұрынғы кездердегі әлеуметік саясаттың тағы бір ... ... ... Шынтуайтқа келгенде, кез келген ... ... ... ... өмір сүру ... жақсартуға емес,
«жоспарлы түрде бірінің дамуын арттыруға, біртіндеп екіншісінің жағдайын
жақсартуға, тіпті үшіншісінің позициясын әлсіретуге» ... ... ... ... ... ... ыдырағаннан кейін Қазақстан, басқа да ... ... ауыр ... ... Бұл ... ... қоғамның
тек экономикалық, әлеуметтік, ... ... ғана ... ... ... ... және т.б. салаларын қамтыды.
Өзгерістердің деструктивті, яғни бұзылған кезеңі (1991-1993жж.)
қазақстандық қоғамға ауыр тиді. Ол ... ... ... ... ... күрт ... байланысты болды. Қоғамның
реформалануының осы бір ... ескі мен ... ... ... ... әкеп тіреді. Халықтың басым бөлігі экономикалық
реформалардың нәтижелеріне көңілі ... ... ... ... кеңестіктерге экономиканы либералдандырудан нәтиже шығарар деген
үміт артылды. Алайда экономикалық реформалар ... оның ... зор ... саясаттағы ескі әдіс-тәсілдердің жаңа экономикалық ... ... ... Қазақстандағы экономикалық реформаларының
әлеуметтік бағдарының ешқандай да ... ... Бұл ... ... ... бірі әлеуметтік-
экономикалық теңсіздіктің өсуі ... ... ... пайданың ең
төменгі деңгейі Қазақ КСР Заңымен ... 1991 мен 1993 ... ... ... ... ... саны арта түсті.
Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейінгі алғашқы жылдарда ... ... ... саясаттың тағы бір саласы еңбек ... ... жылы ... ... ... ... кәсіпорындарға
бюджеттен бөлінет қаржы көлемі қысқарды. Сөйтіп, ... ... ашық ... ... ... болғанымен, жабық
жұмыссыздықтың проценті арта түскен жағдай қалыптасты.
1991-1993 жылдарда әлеуметтік жәрдем ... сол ... ... еді. ... 1992 ж. 9,5 млн. ... ... ... 1993 жылғы мемлекеттік ... ... ... ішкі ... ... 9,5 пайызын құраған [6].
Халықтың нақты кірісінің ыдырауының негізгі факторы ... ... ... ... ... ... қалушылықтың
инфляция деңгейінен жоғары болуына негізделеді. ... ... ... ең ... ... төлеуге қарыздар болып қалуы. ... ... ... ... және табиғи қызметінен айырыла бастады:
көпшілік жұмысшылар мен олардың жанұяларының қалыпты, ұдайы ... ету және де ... ... ... көп ... өмір сүру ... төмендеуін
көрсететін факт 1993-1995 жж. адам басына ... ... ... ... болып табылады. (1993 жылы-3751US$, 1994 жылы-2909
US$, 1995 жылы-2757 US$,) . ... ауыл ... ... ... нашар болды. Халықтың көпшілік бөлігі күнкөрістің төменгі деңгейінде
болды. ... ... ... ... алдында ең әлсізі болды. Яғни, осының
себебі ауыл ... ... ... жұмысшылары мен
колхозниктерінің орташа жалақы ... ... ... ... ... ... есе ... болды (1993 жылы-60 пен 156,3 теңгеге
сәйкес, 1994 жылы-733 пен 2539 теңге, 1995 ... мен 7005,5 ... ... ... көп ... ... ... қиындай түсуі,
тармақталған әлеуметтік инфрақұрылымды, экологиялық мәселелер мен тұрғын үй-
коммуналдық ... ... ... ... ... ... таптарының үлес салмағының әлеуметтік
дифференциациясының терендеу ... ... ... ал ... ... ... ... Сонымен қатар байлықтың қарқынды аккумуляция-сы
болды. Осы жағдайда ... ... ... өсті, орта тап
жоғалды, кедейшілік пен байлық арасында анық емес тұңғиық құрылды.
1993 жылы Қазақстан қоғамындағы негізгі мәселе ... ... ... ... ... ... ... ролін негізгі
жұмыс беруші деп санайтын жұмыссыздықтың деңгейінің ... ... ... ... ... ... үкіметтің ролі еңбекпен
қамтамасыз ету мен делдалдыққа ұласты. Үкіметтің еңбек секторындағы негізгі
міндеттері:
• Жұмыссыздарды, ... ... және ... меңгергісі келетіндерді қайта мамандандыру;
• Тұрақты жалдамалылары бар жұмыс іздеушілер туралы ... ... ... ету, ... тұра ... ... ... жасөспірімдер және мүгедектер).
• Арнайы жұмыспен қамтамасыз ету бағдарламаларын жүзеге ... ... ... ... ... апаттан зардап шеккендерді
және сол аймақтар үшін бағдарламалар жүргізу;
• Қысқа мерзімдік ... ... ... алу үшін өнеркәсіп
шеңберінде субсидиялық курстар ... ... ... ... ... негізгі мынандай
басымдықтарын бөліп көрсетеміз:
• Жаңа ... ... және ... ... түрі ... бола алатын елдегі әлеуметтік тұрақтылықты нығайту мен сақтау;
• Әлеуметтік саланың нарық қатынасындағы белсенді субъектіге айналуы;
• Саяси құралдарды ... және ... ... ... ... ... ... Рухани өндіріс ... ... ... ... ету;
• Кедейшілікпен күрес жаңа ... ... ... ... болып табылады.
Осы саладағы жағдай әлеуметтік теңсіздіктің тереңдеуі мен әлеуметтік
дифференциацияның тереңдеуімен сипатталады. Кедейшілік халық ... ... ғана ... ... ... ... қоғамның хал-жайын көрсетеді
[7].
Тәуелсіздік алғаннан соң Қазақстанның алдында тұрған өткір ... ... ... ... ... ... қарастыру болды.
1991-1992 жж. осы ... заң ... және ... ... өзгерді. Жекелеп алғанда, "Семей ядролық полигонында ядролық
тәжірибелер салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау" ... ... ... апат ... зардап шеккен азаматтарды
әлеуметтік қорғау" туралы Заңдар 1992 ж. ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау шаралары" туралы Президент Жарлығы
қабылданды; Мемлекеттік жұмыспен қамтамасыз ету қоры (1992 ж.), ... және т.б. ... ... жж. ... ... жүйесінің кейбір жаңа концептуалды
негізі қалана бастады. Алайда, оны ғылыми ... ... ... ... әлі ерте еді. 1994 жылдың 1-ші сәуірінен бастап, ... ... ... ... ... ... енгізілді. Онда ең төменгі
жалақы мөлшерінде тұрмысы төмен тұрғындарға ай ... ... ... төлеу көзделген.
Зейнетақыны қамтамасыз ету төңкерісіне қарамастан, (зейнеткер жасына
жеткеннен кейін, жеңілдігі бар зейнетақы қамтамасыз ... ... ... ... ... етудің үш деңгейлік жүйесін енгізу,
жасына байланысты зейнетақы мен еңбектің жалақысының ең ... ... ... жанұяларға, аз қамтамасыз етілген зейнеткерлер мен
балаларға жеңілдіктер) ол ескі ... ... ... ... алда ... ... және стратегиялық
мәселелерді шешуді болжайды [9].
Олардың ішінде мыналарды бөліп көрсетуге ... ... ... ... ... ... қосымшалар мен
жеңілдіктер көрсету;
- әлеуметтік көмек жолын көрсету:
мұқтаж ... және ... ... анықтауға көмектесетін кедейшіліктің
негізі мен ресми өмір сүру ... ... ... ... ... алу ... яғни олар ... ... және ... ... ... ең ... ... мөлшерінен екі еседен аспайтын,
жұмыссыз зейнеткерлерге әр айда заңмен бекітілген еңбек ... ... ... ... 1996 ... ... ... әлеуметтік
қамтамасыз етумен алмастырылған, әлеуметтік сақтандыру жүйесі қалыптаса
бастады.
Әлеуметтік ... ... ... нормативтік актілер, нақты
әлеуметтік-саяси мақсаттарды көздегеніне қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... ескермеген болып
шықты. Сонымен қатар, жаңа саяси жағдайда әлеуметтік мәселелерді ... ... ... ... еді және ... өту ... әлеуметтік
саясаттың толық тұжырымдамасы болмады.
1999 жылы 1-ші қаңтардан бастап "ҚР-да зейнетақымен ... ... ... ... бұрын жасына, мүгедектігіне, асыраушысынан айырылуына
байланысты әлеуметтік зейнетақы алуға құқылы тұлғалар мемлекеттік жәрдемақы
жүйесіне ауыстырылды, яғни олар ... ... ... алатын болды.
Тұрғындарды әлеуметтік қорғау органдарымен жәрдемақы ... ... ... ... ... емес ... бюджеттен
төленеді. 1999 жылдың ... ... ... жасы ... шығу ... ... жағдайда) үш есептік көрсеткіш (2000
теңге мөлшерінде), мүгедектерге 2000-4000 теңге мөлшерінде, еңбек жарақаты
кәсіби ауруына ... ... ... ... ... ... айырылған жағдайда жәрдемақы 4-тен 10 есептік көрсеткіш
(7 мың теңгеге дейін) ... ... ... Заң ... ... ... ... бөлуді қарастырды: 3300 теңге алғашқысына
және 1980 әр келесі балаға, және жанұяның ... ... 30 ... ... үй ... жұмсалатын жанұяларға тұрғын үй жәрдемақысы
берілді.
Қазақстан Республикасында әлеуметтік қорғау жүйесі мен жағдайы ... ... ... ... ... ... ... жиынтық табыс әр
жанұя мүшесіне шаққанда есептік көрсеткіштен екі еседен аз болған ... ... ... анықтағанда есепке жалақы, жеке кәсіпкерлік
қызметтің табыстары, жеке үй ... және ... да ... ... ... ... Жеке үй ... болған жағдайда жылдық
табыс шартты түрде бес еселенген есептік көрсеткіш мөлшерінде алынады, ... ... үшін бұл ... алты ... Лайықты әлеуметтік
сақтандыру қоры есебімен әлеуметтік қорғау 1999 ... ... ... ... туралы" 1996 жылы 18 шілдедегі Заңмен реттелді.
Осыған сәйкес ел ... ... ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету;
- уақытша еңбек қабілетсіздігіне, жүктілігіне байланысты жәрдемақылар;
- денсаулықты қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... көмек;
- бала тууына байланысты жәрдемақы;
- жерлеуге қатысты жәрдемақы.
Міндетті әлеуметтік ... қоры ... ... мен жеке
тұлғалардың міндетгі салымдарының ... ... Оның 15% ... ... ... ... 10% зейнетақы жинақтау қорына, 1,5%
Мемлекеттік ... ... ... 2% ... ... ету
қорына, 3% міндетті түрде дәрігерлік сақтандыру қорына бағытталады.
1999 жылы әлеуметтік қорға салынатын төлем біртұтас әлеуметтік ... Бұл қор ... ... ... арналған, яғни дәрігерлік
қызмет пен жұмыспен қамтамасыз ету салымы, мемлекеттік зейнетақы ... ... Оның ... 2001 жылы ... ... ... 21 %
құрады [11].
1999 жылы (сәуір) бюджетті ... ... ... әлеуметтік көмек
пен әлеуметтік қамтамасыз ету жеңілдіктер көлемі едәуір (8 ... ... ... ... ... қатысқандар мен басқа да
кейбір ... ... ... ... біртұтас мемлекеттік
ақшалай жәрдемақымен алмастырылды. Бұл бұрынғы тегін жеңілдіктердің орнын
толық толтыра алмайтын.
1990 ... ... ... ... ұшыраған негізінен
әлеуметтік сақтандыру болды. Бұрын уақытша жұмыс қабілетсіздігіне жәрдемақы
мемлекеттік қорға 100% орташа ... ... ... бала ... ... еңбек демалысы төрт ай болатын. Сонымен қатар, әйелдің
сұрауына қарай бала бір жасқа толғанға дейін ... ... ... ... 1999 жылы ... ... сақтандыру қорына 1,5%
аудару тәжірибесі тоқтатылды. Жұмыс ... ... ... ... ... әйелдер мен ауру адамдардың жиі материалдық қамтамасыз
етілмей қалуына әкелді.
Әлеуметтік қамтамасыз ету мен ... ... ... 1,2 ... (0,8%) ... ... мемлекеттік жәрдемақы беруге, кейбір азаматтар
тобына жергілікті бюджеттен қарастырылған ... ... ... қоса
алғанда республикалық бюджеттен 5,4 млрд. теңге бөлінді. Сонымен қоса
бұрынғы ... ... ... ... ... ... материалдық көмек пен компенсация беруге жалпы сомасы 2,2 млрд.
теңге бөлу ... ... 1-ші ... ... КО Батырларына, Социалистік Еңбек
Ерлеріне және үшінші дәрежедегі Даңқ және ... даңқ ... 9,0 ... ... ... мөлшерінде арнайы мемлекеттік
жәрдемақы бекітілді [12].
Өзінің VII Қазақстан халықтары ... ... ... ... Назарбаев: Қазақстанда ТМД-ң басқа елдерімен салыстырғанда тұрғындарды
әлеуметтік қорғаудың күшті жүйесі қызмет етуде деп көрсетті. ... Ұлы ... ... мен ... ... ... ... теңге)
мөлшерінде алады. Қайтыс ... ... мен ... ... көп ... ... да назардан тыс қалған ... ... ... жәрдемақының мөлшері тұрғындардың осы тобы үшін
әр айда 1378-ден 4132 ... ... ... да болсын бюджеттік жүйенің әлеуметтік өлшемі ... ... ... ... мен ЖІӨ-ге қатысты
салықтық салымдардың үлесімен анықталады.
2001 жылы мемлекеттік бюджеттегі әлеуметтік шығындардың басымдылығы,
біздің көзқарасымыз бойынша, ... ... ... ... ... ... оның ... үлесі зейнетақы мен жәрдемақыға тиесілі
болады. Оның көп бөлігі жергілікті ... ... ... көптеген елдерінде осы тәжірибе жүзеге ... ... тек ... зейнетақылар мен жәрдемақыларды қалдыру тиімді болып
табылады.
БҰҰ-ның ... ... мен ТМД ... адам ... ... ... жанұя кірісін өлшеудің қиындықтарын ескере отырып, бұл
принциптен мүлдем бас тартуға ... ... ... ... ... мен кірісті өлшеуге негізделген кестелер аз қамтылғанымен
ұйымдастурушылық-басқарушылық шығындарына байланысты тиімсіз болып келеді.
Халықаралық тәжірибеде бұл ... ... ... аз үлес тиіп, ал
осы жәрдемақыны төлеу мен ... ... ... ... ... ... пікіріне келісе отырып, біздің жағдайда,
жекелеген бағытта ... ... ... принципі, шектелген мемлекеттік
қаржы қорымен қамтамасыз етудің ... жол деп ... ... ... ... ... жекелеген көмек
туралы "Заң жобасын талдау барысындағы "кедейлік шегі" деген түсініктің өзі
үлкен қарсылық туғызады және ... әрі ... ... ... ... ... де келісуге болады. Мәні бойынша ол адамның киімі
мен тамаққа деген физиологиялық қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ... қатар, кедейлік шегі барлық аймақтарда бірдей емес. ... ... ... ... ... ... ... жүйесін экспериментальды енгізу әлемдік банктердің ... ... деп ... ... ... да, кедейлер де
әлеуметтік көмекке ұмтылып, нәтижесінде әлеуметтік жәрдемге ... ... ... ... ... ... болады. Олар: жеке
бағыттылық принципін қолдануға жарамсыздығын емес, ол ... ... ... мен ... шегін анықтау әдістерін жетілдіру қажеттігін
көрсетеді, әйтпесе бұл екі ... ... ... ... зәру ... ... жәрдемінің мөлшерін береді.
3. Қазіргі таңдағы әлеуметтік саясаттың негізгі басымдылықтары.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... бар. Сондықтан әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қажет. Өтпелі кезеңнің бастапқы
кезінде мемлекет инфляция, бюджет тапшылығы ... ... ... секторының өсуі жағдайында әлеуметтік қорғаудың
ағындық мәселелері мен айналысуға мәжбүр болды [15].
Жинақтаулы зейнетақы жүйесін ... мен ... ... ... ... ... әлеуметтік саладағы ... ... ... ... ... ... ... болды.
Жүргізілген қайта құруларға қарамастан, кешегі әлеуметтік қорғау жүйесі
күрделілігімен және ... ... ... ... ынталандырудың төмен деңгейі мен ... ... ... ... және тұрақты өсуді қамтамасыз ету жөнінде
қабылданып жатқан шаралар әлеуметтік қорғаудың кешенді жүйесін құруды қолға
алуға ... ... ... ... Қазақстанның кешегі болашақтағы басымдықтары мен
мүмкіндіктерін ескере отырып, ... ... ... ... әзірлеу қажеттілігі туындады.
Қазақстан Республикасының халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... толық
ынтымақтастық және мемлекеттік институттардың қатысу деңгейі ... ... ... ... ... асыраушысынан айырылуына
байланысты, жұмыссыздығы мен жасы бойынша әлеуметтік қорғау жүйесі ... ... ... ... жеке ... – Қазақстан Республикасының азаматтары, Қазақстан
Республикасының аумағында тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... еңбек қызметіне қатысуына және
жарнасына қарамастан, егер заңдар мен халықаралық ... ... ... ... мемлекеттік жәрдемақылар алады.
Бұдан басқа, әлеуметтік төлемдерді есептеудің экономикалық негізделген
нормативтері мен еңбекақы жүйесінде өзара байланыс ... ... ... ... ... ... мен ... төлемдер арасында
тиісті байланыс болмай отыр. Соның салдарынан, жұмыс істейтін халықтың ... ... ... үлесі болмаған азаматтардың алатын әлеуметтік
жәрдемақы мөлшерінен де аз жалақы алады.
Жұмыс ... ... ... ... ... ... мөлшеріне қарай қосымша қорғаудың шектеулі ынтымақтастыққа
негізделген жүйесі республикада жоқ.
Азаматтық еңбек ... ... ... ... ішінара ғана
ескеріледі.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі – ... ... ... ... ... ... ... негізделген
жүйеге қатысуға пәрменді ынталандыратын бірден бір ... ... ... ... ... туындаған
жағдайда ерікті сақтандыруды жүзеге асыру көзделген, ал ... ... ... ... ... отыр.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің негізгі қаржыландыру көзі мен жалпы
реттеушісі мен мемлекет ... ... ... ... ... ... мемлекет қаражат есебінен ... ... ... зейнетақы жүйесін қоспағанда, әлеуметтік ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімділігін шектейтін ... ... ... - ... ... ... заңнама әлеуметтік
қатерлер мен төлемдерге негізделмей, төлемдер ... ... ... және ... ... төмен- әлеуметтік
жәрдемақылар алу құқығын іске ... ... ... ... ... атқарып жүрген еңбеккерлердің салық ... ... ... жеткіліксіздігі - әлеуметтік төлемдерді алу ... ... ... ... ... ... ... жүрген жүйені сақтау орын алған кемшіліктердің одан ... ... ... ... мен ... ... арасындағы
байланысты босансытуға, соның салдарынан салықтар мен жарналарды төлеуден
жалтаратын адамдардың ... ... ... ... ... ... халықты әлеуметтік қорғау жүйесін дамытудың
негізгі бағыттары мына төмендегідей: [18]
Әлеуметтік қорғау жүйесін дамытудың ... ... ... ... туындайды.
Нарық жағдайларына сәйкес келетін және тұрақты ақылы еңбекке ынталандыруды
қалып-тастыратын, әкімшілік шығындары төмен, халықты қамту деңгейі ... жүйе құру ... ... Жаңа жүйе адам ... тап ... мүмкін
негізгі қатерлерден халықты әлеуметтік қорғауды ... ... ... ... жүйелердің, міндетті және ерікті сақтандырудың
элементтерін ... ... жүйе ... ... жаңа жүйесінің негізгі мақсаттары мен міндеттері
экономикалық ... ... ... ... қатерлі жағдайлар туындаған
кезде барлық азаматтарға қорғау көрсетуде әділ болуды ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Әлеуметтік саланы реттейтін заңнама әлеуметтік қатерлердің негізінде
қалыптастырылады.
Әлеуметтік қорғаудың іске асыруға ... ... ... - ... қорғау құқығын іске асыра алушылар үшін жеңіл, ... ... ... ... ... ... ең төменгі жәрдемақылар
көлемі бірдей әлеуметтік қатер туындаған кезде еңбек өнімі мен ... ... кең ... ... тиіс. Сонымен бір мезгілде
қосымша қорғау деңгейі әрбір ... ... ... ... ... ... ... керек;
Әрбір азаматтың мемлекетке тәуелділігіне емес, оның жеке жауапкершілігін
ынталандыруы тиіс. Тұтастай алғанда, барлық еңбекке ... ... жеке ... болашағы мен өз отбасының әл - ауқаты үшін ... ... ... - ... атаулы болуы тиіс, яғни оны алуға құқығы бар ... аса ... ... ... яғни ашық және ... басқарылатын, шығыны аз және қарапайым болуы
қажет. Жүйенің ... ... ... реттелуі қажет.
Қол жетерлік, яғни белгілі бір мерзім ішінде халықтың барынша ... ... етуі ... ... ... ... әлеуметтік қатерлер негізінде қорғаудың
мынандай элементтерін қамтитын әлеуметтік кепілдіктер берілді:
барлық азаматтарға әлеуметтік қатерлерге қарай бюджет қаражатының ... ... ... ... ... ... міндетті әлеуметтік сақтандыруды жұмыс берушілер есебінен
және келешекте еңбеккерлердің де аударымдары ... ... ... ... көмек және белгілі бір санаттағы азаматтардың бюджеттің ... ... ... бағдарламалары [20].
Бұдан басқа, азаматтардың әлеуметтік қатерлерден өздерін ерікті
сақтандыруды жүзеге асыруы көтермеленетін ... ... ... ... ... отырып,
әлеуметтік қорғау жүйесін ұйымдастыру негізін қараған кезде мемлекеттік
және сол сияқты жеке ... ... ... ... ... ... артықшылықтар берілген [21].
Қазақстан Республикасы Үкіметінің “Халықты әлеуметтік қорғау жүйесін
дамыту стратегиясында” мына ... алға ... ... ... мақсатында бала туу мен оларды тәрбиелеу
әлеуметтік көмекке мұқтаж жағдай ретінде қаралады. ... ... ... ... бір ... ... және жасы ... толмаған балаларды
тәрбиелеп отырған отбасыларына қосымша жәрдемақы беріп, енгізу.
Мүгедектік проблемаларын шешу ... іс – ... ... ... арналған өндірістерді мемлекеттік қолдауды жүзеге ... ... ... мен ... қызметтерге қол жеткізуін
қамтамасыз ететін мемлекеттік стандарттарды ... ... ... ... ... және ... ... жеке
бағдарламаларын дамыту, мүгедектерді әлеуметтік, еңбек пен бейімдеу жүйесін
құру, мүгедектердің қоғамға кіруіне жәрдемдесу жөнінде шаралар қабылдау.
Мемлекеттік атаулы ... ... ... ... ... ... ең аз ... топтарына ғана берілетін болады. ... ... ... бір ... - соғыс ардагерлеріне, мүгедектерге және
көп балалы аналарға қосымша ... ... ... ... ... қорғауды реформалауда әлеуметтік нормативтердің ролін арттыру,
ең төменгі жалақыны кезең – ... ... күн ... ... ... ... ... Әлеуметтік төлемдердің мөлшері
әлеуметтік - экономикалық табиғаты бар нормативтерге негіздеп ... ... ... ... тікелей немесе жанама түрде қызметкерлер
мен жұмыс берушілердің қаражаты ... ... ... ... жүйесіне әрбір нақты азаматтың ғана емес, Үкіметтің
әлеуметтік ... - ... ... ... және ... ... ... деңгейін негіздеу.
Өмірде қатерлер туындаған кезде әлеуметтік қорғаудың негізгі
тіректері мыналар:
Еңбек ету ... ... және ... ... ... ... ... жағдайында әлеуметтік қорғау;
Қартайған кездегі әлеуметтік қорғау;
Аз қамтамасыз етілген азаматтарды әлеуметтік қорғау.
Реформа аяқталғанға дейін мемлекет халықты ... ... ... көзі ... қала ... ... даму ... болған жағдайдың өзінде де жетекші
мәселелері жөніндегі өкілетті ... ... ... зейнетақы
жүйесі, әлеуметтік сақтандыру және қызметкердің өмірі мен ... ... өтеу ... ... өлшемдерді өзгерту жөнінде
шаралар қабылдау үшін актуалдық әлеуетті күшейтеді.
1.2 Қазақстандағы әлеуметтік ... мен ... ... қазіргі жай-күйі
Әлеуметтік сала қоғам өміріндегі салалардың бірі болып табылады,
сондықтан да азаматтардың әлеуметтік ... ... ... ... практика нарық жағдайында жұмыс істейтін азаматтардың ... және ... ету ... ... және ... ... ... сақтандыру арқылы атқаратыны белгілі [22].
Қазақстан Республикасында міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі 2005
жылғы 1 қаңтардан бастап ... ... ...... ... қоры (қор) ... Республикасы Үкіметінің
қабылдаған шешімі негізінде акционерлік қоғам ... ... ... ... 2004 жылы ... ... Қор – ең алдымен,
азаматтардың тиісті мүдделерін қорғауға байланысты ... ... ... ... ... және экономикалық құрылымдары әралуан
барлық елдер үшін ... ... ... ... ... ... ... ішінара немесе толық жоятын, сондай-ақ тұрақты еңбекақы
алу мүмкіндігінен айырылу оқиғасының көрініс беруі тән ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
міндетті төлемдерді толық және өз ... ... ... ... және жаңаларын құруға, қызметкерлерге ... ... ... ... ... жас ... ... орналастыруға
негізделген оның әлеуметтік жауаптылығымен үздіксіз байланысты екенін
атаған жөн ... ... ... Н.Ә. ... ... ... ... бойынша Жезқазған қаласында өткен
республикалық форумда сөйлеген сөзінде: «Мемлекет пен бизнестің әлеуметтік
жауапкершілігін қалыптастыру ... ... ... ... бірі ... – деп атап айтқан болатын. Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі
деген ұғым міндетті әлеуметтік ... ... ... ... ... ... әлеуметтік аударымдарды төлеуге деген шығындары
өзін ақтай ала ма және қаражат қоғамға ... ... ... ... сақтандыру жүйесі ҚР-ның «Міндетті әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... зейнеткерлерді есепке алмағанда, қазметкерлер, ... ... ... ... ... және табыс келтіретін
қызметтерді аумақты жүзеге асыратын шетелдік және азаматтығы жоқ адамдарды
қоса ... өз ... ... ... ... жатады. Жұмыс
берушілер үшін әлеуметтік аударым нысаны қызметкерге орындаған жұмыстары,
қызметтер ... үшін ... ... ... оның ... ал ... еңбекпен айналысатын адамдар үшін – олардың алатын табыстары болып
табылады (2-сурет).
Сурет 2. Әлеуметтік ... ... ... ретте әлеуметтік аударымдар нысаны – тиісті ... ... ... ... заңнамада белгіленген ең аз жалақы төлемдерінің
мөлшерінде ал ең ... – он ... ең аз ... мөлшерінде
айқындалған. Жұмыс берушілер немесе өз бетінше еңбекпен айналысатын ... ... ... ... және өз ... төлеуі осы қаржаттарды
қорға тиімді жинақтауға және әлеуметтік тәуекел пайда болған ... ... ... ... әлеуметтік қорғауға пайдалануға мүмкіндік береді
[24].
Қазіргі уақытта әлеуметтік тәуекел пайда болған кезде Қордан төленетін
мынадай;
еңбекке қабілеттілігін ... ... ... жоғалтуы бойынша;
жүктілігіне және баланың тууына, жаңатуған сәбиді (балаларды) асырап алуға
байланысты табысынан айырылу бойынша;
баланы бір ... ... ... бағып-күтуге байланысты табысынан айырылуы
бойынша әлеуметтік төлемдер жүзеге асырылады.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі енгізілгеннен ... ... ... аударымдардың және әлеуметтік төлемдерді ... үшін ... ... 190,7 ... ... олардың ішінде 2009
жылғы 1 ... ... 41,3 ... теңгені құрады [24].
2009 жылғы 1 жарты жылдықта әлеуметтік аударымдар мен өсімдер сомасы
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына 2008 ... ... ... 1,5 есе ... түскенін түсу қарқынынан көруге болады (3-сурет).
Сурет 3. 2005-2008 жж. әлеуметтік аударымдар мен өсімнің ... ... ... ... өсу ... ... ... көлемінің ұлғаюына әлеуметтік аударымдар
ставкасының ең аз және орта айлық жалақысының ұлғаюы сияқты факторлар ... ... онда ... ... сақтандыру жүйесіне қатысушылардың
тұрақты өсу саны Қорға жұмыс берушілер қатысты олардың жауапкершіліктерінің
өскенін көрсетеді. Солай болғанымен, ... ... ... жұмыс
берушілердің барлығы бірдей адалдық таныта бермейді. Мұндай жағдайларда
оларға салық органдары Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 2,5 есе ... өсім есептей отырып, ... өз ... ... ... өндіріп арқылы айып
шарасын қолданады [25].
Өсімдерді есепке алғанда әлеуметтік аударымдар ... ... 2009 ... 1 ... 1,1 ... ... ... Өз активтерін
ұлғайту мақсатында Қор салық органдарымен бірлесіп, әлеуметтік аударымдар
бойынша берешектер ... ... ... ... ... өз
мерзімінде және толық аударудағы жұмыс берушілердің жауапкершіліктері оның
қызметкерлерін әлеуметтік тәуекелдер пайда болған кезде міндетті әлеуметтік
сақтандыру жүйесінен ... ... ... ... ... ... атаған орынды. 2009 жылғы 1 жартыжылдық нәтижелері бойынша егер
міндетті әлеуметтік ... ... бір ... бір ай үшін ... 122 ... ... аударымдар аударылған болса, онда әлеуметтік тәуекел
пайда болған кезде бір алушыға бір ай үшін ... 22 850 ... ... ... әлеуметтік аударымдардан 11 есе ... ... ... ... ... 1). ... 1.
2009 жылғы 1 жартыжылдықтағы әлеуметтік аударымдар ... ... ... ... ...... ... |І алушыға арналған |
| ... ... ... ... |
|Ақмола |1 788 |17 974 ... |2 040 |21 410 ... |2 001 |22 531 ... |2 853 |26 285 ... ... |1 734 |21 864 ... |1 769 |18 217 ... ... |2 147 |17 983 ... |1 944 |17 198 ... |1 863 |16 851 ... |1 663 |17 693 ... |3 244 |26 067 ... |1 949 |19 005 ... ... |1 728 |15 564 ... ... |1 835 |18 608 ... ... |2 608 |42 629 ... ... |2 778 |36 617 ... |2 122 |22 850 ... мен ... облыстарында және Астана мен Алматы Қалаларында
халықтың ... ... ... ... ... ... аударылған
әлеуметтік аударымдардың орта шамадағы мөлшері, ... ... ... ... бір ... ... ... еліміздің қалған аймақтарына қарағанда жоғары.
Әлеуметтік сақтандырудың бүгінгі күні қалыптасқан ... ... ... ... сенімді және баламалы
әлеуметтік ... ... ... ... Өйткені, тек осындай жүйе
ғана жұмыс істейтін адамның өзінің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінше ең аз
деңгейге әкеледі.
Жұмыс істейтін негізгі бұқара ... үшін ... ...... қызметкердің орта айлық табысының мөлшеріне тәуелді
әлеуметтік тәуекел ... ... ... ... өтеу ... бара-бар
әлеуметтік аударымдар (сақтандыру жарналары) ... іске ... ... ... ... құралдары арқылы кітапшалар буклеттер және
аудио-бейне материалдар тарату жолымен міндетті әлеуметтік ... ... ... ... ... Қордың және ... ... ... ... ... ... ... Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі ... ... ... 1 ... жағдай бойынша Қордан төленген әлеуметтік төлемдердің
сомасы – 51,8 ... ... ... ... 2009 ... І ... 21,5
млрд. теңгені құрады (сурет 4). [26]
Сурет 4. 2005-2009 жж. әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... төлемдердің Мемлекет
басшысының «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты қазақстан халқына Жолдауы
аясындағы ана мен ... ... ... үшін 2008 ... І ... бастап
әлеуметтік сақтандырудың енгізілуіне байланысты күрт ... ... ... І ... нәтижелері бойынша әлеуметтік төлемдердің
көлемі жүктілігіне және баланың тууы бойынша және ... ... ... ... ... ... 2008 жылғы сәйкес кезеңмен
салыстырғанда 1,9 есе өсті [26].
Егер 2007 жылы ... және ... тууы ... ... ... ... ... жатқызылған салықтар бойынша шегерімдер
7,4 млрд. теңгені ... 2008 жылы ... ... ... ... тууы ... ... төлемдер 2 есе ұлғайтылыды 14,7 млрд.
теңгені құрады (сурет 5).
Сурет 5. Жүктілігі және ... жаңа ... ... ... ... ... төлемдердің өсу қарқыны
Жүктілігіне және баланың тууына байланысты Қордан төленетін әлеуметтік
төлемдер төленуі жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... сақтандырудың қолданыстағы тетіктеріне сай жұмыс
беруші іс жүзінде 2008 ... ... оның ... ... келген
декретті демалыстарға төлеу бойынша ешқандай материалдық ... ... ... ... жөнінідегі агенттігінің деректері
бойынша 2007 жылы елімізде туған балалардың саны – 322 мынды, ал 2008 ... ... ... яғни 11 ... өсті. Бұл ретте әлеуметтік төлемдердің
сомасы 2 есе өсті. Сәбилердің өлімі ... ... ... Қор ... ... ... ... кепілдік беретіні айқын көрінеді.
Осылайша, міндетті ... ... ... ... маңызды рөлге ие болады, өйткені ... ... ... ай сайынғы әлеуметтік аударымдардың өз мерзімінде, толық
аудару жұмыс ... ... ... ... ... ... алуға
мүмкіндік береді. Экономикалық дағдарыстың теріс салдарлары нәтижесінде
өндірстің және тиісінше жұмыс ... да ... орын ... ... ... ... мәжбүрлі оңтайландыру жағдайында Мемлекет
басшысының «Дағдарыс арқылы жаңару мен дамуға» атты Қазақстан ... ... ... ... ... оның ... міндетті әлеуметтік
сақтандыру жүйесіне қатысушының міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіндегі
қатысу өтіліне тәуелді. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ай ... әлеуметтік төлемдер кезендерін (ұзақтығын)
ұлғайту шаралары қабылданды. Осыған байланысты Қордан ... ... ... ... ... республика бойынша айтарлықтай өсті.
Әлеуметтік төлемдер қарқыны тек 2009 ... І ... ... ... 2008 ... ... ... көрсетілген сомаға қатысты
жұмысын жоғалтуы бойынша әлеуметтік төлемдер сомасының күрт өскенін ... ... Бұл ... ... саны 5,2 есе ... ... 6).
Сурет 6. 2005-2009жж. жұмысынан айырылуы бойынша әлеуметтік төлемдер
мен алушылар санының өсу қарқыны
Осылайша, дағдарыс кезеңінде Мемлекеттік ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыруда алдыңғы лекке шығады, өйткені әлеуметтік
бағдарламалардан басқа жағдайлардың барлығынан үнемдеуге болады.
Әлеуметтік сақтандыру құқығы әлеуметтік ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік субъектілердің рөлін
айқындайтын) және оны ... ... ... ретінде де (ұйымдастырудың
демократиялық сипаты, еңбекпен қамтылған халықтың оған тартылуының ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру – бұл әлеуметтік келісімге ... ... ... ал оның даму ... ... ... қуәландырады.
Әлеуметтік сақтандыру саласын тікелей ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру
құқығы қоғамды іс жүзінде тұрақтандырады.
Қызметкер мен ... ... осы ... ... ... ... өзара сенім мен ынтымақтастық өркениетті қоғам құрудың
екі базалық қағидаттарының – жеке ... пен ... ... ... табу және іске асырылу шараларын тепе-тең ұстауға мүмкіндік ... ... ... ... және олардың отбасы
мүшелерін қорғайды, сонымен ол адамдарды біріктіреді.
Ал Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры ... ... ... ... өз ... іске асыру, әлеуметтік
әділдік негізінде жауаптылық және еркіндік мүмкіндігін береді.
1.3 ... ... ... ... ... және
халықты әлеуметтік қорғау механизмі
Мемелекеттің әлеуметтік саясаты - ... ... сүру ... ... бір бағыты. Ол елдегі жалпы экономикалық
жағдаймен тығыз байланысты және екі ... ... ... Бір ... саясатта тікелей және жанама түрде экономикалық дамудың
мақсаттары көрініс алады, ... ... ... ... барлық
топтарына жақсы жағдай жасау мақсатында ... ... ... ... ... ... факторы болып келеді. Егер
экономикалық даму ... ... ... ... онда ... ... жұмыс күшінің сапасы кемиді; қоғамда ... пен ... ... ... ... саясат әр елде әр түрлі әдіспен қалыптасады. Әлеуметтік
саясат қоғамның әрбір ... ... ... ... ... ... ... ететін табыс көлемін алу туралы кепілдік береді. Бұл
жерде әлеуметтік әділеттік принципі іске ... ... ... ... ... ... өз мүмкіншілігін
толық іске асырып, табыс ... ... ... ... ... ... ... көрсетіштерін халықтың өмір ... ... ... ... ... ... тұрмыс деңгейін өлшеп-
сипаттайтын көрсеткіштер құрамасы мынандай: жиынтық ұлттық өнімдегі (ЖҰӨ)
тұтыну қорының үлесі; ... ... ... ... және ... ... ... деңгейі; азық-түлік пен өндіріс ... ... ... ... ... (стандарты); еңбек жағдайы және ... ... ... ... және ... беру ... ... қамсыздандыру мен әлеуметтік сақтандыру салаларының ... ... ... өмір сүру ... ... үймен және тұрмыс
қызметтерімен қамсыздандыру деңгейі; коммуникацияның (көлік, жол, байланыс
тағы басқа) дамуы; экологияжәне ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... отырған әлеуметтік саясаттың
негізгі бағыттарын қысқаша қарастырамыз. Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2000-2003 арналған орта мерзімдік әлеуметтік саясаты ... ... ... ... ... қалған оңды әлеуметтік-экономикалық жетістіктер мен
жағдайларды тұрақтандырып, экономиканың дағдарыстан шығып өсуіне ... пен ... ... және ... ... ұзақ ... қалауға бағытталған. Өтпелі кезенде қалыптасып отырған әлеуметтік
қиыншылықтардың салдарын ... ... ... оны жеңу үшін ... әдістерін жетілдіріп, салық төлеу тәртібін ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік топтарға
мемлекет тарапынан міндетті түрде материалдық көмек көрсету және қаржылай
қолдау; тұрғындардың нарық ... ... ұсақ ... ... ... ... ... нарығында белсенді де ықпалды
саясат жүргізу көзделіп отыр.
Әлеуметттік саясатта келесі принциптер қолданылады: ... ... ... әкімшіліктер арасындағы әлеуметтік саясатты жүргізу міндеттері
мен жауапкершіліктерін нақты ажыратып ... ... ... ... әр ... ... ... жасау, әлеуметтік нормативтердің
негізі ретінде білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандырулардың
мемлекеттік стандарттары (үлгілері) алынады; әлеуметтік ... ... мен ... мемлекет иелігіне алу ... ... ... ... ... ... жою, арнайы рұқсат беру
(лицензиялау) негізінде бұл салаға жеке меншік сектордан капитал ... ... ... ... ... нақты бағдарламасын жасау, олардың
нақты мерзімдерін белгілеу және орындаунәтижесін ... ... ... ... ... ... қорғау механизмінің орны
ерекше. Өтпелі кезенде экономика дағдарысқа ұшырап, қоғамда ... ... ... кезде халықты мемлекет тарапынан жаппай қаржыландыру
мүмкіншілігі қысқарды. Сондықтан, әлеуметтік қамсыздандыру ... ... ... және оны ... мәселесі күн тәртібіне ... ... ... көбі ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Статистика және сараптау комитеті ... ... ... деңгейін анықтау ... ... ... және ... ... ... “Қазақстан - 2030”
ұзақ мерзімдік даму стратегиясында халықты әлеуметтік қорғау, жұмыссыздық
пен кедейшілікті жою бірінші ... ... ... ... ... атап көрсетілген. Статистикалық мәліметтер бойынша ... жылы ... ... ... 34 024 теңге болған және 2000 ... 1,2 есе ... 2001 ... соңында (желтоқсан айы) орташа
табыс деңгей 13 195 теңгеге жеткен, бұл 2000 ... ... ... 15% ... 2000 жылы ... ... орта есеппен 33 193
теңге болған екен. Бұл мәліметтер нені ... ... ... ... 024 ... болса, оның 33 193 теңгесі тұтынуға және басқа төлемдерге
шығындалған, яғни ... ... ... 831 теңгені құраған. Осыдан енді
халықтың (ұлттық шаруашылықтың) қор жинау нормасын ... ... ... 2,4 %. ... ... ... қор ... нормасы 20- 25 %, ал
Жапонияда - 30%. Бұл - ... ішкі ... ... ... сөз. Енді осы ... шығындарын талдап көрейік. Тұтынуға
жұмсалған 33 191 ... 83-85% ... ... мен ... қызметтеріне
жұмсалған екен. Тұрмыс қызметттеріне жұмсалған ... 55% ... ... ... Батыс елдерінде қолданылатын әдістеме ... ... 1/3 азық ... ... ... болса, онда ... ... ... ... Осы ... АҚШ -та табысы төмен
тұрғындардың Үлесі - 14% деңгейінде. 1960 жылы бұл көрсеткіш 22% ... ... ... деп есептелетін тұрмыс деңгейін дамушы елдерде
қолданылатын ... ... ... ... ... жұмыссыздық пен
кедейшіліктің проценттік үлесін ... ... ... әбден болады [30].
Соңғы жылдары Қазақстанда макроэкономикалық тұрақтылықтың элементтері
қалыптасқан: жалпы ішкі өнім 2001 жылы 13%-ке ... ... ... 20-25% -тен 6,0% -ке ... ... ... 30% -ке ... еңбекақының орташа көлемі 2001 жылы 17 600 ... ... ... ... ... ... алдыңғы жылмен
салыстырғанда жұмыспен қамтылғанждардың саны 20%-ке қысқарған. Жалпы 2000-
2001 ... ... ... пен ... саны өндірісте - 20 712
мың адамға, ауыл шаруашылығында - 287 ... ... пен ... ыс
саласында - 68 мыңға, құрылыста - 747 ... ... ... ... ... ... ету ... осы
күндері ең өткір проблемаға айналып ... ... ұзақ ... даму ... ... пен ... ... та
тұрақты жою мәселесі 2010 жылға дейін шешілетін мемлекеттік міндет ... ... Осы 2010 ... дейін Қазақстан экономикасында күрделі
де қарқынжды өндірісаралық құрылымдық өзгерістер жүруі ... ... даму ... бір-бірімен байланысты жалпыұлттық экономикалық
әлеуметтік және технологиялық мақсаттар мен ... ... ... ... ... ... жоғары өндіріс
салаларын қалыпттастыру және дамыту; ауыл шаруашылық ... ... ... және түпкі өнім өндіру экономикасын мемлекет тарапынан
басым түрде қолдап- дамыту ... және ... ... Бұл ... ... ... ... жұмыс орындарын ашуға, жаңа ... ... ... ... табысын арттыруға жол ... ... пен ... ... ... ... еңбек өнімділігі және
жалпы экономика тиімділігі артады; үшіншіден, жалпы ұлттық өнімнің ... ... ... ... ... ... салық төлемдері өседі
және мемлекет бюджетінің мүмкіншіліктері кеңейді. Бұл ... ... ... және құрылымдық даму бағдарламасы екені түсінікті.
Ал әлеуметтік жағдайлар,оның ішінде, жұмыссыздық пен табыс табу ... және ... ... мен ... ... де ... Президенттің Үкімімен орталық Үкімет пен жергілікті
әкімшіліктер ... ... ... ... жұмыссыздық пен кедейшілікті
жоюдың жалпы мемлекеттік және ... жеке ... орта ... (2001 ... ж.ж.) және ... әрбір кезекті жылға арналған арнайы бағдарламаларын
жасау, олардың орындалуын қамтамасыз ету, ... пен ... ... ... есеп беру ... белгіленді [31].
Сонымен бүгінгі күндері Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғаудың және
халыққа әлеуметтік ... ... жаңа ... ... және ... деңгейде, өндіріс ұжымдары мен жеке адам
деңгейінде әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... олардың есептеу- жоспарлау әдістемелерін жетілдіру,
заң жүзіндебекіту жұмыстары жүргізілуде.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен еңбек ұжымдары деңгейінде анықталып, ... ... ... үш салаға бөліп қарастыруға болады: 1) тұрғындардың
барылығына ортақ ... ... ... мен ... 2) ... ... белсенді мүшелеріне, яғни еңбекпен
қамтылғандар мен уақытша жұмыссыздарға арналған әлеуметтік ... ... ... 3) ... еңбекке жарамсыз мүшелерінің мүддесін қорғайтын
және оларға белгілі мөлшерде әлеуметтік кепілдік беретін ... ... ... - ... ... ... ... берілетін және
анықталып, заң жүзінде бекітілетін жалақының, окладтар мен ставкалардың,
зейнетақы мен әлеуметтік жәрдем-төлемдердің шекті (ең ... ... 2002 ... ... ... ... мен ... мөлшері анықталып, бекітілген. Бұл құжатта ресми түрде басқа да
көптеген әлеуметтік кепілдіктер мен әлеуметтік ... ... ... мен ... даму ... анықталған.
Қазақстан Үкіметінің “2001-2003 жылдарға арналған мемлекеттік өндіріс
саясатының негізгі бағыттары” деп аталатынбағдарламасында жиынтық ішкі ... жылы 2001 ... ... - 124%, ... ... -135%, экспорт -
130%, импорт - 128%, өндірсте жұмыс істейтіндер саны - 150% ... ... Әлем ... 1998 ... ... ... мұнай сен
түсті металдар бағасы орта есеппен алғанда 20 % ... ал ... қара ... ... түсті металдар түрлеріне және мұнайға,
сарапшылардың болжауына ... әлем ... ... ... ... баға ... ... екен. Осы жағдайға байланысты экономика мен
әлеуметтік даму ресурстары мен мүмкіншіліктерін Қазақстанның сыртынан емес,
өз ішінен, ... ... ... ... ... қажеттілігі
қалыптасып отыр. Әлеуметтік реформаларды жеделдету үшін ... ... Заң ... одан әрі ... ... қажет.
Құқықтық қорғау біздің елде ... ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру үшін
әр түрлі ... ... мен ... ... ... ... Зандардың үстемдік етуін қамтамасыз ету бір күндік
науқан емес, қабылданған стратегиялық ... ... ... әр түрі әлеметттік топтардың және ... ... ... және әлеуметтік мүлдделерін қорғайтын, оларды
қылымыстық ... ... ... бюрократиялық
кедергілерге тосқауыл қойып, іскерлік пен белсенділікке жол ашатын заңдар,
жүйесі алдағы үш жыл ... ... ж.ж.) ... ... қабылданатын
болады. Нақты айтқанда, 2003 жылдың ... ... ... жаңа ... өту ... ... ... көп сатылы жүйесі қалыптасуда Ендігі уақытта болашақ
зейнетақының қалыптасу жауапкершілігі негізінен азаматтардың ... ... ... етуші кәсіпорындарға ауысады. Қазақстанда қабылданған
зейнетақы реформасы дамыған басты ... ... әлі ... енгізілмеген,
бірақ оның қажеттілігі толық мойындалып отырған, өте құрделі де түпкілікті
(радикалды) реформа екенін атап айту ... Бұл ... ... нарық принцитеріне негізделгенінде жатыр. Біріншіден, әрбір жеке адам
табысының 1 % -ін ай ... ... ... қорынаударып отырады. Яғни,
зейнетақымен қамсызхдандыру негізінен ... жеке ... оның ... ... ... ... Екіншіден, зейнетақы қорында жиналған
қаражат капитал нарығында айналымға шығып, иесіне дивиденд түрінде табыс
түсіретін болады. ... ... және ... ... ... капиталға
айналып, капитал нарығының құрамдас бір бөлігін құрайтын болады. Үшіншден,
зейнетақы қорылары несие беруші ... ... ... атқаратын болады.
Төртіншіден, зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың ішкі инвестициялық және ... ... ... бүгінгі күннің өзінде бір ғана
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі жанында құрылған зейнетақы ... ... ... жуық ... жиналыпты. Қазақстанда осы Мемлекеттік қордан басқа
оннана артық тәуелсіз акционерлік және меншік зейнетақы қорлары құрылған.
Олардың ... ең ... ... ... ... ... ашылған зейнетақы
қоры: салым салушылардың саны251 мың адам, тартылған ... ... ... Осы ... ... ... темір жолы” “Қазақ-
ойл”, “ҚазТрансОйл”, “КЕGOC”, “Қазақстанның Халық Банкі” [32].
1998 жылдың соңында Қазақстанда Еңбек туралы Заң қабылданды. Осы ... ... мен ... ... әрі ... түсті. Әлеуметтік
қорғау шараларының жүйелілігі мен кешенділігі ереше маңызды, сондықтан осы
күндері Қазақстан Республикасы халқын әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... мен ... тарапынан
ерекше қорғау шараларына мұқтаждарға әлеуметтік қорғаудың ныспылық сипатын,
халықтын әлеуметтік-демографиялық, экологиялық және басқа да жағдайларына
байланысты өздерін ... ... ... ... еруге мүмкіндік
шектеулі топтарына бағытталуын дамыта түсу алдын ала қарастырылған. Осыған
байланысты әрбір ... ... ... есептеу жүйесін қалыптастыру
көзделген.
Қазақстанда соңғы жылдары Бірікен Ұлттар Ұйымының ... ... ... ... ... адам дамуы бойынша бес
рет қатарынан ... ... ... ... Ұлттар
Ұйымының жанындағы агенттік әлемнің 174 елінде тұрғындардың өмір сүру
жағдайын ... ... ... ... индексі” деп аталатын
статистикалық мәліметтер бойынша қорытынды ... ... жыл ... ... ... ... Адам ... жалпы негізінен төрт
интегралды көрсеткіштердің негізінде есептеледі. ... ... ... сүру ... көрсететін индекс, тұрғындардың орташа білім деңгейін
өлшейтін индекс және ... ... өнім ... абсолютті және
салыстырмалы түрде өлшейтін индекстер. Мысалы, Қазақстан Тұрғындарының
білім деңгейі 97,5% және ... орта және ... оқу ... үлесі 67%, бұл көрсеткіштер ... орта ... ... ... 11,7 оқу ... тең ... білдіреді екен ал
білім алу индексі - 0,876. Бұл ... осы ... ... көп ... ... ... ... Қазақстандағы ішкі экономикалық және экологиялық
жағдайлардың қиындай түсуіне байланысты жалпы өмір сүру ... ... ... күрт төмендеп, бұрынғы әлемдегі 54-ші орыннан Қазақстан
63-ші орынға жылжыпты.
Мемлекеттік ... ... ... ... 1997 жылы ... дағдарысқа ұшырауына байланысты тұрғындардың негізгі азық-
түлік түрлерін тұтыну деңгейі ғылыми дәлелденген ... ... ... ... ... ... отбасы табысының жартысына жуығын
азық-түлік өнімдеріне жұмсайды екен. Қазақстанда күнкөріс деңгейінің ... шегі 2001 ... ... 4098 ... ... ... ал ... ресми деңгейі 4080 теңге (2000 жылдың мамыр айы). Қазақстанның
орташа статистикалық тұрғыны 1990 жылы 73кгет, 188кг сүт 76 кг көкөніс, ... ... 11 литр ... майын, 38 кг қант сияқты тағам түрлерін
тұтынған болса, 2000 жылы бұл тағамдар ... ... ... Қазақстанда
бірталай қысқарған: ет -50 кг сүт - 73кг, жұмыртқа - 63 ... ... - ... майы - 7,5 ... қант - 18 кг болған Мұндай жағдайдың негізгі
қалыптасу ... ... ... ... төмендеуінде. Мысалы,
Алматыда 10 жұмыртқаның бағасы шамамен 0,7 доллар болса АҚШ-та бұл тағамның
12 данасы 0,7 ... ... ... ... ... ... ... 1
килограмы Алматыда 3 ... ... ... 4 ... ), ... ... ... 2,5 доллар тұрады (АҚШ-та 2-3 доллардан аспайды).
Америкада 8сағат жұмыс ітейтіндердің еңтөменгі ... ... ... ... ... ... 1991-2001 жылдары әлеуметтік экономикалық жағдайдың күрделене
түсуіне байланысты Республикада деңсаулық пен ... ... ... ... ... жж.) адам дамуының индексі 0,774 (1991
жылы) - 0,660 (1996 жылға) ... ... ... ... Бірікен Ұлттар
Ұйымының адам дамуына ... 1998 ... ... қорытынды
баяндамасы жарияланды. Әлемнің 64 елінде адам дамуының ең жоғарғы ... ... ... ... ... 10 ... Канада, Франция,
Норвегия, АҚШ, Исландия, Финляндия, Нидерланды, Япония, Жаңа ... ... ... ... адам дамуын орташа деңгейде қалыптастырған
елдер тобына ... Адам ... ... (АДИ) ... ... ... ... саны әлемде 56 болса, Қазақстан олардың арасында
29-шы орында иеленіпті. Бұрынғы Совет ... ... - 4 ... ... 8, ... - 13, ... -15, ... -28, Армения -35, Украина,
Түркменстан, Өзбекстан -38, 39, 40, Грузия, Қырғызстан және Әзірбайжан ... 45 және 46, ... -49, ... -54 ... ... ... бір-екі жылда жиынтық ұлттық өнім деңгейінің біршама
тұрақтануына байланысты және үкіметтің еңбекақы мен ... ... ... өз міндетіне алуының нәтижесінде әлеуметтік жағдай түзеліп
келедің келеді. Осы ... ... ... ... ... басталды деуге болады. Әрине соңғы 5-6 жылда, жалпы дағдарыс кезінде
күрделеніп, ... ... ... әлеуметтік проблемаларды шешу оңайға
түспейді. ... 1997 жылы 1990 ... ... өнеркәсіп өндірісінде
жұмыс істеушілердің жалпы көлемі 50% қысқарған, оның ішінде ... ... ... ... - 70% -ке, ал ... ... 90%-ке
қысқарыпты. Екіншіден, әлеуметтік мәселені түбегейлі шешудің негізі ұлттық
экономиканың өсуінде жатыр. Оңтүстік -Шығыс Азия елдердінде ... ... мен ... Америкасы елдерін шарпыған дүниежүзілік қаржы-валюта
дағдарысы экономикасы нық Солтүстік Америка мен ... ... ... ... ... Қазақстанда 2002 жылғы көкек айында өткен Үкімет
мәжілісінде “Мемлекеттікөндіріс саясатының ... ... деп ... ... белгілі. Басқасын айтпағанда бұл жерде ресми түрде
отандық өндірісті дамытудың қажеттілігі және тек қана ... ... сату ... өмір сүру ... ... ... жаңа ... саясаты қолға алынатыны белнгілі болды.
Үшіншіден, экономикалық құлдырау мен әлеуметтік дағдарыстын бұрын
айтыла ... ... ... ... ... және ... пен, жауапкершіліктің толық ... ... ... ... ... пен ... ... қоғам мен экономикада
жалпы тұрақтылық пен алға жылжу белгілері калыптаса ... Кез ... ... ... ... ... ... ету және
тұрғындардың тұрмыстық жағдайын жақсарту ... ... ... 2000
және 2001-2003 жылдарға арнтұрғындарды жұмыспен қамтамасыз етудіңұзақ және
орта мерзімдік Бағдарламасы жасалып, ... ... ... ... саясатының негізгі бағыттары былай анықталған [33].
еңбек және әлеуметтік Заң жүйесін толықтыру және нақтылай түсу арқылы ... мен ... ... ... ... ... ... шығып қалған азаматтдың қайтадан жұмысқа тұруына көмектесу;
жаңа жұмыс орындарының ... ... және жеке ... дамуына
көмектесу;
жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау.
Нарық жағдайында әлеуметтік әлеуметтік қатынастар жүйесін ұйымдастыру
және реттеу - өте ... ... ... оның ішінде еңбек
қатынастарын ... ... ... мен ресми мекемлеррді ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мақсаттарды
іске асыру үшін өте қажет. Бұл ... ... ... ... туралы
сөз болып отыр. Соңғы екі-үш жыл ішінде жүргізілген ... ... ... Кәсіподақтар федерациясының кеңесі және
кәсіпкерлер ... ... ... ... құру ... ... ... және жұмыспен қамтамасыз етуші жақ ... ... ... -экономикалық саясатты жүргізуге міндеттенді.
Алайда, бүгінгі күнге дейін әлеуметтік ... ... ... ... жүзеге асыру механизім әлі жасалған жоқ. ... және ... ... ... ... ... кеңестің
өкілеттілігі мен мәртебесі анықталмаған. Батыс елдерінде кәсіпкерлер
өкілдері, үкімет ... және ... ... - ... ... ... ... бірлесе жұмыс істейтін
көптеген мемлекеттік емес ұйымдар (МЕҰ) ғана, ... ... ... ... өте ... ... ... – мемлекеттің әлеуметтік саясатын іске
асырудың маңызды құралы
2.1 Әлеуметтік сақтандыру - мемлекеттің әлеуметтік саясатын
жүргізудің маңызды бағыты
Дамыған нарықтық экономикада мемлекет ... ... ... ... ... жоюға қаржы ресурстарын бөліп беруге тырысады.
Табыстарды теңестіру ... іске ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайды жақсарту міндетін өз
жауапкершілігіне алғанда жұртшылық тарапынан толық ... ... және ... ... Әлеуметтік шараларды нәтижелі түрде жүргізу үшін қомақты
қаржы ресурстары қажет болады. Бұл ... ... ... арқылы түседі.
Осыдан барып салық салу заңдылығы қалыптасады: ... ... ... ... салық салу тәртібі қатандай түседі. Тұрғындардың
тұрмыстық деңгейін көтеру мәселесі, ... ... ... ... бөлу
емес, ұлттық өндіріс көлемін, оның өнімділігін арттыруға байланысты. Л
Эрхардтың айтуынша. Тұрмыс деңгейін көтеру ... ... ... ... Оның ... ... ... ұлттық өнімді көбейтуде жатыр. ... ... ... ... да ... шаруашылық өндіре алатын
мөлшерден артық бөлуге ұмтылып, қателікке ұшырайды” [34].
Өскелең түрде, ... ... ... ... ... де ... ... үшін қажетті қомақты қаражат жинап
алуға болады. Осы күнгі Батыс елдерінде ... ... ... бұл елідердің үкіметтері тиімді әлеуметтік бағдарламаларды іске
асырады. Бұл қоғамда жақсы әлеуметтік жағдай ... ... ... ... Осы күні Қазақстанда, өкінішке орай, экономика
тиімділігі әлі төмен. ... ... ... қажеттіліктерді
қаржыландыру мүмкіншілігі де шектеулі.
Дамыған елдердің әлеуметтік саясат жүргізу тәжрибесінде бірнеше
бағыттар қалыптасқан: ... ... ... ... ... ... еңбек нарығындағы әлеуметтік шаралар; тұрғын үй саясаты
тағы басқа.
Әлеуметтік сақтандыру - ... ... ... ең ... бөлігі. Әртүрлі себептерге байланысты, мысалы, өндірісте жарақат
алғаннан, жұмыскер жұмыс істеуге жарамсыз болып қалуы мүмкін. Бұл ... ... табу ... айырылады. Осындай жағдайда қалыптасқан
проблеманы екі жолмен шешуге болады. Біріншісі- ... ... ... ... белгілі сомада көмек көрсетіледі. Бірақ бір ... ұзақ ... ... Демек, екінші жолды - ... ... ... ... ... ... бір заңдылықтарға сәйкес
құрылады. Біріншіден, әлеуметтік ... ... ... болады.
Басқаша айтқанда әлеуметтік сақтандыру жүйесі белгілі бір заңдарға
негізделіп ... ... ауыр ... ... істейтіндер үшін
әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... ... төлемдерге мемлекет те өз үлесін
қосады. Төртіншіден, әлеуметтік сақтандыру жүйесі ең ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандырудың бірнеше түрлері ... ... ... жұмыссыздықтан, мүгедектіктен, өндіріс жарақатынан
сақтандыру, сондай-ақ, ауырып ... бала ... және ... ... ... қолданылады.
Еңбек қатынастарын таза нарық принциптері негізінде анықтау дұрыс
емес. Еңбек ... ... ... ... шектелмейді. Еңбек
қатынастары -ең алдымен, әлеуметтік қатынастар. Ал әлеуметтік қатынастарды
реттеу - ... ... ... ... ... ... - сатушы
мен алушының арасында қалыптасқан жеке нарық қатынасын ғана реттеу емес, ... екі ... ... ... қатынастарды реттеу
болып келеді. Еңбекті сатып алушы, яғни ... ... ... ... ал ... өз ... сатушы - жұмыскер: олардың әрқайсысын
қоғамның тең құқықты тұлғасы ретінде таныған ... ... ... ... әне ... ... мен ... экономикада өзіне сәйкес
орынды, басқаша айтқанда, статусты ... ... ... ... ... ... орны мен ... анықтап, соны заң
жүзінде қадағалап, іске асыру болады. Бұл үшін ... ... ... Заң жүйесі (Еңбек кодекіс) жасалып ... Ал ... ... ... ... мен жұмысшылар ұжымы арасында жыл сайын еңбек
қатынастарын жан-жақты анықтап, реттейтін екі жақты келісім-шарт ... ... ... ... бір ... - ... ... реттеу. Еңбек тарифі дегеніміз -ол еңбек уақытының құны.
Еңбектің құны ең ... ... ... өлшенеді. Қарапайым еңбек
-арнайы мамандықты қажет етпейтін еңбек ... ... ... бұл
еңбекақының ең төменгі, шектік деңгейі, мамандығы жоқ І ... ... ... тариф. Экономикасы жоғары дамыған елдерде қарапайым
еңбектің бағасы, яғни мамандығы жоқ ... ... бір ... ... ... заң жүзінде анықталып, бекітіледі. Айталық АҚШ-та ... ... ... 3,35 доллар болған. Яғни АҚШ-тың еңбек заңына
сәйкес еңбекақы ... 3,35 ... дан кем ... қажет. Сонымен қатар,
заң жүзінде еңбекақы төлеу мерзімі де анықталады. Мысалы, АҚШ-та еңбекақы
екі апта сайын, ... екі рет ... екен ... дәл ... және
соңында).
Ерекше жағдайда, мысалы инфляцияны тежеу мақсатында, еңбекақының ... ... ... де реттеледі.
Жұмыс күшін еңбекпен қамту - әлеуметтік саясаттың нгізгі түрі ... деп ... ... ... ... ... еру - жалпы
экономикалық проблема және кез келген мемлекеттің негізгі мақсаты ... ... ... ... ел алдына екі негізгі мақсат қояды.
тәуелсіздігін сақтау және халықынын тұрмысын жақсарту.
Халықты жұмыспен қамту, жалпы алғанда экономиканың ... оның ... ... ... ... ауқымы, тұрғындардың еңбекке
тартылу көлемі ... ішкі ... (ЖІӨ) ... ... Ал қосымша
жұмыс күшіне сұранымың өсу мөлшері осы ЖІӨ-нің өсу қарқынына және ұлттық
шаруашылықтың құрылымдық дамуына ... ... ... тең ... ЖІӨ-
нің өсуі қосымша еңбек күшін өндіріске тартады, ал егер, экономиканың ... ... ... ... ... ... ... онда халықтың
еңбекпен қамтылуы сапалық онды өзгерістерге ұшырайды. Мысалы, ХХ ғасырдың
соңғы онжылдықтарында (70-90 жж.) ... ... ... елдерінде халықты
жұмыспен қамту проблемасы ұсақ кәсіпкерлікті жан-жақты қолдау және дамыту
есебінен тұрақты түрде шешіліп ... ... 1982 жылы ... жалпы
16,5 млн болған, олардың 13,5 млн (82%) өте ұсақ 2-3 адамның меншігіндегі
кәсіпорындар болған екен (фишер С., ... Р., ... Р. ... - М.,
1993. С. 119-123). Үндістанның ұсақ бизнес ... ... ... ... ... 40%, ... экспорттың 35% шоғырланған (Азия: экономика
ижизнь. N17 (145) май, 1998. С. 21). Еңбек ... ... ең ... ... сұранымның қалыптасуына ықпал жасау арқылы іске ... ... ... ... ... ... ... ұлт өкілдерін тарту мәселелесі өте маңызды.
Бірлескен кәсіпорындарда шетелдік жұмыскерлерді ... ... ... ... түрде анықталғаны дұрыс [34].
Экономикадағы құрылымдық өзгерістердің тереңдеуіне ... ... ... ... ... ... мен мамандықтарын жетілдіру
жүйесін ұйымдастыруды және қаржыландыруды өз ... ... ... ... деп ... ... 1998 ... “Тұрғын үй қатынастары туралы”
Заң қабылданды. Дәстүрлі түрде әлеуметтік саясаттың бұл ... ... ... ... ... бөліп беру түрінде жүргізіледі. Бірақ
бұның балама ... де бар: ... өз ... үй ... Ол үшін ... ... қолданылады. Мысалы,
мемлекеттің жергілікті басқару мекемелері арзан тұрғын үйлер ... ... ... және ... ... тапсырады. Бұл саладағы әлеуметтік
қолдаудың тағы бір жолы - жеке ... ... ... ... Бұл ... ... ... ұйымдарына жерді тегін бөліп
береді, оларға аз процентпен несие бөледі және ... ... ... ... Бұл ... шеңберінде мемлекет тұрғын үй төлемін реттеп,
оныңжоғарғы деңгейін белгілейді. Ерекше ... ... ... ... да ... жеке ... ... мемлекет иелігіне
алып, оны мемлекеттік тұрғын үй құрылысына пайдаланады.
2.2 Әлеуметтік сақтандыру: ... ... ... ... ... 2001 ... 27 маусымдағы №886
қауылсымен мақұлданған Қазақстан Республикасында ... ... ... ... жұмыс берушілердің және мүмкін болатын
әлеуметтік қатер туған жағдайда халықты ... ... ... қалыптастырудағы бағыттарын айқындап берді. Нарықтық экономика
жағдайында әлеуметтік ... мен ... ... басқа халықты
әлеуметтік қорғаудыңбасым түрлерінің бірі әлеуметтік ... ... ... 2005 ... 1 ... ... ... әлеуметтік
сақтандыру жүйесінің еңгізілуіне 2004 ... 27 ... ... ... ... сақтандыру қорының құрылуы себеп болды және оның
жұмыс істегеніне бүгінде бес жыл толып отыр.
Тарихи өлшемдер бойынша ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық моделінің негізгі ерекшеліктерін
атап өтуге болады.
1. Қатысудың міндетті ... ... ... сақтандыру
жүйесіне қатысу міндетті. Әлеуметтік аударымдарды әлеуметтік салық төлейтін
жұмыс ... мен ... ... ... ... төлейді.
Сонымен қатар төленген әлеуметтікаударымдар сомасына төлеушілер
әлеуметтік сақтандыруды енгізу бизнеске салықтық ... ... ... ... ... ... мақсатты түрдеәлеуметтік қажеттіліктерге
бағытталады. Сонымен бірге әлеуметтік аударымдар міндетті сипат ... ... жөн. Бұл ... әлеуметтік қатер туған жағдайда ... ... ... яғни ... ... ... тұлғалар
ғана алады және әлеуметтік төлемдердің мөлшері төленген әлеуметтік
аударымдар көлеміне ... ... ... ...... ... ... әлеуметтік сақтандыру қаржысын шоғырландыру.
Әлеуметтік сақтандырудың қазақстандық моделінің келесі бір ...... ... ... ... ... әрі – ... болып табылады.
Қор әлеуметтік аударымдарды шоғырландыра отырып ... ... ... емес ұйым ... құрылды. Қордың акционерлік
қоғам нысанында құрылуы бірінеше мақсатты алға қойды.
Ең бастысы заңды тұлға мәртебесінің болуы Қорға мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Бұл ретте әлеуметтік аударымдардың әлеуметтік төлемдерге төленуі,
Қордың қызметін бақылау және қадағалау, лның қызметінің коммерциялық ... жеке ... ... ... ... қызметтердегі
және басқа да шектеулерді ескере отырып Қордағы қаражаттың ... ету ... ... ... ... шаралар жүйесі
арқылы жүзеге асырылады.
Сонымен қатар сәйкесінше қаржылық және басқа да есептіліктермен ... ... ... ... ... ... төлемдер алушылар
алдындағы кез келген міндеттемелерді ескермеуге ... ... ... ... әлеуметтік сақтандырудың отандық моделінің
қаржылық ерекшеліктерімен өзара байланысты.
3. Резервтерді қалыптастыру әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... екі
негізгі тәсілін айтуға болады.
Ынтымақтастық қаржыландыру («рау-as-уоu-go» немесе «біріден төле»
деген мағынаны білдіреді).
Бұл жүйеге төленетін ... ... ... ... үшін ... қаржыландыру әдісі. Қолданыстағы жүйенің бастапқы
кезеңіндегі жарна мөлшері жоғары болмайды, одан әрі әлеуметтік төлемдер
алушылар ... ... өсуі ... ... ... ... Сонымен бірге, алғашқы ... ... ... көтеру
кезеңінде осы тәсілмен қаржыландырылатын әлеуметтік ... ... ... ... Ұзақ мерзімді әлеуметтік төлемдерді алушылар (мысалы,
мүгедектігі, асыраушысынан ... ... ... санының өсуіне
қарай экономикалық құлдырау ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелердің болуынан
жүйенің ... ... ... ... Бұл ... тәжірибеде кеңінен қолданылады, бірақ жоғарыда айтылған мәселелер
жүреді.
Резервтік әдіс. Бұл ағымдағы жарналардан активтер ... ... ... ... ... болашақта алушыларға әлеуметтік
төлемдер төленеді. Бұл әдістің ерекше ... ... ... жүйенің қаржылық тұрақтылығының бұзылу тәуекелділіктерін уақытында
бағалау мүмкіндігі жатады.
Халықаралық тәжірибелерге ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесін қаржыландырудың моделін
жасағанда ... ... ... ... ... ... қоры қызметінің тәжірибесінде бұл
әдіс былайша жүзеге асырылады: еңбек ету ... ... ... ... ... алушылардың алдындағы міндеттемесі ұзақмерзімді
сипатта болады. Мысалы еңбек ету қабілетінен айрылу ... ... ... ... зейнеттік жасқа толғанша төленуі мүмкін; ... ... ... ... ... ... төлемдер
асырауында болған балалар кәмелеттік жасқа толғанаша төленеді, не олар ... ... ... ... ... ... ... – сол оқу орның бітіргенше төленеді [35].
Қордың актуарлары ... ... ... ... құнын көрсететін провзиялардың есебін үнемі жүргізіп отырады.
Қордың қаржылық тұрақтылығының ... ... ... Қордың
активтері мен провзияларының айырмасы ретінде айқындалатын Қор резервінің
мөлшері болып табылады Қазақстан Республикасы ... 2006 ... ... №654 ... қаржы жылының басында есептелетін резервтің ең
төменгі мөлшері Қордың провиясының 10% ... емес ... ... көрсеткіш өзінше «қорған» дегенді білдіреді, яғни оның мағынасына қарап
Қордын қаржылық тұрақтылығы туралы ... ... Егер ... ... ... минимумнан төмен болса, бұл жүйеге ағымдағы аударымдар
есебінен әлеуметтік төлемдер алушылардың ... ... ... ... алда ... мәселелер туралы алдын-ала (екі –үш жыл
бұрын) берілген белгі болып табылады. ... ... ... ... ... ... Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде,
Қазақстан Республикасының Үкіметінде әлеуметтік аударымдар ставкасын
арттыру, не ... ... ... және тағы ... ... алу шараларын
қабылдау үшін уақыт жеткілікті болады.
4. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары арасындағы
қыметтерді бөлу.
Әлеуметтіксақтандылудың қазақстандық молделінің тағы бір ... ... ... ... ... ... бөліу болып табылады.
Қақазстан Республикасы Еңбек және ... ... ...... ... ... және қадағалау жұмыстары
бекітілген. Қорға - әлеуметтік аударымдарды шоғырландыру, ... ... ... ... ... ... орталықтың
(ЗТМО) өтінішін уақытында орындау, ... ... ... ... ... Банк ... инвестициялық қызмет бекітілген.
ЗТМО-ға зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық - ӘЖК ... ... ... есепек алу, жүйедегі төлемдер трансферттері,
аудандық төлемдер трансферттері аудандық ... ... ... төлем алушыларға тікелей қызмет көрсету бекітілген. Бұл жерде
Ресей ... ... ... қоры (ӘСҚ) Қызметінен
айырымшылық бар, оларда ... ... ... ... төлемдерді жұмыс берушілер төлейді де соған сәйкес сақтандыру
жарналарын азайтады, яғни ... беру ... ... ... ... жинау бойынша ӘСК бақылау ... ... ... ... ... ... уақытында және толық
төленуін бақылау қызметтері Қаржы ... ... ... ... активтерін сенімді басқару оларды қаржы инструметтерінде
инвестициялау жолымен Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінде ... ... ... ... қазақстандық моделінің негізгі
ерекшеліктері осындай. ... ... ... және ... ... барлық қатысушыларының арасында ... ... ... қорғалу деңгейін артыру және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... бірігіп жүйені жетілдірудің жаңа міндеттері тұр.
2.3 Қазақстандағы әлеуметтік сақтандыру мен әлеуметтік
қамсыздандырудың деңгейлі жүйесінің жұмысы
Жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыс ... ... ... ... ... ... барлық бағдарламаларды қайта қарауға негіз
болды. Алайда, ... ... ... ... ... нәрседен үнемдеуге болады» деген ұстанымы бәріміздің есімізде.
Сондықтан, осындай кезеңде Мемлекеттік ... ... қоры ... ... ... ... тиіс ... түсінікті жағдай. Бүгінгі
күні біздер әлеуметтік төлемдер мен мемлекеттің және ... ... ... ... және ... көмегі туралы жиі ауызға аламыз,
бірақ орын алып отырған әлеуметтік сақтандыру жөнінде тым аз білеміз. ... ...... ... әлеуметтік саясатты іске
асырудың маңызды бағыттарының бірі бұл жүйе не үшін ... және ол ... ... төменде осы мәселелер жөнінде сөз қозғалады [36].
Өткен ... ... ... ... ... көптеген
елдерінде, соның ішінде ... да ... қызу ... ... ... Бұл ... демографиялық, экономикалық
және әлеуметтік сипаттағы факторлар кешені әсер етті. Олардың кейбірі
өмірдің отраша ... ... ... бала ... ... ... қартаюы үдерісінің жеделдеуіне байланысты болды. Факторлардың
ендігібір тобы – ... ... ... ... деңгейінің
өсуімен, ресми емес және толық емес еңбекпен ... ... Өз ... бұл ... құрайтын жұмыс істейтін халық
санының азаюына әкелді. Зейнеткерлер ... ... және ... қамту
ортасы конъюнктураларының өзгеруі ортақ зейнеткерлік жүйенің орнықтылығын
айтарлықтай әсіретті.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... барлық бағыттрадағы әлеуметтік инстуттарды қалыптастырудың
күрделі жолынан өтті. Елбасы. ... ... ... ... қол жеткізілген еліміздегі жетістіктер қазақстандық қоғам
өміріндегі ... ... ... Бұл ... ... ... ... қолайсыз салдарларын еңсеруге мүмкіндік берді
және негзігі ...... ... ... ... ... ауқымды әлеуметтік реформаларға көшудің базисін құрды.
Еліміздегі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасында» (2001 жылы)
бекітіліп, жәрдемақыларды, 2) міндетті әлеуметтік ... ... ... ... ... 4) ... көмекті дамыту
жолдары айқындады. Сөз орайында, Қазақстан 1998 жылы Тәуелсіз Мемлекет
Достастық елдерінің ... ... ... ... жинақтаудың
принциптеріне негізделген жинақтаушы зейнетақы жүйесін енгізуді алғашқы
болып жүзеге асырғанын айта кеткен жөн.
2005 жылдың қаңтарынан ... ... ... ... ... қолданылып келеді, ол ... ... орын ... кезде
әлеуметтік аударымдардың көлеміне және ұзақтығына тәуелсіз жұмыс істейтін
азаматтарды қосымша ... ... ... ... ... ... халықты әлеуметтік қорғаудың көп деңгейлі
жүйелерінің бірі ... ... ... ...... ... ... кепілдік
берген әлеуметтік төлемдер, яғни қоғамның дамуына азаматтардың дербес
салымдарын есепке алмай бір деңгейде ... ... ... ... зейнетақы төлемдері, мемлекеттік жәрдемақылар, баланың туылуына
арналған біржолғы төлемдер). Бұл ... ... ... және ... жұмысалған еңбек табысының мөлшеріне тәуелсіз бірдей деңгейде
мемлекеттік бюджеттің қаражаты есебінен төленеді.
Еікнші деңгей – «мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... мен әлеуметтік төлемдерді төлеу, яғни барылық
жұмыскерлер аударым жасайтын, ал ... жасы ... ... сақтандыру жағдайы орын ... ғана ... ... ... ... ... Бұл орайда, төлем сомасы аударым
сомасынан көп болуы мүмкін.
Үшінші деңгей – міндетті ... ... ... ... ... яғни адамның жеке салымдарына тәуелді ... ... ... ... ... ... ... – ерікті сақтандыру есебінен төленетін әлеуметтік
төлемдер.
Әлеуметтік қамсыздандырудың жаңа ... көшу – ... ... ... (Қор) құруға әкелді. Қор акционерлік қоғам
нысанындағы коммерциялық емес ұйым ... ... оның ... және ...... Қор ... ... жағдайыорын
алатындарға қатысты міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі қатысушыларының
әлеуметтік аударымдары мен төлемдерін шоғырланыруды ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру
жүйесін енгізу, жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары әлеуметтік
аударымдар ... және ... ... орын ... әлеуметтік төлемдер
алуға құқығы бар жеке ... ... ... ... ... орын ... ... төленетін әлеуметтік төлемдердің мөлшері
төлеушілерлің (жұмыс берушілердің немесе өз ... ... ... ... (ай ... және ... көлемде аударылған әлеуметтік төлемдеріне
тәуелді.
2005 жылғы 1 қаңтардан бастап Қор мыналар:
- еңбекке ... ... ... ... ... ... бойынша әлеуметтік төлемдерді жүзеге асырады.
2008 жылғы 1 қаңтардан бастап Мемлекеттік басшысының «Жаңа ... ... атты 2007 ... ... Жолдауын іске асыру мақсатында ана
мен баланы қолдау үшін жұмыс істейтін әйелдерге арналып міндетті әлеуметтік
сақтандыру ... ... ... екі ... ... және ... жаңа ... сәбиді асырап алуға байланысты
табысынан айнырылуына;
- баланы бір жасқа ... ... ... байланысты табысынан
айырылуына;
- сондай-ақ жаңа туған сәбиді (балаларды) асырап ... ... ... 7).
Сурет 7. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры
Егер Қордан төленетін әлеуметтік туралы ... ... онда ... үшін ... өсу қарқыны байқалады. 2008 жылы 321531 алушыға 29,5
млрд. теңге соманың әлеуметтік ... ... ... дағдарыс жағдайында айтарлықтай кеңейді. Мысалы, дағдарыс
кезеңінде жұмысын жоғалтқан халыққа қолдау ... ... ... ... ... ... жаңару мен дамуға» атты 2009
жылғы халққа кезекті Жолдауы аясында 2009 жылғы 1 Қаңтардан бастап ... 31 ... қоса ... ... ... ... ... жұмысын жоғалтуы бойынша төленетін әлеуметтік төлемдердің ұзақтығы
ұлғайтылды.
Кесте ... ... ... ... ... әлеуметтік төлемдердің
кезеңдері
| Міндетті ... ... жыл ... ... ... ... ... жұмысын |бастап жұмысын |
|сақтандыру ... ... ... ... ... бойынша |
|жүйесіне қатысу |төленетін |төленетін ... ... ... ... |әлеуметтік |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
|6-ден 12айға |1-ші ай |2-ші ай |1-ші ай ... | | | ... 24 айға |2-ші ай |3-ші ай |2-ші ай ... | | | ... 36 айға |3-ші ай |5-ші ай |3-ші ай ... | | | ... жоғары |4-ші ай |6-ші ай |4-ші ай ... 36 ... ... ... тәжірибесі бар міндетті ... ... ... бұған дейін әлеуметтік төлемдерді 4 ай алып
келсе, 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап 6 ай алатын ... Бұл ... ... 1 ... ... ... қамту мәселелері бойынша жергілікті
уәкілетті органда жұмыссыз ретінде тіркеген тағайындалған Қордан ... ... ... ... жоғалтуы бойынша төленетін әлеуметтік
төлемдерді қайта есептеу тұрғылықты жері бойынша Мемлекеттік әлеуметтік
сақтандыру ... ... ... ... жүзеге асырылатын болады.
2009 жылдың қаңтар-сәуір айлары аралығында Қордан төленетін ... 14 ... ... ... ... асырылды, олардың ішінде 136 млн.
теңгесі жұмысын ... ... ... ... ... құрады
[37].
Сурет 8. 2009 жылдың қаңтар-сәуір айлары аралығында қордан әлеуметтік
тәуекелдер ... ... ... ... ... ... Қазақстан азаматтарын әлеуметтік қорғау жүйесі
бүкінгі күні ... ... ... осындай жүйелерімен иық теңестіре
алатынын атаған орынды. Кей жағдайларда басым түсіп жататын тұрстарымыз ... ... ... бойынша ағымдағы қызметтермен қатар Қор бүгінгі
күні міндетті әлеуметтік сақтандыру ... ... жана ... ... және ... ... ... ізденістермен айналысады.
Қор құрылған күнінен бастап қысқа мерзім ішінде ... ... ... ... ... ... ... бағаларына
ие болды және Халықаралық зейнетақы және әлеуметтік ... ... ... табылады. Қауымдастық аясында міндетті әлеуметтік сақтандыру
жүйесінің ғылыми-құқықтық базасын бірлесіп жетілдіруге мүмкіндік бар (Еңбек
және әлеуметтік сақтандыру ҒЗИ, ... ... ... ... 5 жылдық кезең ішінде Қор өзінің алдына қойған
бірқатар міндеттерін табысты шеше білді. Қор ... ... ... және Қазақстан Респуликасының әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіндегі
әлеуметтік жұмыстардың нысандары мен тәсілдерін одан әрі жетілдіруді көздеп
отыр.
Әлеуметтік бағдарланған ... үшін іске ... ... ... және ... ... шешуде мемлекеттің
күшті ұстанымға ие болуы орынды. ... ... ... ... ... ... әмбебап тетігі болып отыр және
Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүзеге асыру тетіктерін
жетілдіру шаралары және олардың стратегиялық даму бағыттары
3.1 Қазақстанның халықты ... ... ... ... 2009 ... 6 ... ... халқына арналған
Жолдауының ерекшелігі оның дүниежүзілік қаржы дағдарысы ... және ... ... ... жұмысын сол
дағдарыс салдарының елдің әлеуметтік экономикалық дамуына тигізетін әсерін
жұмсарту үшін бағытту ... ... ... буып ... ... биыл ... президент межелеген бірде-бір ... ... ... ... қысқартылмады. Бұл істе
қабылданған шешімдердің орындалуына нақты ... ... өз орны ... ... ... 2 триллион 700 миллиард теңгеден астам қосымша
қаржы жұмсалып отыр. Президент ... ... ... туындаған
ағымдағы проблемаларды шешу жөніндегі халық алдындағы ... ... ... қамтамасыз етуді тапсырды [37].
Осы міндеттерді экономиканың қазіргі күрделі жағдайында толығымен
іске асыру үшін ... ... ... ... талап етіледі.
Жолдауда айтылған тапсырмаларды орындау ... ... ... ... ... ... ... бірінші
басшыларының төрағалығымен дағдарысқа ... ... іске ... ... бюджет қаражатының толық, тиімді және мақсатты жұмысалуына бақылау
жүргізу жөнінде комиссиялар ... ... ... ... ... ... жанынан құрылды.
Комиссялардың отырыстары дағдарысқа қарсы шараларды іске асыру үшін
қаржы бөлінген бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... ... ... ... жұмыс берушілер мен
мердігерлердің қатысуымен өтеді. Олардың ... ... ... мен ... ... жою ... ұсынымдар беріледі.
Барлық өңірлерде «сенім телефондары» жұмыс істейді, олар туралы ақпарат
облыстық бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... нақты нәтижелерін қамтамасыз ету мақсатында ... ... мен ... ... ... жаңа ... орындарын құру
және жұмыссыздар санын азайту, жалақылар бойынша берешекті болдырмау үшін
бақылауды жүзеге асырады.
Бөлінген қаражаттың игерілуін ... ... ... «Жол
картасы» шеңберіндегі жұмыстарын жандандыруда. Қазіргі кезде республика
бойынша бөлінген ... ... орта ... 84 пайызды құрайды.
Дағдарысқа қарсы шараларды іске асыру ... ... ... ... ... алуға қол жеткізді. Өңірлерде өндіріс
көлемдерінің айтарлықтай өсуі байқалады.
Халқымыздың тұрмыс деңгейі туралы айтсақ, еліміздің ... ... ... ... ... ... бағдардама, бірде-бір
экономикалық бағдарлама қысқармады.
Дағдарысқа қарсы қабылданған шаралардың нәтижесінде республика бойынша
маусым айында 100 ... жуық жаңа ... ... ... ... қайта
оқыту бағдарламасы бойынша 12,5 мың жұмыссыздар қайта даярлаудан өтуде.
7829 ... ... ... құру үшін 2041 келісім-шарттар, 2044
түлектің практикадан өтуі үшін 1612 ... ... ... 58 мыңнан астам адам тартылды.
Өңірлерге тұрғын үй-коммуналдық шаруашылғының объектілерін жөндеуге
бөлінген қаражаттың бір ширегі ауруханаларды жөндеуге ... ... ... ... пайызының бестен бір бөлігін құрайды. Қазіргі
кезде жер-жерлерде ... ... ... ... оны ... ... дейін аяқтау жоспарланып отыр.
Алда тұрған онжыдықтың аса маңызды міндеті - Қазақстанның барлық
азаматтарының өмір сапасы мен ... ... ... тұрақтылық пен
қорғалуды нығайту, ел халық санының 2020 жылы 10% -ға өсуі үшін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясатымыздағы басты басымдық халықтың
жұмсыпен қамтылуын қамтамасыз ету болып табылады.
Сондықтан мен 2020 ... ... ... ... 50%-дан, ал
табыстары ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен ... ... ... ... ... ... қойылды [38].
Әлеуметтік қызметтер тек мұқтаж адамдарға көрсетіліп, қазіргі ... мен ... өмір ... ... ... керек.
2015 жылға қарай базалық зейнетақы төлемдері ең төменгі күнкөріс
деңгейі көлемінің 60%-ы ... ... ... ... ... ... 2010 жылмен салыстырғанда 1,2 есе арттырылуы тиіс.
Біз өзі іс-әрекетімізде дәйектілікті ... ... ... шәкіртақылар, бюджет саласы қызметкерлерінің еңбекақылары 25%-
ға өсірілді. Әлеуметтік жәрдемақылар орта есеппен 9%-ға артты.
Өткен жылғы экономика ... оң ... ... ... ... үш ай ... - 2010 жылдың сәуірінен бастап
өсіруге мүмкіндік береді деп есептеймін. Үкіметке осы үшін ... ... ... жылдың басында Қазақстан еңбек нарығында аса күрделі ... ... 2008 ... ... ... ... жұмыссыздар саны артып,
жұмысшыларының саны 135.0 мың ... ... 264 ... ... толықтай тоқтатуға можбүр болса, ал қалғаны ... ... 25.0 мың адам ... ... ... қамтылса, 15.6 мың адам
еңбекақысы сақталмайтын демалысқа шыққан [38].
Өткен жыл ... пен оның ... ... жұмысы нгізінен
әлеуметтік тұрақтылықты сақтауды қамту мәселесіне ерекше назар аударылған,
Мемлекет басшысының халыққа Жолдауын іске ... ... ... нарығын
тұрақтандыру үшін, аймақтық жұмыспен қамту мен мамандарды қайта ... ... және ... ... ... 191,5 ... ... “Жол картасы-2010” бағдарламасын табысты іске асырудың
арқасында ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштеріне көз тігетін болсақ. “Жол картасы” бағдарламасы бойынша
5261 жоба іске асырылса, соның ішінде 258 жаңа жұмыс орны ... 248 ... ... ... ... даярлау мен қайта даярлықтан өткізуге
97.7 адам тартылып, ... 41,1 мың адам жаңа ... ... қамтылған,
әлеуметтік жұмыс орындарына 73,4 мың адам жұмысқа орналастырылып, ... ... 51,2 мың ... ... практикасына жіберілген.
Елбасының биылғы халыққа Жолдауында “Жол картасы” бағдарламасының биыл ... ... ... ... жылы 862 жоба іске ... мектептер мен ауыруханалар, мәдениет пен спорт нысандары ... ... ... ... ... ... көп бөлінгені
атап өтілсе, сала басшысы өткен жылы бағдарламада көзделген жобаның ... ... ... тиек ... жұмысшыларының мұң-мүддесін қорғаудағы көші-қон саясатының
рөлі айтарлықтай өсе бастағаны да айтылды. Сырттан ... ... ... орнын біртіндеп жергілікті адамдардың алмастыра бастауы көңілге
сенім ұялатады. Мәселен, өткен жылы шетелдік ... ... ... ... ... ... ... алмастыру арқылы қазақстандық азамттарды
даярлау мен қайда оқыту үшін белсенді шаралар жүзеге ... ... ... ... ... және ... ... жақсартуға
бағытталған. Еңбек кодексіне, жұмыспен қамту, ... ... және ... сатып алу мәселелері жөніндегі заңнамаға
өзгерістер енгізілгенін, ... ... ... ... ... ... ... өндегенің, бюджет саласындағы
қызметкерлерге еңбекақы төлеу жүйесінің жаңа үлгісінің жобасы ... ... ... ... ... ... ... назар аудару талабын
міндеттесе, министрлік қызметінің стратегиялық іс-жоспарларының дені
негізнен осы ... ... ... ... ... ету ... ... бағытталған шығындар өткен жылы 813 млрд. теңгені
құраған, бұл оның алдындағы жылмен ... 22,8 ... ... ... ... ... қаржыландыру алушылардың барлық
санаттары үшін әлеуметтік төлемде ... ... ... бергенін
нақты мысалдармен атап көрсетті. Базалық ... қоса ... 15 362 ... ... орташасы - 20 853 теңгені, ең жоғарғысы 32 ... ... ... соңғы үш жыл бедерінде зейнетақы төлемдерінің орташа
мөлшері 1,6 есеге артқаны мәлім ... ... ... ... ... 1 ... ... өсірсе ал өткен жылғы
экономика өсімінің оң серпіні ... мен ... ... 1
сәуірден бастап көтеруге мүмкіндік беретінін атап өтуі әлеуметтік салаға
айрықша назар тігілуінің тағы бір ... ... ... ... ... ... биылғы қаңтардан бастап зейнетақыны көтерудің кезекті
сатысы қолданысқа ... ... ... осы жылдан бастап әлеуметтік
төлемнің жаңа түрі - мүгедек ... ... ... ... бір төменгі жалақы көлемінде жәрдемақы (14952 теңге) беріле
бастайынын, биылдан бастап көпбалалы ... ... ... және “Күміс
алқа” алқаларымен марапаттаудың шарттары өзгеріп отырғанын, ... ... жеті ... бар ... ... ... ... оларға
белілтін арнайы мемлекеттік жәрдемақының көлемі 3,9 айлық ... 6,0 ... ... ... айта ... алда ... ... жүзеге асыру халықтың тұрмыс сапасын анағұрлым
жақсартуға мүмкіндік береді.
Өзге елдердің қаржы дағдарысы кезінде ... ауыр ... ... ал ... ... ... дүр ... мұндай сындарлы шақта
“Жол картасы” бағдарламасын қолға ... Қол ... ... ... ... ... ... өзімізді енді алдыңғы қатарлы елдермен салыстрып
дамитын кез келді.
Әлеуметтік ... ... ... атаулылық пен тиімділікке
негізделген масылдықты ынталандырмайтын әлеуметтік қорғау ... ... ... ... сатылы жүйесі барынша жетілдіріледі және
осы замаңғы ... мен ... өмір сүру ... сәйкес
болады. базалық төлемдерді көтеру, ортақ зейнетақы және жинақтаушы
зейнетақы ... ... ... ... деңгейінсатылы түрде
көтеру халықты әлеуметтік азаматтар, мүгедектер, асыраушысынан айырылған
адамдар және өзге әлеуметтік қатерлерге ... ... үшін ... жағдайын қамтамасыз етеді [39].
Атаулы әлеуметтік көмек халықтың әлжуаз санаттарын қолдау жұйесінің
одан әрі дамыу ... ... ... және кедейлікті белсенді
сңсеру мүмкіндігін кеңейтуге бағытталатын болады. Осыған байланысты өнімді
жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... деңгейін арттыруға және жұмыссыздықты ... ... ... іске ... ... ... 2020 ... дейінгі стратегиялық даму жоспарына сәйкес
халықты әлеуметтік қорғау саласында біршама ... ... ... ... отыр ... ... қызмет көрсету саласының кеңеюіне елеулі мән ... ... ... ... мен ... ... ... көрсету
саласының сапасын арттыру, бәсекелес ортаны дамыту және азаматтық ... ... ... ... адамдардың өмір сүру деңгейін көтеруге
мүмкіндік береді.
3.2 Қазақстанда әлеуметтік ... ... ... ... даму ... ... ... қазіргі дағдарыс жағдайын есепке ала ... ... пен ... мәселесін реттеудің негізгі стратегиялық
бағыттарын бекітті, олар мыналар [37].
1. ... ... ... ... ... басқару.
2. Еңбек құқықтарының бұзылу қатерін басқару.
3. Қарттық, мүгедектік, асыраушысынан айрылу және өзге ... ... ... туындайтын қатерлерді басқару.
4. Табыстың белгіленген ең төменгі ... ... ... болу ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігінің қатер-менеджменті келтірілген (Қосымша Б).
Жұмысынан ... ... ... ... басқару стратегиялық
бағытының даму мақсаттары мынадай [37].
➢ Жұмысынан айрылу (жұмысының болмауы) қатерінің алдына алу.
➢ Еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... (жұмысының болмауы) қатерінің алдына алу мақсатын
жүзеге асыру барысында нақты мынадай міндеттер қойылады:
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
- еңбек нарығының мониторингі және еңбек нарығындағы жағдайды болжау
жүйесін ... ... ... ... ... ... және банкроттыққа ұшырау
салдарынан жұмыс ... ... ... ... ... ... ... дамыту және жұмыс күшінің аумақтық ұтқырлығын
арттыру;
- халықтың ... ... ... ... ... ... арттыру.
Кесте 3.
Жұмысынан айрылу қатерін басқарудың негізгі ... ... ... ... |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |
| | | | | ... ... |
|1 |Жұмыспен қамту |92,7 |93,0 |93,3 |93,5 |93,6 |
| ... % | | | | | |
|2 ... ... |64,7 |65,1 |65,4 |65,5 |65,6 |
| ... білікті | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... % | | | | | |
|3 ... ... %| | | | | |
| |о/і: ... |7,3 |6,9 |6,7 |6,5 |6,4 |
| ... |8,7 |8,5 |8,3 |8,1 |7,9 |
| | |9,4 |9,3 |9,1 |9,0 |8,8 ... ... ... ... ... алға ... ... асыру үшін мынадай іс-шаралар (Қосымша В) атқару қажет:
... ... ... ... пен мамандық түрін еркін
таңдау құқығын іске асыруды қамтамасыз ететін ... ... ... әзірлеу (2009-2010 жж);
• өндірістік күштердің дамуын және орналасуын ескере отырып жұмыс
орындарын ... және ... ... ... етілуінің бас
теңгерімін жасау (2010-2011 жж);
• еңбек ... ... ... ... ... ақпараттық жүйе құру (2009-2011 жж);
• жұмыспен қамтуды сақтау шаралары жөнінде Қазақстан Республикасы
Үкіметіне ұсыныстар ... ішкі ... ... көш» ... шеңберінде
қоныстандыру және жайластыру;
• ақпараттық-консультациялық қызметтермен қамтылған халықтың үлесін
ұлғайту.
Кесте 4.
Кадр ... ... ... білім мен білім беру қызметтеріне
мемлекеттік тапсырыс
|№ |Көрсеткіштер |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |
| | | | | ... ... ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... мың | | | | | |
| ... | | | | | |
| |о/і: ... |27,1 |33,1 |31,4 |31,8 |32,9 |
| ... |16,6 |26,7 |34,4 |38,2 |43,5 |
| ... ... |37,5 |45,3 |48,2 |52,4 |56,1 |
|2 ... ... және | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... және | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... өзге де |28,3 |25,1 |25,8 |26,4 |27,0 |
| ... мың адам | | | | | |
|3 ... берушілердің | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... және ... | | | | | |
| ... жіберілген | | | | | |
| ... ... мың адам |73,3 |74,5 |78,2 |82,1 |86,2 |
|4 ... ... ... (ШЖК) | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ШЖК ... | | | | | |
| ... % |2 |2 |2 |2 |2 ... ... ... ... жүзеге асыру барысында нақты мынадай
міндеттер қойылады:
- кадр әлеуетін дамыту, ... ... мен ... беру ... ... ... нысаналы топтарының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға
жәрдемдесу;
- ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету. [37]
Жұмыспен тиімді қамту мәселесі бойынша негізгі көрсеткіштердің ... ... мәні ... ... көрсетілген.
Кесте 5.
Жұмыспен тиімді қамту
|№ |Көрсеткіштер |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |
| | | | | ... ... ... | | | | | |
| ... үлес | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... |18,3 |18,4 |18,5 |18,6 |
| ... ... % | | | | | |
|2 ... ... | | | | | |
| ... ... мың | | | | | |
| ... |211,2 |215,4 |219,7 |224,1 |228,6 |
| |о/і: ... |106,3 |102,8 |104,8 |106,8 |108,8 |
| ... |61,7 |72,3 |84,7 |99,2 |116,2 |
|3 ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... мың адам |110,5 |98,2 |96,4 |94,7 |93 |
| |о/і: ... |72 |63,8 |62,6 |61,5 |60,5 |
| ... |11,8 |13,5 |15,4 |17,6 |20,1 |
|4 ... жұмыс орындары,| | | | | |
| |мың адам |9,6 |8,0 |8,2 |8,4 |8,6 |
| |о/і: ... |5,1 |4,2 |4,3 |4,4 |4,5 |
|5 ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... саны, мың| | | | | |
| ... |5,6 |2,6 |2,8 |3,0 |3,3 |
|6 ... ... қатерін | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... қызметкерлердің| | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... % |52 |63 |60 |57 |55 ... ... ... ... мақсатын жүзеге асыру барысында
нақты мынадай міндеттер қойылады [37].
- қолданыстағы жұмыс олрындарының ... ... және ... ... ... орындарын ашу;
- азаматтардың жұмыссыздықтан қорғау құқығын іске асыруды қамтамасыз ету:
жұмыспен қамтуға жәрдемдесу;
- халықтың нысаналы ... ... ... оның ішінде аз қамтамасыз
етілген; 21 ... ... ... ... үйлерінің тәрбиеленушілері мен
жетім балалар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған 23 жасқа дейінгі
балалар; кәмелетке толмаған ... ... ... ... басты,
көп балалы ата-аналар және т.б.;
- қызметкерлерді жұмыстан айрылу қатерін міндетті әлеуметтік сақтандыру
жүйесімен қамтуды кеңейту.
Еңбек ... ... ... ... ... ... даму
мақсаттары мынадай:
➢ Еңбек құқығының бұзылу қатерінің алдын алу.
➢ Азаматтардың еңбек құқықтарын қорғау.
Кесте 6.
Еңбек құқықтарының ... ... ... ... ... мәліметтер
|№ |Нысаналы индикатор |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |
| | | | | ... ... |
|1 ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... жүйесін | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... ... |12 |15 |20 |26 |30 |
| |% | | | | | |
|2 ... өмірі мен | | | | | |
| ... зиян | | | | | |
| ... үшін ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... |35 |37 |40 |45 |50 |
| ... ... % | | | | | |
|3 ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... қатынасын-дағы | | | | | |
| ... |52 |63 |60 |57 |55 ... ... ... ... алдын алу мақсатын жүзеге ... ... ... ... ... ... еңбек заңнамасын жетілдіру;
- еңбектің заманауи стандарттарын әзірлеу және енгізу;
- еңбек қызметінің қауіпсіз жағдайларын қамтамасыз ету.
Еңбек құқығының бұзылу қатерін басқару ... ... мен ... мақсатының мемлекеттің стратегиялық мақсатына сәйкестілігі
келтірілген ... ... ... ... ... мақсатын жүзеге асыру барысында
нақты мынадай міндеттер қойылады:
- ... ... ... ... ... сала ... ... жүйесін кезең-кезеңмен
жетілдіру;
- бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін арттыру;
- мемлекеттік еңбек инспекторларының қадағалау ... ... ... ... ... ... қатерін басқаруды қамтамасыз ету үшін
мынадай іс-шаралар атқару қажет:
• Еңбек кодексіне өзгертулер мен толықтырулар енгізу (2010ж);
• Бюджеттік сала қызметкерлеріне еңбекақы ... жаңа ... (2009 ... ... сала ... ... төлеудің жаңа жүйесін
әзірлеу және еңбекақысын арттыру (2010-2011 жж).
Қарттық, мүгедектік, ... ... және өзге ... басталуы салдарынан туындайтын қатерлерді басқару стратегиялық
бағытының даму мақсаттары мынадай:
➢ Зейнетақы төлемдері мөлшерінің барабарлығын ... ... ... ету ... ... ... ... жағдайларда
және заңнамада көзделген өзге де негіздемелер ... ... ... арттыруға жәрдемдесу.
➢ Арнаулы әлеуметтік қызмет көрсету жүйесін жетілдіру.
Зейнетақы төлемдері мөлшерінің барабарлығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қамсыздандыру жүйесі өлшемдерін жетілдіру;
- зейнетақы төлемдерінің мөлшерін арттыру;
- міндетті зейнетақы жарналарының жинақтаушы зейнетақы қорларына (ЖЗҚ-ға)
уақтылы ... ... ... ЖЗҚ ... активтерінің сақталуын қамтамасыз ету және инвестициялық
кірісті ... ... ... ... ... әкімшіліі етуді жетілдіру;
- әлеуметтік төлемдер ұйымдастырудың тиімді жүйесін қамтамасыз ... ... ... барабарлығын қамтамасыз етудің негізгі
индикаторлары бойынша мәліметтер келесі кестеде келтірілген.
Қарттық, ... ... ... және өзге ... ... ... ... қатерлерді басқару стартегиялық
бағыты мен оны дамыту ... ... ... ... ... Д-де ... ... төлемдері мөлшерінің барабарлығын қамтамасыз етудің негізгі
индикаторлары бойынша мәліметтер
|№ |Нысаналы индикатор |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |
| | | | | ... ... |
|1 ... жиынтық зейнетақы | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... және ЖЗҚ | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... % |29,0 |37 |40 |43 |45 |
|2 ... ... | | | | | |
| ... ... ЕТКД | | | | | |
| ... % |34 |40 |40 |40 |50 |
|3 ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... (ынтымақты | | | | | |
| ... ... ... % | | | | | |
| | |108 |126 |125 |125 |130 |
|4 |ЖЗҚ ... ... | | | | | |
| ... орташа мөлшері| | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... % |- |- |- |108 |107,5 ... ету ... айрылу, асыраушысынан айрылған жағдайларда және
заңнамада көзделген өзге де негіздемелер бойынша әлеуметтік қамсыздаңдыру
деңгейін арттыруға жәрдемдесу ... ... ... міндеттер қойылады:
- міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі өлшемдерін жетілдіру;
- МӘСҚ-ға (міндетті ... ... ... ... әлеуметтік
аударымдардың уақтылы түсуін қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
- халықтың жекелеген санатына әлеуметтік қолдау көрсету.
Арнаулы әлеуметтік қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... арнаулы әлеуметтік қызмет көрсетудің құқықтық негіздерін құру;
- МЕҰ (мемлекеттік емес ... және ... ... ... қызмет көрсетуге тарту;
- протездік-ортопедиялық бұйымдарды стандарттау және сертификаттау жүйесін
жетілдіру.
Қарттық, ... ... ... және өзге ... ... ... ... қатерлерді басқару стратегиялық
бағыты бойынша аталған міндеттерді қамтамасыз ету үшін мынадай іс-шаралар
атқару қажет:
зейнетақы ... ... ... ... ... әзірлеу (2009 ж);
зейнетақы заңнамасына өзгерістер мен толықтырулар енгізу (2009 ж);
міндетті әлеуметтік ... ... ... ... ... ... (2010 ... әлеуметтік қызметтер туралы» Қазақстан Республикасының Заңын іске
асыру үшін нормативтік құқытық актілер қабылдау (2009 ж).
Белгіленген ең төмен шекті ... ... ... ... ... негізгі индикаторлары жөніндегі ... ... ... ... төмен табыстың мемлекеттік кепілін іске ... ... ... мәліметтер
|№ |Нысаналы индикатор |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |
| | | | | ... ... |
|1 ... ең төмен | | | | | |
| ... мен ең ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... арақатынасы | | | | | |
| | |0,75 |0,66 |0,73 |0,85 |1,02 |
|2 ... ең ... | | | | | |
| ... мен орташа | | | | | |
| ... ... | | | | |
| | |0,18 |0,21 |0,22 |0,23 |0,24 |
|3 ... ең ... | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... |- |109,2 |125 |125 |130 |
|4 ... ең ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| |2007 ... %-бен |- |123,3 |138,1 |149,2 |160,4 ... ең төмен шекті деңгейден төмен табысты азайту тәуекелін
басқару стратегиялық бағытының даму мақсаттары мынадай: [37]
➢ Ең ... ... ... ... іске асыру.
➢ Кедейлік деңгейін төмендетуге жәрдемдесу.
- зейнетақы төлемінің ең төмен мөлшерін арттыру;
- жалақының ең төмен мөлшерін арттыру.
Кедейлік деңгейін ... ... ... ... мынадай
міндеттер қойылады:
- аз қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... белсенділігін ынталандыру;
- әлеуметтік көмек және қолдау көрсетудің атаулылығын қамтамасыз ету және
оның тиімділігін арттыру;
- балалы отбасыларды әлеуметтік қолдау жүйесін дамыту;
- ... ... ... ... деңгейін төмендетуге жәрдемдесудің негізгі индикаторлары
бойынша мәліметтер Қосымша Е-де ... ең ... ... ... төмен табысты азайту тәуекелін
басқару стратегиялық бағыты бойынша ... ... ... ету ... ... ... ... [37].
«Ең төмен күнкөріс деңгейі туралы» ҚР-ның Заңына өзгерістер енгізу;
Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік ... ... ... ... ең төмен құрамының нақты өзгерістеріне сәйкес ең
төмен күнкөріс ... ... ... ... ... ... ... (2009 ж);
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жұмыспен қамту және
атаулы әлеуметтік көмек мәселелері бойынша өзгерістер мен ... ... ... ... іске ... үшін ... құқытық актілер
әзірлеу (2009 ж). Белгіленген ең төмен шекті деңгейден төмен табысты азайту
тәуекелін басқару стартегиялық бағыты мен оны ... ... ... ... ... ... (Қосымша Ж).
Еңбек нарығын мемлекеттің реттеуі мынадай бағыттарда жүргізілуі қажет:
-жаңа жұмыс орнын құру және еңбек биржасы ... ... ... жаңа ... ... үшін ... көтеруге көмектесу.
-икемді еңбек нарығын ұйымдастыруға қолдау және барлық әлеуметтік
топтардың ерекшеліктерін ескере отырып, толық есепке ... ... ... ... нормалармен қамтамасыз ету.
-жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғау жасау.
3.3 Халықты жұмыспен қамтудың республикалық бағдарламалары
және жұмыссыздықтан мемлекеттiк әлеуметтiк қорғау
Қазақстан ... ... мен ... ... ... мен ... берушiлер өкілдерiнiң қатысуымен әлеуметтiк-
экономикалық ... ... ... ... ... жұмыспен
қамтудың: [40]
1) халықты жұмыспен қамту деңгейiн өсiруге ынталандыратын шараларды;
2) жұмыс күшiне сұраныс пен ... ... ... ... халықтың әлеуметтiк қолдауға мұқтаж нысаналы топтарының жұмыспен
қамтылуын ұйымдастыруды;
4) қосымша жұмыс орындарын ашатын шағын және орта кәсiпкерлiктi қолдау
мен ... ... ... ... ... отырып, жұмыссыздарды кәсiби
даярлау мен қайта даярлаудың икемдi жүйесiн ... ... ... ... мен ... жұмыспен қамтудың аймақтық проблемаларын шешуде жергілiктi атқарушы
органдардың рөлiн арттыру жөнiндегi шараларды;
8) жұмыспен қамтуды реттеу және еңбек рыногы мәселелерінде ... ... ... ... ... ... ... айналысатын жеке жұмыспен қамту агенттiктерiмен ұштастыруды;
9) жұмыспен қамту мәселелерi жөнiндегi деректердiң ... ... ... бағдарламаларды әзiрлеген кезде еңбек рыногындағы
ахуалды ескере отырып, қосымша ... ... ... ... ... және ... жұмыспен қамту бағдарламаларын қаржыландыру бюджет қаражаты
және ... ... ... ... өзге де көздер есебінен
жүзеге асырылады.
Жұмыссыздықтан мемлекеттік әлеуметтік қорғау.
Азаматтардың жұмыспен қамту саласындағы құқықтары:
1) жұмыс берушiге, ... ... не жеке ... ... ... ... жасау арқылы жұмыс орнын еркiн таңдауға:
2) өз бетiнше жұмыс iздестiруге және шетелде жұмысқа орналасуға;
3) уәкiлеттi органдардан және ... ... ... жеке ... ... ... ... және ақпарат
алуға;
4) қоғамдық жұмыстарға қатысуға;
5) мемлекеттiк органдардың, жеке агенттiктердiң және олардың лауазымды
адамдарының шешiмдерiне, әрекеттерiне ... ... ... ... сотқа шағымдануға құқығы бар.
Азаматтар жұмысынан айырылу (жұмыссыздық) жағдайына ерiктi сақтандыру
шартын жасасуға құқылы.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу;
2) жұмыссыздар үшiн кәсiби даярлау, бiлiктiлiктi арттыру, қайта
даярлау және қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;
3) ... ... ... ... ... ақы төлеу;
4) табысы аз азаматтарға жататын жұмыссыздарға заң актілеріне сәйкес
мемлекеттiк ... ... ... ... тапқысы келетiн адамдар тұрғылықты жерi бойынша уәкiлеттi
органға жұмысқа орналасуына жәрдемдесу туралы өтiнiш ... ... ... ... ... ... деп тану туралы шешiмдi уәкiлеттi
орган мынадай құжаттарды:
жеке куәлiгін (паспортын);
еңбек қызметiн растайтын құжаттарды;
әлеуметтiк жеке код ... ... ... (ӘЖК);
салық төлеушiнiң тiркеу нөмiрiн (СТН) ұсынған кезде қабылдайды.
Жұмыс iздеп жүрген адам, осы баптың ... ... ... ... ... туралы (мәлiмдеу сипатындағы)
мәлiметтердi қоса ... мен ... жоқ ... бұдан басқа, шетелдiктiң
Қазақстан Республикасында тұруға ықтиярхатын және азаматтығы жоқ адамның
iшкi iстер ... ... ... белгiсi бар куәлiгін ұсынады.
[40]
Оралмандар халықтың көшi-қоны мәселелерi жөнiндегi уәкiлеттi органның
аумақтық қызметтерi берген оралман куәлiгiн ұсынады.
Уәкiлеттi ... осы ... 2, 3, 4 және ... ... ұсынылған күннен бастап күнтiзбелiк он күннен кешiктiрмей, нысанын
орталық атқарушы орган ... ... ... алу карточкасына
(компьютерлiк деректер базасы) мәлiметтердi енгiзу ... ... ... ... жерi ... ... ретiнде тiркейдi.
Уәкiлеттi органда тiркелген жұмыссыздар - күнтiзбелiк он күн iшiнде
кемiнде бiр рет уәкiлеттi ... ал ... елдi ... ... ... ... бiр рет кенттiң, ауылдың (селоның), ауылдық
(селолық) округтің әкiмiнде белгiленiп тұруға тиiс.
Уәкiлеттi орган жұмыссызды мынадай ... ... ... ... екi түрiнен жазбаша түрде бас тартқанда;
2) уәкiлеттi орган жолдама берген күннен бастап бес жұмыс күнi iшiнде
дәлелсiз ... ... ... ... ... оқу ... шақыру бойынша жұмысқа, оқуға жолдама алу үшiн екi жұмыс күнi
ішінде дәлелсiз ... ... ... келмегенде;
4) жұмыссыз уәкілетті органның жолдамасы бойынша қоғамдық ... ... ... дәлелсiз себептермен өз бетiнше тоқтатқанда;
5) жұмыссыздар уәкiлеттi ... ... тұру ... дәлелсiз
себептермен бұзғанда;
6) тұрғылықты жерi өзгергенде;
7) жұмыспен қамтылғандар санатына жатқызылғанда;
8) жұмыссыз бас бостандығынан айыру түрiндегi жазамен ... ... ... ... ... ... жiберiлгенде;
9) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... шығарылған жұмыссыздар есептен шыққан күннен бастап отыз
күнтiзбелiк күн ... соң ғана ... ... ... ... алады.
Тiркелген жұмыссыздардың мiндеттерi:
1) осы Заңды сақтауға;
2) уәкiлеттi органдарға ... ... ... ... ... сақтауға;
3) уәкiлеттi орган берген жұмысқа жолдаманы алған күннен ... ... күнi ... ... ... мәселесi бойынша жұмыс берушiге өтiнiш
жасауға;
4) уәкiлеттi органға:
тұрғылықты жерiн ауыстыруды;
тұрақты, уақытша, маусымдық жұмысқа, азаматтық-құқықтық сипаттағы ... ... ... ... ... құқықтық нысаны мен меншiк нысанына қарамастан, ... ... ... ... ... ... немесе оның өзгеруiн;
зейнетақы тағайындауды және өзге де табыстарды қоса алғанда, жұмыссызбен
алдағы уақытта ... ... ... ... ... ... туралы
мәлiметтердi дер кезiнде (бес жұмыс күнi iшiнде) табыс етуге мiндеттi.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... құжаттар табыс еткен жағдайда, жұмыссыздар
тiркеуден ... және ... ... заңдарына сәйкес
жауапқа тартылуы мүмкiн.
Тiркелген жұмыссыз азаматтар үшiн ... ... ... ... ... мамандығы бойынша жұмыс тәжiрибесiне, соңғы жұмыс орнының
жағдайларына (ақы төленетiн ... ... ... ... жаңа ... ... ... қолайлылығына сәйкес келетiн жұмыс
лайықты жұмыс деп ... ... ... ... ... орган
айқындайды.
Бiрiншi рет жұмыс iздеп жүрген, бiрақ кәсiбi (мамандығы) жоқ, сондай-
ақ, екi жылдан астам уақыт бойы ... ... ... үшiн ... ... ... ... жұмысты, ал ондай жұмыс беру мүмкiн
болмаған жағдайда, азаматтардың жас және өзге де ... мен ... ... ... ескерiлетiн басқа ақы төленетiн жұмысты (уақытша
сипаттағы жұмысты қоса алғанда) лайықты жұмыс деп есептеуге болады.
Әлеуметтiк жұмыс ... ... ... ... жергiлiктi атқарушы
органмен шарттық негiзде жүзеге асырады. [41]
Шартта тараптардың ... ... ... көлемi, еңбекақы
төлеу мөлшерi мен шарттары, ... ... ... қаржыландырудың
мерзiмi мен көздерi қамтылуға тиiс.
Әлеуметтiк жұмыс орны уақытша жұмыс орындарын беру немесе құру ... және оның ... ... ... ... ... ... арналады;
2) жұмыс орындарының саны шектелмейдi, жұмыс уақытша сипатта болады
және оны ... үшiн ... ... ... мен бос ... ... ... ұйымдастыруды ұсынатын жұмыс берушiлердi
iрiктеу тәртiбiн жергiлiктi атқарушы орган айқындайды.
Жұмыссыздарда қажеттi кәсiби бiлiктiлiктiң ... ... ... ... ... ... ... орган оларды кәсіби даярлықтан
өтуге, бiлiктiлiгiн арттыруға және қайта ... ... ... даярлау, олардың бiлiктiлiгiн арттыру және қайта
даярлау Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ... ... ... ... қажеттiлiгi
ескерiле отырып, бюджет қаражаты есебiнен уәкiлеттi ... ... ... беру ұйымдарында не бiлiм беру қызметiне ... ... ... ... ... ... мен ... даярлаудан өтіп
жатқан табысы аз азаматтар қатарындағы ... ... ... ... мемлекеттiк атаулы көмек алуға құқығы бар.
Нысаналы топтарға кiретiн жұмыссыздар кәсiби даярлықтан, бiлiктiлiгiн
арттыру мен қайта даярлаудан ... ... өту ... ие ... өз ... ... себептермен тоқтатқан жұмыссыздар уәкiлеттi
органда қайтадан тiркелген күннен бастап бiр жыл ... ... ғана ... жiберiлуi мүмкiн. Қоғамдық жұмыстарды ұйымдарда орталық және
жергiлiктi атқарушы органдар ұйымдастырады және олар ... ... ... ... ... ... ... қаражаты есебiнен
қаржыландырылады.
Азаматтардың ... ... ... ... ... сәйкес
кезектiлiк тәртiбiмен жүзеге ... ... ... кiрген
жұмыссыздардың қоғамдық жұмыстарға басым тәртiппен қатысу ... ... ... ... дәлелсiз себептермен өз бетiнше тоқтатқан
жұмыссыздар уәкiлеттi ... ... ... ... ... үш ... ... ғана қоғамдық жұмыстарға қайтадан жiберiлуi мүмкін.
Қоғамдық жұмыстар уақытша жұмыс орындарын ашу жолымен ұйымдастырылады
және олардың мынадай ... ... ... ... арналған;
2) жұмыс орындарының саны iс ... ... ... уақытша
сипатта болады және оларды ұйымдастыру үшiн тұрақты жұмыс ... мен ... ... ... болмайды;
3) жұмысты толық емес жұмыс күнi жағдайында және икемдi график бойынша
ұйымдастыру ... ... ... үшiн ... ... және ... ... арнаулы бiлiмi жоқ адамдардың уақытша жұмысқа орналасуына мүмкiндiк
бередi.
Жергiлiктi атқарушы органдардың шешiмi бойынша:
1) қоғамдық жұмыстарға сұраныс пен ұсыныс айқындалады;
2) аймақтардағы ұйымдардың ... ... ... ... мен нақты жағдайлары, қатысушылардың еңбегiне төленетiн ақының
мөлшерi және ... ... ... ... ... зiлзалалар, апаттар және басқа төтенше ... ... жою ... ... ... түрлерi қоғамдық
жұмыстарға жатпайды.
Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру және қаржыландыру тәртiбiн Қазақстан
Республикасының Үкiметi белгiлейдi.
Ақы төленетiн қоғамдық ... ... ... ... ... және ... ... заң актiлерi қолданылады.
Қорытынды
Әлеуметтік сала қоғам өміріндегі салалардың бірі болып табылады,
сондықтан да ... ... ... мемлекеттің ұдайы назарында.
Әлемдік практика нарық жағдайында жұмыс ... ... ... және ... ету ... шешуші және өзекті рөлді міндетті
әлеуметтік сақтандыру арқылы атқаратыны белгілі.
Қазақстан Республикасында міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі ... 1 ... ... ... ...... ... сақтандыру қоры (қор)
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қабылдаған ... ... ... ... ... жүз ... қатысуымен 2004 жылы құрылған
болатын. Қор – ең ... ... ... ... ... маңызды әлеуметтік қызметтерді орындайтын ұйым.
Саяси және экономикалық құрылымдары әралуан барлық ... ... ... ... ... ... ... деген жарамсыздығын
ішінара немесе толық жоятын, сондай-ақ тұрақты еңбекақы алу ... ... ... ... тән нәрсе.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі Қазақстан ... ... ... ... Заңы ... ... әлеуметтік сақтандыруға, жұмыс істейтін зейнеткерлерді есепке
алмағанда, қазметкерлер, Қазақстан Республикасының аумағында ... ... және ... ... ... аумақты жүзеге асыратын шетелдік
және азаматтығы жоқ адамдарды қоса алғанда өз бетінше ... ... ... ... үшін әлеуметтік аударым нысаны қызметкерге орындаған
жұмыстары, қызметтер көрсеткені үшін табыстар ... ... ... ал өз ... еңбекпен айналысатын адамдар үшін – олардың алатын
табыстары болып табылады
Дамыған нарықтық экономикада мемлекет төмен ... ... ... ... жоюға қаржы ресурстарын бөліп ... ... ... ... іске ... күрделі мәселелердің шешіміне
байланысты келеді. Мемлекет әлеуметтік жағдайды жақсарту ... ... ... жұртшылық тарапынан толық қолдау бермейді және бұл
оңайға түспейді. Әлеуметтік шараларды нәтижелі ... ... үшін ... ... қажет болады. Бұл қаржы ресурсары салық арқылы түседі.
Осыдан барып салық салу ... ... ... ... ... ... ... салу тәртібі қатандай түседі. Тұрғындардың
тұрмыстық деңгейін көтеру мәселесі, түптеп келгенде, табысты қайта ... ... ... ... оның ... ... ... елдердің әлеуметтік саясат жүргізу тәжрибесінде бірнеше
бағыттар қалыптасқан: ... ... ... ... ... ... ... нарығындағы әлеуметтік шаралар; тұрғын үй саясаты
тағы басқа.
Әлеуметтік сақтандыру - ... ... ... ең бір
маңызды бөлігі. Әртүрлі себептерге байланысты, мысалы, ... ... ... ... істеуге жарамсыз болып қалуы мүмкін. Бұл жағдайда
ол табыс табу ... ... ... ... ... екі ... ... болады. Біріншісі- жұмыскер денсаулығына
келтірлген зақымға қарай белгілі сомада көмек көрсетіледі. ... бір ... ұзақ ... ... Демек, екінші жолды - ... ... ... ... ... ... бір ... сәйкес
құрылады. Біріншіден, әлеуметтік сақтандырудың заңдық негіздері болады.
Басқаша ... ... ... ... ... бір ... ... Екіншіден, ауыр өндіріс жағдайында істейтіндер үшін
әлеуметтсақтандыру міндетті ... ... ... ... ... ... мемлекет те өз үлесін
қосады. Төртіншіден, әлеуметтік сақтандыру жүйесі ең алдымен экономикалық
мүмкіншіліктері шектеулі қоғам мүшелеріне бағытталады.
Қазақстанда 2005 ... 1 ... ... ... ... ... еңгізілуіне 2004 жылдың 27 ... ... ... ... сақтандыру қорының құрылуы себеп болды және ... ... ... бес жыл ... ... ... ... алғанда осынша қысқа уақыт ішінде қалыптасқан
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Қатысудың міндетті сипаты.
Қазақстандағы әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу міндетті.
2. Мамандандыдырылған институт – ... ... ... ... сақтандыру қаржысын шоғырландыру.
Әлеуметтік сақтандырудың қазақстандық моделінің келесі бір маңызды
ерекшелігі – ... ... ... ... (бұдан әрі – қор)
құрылуы болып табылады.
3. ... ... ... ... ... ағымдағы жарналардан активтер қалыптастыру үшін қолданылатын
қаржыландыру әдісі, бұдан болашақта ... ... ... Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары арасындағы
қыметтерді бөлу.
Әлеуметтік сақтандылрдың қазақстандық молделінің тағы бір ... ... ... жүйесінің қатысушылары ... бөлу ... ... айтқанда әлеуметтік сақтандырудың қазақстандық моделінің
негізгі ерекшеліктері осындай. ... ... ... және ... ... ... ... арасында Қазақстан Республикасы
азаматтарының әлеуметтік қорғалу деңгейін артыру және ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесінің барлық
мүшелерімен бірігіп жүйені ... жаңа ... тұр. ... ... қорғау жүйесі бүгінгі күні ... ... ... ... иық теңестіре алатынын атаған орынды. Кей
жағдайларда басым түсіп жататын ... да ... ... бағыттар
бойынша ағымдағы қызметтермен қатар Қор бүгінгі күні міндетті ... ... ... жана тиімді әдістерін зерттеу және ... ... ... ... ... ... Энциклопедический словарь / Общ. ред. и сост. Ю.И. Аверьянов.
Москва, 1993. 313-319 ... В.Н. ... ... и типология (историографический обзор)
//Полис, 1995. № 4. 68-72 стр.
Гребенников В.Г., Пчелинцев О.С. К анализу ... ... ... ... гарантии и ... ... ... М., 1991. 55-57 ... А. ... ... ... Казахстана., в 2-х томах.
Алматы., 2001. 122-129 ... А.М. ... ... в ... за ... 2000 № 3. 13-17 стр.
ҚР Үкіметінің «2000-2002ж.ж. арналған Кедейшілік пен жұмыссыздыққа ... ... ... ... 2000г №25. 9-16 бет.
Шокаманов Ю. Адаптация индекса нищеты населения ПРООН применительно к
Казахстану. ... и ... 2000г., №4. 21-24 ... И.Н. ... ... Казахстана: тенденции и
приоритеты. Алматы: ИРК, 1996. 13-17 стр.
Е.Истилеулова. ... ... ... ... измерения по
безработице и ... в ... ... и ... №3, 2001г. ... стр.
Мухтарова К.С., «Бедность и экономика Кахахстана». //Саясат-policy ... 62-66 ... Т.П. ... принципа адресности при оказании
социальной помощи населению. //Саясат №3-4, 2002г. 12-17 стр.
«2000-2002 ж.ж. ... ... пен ... ... ... ... ... Министерства труда и соц. защиты.
2002г. №11 7-9 стр.
Бекхожаева А.К. «Уровень жизни и проблема бедности. ... ... ... №3-4, 2002г. 9-12 ... С., ... В. ... ... уровня жизни населения в
Казахстане. //Труд в Казахстане, 1/2002 г. 32-36 ... ... ... адресности при оказании
социальной помощи населению»., Саясат-policy №3-4, 2002г. 6-9 стр.
Усенова Г. Жұмыспен қамту саясаты және ... өсу. ... ... 12-16 бет.
«Адам дамуы туралы есеп», Алматы, 2003ж. 123 бет.
Социально-экономические и политические последствия ... ... ... 2003 №3. 5-15 ... ... Үкіметі мен Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің 2004 жылға арналған экономикалық және әлеуметтік саясаттың ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан. 10 ақпан 2004. 5-бет.
Отчет Межведомственной Комиссии ООН по ... ... ... ... Алматы. 16 марта 2005 г. 22-26 стр.
Кошанов А.К. Обновление коецепции занятости и рынка труда в ... ... ... ... ... 2006 №3-4. 3-6 ... Республикасы Президентінің 2008 жылға 7 ақпандағы ... ... ... ... ... мақсаты» атты
Қазақстан халқына Жолдауы. 2007ж. 7-бет.
«Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру-мемлекеттік саясаттың басты мақсаты»
атты ... ... ... Н.Ә. ... ... Жолдауын іске асыру барысы туралы ақпарат. //Егемен Қазақстан. 4
наурыз 2009 жыл. 1-2 бет.
Қазақстан Республикасы ... 2009 ... 6 ... «Дағдарыс
арқылы жаңару мен дамуға» атты халыққа Үндеуі. //Егемен ... ... 6 ... ... 1-2 ... А. Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі немесе міндетті әлеуметтік
сақтандыру жайында. //Егемен ... 26 ... 2009 жыл. ... А. ... ... қаржы үнемделмейді. //Егемен
Қазақстан. 2 маусым 2009 жыл. 4-бет.
Қазақстан Республикасының Заңы «Ең ... ... ... ... ... 1999 жыл. ... ... қамтылуы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. //ҚР
Парламентінің Жаршысы. 2001ж.№ 3. 22-29 бет.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... жаңа ... Ішкі және ... ... аса маңызды
30 серпінді бағыт» атты Қазақстан халқына Жолдауы. 7-бет.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 ... 1 ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына кіру стратегиясы.
Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарасаңында» атты ... ... ... ... ... Кодексі. Астана, 2008ж. 29 бет.
Нұрпейісов Ж., Жеңісхан Д. Экономикалық теория. Астана, 2001.
Текжанова Р.Р. Еңбек экономикасы. Оқулық. Астана, 2003. 52-56 ... М. ... ... ... ... ... Қазақстан. 23 мамыр 2009 жыл. 4-бет.
Қазақстан және оның аймақтары, 2009ж. №1,4. 2008ж. №4
Қазақстан Республикасы ... және ... ... қорғау министрлігінің
2009-2011 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. //Егемен Қазақстан. 6
ақпан 2009 жыл. 7-бет.
Қазақстан ... ... 2010 ... 28 ... «Жаңа
онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа ... ... ... ... //Егемен Қазақстан. №33-35 (25881) 30 қаңтар
2010 жыл. 1-2 бет.
Қазақстан Республикасының 2020 жылға ... ... даму ... ... Қазақстан. 12 ақпан 2010 жыл. 3-6 бет.
Қосымша А
Қазақстан Республикасының 2020 ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау саласында жүзеге асырылу
жоспарланған стратегиялық мақсаттар
|Өнімді жұмыспен қамтуға жәрдемдесу жөніндегі ... ... ... ... ... төмен деңгейде болады; ... ... ... ... ... ... жоғары санаты бар |
|қарай |жұмыс күшінің үлес салмағы 50%-ға дейін ... |
| |ісі және орта ... ... ... ... |
| |90-95 ... қамтамасыз етіледі; ... ... 5,5% ... ... ... ... ... ... кәсіби дайындаудың үш сатылы жүйесі енгізіледі; |
|қарай |жұмыспен қамту органдарына көмек сұрап ... ... кем |
| ... 70%-ы ... ... ... ... ... ... мақсаттар |
|2020 |зейнетақы жүйесінің барлық деңгейлерінде зейнетақының ... ... ... әділ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 100 пайыз |
| ... ... ... ... адамдарды 40 пайыз қамтуға қол |
| ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейінің ең |
|жылғы |төменгі мөлшеріне қарағанда 60% ... ... ... |
|қарай |мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшері 2010 ... |
| ... 1,2 есе ... |
| ... ... ... оң ... кірістілігі қамтамасыз |
| ... ... ... жүйесін жетілдіру жөніндегі стратегиялық мақсаттар |
|2020 |табысы ең ... ... ... төмен халықтың үлесі 8%-ға |
|жылға |дейін төмендейді ... ... ... ... ... деңгейі өмір сұрудің ең төменгі |
| |шамасына қарағанда 100%-ға ... ... |
| ... ... ... ... мемлекеттік стандарттары |
| |енгізіледі ... ... ... ... шекті деңгейі өмір сүрудің ең төменгі |
|жылғы |шамасына қарағанда 60%-ға дейін ұлғаяды ... ... ... ... ... құрамындағы еңбекке қабілетті |
| ... үлес ... 30%-ға ... ... |
| ... ... ... ... ... ... заңда |
| ... ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау
министрлігінің қатер-менеджменті
|Стратегиялық ... ... ... | | ... ... айрылу |1. Өндірістің төмендеуі |1.Жұсыссыздықтың өсуі. ... ... ... ... ... ... ... нарығының |
|басқару |және орындарын құрудың ... мен ... |
| ... ... ... ... жұмысынан |
| ... ... бас ... ... |
| ... ... төлемдер |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... | ... Еңбек құқықтарын |1.Техногенді сипаттағы |1.Өндірістік жарақаттану |
|бұзушылық ... ... ... |мен кәсіптік аурлардың ... |2. ... ... |
| ... ... | |
| ... мен ... |2. Еңбекақы бойынша |
| ... ... ... ... |
| |3. ... | |
| ... | ... ... ... |1 Әлеуметтік қамсыздандыру|
|мүгедектіктің, |конъюнк-тураның ... ... ... ... |және мемлекеттің |2. ... және ... ... ... ... |әлеуметтік төлемдердің |
|салдарынан қатерді |қысқартылуы. ... алу ... ... |2. Жоғары деңгейдегі ... |
| ... ... |3. ... ... |
| ... |қатерлер басталғандыру |
| ... ... ... |
| ... ... |4. ЖЗҚ- дағы ... |
| ... өсуі ... мен МӘСҚ |
| |4. ... ... ... ... |
| ... мен МӘСҚ-тың |төмендеуі |
| ... ... | ... ... ... ... ... белгіленген ең |
|белгіленген ең |экономикалық ... ... ... ... |конъюнктурасының төмендеуі|деңгейінен төмен халықтың |
|деңгейінен төмен | ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... қатерін басқару |
Қосымша В
Жұмысынан айрылу (жұмысының болмауы) қатерін басқару стартегиялық
бағыты мен оны ... ... ... стратегиялық мақсатына
сәйкестілігі
|Жұмысынан айрылу |Мемлекетік органның қызыметі |Стратегиялық ... ... ... ... |құжат, ... ... ... ... ... ... | ... актінің |
| | ... ... ... ... ... ... ... |«Қазақстанның |
|айрылу (жұмысының |халықты неғұрлым толық түрде |2030 ... ... ... ... қамту. Бұл мақсат екі |дейінгі даму |
|алдын алу ... ... қол ... ... одан|
| ... ... қалу ... |әрі іске ... |
| ... ... ... жұмысқа|шаралар туралы» |
| ... ... ... |ҚР ... |
| ... ... ... ... ... ... ... халықтың |ҚР-ның ... ... ... толық қамтамасыз етілу |Индустрия-лық-инн|
| ... ... ғана ... |
| ... ... ... еңбек ... 2003- |
| ... ... ... ету |2015 ... |
| ... ғана қол ... ... ... |
| ... ... |
| ... іске ... оны ... ҚР |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |Жарлығы. ... ... |Ең ... ... саясат |ҚР Президентінің |
|тиімді қамтуға ... ... ... және |«Қазақстан – |
|жәрдемдесу ... ... ... жасақтау, |2030» Қазақстан |
| ... ... ... ... жаңа |
| ... әсіресе |кезеңі. Ішкі ... ... ... ... ... |
| ... кеңінен насихаттауды |саясатмыздағы аса|
| ... ... ... ... ... 30 |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... төмендетуді |атты Қазақстан |
| ... ... ... ... |
| ... даярлау қайта |Қазақстан |
| ... және ... ... |
| ... өңірлік тұжырымдамасын |Индустриялық- |
| ... ... ... ... |
| ... ... өзі жұмыспен |дамуының 2003- |
| ... ... ... |2015 ... |
| ... ... ... |
| ... ... осал ... ... |
| ... ... ... |туралы» |
| ... тобы ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |Президентінің |
| ... ... ... |2003 жылғы 17 |
| ... ... ... ету ... №1096 |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... басқару стартегиялық бағыты мен оны
дамыту мақсатының мемлекеттің стратегиялық мақсатына сәйкестілігі
|Еңбек құқығының ... ... ... ... ... қатерін |бағытталған мемлекеттің ... ... ... мақсаты ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... халықаралық |ҚР Президентінің ... ... ... ... ... |
|қатерінің алдын алу |ұйымы мен Бүкіләлемдік сауда |әлемдегі бәсекеге |
| ... ... сай ... ... ... |
| ... ... ... ... |50 елдің қатарына |
| ... және ... ... |кіру стратегиясы. |
| ... ... ... ... өз |
| ... ету мынадай өнеркәсіп |дамуындағы жаңа |
| ... ... ... ... |
| ... мен ... ... атты |
| ... ... ... де ... халқына |
| ... ақ ... да ... |
| ... ... ... ... 2007-2024 |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... мен ... ... ... ... ... ... |
| ... бағалау мен оларды |туралы» ҚР |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... үшін | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | ... ... үш ... бюджет: | ҚР ... ... ... ... ... ... |«Қазақстан халқының|
|құқықтарын қорғау |жалақысын кезең- кезенмен өсіру |әл- ауқатын |
| ... 2012 жылы 2 есе ... ... |
| ... ... 2009 жылы – 25%, ... |
| ... 25%, 2011жылы 30% |саясаттың басты |
| ... ... ... тиіс ... атты |
| ... ... |Қазақстан ... |
| ... ... ... |
| ... енгізу бізге |ҚР Президентінің |
| ... ... ... |
| ... ... ... |әлемдегі басекеге |
| ... ... ... ... ... |
| ... шешуде осы саладағы |50 елдін қатарына |
| ... озық ... ... ... |
| ... ... оның ... |Қазақстан өз |
| ... ... ... ... жаңа |
| |– ... ... ... жасау |
| ... ... ... ... атты |
| ... ... ... кең |Қазақстан халқына |
| ... ... ... ... ... ... ... айрылу және өзге әлеуметтік
қатерлердің басталуы салдарынан туындайтын қатерлерді басқару стартегиялық
бағыты мен оны ... ... ... ... ... мүгедектік,|Мемлекетік органның қызыметі |Стратегиялық ... ... ... |құжаттың, ... өзге ... ... |нормативтік ... ... ... ... ... | ... ... | | ... ... | | ... | | ... мақсаттары| | ... ... ... ... ... 2030 ... төлемдері |саласындағы негізі мақсат ... ... даму ... ... ... ... |стратегиясын одан |
|барабарлығын ... ... ... |әрі іске ... ... ету ... жағынан қамтамасыз |жөніндегі шаралар |
| ... ... ... ... ... ҚР |
| ... құру ... ... ... 2001 |
| ... ... ... ... 4 |
| ... одан әрі ... ... |
| ... ... ... |Жарлығы. |
| ... |ҚР ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... мен ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Ішкі |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... кепілдіктерді |саясатымыздағы аса |
| ... ету. ... ... 30 серпінді|
| ... ... ... ... атты |
| ... барынша қамту. |Қазақстан халқына |
| | ... ... ... мен ... ... ... |
|Еңбек ету |жақсарту. Ана мен ... |2008 ... 6 ... ... ... ... ... |ақпандағы ... ... ... ... халқының|
|айрылған жағдайларда|органдарының, жұртшылықтың |әл- ауқатын арттыру|
|және заңнамада |тікелей ... ... тиіс ... ... өзге де ... ... қазына кіріс өскенде |саясаттың басты |
|негіздемелер |мелекет үшін де, ... ... атты ... |тиімді демографиялық саясат үшін |қазақстан халқына |
|қамсыздаңдыру |де қолайлы ... ... мен ... ... ... |балаларға мемлекеттік қолдау | ... десу ... ... табамыз. | ... ... ... ... ... ... ... |
|Арнаулы әлеуметтік ... ... ... ... ... көрсету |талаптарына сай қайта бағдарлануы|Президентінің 2006 |
|жүйесін жетілдіру ... ... ... ... 1 ... |
| ... ... және ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... осы заманғы әлеуметтік|барынша қабілетті |
| ... |50 ... ... |
| ... ... ... ... стратегиясы. |
| ... ... ... ... өз |
| ... қызымет көрсету ісімен|дамуындағы жаңа |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... және ... атты |
| ... ... ... керек|Қазақстан халқына |
| ... ... |
| ... ... ... |ҚР ... |
| ... ... |2004 ... 19 |
| ... ... ... істеу |наурыздағы |
| ... ... ... ... ... ... ... не болу мүмкіндігі |қазақстан үшін, |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... үшін ... | ... ... |
| | ... атты |
| | ... ... |
| | ... ... ... деңгейін төмендетуге жәрдемдесудің негізгі индикаторлары
бойынша мәліметтер
|№ |Нысаналы ... |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |
| | | | | ... ... |
|1 ... ең төмен | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... ... |12,7 |12,9 |12,0 |11,5 |10,0 |
| ... | | | | | |
|2 ... даярлауға және | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| |АӘК ... | | | | | |
| ... ... |8,1 |11,6 |18,4 |23,8 |29,8 |
| ... %-бен | | | | | |
|3 |Аз ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... үлесі, | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... %-бен |11,7 |12,6 |13,6 |14,7 |15,9 |
|4 ... ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... жылға %-бен |106 |214 |109 |117 |107,5 |
|5 ... бір ... ... | | | | | |
| ... оның күтімі | | | | | |
| ... ай ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... %-бен |106 |164 |109 |131,5 |107,5 |
|6 |18 ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... |106 |107 |109 |108 |107,5 |
| ... ... %-бен | | | | | |
|7 ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... |- |- |- |14548 |15639 |
|8 ... мемлекеттік | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... %-бен |106 |107 |109 |109 |109 |
|9 ... орташа мөлшері, | | | | | |
| ... ... %-бен | | | | | |
| | |114 |106 |105 |105 |105 ... ... ең ... ... деңгейден төмен табысты азайту тәуекелін
басқару стартегиялық бағыты мен оны ... ... ... ... ... ең ... органның қызыметі |Стратегиялық ... ... ... ... ... |
|төмен табысты азайту|стратегиялық мақсаты ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... ... ... 2030 |
|Ең төмен табыстың ... ету. ... ... ... даму |
|мемлекеттік кепілін |қамсыздандырудың мемлекеттік |стратегиясын одан |
|іске асыру. ... ... ... |әрі іске асыру |
| ... ең ... ... ... шаралар |
| ... ... ... ... ... ҚР |
| ... ... ... ... |Президентінің 2001 |
| ... шын ... ... ... 4 |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |ҚР ... ... деңгейін |әлеуметтік қолдау ол нысаналы әрі|2008 жылға 7 ... ... ... ... ... ғана ... ... |нәтижелі болады. ... ... ... ... осындай көмекке шынында |әл-ауқатын арттыру |
| ... ... ... ... ... |
| ... сол үшін ... іс |саясаттың басты |
| ... ... алып ... ... ең|мақсаты» атты |
| ... ... көп ... |Қазақстан халқына |
| ... ... ... ... ... ... Білім және ғылым министрлігі
«Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік
педагогикалық ... ... ...... әлеуметтік саясатын іске асырудың
маңызды құралы
Дипломдық жұмыс
мамандығы 050115 - «Құқық және экономика негіздері»
Арқалық, 2010
-----------------------
Жұмыс беруші ... ... ... қолданатындардан басқа, жеке кәсіпкерлер үшін
Арнаулы салық режимін қолда-натын жеке кәсіпкерлер үшін
Орындаған жұмы-сына, көрсеткен қызметіне табыс ретінде қызмет-керлерге
төленетін шығындар
Алатын табысы
Ең төмен ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
1. Өтпелі кезеңдегі әлеуметтік саясаттың басымдықтары
3. Қазіргі таңдағы әлеуметтік саясаттың негізгі басымдықтары
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру ... ж. ... ... ... ... асырылды
01.01.2008 ж. бастап әлеуметтік төлемдер қосымша жүзеге асырылды
еңбекке қабілетін жоғалтуы бойынша
асыраушысын жоғалтуы бойынша
жұмысын
жоғалтуы бойынша
жүктілігіне және баланы тууы бойынша
баланы бір ... ... ... ... бойынша

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Құқық нормаларын іc жүзіне асыру9 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Организмнің әрбір ағзаларының қалыпты микрофлоралары. Олардың маңыздылығы. Дисбактериоз."5 бет
1 сынып Ана тілі оқулығының құрылымы мен құралысы35 бет
3-сынып «Әдебиеттік оқу» құралының құрылымы мен құрылысы28 бет
Delphi бағдарламалық ортасында «Pascal бағдарламалау тілінде файлдармен жұмыс істеу» электрондық оқу құралынжасап шығару19 бет
Excel программасын іске қосу және одан шығу10 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Iскерлiк туризм29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь