Қазақстанда жеке меншіктің қалыптасу мәселесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1 МЕНШІКТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.1 Меншіктің экономикалық категория ретіндегі мәні, заңды ұғымы
және экономикалық маңызының негізгі белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2Меншіктің тарихи нысандары, меншік нысанын жіктеу өлшемдері,
негізгі белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің қазақстандық үлгісі ... ...

2 ҚАЗАҚСТАНДА ЖЕКЕ МЕНШІКТІҢ ҚАЛЫПТАСУ МӘСЕЛЕЛЕСІН
ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1Жеке меншіктің экономикалық рөлі және оны қалыптастырудың
объективті қажеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Қазақстандық экономикадағы меншікті қайта құрудың ерекшеліктері ...
2.3Қазақстан Республикасында жеке меншіктің әр түрлі формаларының
қалыптасу жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3 ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ЖЕКЕ МЕНШІКТІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
ЖӘНЕ ОНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1 Кәсіпкерлікті дамытудағы жеке меншіктің рөлі және оны арттыру
мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.2 Жеке меншіктің Қазақстанда шаруашылық жүргізуші субъектілерді
қалыптастырудағы кемшіліктері және оның дамыған елдерде шешілу
жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.ҚОСЫМША.Меншікнысандары мен олардың негізгі белгілері ... ... ... ... .
КІРІСПЕ

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық экономикаға өту терең құрылымдық және әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүзеге асырумен тікелей байланысты. Меншіктің экономикалық мазмұны тұтас шаруашылық процесін қамтиды да, товарлар мен қызметтерді өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну қатынастарына араласады.
Меншік өндіріс нәтижесін иемденумен байланысты адамдар арасындағы объективті қатынастар жүйесі.Меншік иемденуге қарағанда абстрактілі түсінік болып табылады. Иемдену затқа иелік етудің қоғамдық нақты тәсілі.
Меншік пен иемденудің өзіндік ішкі заңдары бар, олар екеу: біріншісі өз еңбегінің өніміне иелік ету (қарапайым товар өндірісіне тән), екіншісі бөтен адамның еңбегінің өніміне иелік ету (капиталистік товар өндірісіне тән).
Тарихи негізгі меншіктің түрлері жалпы және жеке. Бастапқыда жалпы меншік орын алып, ортақ еңбек ету, нәтижесін ортақ иеменуге мүмкіндік берген. Кейінннен жеке меншік пайда болды да, екіге бөлінді: еңбектік және еңбектік емес. Еңбектік жеке меншік иелері қолөнершілер, шаруалар, т.б. өз еңбегімен өмір сүретіндер (фермерлер, жеке еңбекпен қамтылғандар).
Жеке меншіктің екінші түріне бөгде адам еңбегі есебінен баю тән. Мүліктік теңсіздікке әкеліп қоғам поляризациясы туындауы мүмкін.
Үшінші біриемдену түрі болады, ол аралас меншік; онда қатысушылардың ақшалай жарнасы немесе басқадай үлесі негізінде құрылған.
Мемлекеттік меншік дегеніміз, меншік объектісін басқаруды және пайдалану шешімдерін мемлекеттік билік органдары қабылдайтын қатынастар жүйесі.
Коллективтік меншік дегеніміз, өндіріс құралдары мен өндіріс нәтижелеріне иелік ететін коллектив болатын жағдай.
Ұлттандыру – жеке меншіктегі шаруашылық объектілерінің (жер, өнеркәсіп, транспорт т.с.с.) мемлекет иелігіне өту процесі.
Мемлекет иелігінен алудың негізгі принципі - бұл еріктілік, еңбек ұжымдары мен жекелеген азаматтардың экономикалық қызығушылығы, жариялылық, мемлекет пен халық қызығушылықтарын сақтау. Барлық осы шаралар ұйымдастырылу, басқару және жұмысшылардың материалдық қызығушылығын тудыру негізінде еңбек өнімділігінің өсуіне әсер етуі керек.
Мемлекет иелігінен алудың бір бағыты - ол жекешелендіру. Жекешелендіру - бұл ақысыз тапсыру, сату, акционерлеу, жеке тұлғаларға және тұлғалар топтарына жалға беру, т.б. жолымен монополистік мемлекеттік меншікті демонтаждау. Жекешелендіру нәтижесінде мемлекет бұрынғы өзінің меншігінің объектілерін иелену, билеу және басқару құқығын жоғалтады.
Жекешелендіруді кейде әлемді жаулап алатын тыныш революция деп те атайды. Негізінде қазір бұл процеске түрлі әлеуметтік экономикалық қатынастардағы әлемнің 50-ден астам елдері қатысады. Осы қайта құрулардың ұмтылушылығы, әлемде әсіресе 1981 жылдан бастап күшейді және қазір олар меншіктің жаңа қатынастарын құрудың өзекті процесі ретіндегі даудың кез-келген деңгейі мен идеологиялық бағыттарынан тәуелсіз барлық елдерде жүргізіледі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Доғалова Г. Н. Қазақстандағы мемлекеттік меншікті жекешелендіру тәжірибесін талдау және жаңа құрылымдаудың міндеттері. Алматы “Экономика” -1998ж, 3-83 б.
2. Байтуғанов Ж. М., Әуелбаев С. Ш. Нарықтық экономика. Алматы – 1995ж., 138-146 б.
3. Жүнісов Б. А., Мәмбетов Ұ. Е., Байжомартов Ұ. С. Нарықтық экономика негіздері. Алматы-1994ж, 6-36 б.
4. Нұрғалиев Қ. Р. Қазақстан экономикасы. Алматы “Қазақ университеті” 1999ж.., 184-188б
5. Төлемісов О. Реформалардың экономикалық тиімділігін және мемлекеттік басқару жүйесін бағалау. Алматы “Экономика” 2001ж, 19-30 б.
6. Мейірбеков А. Қ., Әлімбетов Қ. Ә. “Кәсіпорын экономикасы”. Алматы “Экономика”2003ж., 43-48б.
7. ҚР Конституциясы. Алматы “Жеті жарғы” 2000ж
8. Н. Ә. Назарбаев. “Қазақстан – 2030”. Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алматы – 2001ж.,83-84б.
9. Мәуленова С. С. “Экономикалық теория”. Алматы “Экономика” 2004ж. 43-48 б.
10. Шеденов Ө. Қ., “Жалпы экономикалық теория” Ақтөбе – 2004ж. “А-Полиграфия” 21-32б.
11. Крымова “Эономикалық теория” Алматы 2003 18-25б
12. Әубәкіров “Экономикалық теория негіздері оқулық” Алматы-1998 168-179б.
13. Әбубәкіров М.Ә.Байжұмаев, В.Б., Жақыпова Ф.Н., Ғабеев Г.П.
«Экономикалық теория» Алматы «Қазақ университеті» 1990ж.
14. Әбубәкірова М.Ә., Досқалиева В.Қ., Досқалиев С., Қабдиев Д.Қ.
«Экономика» оқу құралы Алматы 1998 ж.
15. Әбубәкірова М.Ә., Жатқанбаев Е.Б., Нәрібаев К.Н.
«Экономикалық теория негіздері» Оқулық Алматы,1998ж.
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
5В050509 - мамандығы бойынша
Мазмұны
КІРІСПЕ.................................................................................................................
1 Меншіктің ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ.........................................................................................................
+ Меншіктің экономикалық категория ... ... ... ұғымы
және экономикалық маңызының негізгі белгілері......................................
1.2Меншіктің тарихи нысандары, меншік нысанын жіктеу өлшемдері,
негізгі белгілері...............................................................................................
1.3Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің қазақстандық үлгісі.......
2 ... жеке ... ... мәселелесін
талдау...................................................................................................................................
2.1Жеке меншіктің экономикалық рөлі және оны қалыптастырудың
объективті қажеттілігін талдау.....................................................................
2.2 Қазақстандық экономикадағы меншікті қайта құрудың ерекшеліктері....
2.3Қазақстан Республикасында жеке меншіктің әр ... ... ... ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ жеке меншіктің ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
ЖӘНЕ Оны мемлекеттік реттеу жолдары...................................
3.1 Кәсіпкерлікті дамытудағы жеке меншіктің рөлі және оны ... Жеке ... ... ... ... ... ... және оның дамыған елдерде шешілу
жағдайы.................................................................................................................................
ҚОРЫТЫНДЫ.............................................................................................................................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................................................
1-ҚОСЫМША.Меншікнысандары мен олардың негізгі белгілері.................
3
7
7
20
28
34
34
39
48
53
53
55
63
66
67
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... өту ... ... және ... ... ... асырумен тікелей байланысты. Меншіктің экономикалық мазмұны тұтас шаруашылық процесін қамтиды да, товарлар мен қызметтерді өндіру, ... ... және ... ... араласады.
Меншік өндіріс нәтижесін иемденумен байланысты адамдар арасындағы объективті қатынастар жүйесі.Меншік ... ... ... түсінік болып табылады. Иемдену затқа иелік етудің қоғамдық нақты тәсілі.
Меншік пен ... ... ішкі ... бар, олар ... біріншісі өз еңбегінің өніміне иелік ету (қарапайым товар өндірісіне тән), екіншісі бөтен адамның еңбегінің өніміне иелік ету ... ... ... ... ... ... түрлері жалпы және жеке. Бастапқыда жалпы меншік орын ... ... ... ету, ... ортақ иеменуге мүмкіндік берген. Кейінннен жеке меншік пайда болды да, екіге бөлінді: еңбектік және еңбектік ... ... жеке ... иелері қолөнершілер, шаруалар, т.б. өз еңбегімен өмір сүретіндер (фермерлер, жеке еңбекпен қамтылғандар).
Жеке меншіктің екінші түріне бөгде адам еңбегі есебінен баю тән. ... ... ... ... поляризациясы туындауы мүмкін.
Үшінші біриемдену түрі болады, ол аралас меншік; онда ... ... ... ... ... ... негізінде құрылған.
Мемлекеттік меншік дегеніміз, меншік объектісін басқаруды және пайдалану шешімдерін мемлекеттік билік органдары қабылдайтын қатынастар жүйесі.
Коллективтік меншік дегеніміз, өндіріс құралдары мен ... ... ... ететін коллектив болатын жағдай.
Ұлттандыру - жеке меншіктегі шаруашылық ... (жер, ... ... ... мемлекет иелігіне өту процесі.
Мемлекет иелігінен алудың негізгі принципі - бұл еріктілік, еңбек ұжымдары мен жекелеген азаматтардың экономикалық қызығушылығы, ... ... пен ... ... ... ... осы шаралар ұйымдастырылу, басқару және жұмысшылардың материалдық қызығушылығын тудыру ... ... ... өсуіне әсер етуі керек.
Мемлекет иелігінен алудың бір бағыты - ол жекешелендіру. Жекешелендіру - бұл ақысыз ... ... ... жеке ... және тұлғалар топтарына жалға беру, т.б. жолымен ... ... ... демонтаждау. Жекешелендіру нәтижесінде мемлекет бұрынғы өзінің меншігінің объектілерін иелену, билеу және басқару құқығын жоғалтады.
Жекешелендіруді кейде әлемді жаулап алатын ... ... деп те ... ... ... бұл ... ... әлеуметтік экономикалық қатынастардағы әлемнің 50-ден астам елдері қатысады. Осы қайта құрулардың ұмтылушылығы, әлемде ... 1981 ... ... ... және ... олар ... жаңа қатынастарын құрудың өзекті процесі ретіндегі даудың кез-келген деңгейі мен идеологиялық бағыттарынан тәуелсіз барлық елдерде ... ... ... ... ... ... ... бойынша ұлттық байлықты жұмсаушы болып табылатын, бюджеттік дағдарыстар әсерінен болған қаржы тапшылығы жатады.
Жекешелендіру - мемлекеттік немесе ... ... ... ... ... ... жеке меншікке айналдыру. Жекешелендіру мемлекетсіздендіру деп аталатын кең мағыналы процестің бір бөлігі. Жекешелендіру. Нарықтық құрылымының дамуын жеделдету мақсатында мемлекет меншігінен алу және ... ... ... Ең ... ... нәтижесіздік танытқан мемлекеттік секторларды жекешелендіру қажет болды. Қазақстандығы жекешелендіру салық салу реформасы, бағаны қалыптастыру, еңбекті өтеу және бөлектену саясатымен ... ... ... ... ... ... жаңашылдығы және практикалық маңыздылығы.Адамзат тарихында экономиканы ұйымдастырудың негізгі үш әдісі анықталған: нарықтың, әміршілдік және аралас экономика. Бұл әдістердің ... тән ... және ... ... бар. ... қоғамдық өндірушілер мен тұтынушыларды тиімді байланыстыратын ең қолайлы тәсіл ретінде нарық механизмі танылып отыр. Нарық ... ... ең ... үш мәселесін (не өндіру, қалай өндіру және кім үшін өндіру керек?) өте ... және ... ... ... ... ... ... шешу көзделген.Ізденіс барысында аталмыш тақырыптың толық мазмұнда ашылуы үшін бірнеше ... - ... ... Бұл ... республика экономикасындағы жеке меншік қатынастарының алатын орны, даму жағдайлары, қажеттілігі және оның кәсіпкерлікті жетілдірудегі ролі және тағы басқалары - ... ... ... ... ... ... күрделілігі және сан қырлылығы, шешімін күтіп тұрған көптеген мәселелердің болуы және оларды кешенді түрде зерттеудің қажеттілігі осы жұмыстың алға ... ... мен ... ... ... ... ахуалды бағаласақ, Қазақстанның меншік иелеріне, оларды қиын өтпелі экономикада қарау, псевдонарықтық жағдайларға бейімделу және ... ... ... ... және ... түрлі формаларына психологиялық қатынастар құру маңызды болды. Мемлекет халықты ... ... ... ... нарыққа қызығушылық қатынастарына тәрбиелеу үшін барлығын істеуі керек еді. Осының барлығына уақыт керек еді, ал ол болған ... ... ... шаруашылығы әкішілдік әміршілдік формада ұйымдастырылып келген ТМД ... оның ... ... да ... ... көптеген елдерінде қолданылатын нарық механизміне ынғайланды. Дүниежүзілік ... ... ... ... ... категория ретінде белгілі бір әлеуметтік - экономикалық ... ... ... ... ғана ... ... өмір ... Нарықтың ең негізгі шарттарының бірі - меншік қатынастарының ... ... ... ... және ... тең құқылығы. Осы шартты қанағаттандыру мәселелерін талқылау барысында таңдап алған тақрыптың өте ... әрі ... ... ... ... Өйткені, республика экономикасының перспективалық болашағы көбіне меншік қатынатарының саналуандығы және тең құқықтың дамуы жағдайында ... ... ... ... байланысты.
Жұмыстың мақсаты - Қазақстан Республикасында көптүрлі меншік қатынастарының, соның ішінде жеке меншіктің қалыптасу кезеңдерің және өсіп-өркендеуінің бағыттары мен ... ... ... ... ... ... отырып суреттеу.
Осы мақсатқа сәйкес жұмыста төмендегідей міндеттералға қойылады:
- меншіктің экономикалық категория ретіндегі ... ... ... және ... ... ... белгілерін қарастыру;
- меншіктің тарихи нысандары, меншік нысанын жіктеу өлшемдері, негізгі ... ... ... алу мен ... ... ... ... жеке меншіктің экономикалық рөлі және оны қалыптастырудың ... ... ... Қазақстандық экономикадағы меншікті қайта құрудың ерекшеліктерін қарастыру;
- Қазақстан Республикасында жеке меншіктің әр түрлі формаларының ... ... ... ... ... ... ... мен нысандарын қарастыру;
- кәсіпкерлікті дамытудағы жеке меншіктің рөлі және оны арттыру ... ... жеке ... ... ... ... субъектілерді қалыптастырудағы кемшіліктері және оның дамыған ... ... ... ... ... - Қазақстанда жеке меншіктің әр түрлі формаларының қалыптасу жағдайы.
Тақырыптың ... ... - ... жұмысы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың еңбектеріне сүйене отырып жазылды. Ел басы өз ... жеке ... ... стратегиялық маңыздылығын ерекше айтып жүр. , , , , атты еңбектерінде Қазақстанның жеке меншік институтын дамуының негізгі бағыттарын айқындап ... ... ... ... ... ... экономикалық мектебінің өкілдері, американ экономистері -- Рональд Коуз (1914ж.) және ... ... (1914 ж.) ... Бұл ... ... ... Г. Демесц, Д. Нарт, Р. Познер және басқаларды еңбектерінде өзінін жалғасын тапты. Осы ... ... ... ... ... өзі меншік бола алмайды тек ресурстарды қолдану арқылы тұтас кешенді құқық -- міне осы меншіктің мазмұнын құрайды.
Ал, ... ... ... Қазақстан Республикасының нақты әлеуметтік - экономикалық жағдайында жеке меншік қатынастарының ... ... және орта ... дамытудағы орны мен ролі жөніңдегі пікірлермен тұжырымдар құрайды.
Жұмыстың теориялық-әдістемелік негіздері,дипломдық жұмысты жазу барысында Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың еңбектері, Қазақстан ... ... ... Қазақстан Республикасының 2003-2015 жылдарға арналған индустриалдық-инновациялық даму стратегиясы, Республика Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2006 жылғы Еуразия ұлттық ... ... ... ... 2007 ... жас ғалымдармен кездесуінде сөйлеген сөзі, Ұлттық ғылым академиясының 60 жылдық мерей тойында сөйлеген сөзі, ... ... ... мен ... ... ... даму институтының зерттеу нәтижелері мен мәліметтері, Қазақстандық саяси партиялары мен ... ... ... бағдарламалары, ғылыми-энциклопедиялық және қоғамдық саяси анықтама сөздіктер, зерттеу ... ... ... және ... ... ... ғылыми еңбектері, әр түрлі мерзімдік басылымдар мен арнайы әдебиеттер пайдаланылып, оларға ... ... ... ... ... ... жеке ... институтын дамытудың 2007-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы қолданылды.
Диплом жұмысының жазылуының деректік ... ... ... ... әлеуметтік - экономикалық жағдайында жеке меншік қатынастарының кәсіпкерлікті, шағын және орта бизнесті ... орны мен ролі ... ... ... құрайды.
Жұмыс құрылымы диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.
Жұмысты жазу барысында келесі зерттеу әдістері ... ... ... ... ... және т.б.
1 ... ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Меншіктің экономикалық категория ретіндегі мәні, заңды ұғымы және экономикалық маңызының негізгі белгілері ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол тарихи түрде адам және қоғаммен бірге пайда болды. Алғашқы кезде меншік деген ұғым тек жермен байланыстырылды. ... да ... ... ... ... емес, жерге деген, яғни табиғи және өндіріс жағдайларына қатынастарын байқатады. Мұнда адам - өндіруші және өндіріс құрал-жабдығын иеленуші ретінде ... (жер - ... ... ... ... ... нәтижелерін иелену қоғамдық экономикалық қатынастар шеңберіне материалдық игіліктерді адамдар бірлесе игеру арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ретінде адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз өмір сүреді. Меншік - бұл өндіріс құрал-жабдығын иелену қатынасы және материалдық игіліктерді ... ... ... мен тұтыну процесі. Маркстік теорияға сәйкес - құралдар, заттар және т.б. меншіктің заттық мазмұның құрайды. Алайда "меншік" ұғымы тек қана ... ... ... адамның затқа қатынасымен шектеліп қана қоймайды. Адам басқа адамдармен өзара тығыз байланыста өмір сүреді, еңбек өнімін өндіреді және тұтынады. Ешкімге ... ... - ... тыс, басқа адамдармен байланыссыз иемдену мүмкін емес. Айталық, тіл бір ғана ... ... ... ... ... ... ... адам ешкіммен сөйлесе алмайды. Меншікте дәл солай: ешкіммен қатынаспайтын адамның меншігі - ... ... ... мазмұнын жояды. Меншік табиғи емес, ол заттардың қоғамдық қасиеті.
Меншіктің экономикалық мазмұнына жүргізілген қысқаша талдау мынаны байқатады: меншік - бұл ... ... ... және рухани игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну саласындағы күрделі әлеуметтік-экономикалық қатынастар.
Меншік - адамның, ... ... ... ... немесе иелік ететін заты. Экономикалық мағынасында, меншік, бүкіл шаруашылық процесін қамтып, пайдалы игіліктер мен қызметтерді өндіру, бөлу ... мен ... ... ... бұл зат ... заттарға байланысты туындайтын қатынас. Меншік ретінде тұлғаның нысанды (затты) пайдалануына байланысты ... ... ... ... ... ... жеке ... болуы мүмкін. Меншіктің негізгі нысандары: жер, ғимараттар, материалдық және рухани мәдениет заттары, т.б. жатады.
Меншік проблемасымен біздің әрқайсымыз өмір бойы күн ... ... ... ... ... және " ... , "біздікі" деген ұғымдарды айыра білу қажеттілігіне ұдайы ұшырасады. Басқаша айтқанда, бұл ұғымды экономикалық жүйенің орнығуына, үкіметтің ... ... ... меншік ықпалын талдайкеліп түсінуге болады.
Меншік - ... ... және ... емес ... ... ... анықталған қоғамдық тәсілі. Ол әр-қашанда бұйымдармен байланысты (мүліктермен, иемдену нысандарымен).
Меншік - ол иеле - ну, билеу, басқару, ... ... ... яғни ... ... Меншік бұрынғы, қазіргі және болашақ - та - ғы кез ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Меншік, маңайындағы барлық тұрақты қоғамдық қаты - настарды қалыптастырып және дамытып отыратын қоғамдық ұмты - лыс болып табылады. Меншік ... ... ... - ... ... ... ғана ... сонымен қатар қоғамдық тетік, мемлекеттік институттар, қоғам өмірінің ... және ... ... ... ... келеді.
Меншік қатынасының сыртқы көрінісіне дәстүр мен әдет-ғұрып, адамгершілік, мәжбүр ету, құқық жатады. Дәл осы құқықтар (заңдық) меншік құқығын ... ... ... ... ... алуға (пайда болу, шеттеу, тоқтатылу және меншік құқығын қайта қалпына келтіру) мүмкіндік береді.
Меншік қатынастарының мазмұны өндіріс, оны бөлу (қайта ... ... ... және тұтыну бойынша адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды құрау. Бұл экономикалық теория пәнінің меншіктік қатынас - тарды реттеп, оған анықтама беріп, ... ... ... ... ... ... ... өндірістің өсу ауқымдарын, олардың қайталану-шылық, ұдайы өндірушілік негізі ... ... ... қатынастар - бұл өндіріс құралдары, олардың күшімен ... ... ... ... ... ... ... пайдалану және осылардан туатын меншіктену құқықтарымен тығыз байланысты, адам - дар арасындағы жүйелі түрде қайталанатын, ұдайы өндірістік ... ... ... - бұл ... құқығы, яғни мен иеленемін дегенді білдіреді. Иелену меншіктің бірінші және басты себебі. Бірақ өзінен-өзі иелену меншіктің ... ... ... ... субъектісін белгілеп, пассивті түрде де иеленуге болады. Заңды түрде оны қол - данбауы әбден мүмкін, яғни өндірістік ... ... ... ... иесі өз меншігін толық билеуі мүмкін босату, ... ... ... беру және т.б., бірақ барлық осы қатынастардан экономикалық қатынастар туындамайды.
Сонымен, меншіктік қатынастардың экономикалық мазмұны, бұл:
* ... ... ... ... ... яғни өндіріс процесін ұйымдастыру;
* өндірістің қоғамдық қаражаттары мен жұмыс күшінің пайда болуы;
* қоғамдық маңызды материалдық игіліктерді (тауар) ... жеке ... ... және меншік қатынастарының құқықтарын айыра білу талап етіледі.
Меншік құқығы заң санатының тұрғысынан алғанда иелік ету, ұйғарым жасау және ... ... ... ... болып шығады. Меншік құқығы біздің қатысуымызбен қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Меншіктің шынайы қатынастары оның экономикалық жүйелерінің негізін ... ... ... - ... ... географиялық, демографиялық және қоғамның басқадай ерекшеліктерінен жинақталынады.
Өндіріс құралдарын меншіктену өндіріс процесінде болатын адамдар арасындағы экономикалық өзара қатынастар, өзара ... ... ғана ... ... ... өндіріс өнім, тауар қызмет оның айырбасталу және тұтыну формаларын да анықтайды.
Мемлекет заңнама негізінде " ойын ... " ... кім, ... ... ... ... ... алады?
Сонымен қатар меншік құқығы өз мақсатын көздеген адамдардың таңдау еркіндігін анықтай ... не және ... тән, ... иесінің ауысуы қалай өтеді деген мәселелерді айырады.
Бұл ретте меншіктің обьектісі мен субьектісі ... ... ... білу ... ... бұл - Абайдың үйі дегенде, үй ... ... ал, Абай - ... ... ... меншікті адамдар арасындағы экономикалық қатынастар деп қарайтын болсақ, онда оған жауап беруге ... ... ... - ... ... адамдар арасындағы: субьект: обьект деген формула арқылы ... ... ... ... қатынасы дегеніміз игілікті иемдену мен оның басқаның иелігін алу жөніндегі субьектілер арасындағы қатынастар жүйесі ... ... иесі ... ... ... ... өз ... үшін алынуын қалайды. Заттарды иемденуге немесе ... ... ... жасап белгілі бір мерзімге дейін, яғни толық иесі болмай тұрып - ақ ... ... ... ... ... яғни толық иесі ретінде пайдалануға болады.
Меншіктің өндіріс факторларына қатынастарынан меншік ... және ... ... ... Меншік табыс әкеле бастаған сәттен бастап өзін экономикалық жағынан ақтай алады. Меншік қатынастарын бір жағында - жеке ... ал ... ... - ... ... бар екі ... ... түсінуге болады.
Өндірістік қатынастардан пайда болған өнімді өткізу, оны тұтыну, табысты бөлу ... тағы бір ... түрі ... ... ... ... пайдалану арқасында қоғамдық өндірістік қатынастар - дың негізі жеке меншік негізінде экономи - калық ... ... ... ... адамның өзі, оның жанұясы тұратын үйі пайда болады. Бұл үй - оның дербес (жеке) меншігі. Бірақ үй иесі өз үйін ... ... ... ... шарт ... жылдық төлемді анық - тады, 5 жыл мерзімге нотариалды түрде келісім жасады ... Үй иесі ... ... көрсете бастайды, қоғамдық қатынастар туындайды. Осы жай қызмет түрі, пәтерді қажет ететін әрбір адам ... ... ... ... ... ... - оның ... мәнінде дербес байлық - оны қажет ететіндерге билік ... ... ... ... қатынастар туындайды.
Сонымен, меншік формасының құрылымын үш сөзбен ... ... мен ... ... және ... ... ... түрде меншікті мемлекеттік және мемлекеттік емес деп бөледі.
Мемлекеттік емес жеке ... - ... ... ... ... ... құқығы мен тиімділікті алуға мүмкіндік беретін оның түрлі үлгілері жатады. Қатынастар жүйесі ретінде мемлекеттік меншік жал - пы ұлт ... ... ала ... ... ... - ка - лық ... ... бейімділігін қамтамасыз етеді.
Жеке меншік ерекшелігі меншік иесінің иеленуі, билеуі, басқаруы, пайдалануы және ... ... іске ... ... Ол ... ... бар, ... бәсекелестік үстемдік ететін нарықта өз үрейімен, тәуекелі - мен ... ... ... ... көп пайдалы - лық, белгілі бір саладағы қызмет, осының барлығы - жеке меншік иесінің еңбек ... ... ... нарықта сұрапылдық пен анархия үстемдік етеді. Оны деп, А.Смит қоғамдық мақсатқа сәйкестік пен тиімділіктің қорытындысын айтқан. Сондықтан меншік иесі ... ... ... ... есептеп, оқуға, ізденуге, тануға, ойлап табуға, сатып алуға, өзіне керекті ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға, өндірістік күштерді дамытуға мәжбүр. Мұнда жеке ... ... және ... ... ... Ол адам ... ... мен білімін ең көп шамада жұмылдырады.
Меншік дегеніміз не деген сұраққа ... ... ... ... ... ... байланысты беріліп жүр. Француз социалисі Пьер Жозеф Прудонның \1809-1865жж\ меншік-ұрлау деген мағынаны береді деген.
Меншік-адамның затқа жай ... ғана ... осы ... ... ... ... тұрмыстағы түсінігіміздей жай зат емес, осы заттарды иемденумен байланысты адамдар арасындағы қатынас.
К.Маркс меншіктің әлеуметтік-экономикалық мән-мазмұнын ашуда елеулі үлес қосқаны ... ... ... ... ... ... ол, жеке меншікті жойып, әлемдік құрылысты түбірімен өзгерте алатын пролетариат күшінің рөлін түсінді, әрі пролетариаттың мүддесін қорғады. ... жылы ... пен Руге ... ... ... жариялайды. Энгельстің бұл мақаласы Маркстің экономикамен одан әрі айналысуына септігін тигізеді. Маркс бұл еңбекті жаңа, ... ... ... кемеңгер очеркі деп атады. Экономикалық мәселелермен айналысуының нәтижесі ретінде Маркс шығарды, бұл еңбек ... ... рет 1932 жылы ... Бұл ... ... ... К.Маркс өндіріс шығындарының негізгі элементтеріне: жалақы, капиталдан алынатын пайда, жер рентасына талдау жасайды. Осы ... ... ... жеке ... ... ... ... нәтижесі деп тұжырымдайды. Ол былай деп жазды: >. ... ... ... одан әрі ашу үшін ... еңбек пен капитал арасындағы диалектикалық байланысты талдайды. . Сондықтан буржуазиялық қоғамда . Егер жеке ... ... ... ... деп ... ... өзі ... бөлінісінің салдары болып шығады. Еңбек бөлінісінің экономикалық қатынастардың алғы шарттары туралы алғашқы зертеулік қадамдарын К.Маркс пен Ф.Энгельс ... ... ... еңбектерінде қарастырады және бұл еңбекте Маркс пен ... ... ... жаңа қалыптасқан теориясын баяндады. 1844 жылғы тамыздың аяғында Энгельс Манчестерден Германияға ... ... ол ... ... ... олар бұрын да бір-бірінен хат алып тұратын. Осы күннен бастап жұмысшы табының екі ұлы ... ... ... ... ... пен ... (1844 жылдың аяғында жазылып, 1845 жылы басылып шықты) деген кітабын жазды. Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл ... негізінен сол кездегі буржуазияға қарсы дербес таптық күресте пролетариаттың ... ... ... сындарғы қарсы жазылды. Керісінше, сын айтушы ағайынды Бруно мен Бауэрге қарсы Маркс пен Энгельс пролетариаттың өзін өзі азат етіп қана ... оның ... ... ... ... алғы ... болатындығын дәлелдейді. Пролетариаттың жеке меншікті құрта алатын тап екенін, оның әлемдік тарихи рөлін негіздейді.
Сөйтіп, ұсақ буржуазиялық ... әр ... ... қарсы күресте олар революцияшыл пролетарлық социализмнің теориясы мен тактикасын жасады.
1845 жылы Маркс Пруссия ... ... ... ... ... Бельгияға көшті. Маркстің экономикалық көзқарастарының қалыптасуының келесі кезеңі, оның 1847 жылы ... ... ... болып табылады. Мұнда ол ұсақ буржуазиялық социализм теориясы мен Прудонның анархизмін күйрете сынады. ... ... ... ... жеке ... ... ... жатқызады ().
Буржуазиялық экономия ғылымын сипаттай келе Маркс, ,- деп жазған болатын. Осы ... ... ... ... ... сипаттайды: ,-деп жазды. Бірталай жыл өткен соң, 1865 жылы И.Б.Швейцерге жазған хатында Маркс ,-деп одан әрі қатты сынға ... ... ... П.Ж. ... ... ... түсініктемесі де оның адамдар арасындағы қатынас екендігін сипаттайды.
Ал қазіргі батыстық экономикалық пікірлерге көңіл аударар болсақ, ... П. ... ... әйгілі кітабында меншіктенуді адамдар арасындағы қатынастар ретінде қарастырған.
Мұнда П.Хейне 1991 жылы ... ... ... сыйлығының лауреаты американдық экономист-Рональд Коуздың меншік және рыноктық қатынастар ... ... ... де, ... идеяларын негізге ала отырып, меншік адамдардың затқа жай қатынасы ғана емес, адамдардың ... ... деп ... ... бір жағында - жеке меншік, екінші жағында - қоғамдық ... бар екі ... ... болады.
Капиталистік жүйе жағдайында материалдық қорлар үкіметтік емес, ... мен жеке ... ... ... ... ... өзінің әріптестерімен заңды келісім жасай отырып, жеке тұлғаларға немесе кәсіпорындарға материалдық ... өз ... ... бақылап, қолданып және кәдеге жаратуларына ерік береді. Жеке меншік институты ғасырлар бойы мұра құқығымен қуатталынады, яғни жеке меншік иесі болып ... ... соң ... ... болып қалады.
Бұл жеке меншік құқығының бұдан өзге де заңды шектеуі бар. Мәселен, есірткі өндіру үшін қажетті ... да ... ... ... заң ... тиым ... теоремасы меншік құқығының мазмұны мен бөлінуінің қорлар бөлінуіне де, сондай-ақ айырбастың көлемі мен жағдайына, табыстың бөлінуі мен деңгейіне, бағаның құрылу ... және ... ... ... дәлелдеуге арналған. Бұл теорема 1960 жылы жарияланған деген мақаласында тұжырымдалынған. Қазір ол Батыста соғыстан кейінгі ... ... ... ең бір озық ... қабылданған.
Коуз теоремасы төтенше (сыртқы) тиімділік проблемасына арналған. Ол ... ... ... ... ... ... қатысушылардың ішкі шығындарын қалай өзгертуге болатындығын дәлелге келтіреді. Р. Коуз өзінің логикалық толғамын қараға таптауы арқылы түйіндейді. Егер ... ... ... ... ... таптатқаны үшін заң жүзінде жауапкершілікке тартылмаса, онда ол өзінің мал басы мәселесін ... ... зиян ... ... де ... Егер ... ... оның біреуге келтірген зиянына тең боларлықтай айыппұл төлеуін талап етер болса, онда ол өз ісінің терістігін сөзсіз түсінер еді. Мұндай ... оның ... ... ішкі ... ... ... ... хақ.
Р. Коуздың логикалық толғамында бұл басқаша түсінідірледі: ол фермер мен мал өсіруші қатынасынан ... ... ... алып ... ... ... байланысты адамдардың өз беттерінше келісімге келулерінің мүмкін екендігін айтады. Ол мұндай жағдайда ранчо ... ... ... ... үшін жауапкершілікке тартыла ма, тартылмай ма, оның ешқандай мәні жоқ деп ойлайды.
Р. Коуздың ... егер мал ... ... ... ... үшін ешқандай жауапкершілікке тартылмаса, оған одан келер зиян да бірдей болып шығады. Бұндай жағдайда диқангер ... ... ... оның ... ... мал ... ... уәдесін алады. Коуз мынандай қорытыңды жасайды: егер ... ... ... анық және ... ... егер ... өз еріктерінше жасалған алмасу нәтижесін нық сақтайтын болса, онда ешқандай ... ... ... болмайды, олай болса, болған іске түзету ендіру мақсатында мемлекеттің араласуына ешқандай ... ... ... Азаматтық кодексінің 188 бабында меншік құқығының ұғымы мен мазмұны берілген. Нақтырақ айтқанда, оның 1-ші ... ... ... ... құқығының жіктелуі 1-суретте көрсетілген:
Сурет 1. Меншік құқығының жіктелуі
Қазақстан Республикасының Конституциясының 6-шы бабында былай айтылады:
* Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік пен жеке ... ... және ... ... ... ... ... пайдалануларымен қатар қоғамдық игілікке қызмет көрсетілуін міндеттейді. Меншіктің субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықтарын жүзеге асырудағы көлемі мен ... ... ... ... заңменен анықталынады.
* Жер және оның қойнауындағы қазба байлық, су, ... және ... ... басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігіне жатады. Жер, сондай-ақ, ... ... ... және ... орай жеке меншіктік те бола алады.
Шынайы шындыққа келетін болсақ, жеке және қоғамдық меншік ... ... ... әртүрлі топтық (кооперативтік, үлестік (пай), акционерлік) болып бөлінетін көп түрлі формадағы меншіктердің араласып, құраласқан, әртүрлі нұсқалары бар.
Сонымен, меншік дегеніміз экономика мен ... ... ... ... ... туралы көзқарастар әртүрлі. Солардың ішіндегі негізгі концепциялар 2-суретте келтірілген.
Құрал-жабдықтар
Адам 1
Адам 2
меншік
Сурет 2. ... ... ... ... ... ... ... қатынасы ретіндегі экономистердің қөзқарасы берілген. Ал, екінші сұлбада меншік экономикалық категория ретінде, адамдардың өндіріс құрал- жабдықтарын және ... ... ... ... өзара қатынасы түсінігі берілген.
Иемдену - затты меңгеріп алудың нақты қоғамдық әдісі. Қоғамда халықтың әр ... ... ... үшін ... ... ... және табыс алу, осы қоғамның жекелеген жүйелері арқылы орындалады: әртүрлі ... пен ... ... ... және т.б) ... ... ... және бөлу арқылы. Ал , табыстың өз өнім, жалақы, зейнетақы, пайда, процент т.б ... ... ... мен ... көп. Мәселен , өнімді өндіру, оны бөлу, айырбастау сфераларының еңбегі арқылы, әйтпесе сыйлық алу, мұра қалдыру ... да ... та ... экономикалық және оның құқықтық мәнін ажырата білу қажет.
Сурет 3. Меншіктің экономикалық, құқықтық мәні
Меншік иелері үш типке ... ... ... меншік иесі. Бірақ, бұл белгілі бір кәсіпорынды ... ... да ... ... ... ғана меншік иесіне айналады.
2. Меншік иесі, заттаң тұтынушысы ( иемденуші). Мұнда иемденуші меншіктің толық иесі бола алмайды. Себебі, мұндағы ... иесі ... адам ... ... Иемденуші келісімге сәйкес өзіне түскен табыстың бір бөлігін ғана иемдене алады.
3.Толық меншік иесі. Мұнда заттың бағалылығының және оны тұтынудың меншік ... ол ... ... ... оны ... бір ... беруге, өткізуге құқығы болады.
Меншік экономикалық категория ретінде жеке меншік болып табылады. Жеке меншік дегеніміз- белгілі бір мүлікке жеке ... ... ... ... белгілі бір затты жеке мүлік ретінде адамның иеленуінен ... ... ... ... ... ... білдіреді. Экономикалық мағынасында меншік бүкіл шаруашылық процесін қамтып, пайдалы игіліктер мен қызметтерді өндіру, бөлу, айырбастау мен ... ... ... ... - бұл зат ... ... ... туындайтын қатынас. Меншік қатынастары меншік нысандарын пайдалану, иелену және тұтынудан ... ... иесі ... ... ... үшін ... адамдарға белгілі бір ақыға беру шартын келтіруге болады. Біздіңше, иелену, пайдалану мен іске ... - бұл ... ... емес.
Тарихта меншіктің әр түрлі типтері белгілі, олардың ішінде ортақ, қауымдық және жеке меншік басты түрлері болып ... ... ... ... болады, ол ортақ еңбек пен оның нәтижелерін бірігіп шешуге негізделеді. ... жеке ... ... ... Ол еңбектік және еңбектік емес болып екіге бөлінеді.
Еңбектік жеке меншік тұлғалары - жеке басты шаруалар, қол ... мен ... ... өз ... өмір ... ... ... оларға жеке еңбегімен айналысатын фермерлер мен адамдар жатады.
Жеке меншіктің екінші түріне бөтен біреудің еңбегі есебінен баю тән. ... ... ... ... ... ... ... болған кезде, бұл қоғамның қалған бөлігінің бұл игіліктерден шеттелуін білдіреді. Осы ... ... ... пен ... әлеуметтік жіктелуі туады.
Иемденудің үшінші түрі аралас меншік кезінде мүлік қатысушылардың ақшалай және басқа да жарнамаларының есебінен құралады.
Қазақстанда заңға сәйкес жеке, ... және тағы ... да ... ... танылады.
Мемлекеттік меншік - бұл меншік нысандарын мемлекеттік ... ... ... мен іске ... ... асыратын қатынастар жүйесін білдіреді. Мемлекеттік меншік бүкіл ... ... ... ... ... аудан, қала, ауыл деңгейінде бар.
Ұжымдық меншік - бұл еңбек ұжымы өндіріс құралдары мен өнімдерін орта иемденіп, ... және әске ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде ұжымдық меншік түрлеріне кооперативтік, акционерлік, қоғамдық ұйымдар және тағы басқа ... ... ... ... еңбегінің өнімін иемдену;
2.Бөтен біреудің еңбегінің өнімін иемдену.
Меншік субъектісі ретінде - ... ... жеке ... ... ... ... объектісі ретінде - жер, ғимараттар, материалдық және рухани мәдениет ... ... ... ... - бұл ... арасындағы өндіріс факторлары мен нәтижелерін иемденуге байланысты объективті қатынастар жүйесі. Иемдену - әрбір қоғамдық ... ... ... болып табылады. пен түсініктерін теңестіруге болмайды. Меншік - анағұрлым абстрактілі ұғым, ал иемдену нақты ұғым болып ... ... ... қатынастарын заңды реттеуді білдіретін заңды ұғымдар білдіреді, ал оның экономикалық маңызына анықтама анық берілмеген. Құбылыстар тұрғысынан алып ... ... ол не, ... және ... ... тиесілі екенін тіркейтін мүліктік қатынас ретінде болады. Меншіктің зады мағынасы рим құқығы заманынан бері ... ... ... ... оны басқару өкілеттігін білдіреді.
Қазақстан Республикасы заңнамасында, яғни Қазақстан Республиасы Конституциясынд, Азаматтық кодексте, арнайы заңдар мен өзге де нормативтік актілерде ... ... әр ... ... ... Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінде меншіктің құқықтық маңызы жүйелі түрде ... ... ... ... ... жазылған жазылған және субъектірлер, объектілер мен меншік құқығының маңызы деп ... үш ... ... ... ... ... ... деп аталатын ІІ тарауында меншік құқығының мағынасы жөнінде айтылады. Тарауда Қазақстанда жеке меншік, мемлекеттік және өзге де меншік нысаны ... ... ... ... ... ... ... негізгі белгілері.
Меншіктің маңызы қарастыратын экономикалық көзқарастың заңды (құқықтық) көзқарастан ... ... бар. Осы ... ... ... ... ... негізгі белгілерін анықтауға мүмкіндік береді. Іс жүзінде меншікке экономикалық құбылыс ретінде игілікті алудың әлеуметтік анықтамасы деген анықтама беруге болады.
Меншіктің осы ... ... ... ... ... басып алу, сыйға алу, мұрагерлікпен алу, қазына табу, ұрлау және тағы басқа арқылы тәсілдері құқықтық ... ... ... ... белгіленген экономикалық мағынасы да болуымүмкін болса да игілікті алудың осы тәсілдері экономикалық ... ... ... ... ... (өндірістік - экономикалық қызмет құралдары мен нәтижелерін) өндіріс, айырбастау, бөлу арқылы алуды зерттейді.
Екншіден, экономикалық көзқарас үшін ... ... ... ... зор. Бір ... ... ... өндіріс жағдайлары мен құралдарына және екінші жағынан, тұтынушылық игілікке ... ... ... зор. ... ... ... түрде сатып алатын адам осындай құқығы бар және еркін, алайда мұндай мүмкіндігі жоқ адаммен салыстырғанда ... ... ... ие ... ... ... ... емес немесе күрделі атқарылатын өндіріс жағдайлары немесе ... көп ... ... құқықтары сатып алынғанда бұл айқын көрінеді. Мысалы көлемді жерде иелену осы ... ... ... ... ... және ... иеленбейтіндер мен осы жер телімін пайдаланушылар оған экономикалық жағынан тәуелді болады. Ерекше жедел ақпараттың иесі ... қор және өзге ... ... ... ... ие ... Қазақстанның нақты жұмыс істейтін өтпелі эконмикасында қолма-қол ақша айналымы өтетін ... ... ... ақшаға өте зәру клиенттермен салыстырғанда өте жақсы болды. Өндіріс жағдайына монополияға ие ... ... ... ... ... ... биліктің пайда болуына әкеп соқтырады.
Үшіншіден, меншіктің ... ... ... ... ... өте ... және ... өндірістік-экономикалық қызметінің әлеуметтік сипаты мен өнімнің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... билік жасауынан басқалар оған экономикалық жағынан тәуелді болады. Экономикалық жағынан тәуелділер ... ... ... ... қол ... ... құралдарымен (сол немесе басқа тәсілмен монополияландырылған) осы құралдардың иелерімен келісіп және солардың шартымен ғана қосыла алады. ... ... ... ... ... ... өндіріс құралдарымен тең қосылу мүмкіндігі бар қатысушлармен салыстырғанда айырмашылығы бар, тіпті оған ... деп ... ... ... ... деген ұғым меншіктің негізгі сипаттамасы қатарына жатады. Бұл жерде табиғаттың дайын өнімін емес өндірістік-экономиалық қызметтің ... ... ... ... айтылады. Мұның өзінде бір қатысушы игілікті иемденген жағдайда басқа қатысушы осы ... ... Егер ... ... басқа игіліктің барабар саны келсе, онда ... ... ... ... Егер ... бір ... қозғалса немесе барбар емес қарама-қарсы ағын ақса, бұл жағдайда игілік тегін алынып, тегін беріледі. Мысалы ... ... ... ... ... жалдамалы қызметкердің басқа адамға тиесілі фирмада өнім шағаруын келтіруге болады. Осы өнімді тиісінше құл иеленуші, феодал, фермер, фирманың иесі өзі ... ... ... ... ... аса ... ... оның әкелуінің және экономикалық белгісі болып табылады. Табыстың нысаны (еңбекақы, рента және тағы ... ... ... ... пен салдар сияқты жағдайымен байланысты.
Алтыншыдан, меншіктің маңызын ... ... үшін ... ... ... ... ... сұраққа берілетін жауаптың маңызы зор. Меншіктен алынған өнімді (табыс) осы ... ... ... ие ... адам иемденеді. Меншіктің мазмұнына қойылатын құқықтық көзқарас даяр объектілермен жұмыс істейді және оларды иемдену құқығын растайды. Объектіні жасау ... ... ... ... ... қарастырылмайды.
Жетіншіден, заңгерлер мен экономистер иелену деген ұғымның басқа бірнеше ерекше маңызын қарастырады. Заңгерлер заттың тағдырының, яғни оның сатылуының, сыйға ... және тағы ... ... ... Иеленудің экономикалық маңызы табысты бөлу нәтижелерін нақты иемдену үшін жағдай жасау деп түсініледі. Сөйтіп, меншіктің ... ... ... ... ... - бұл зат және ... затқа деген көзқарасы емес, заттармен байланысты болуы мүмкін адамдардың арасындағы қатынастар (өндіріс құралдарымен және ... ... осы ... ... ... (қызметкерлердің өндіріс жағдайларымен қосылуы, табыс нысандары мен тағы басқа болады.
Бір субъектілердің өндіріс жағдайларын монополияландыруы мен оларды алып алуы немесе ... ... ... тең ... қол жеткізу меншік қатынастарының әлеуметтік-экономикалық маңызын сипаттайды және қызметкерлердің өндірістің негізгі факторлары мен ... ... ... ... ... ... сипатына оның нәтижелерін иемдену сипаты да байланысты.
Табыс нысаны меншікті экономикалық сатудан құралады және субъектілердің меншік қатынастарындағы жағдайымен анықталады. ... ... ... өту үшін ... ... иелігінен алу және жекешелендіруді жүзеге асыру талап етіледі. Меншікті мемлекет иелігінен ... ... ... ... ... формасына (мемлекеттік емес) қайта құру деп ұққан жөн. Әкімшіл - ... жүйе ... ... ... ... меншік өктемдікте болды.
Жекешелендіру дегеніміз азаматтардың немесе олардың бірлестіктерінің акционерлік қоғамдардың, серіктестіктердің, сондай-ақ ... ... ... ... ... бір ... ... алуы болып табылады.
Кәсіпорындарға қатысты үкіметтің негізгі стратегиясы мемлекеттік кәсіпорындарды нарықтық бәсеке жағдайында жұмыс істей алатындай жекеменшік ... ... ... бұрыннан барларын жекешелендіру арқылы жүзеге асыру жобаланған еді. Жекеменшік секторын дамытуды ынталандыру мақсатында үлкен ұйымдастыру істері мен ... ... ... қабылданды.
Жеке меншіктің құқықтық негіздері Қазақстан Республикасы Конституциясына ендірілген, сондай-ақ ол құқық жекеменшік туралы, мемлекет иелінген алу және ... ... ... ... ... да ... заңдар, дәлдеп айтқанда, кәсіпорындарға, мүліктік аманатқа, жалға беруге, банкротқа ұшыруға байланысты заңдар қабылданды.
Жекешелендірудің негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... және ... емес активтерді төлеусіз және төлемді ету арқылы мемлекеттің республика халқына ұлттық мүліктерді қайтару процесінде меншік құқығын дербестеп, орталықтандырылған жоспарлы ... ... ... көшу үшін ... ... ... болып табылады.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін мынадай басты мәселелерді шешу ойластырылған:
* мемлекеттік кәсіпорындардың көпшілігін акциялауды, мемлекеттік меншік нысандарын шағын және ... ... ... ... арқылы нарықтық бағдарламалы шаруашылық құрылымдарының қалыптасуларын тездету.
* аса шаруақой субъектілері есебінде жекеменшік иелері тобын қалыптастыру;
* ... орта ... ... ... ... қамтамасыз ету;
* шағын және орташа бизнестерді дамыту;
* ірі және бірегей халық шаруашылығы нысандарын қайта құрудың жеке ... ... ... шет ел ... ... ... жеке меншік бизнесті қайта құруға байланысты ұйымдық-шаруашылық құрылымды қалыптастыру;
* бағалы қағаздар рыногының субъектісі ретінде инвестициялық ... ... ... және ... ... ... үш жоспары стратегияны қамтиды, атап айтқанда, мына элементтерді:
Дүкендер, қоғамдық тамақтандыру пунктері ... ... ... ... ... ... сауда шегінде қолма - қол есептесу немесе пайдалынылмаған жекешелендіру чектері арқылы тез сату. Бәсекелестікке жәрдемдесу мақсатында ... ... ... ... ... ... және ... жүк автокөлік кәсіпорындарының бір бөлігін бөлектеу және саудалау.
1.2 Меншіктің тарихи нысандары,меншік нысанын жіктеу өлшемдері, негізгі белгілері
Меншіктің тарихи нысандары ... ... ... ... ... негізгі пункттерді құрайды. Жіктеу тарихи тұрғыдан алып қарағанда қоғамның ... ... ... ... ... ... нысандарын көрсетеді.әрбір тарихи нысан меншік объектісі мен субъектісі, өндіріс нәтижелерін иемдену сипаты мен ... да ... ... ... ... жіктеу дәстүрлі формациялық жіктеумен толық ұйлеспесе де соған жақын. Ертедегі меншік нысанында меншік құқығы әлі қалыптаспады, демек оларды бөлу және ... бөлу ... да ... яғни ... ... пен ... тәуелділікті құруы үшін жағдай болмады. Ерте замандағы барлық адамдар өмір сүру жағдайларына, еңбек пен оның нәтижесіне құқығы тең болды.
Антикалық ... ... ... ... ... жеке адамдардың қолында болды, сол кезде адамдарға толық меншік құқығы таралған ... Бір ... ... өте көп ... ... басқа адамдарда жеке бастың ешқандай құқығы болмады.
Адами қоғам дамыған сайын жеке ... ... мен ... теңеле бастады. Осы тарихи дамуда феодалдық меншік нысаны пайда болып, өндіріс жағдайларына шексіз құқық берілп, адамдарға меншік құқығы шектелді. ... және ... ... құқығында да экономикалық билік адамдардың жеке басына билік етумен толықтырылды.
Жеке тәуелділіктен босату, бір ... ... ... ... теңдігіне, ал екінші жағынан - жаңа қатынастар тұрпатына яғни бір адамдардың экономикалық билік жасауына және екіншілердің экономикалық тәуелді ... жол ... ... ... ... ... ... сүйенетін болсақ, онда осы белгілер капиталистік жүйеге тән екен. Бұл жағдайда азаматтық құқықтарды тең бөлгенде ... пен ... ... біркелкі бөлінбейді.
Социализм құру тәжірибесінде адамдардың мен еркіндігін ғана емес, сонымен бірге ... ... мен ... меншік құқығын теңестіруде әрекет жасалды.
Бір адамдардың экономикалық билігін шектеп, екіншілерді экономикалық тәуелділіктен босату мақсатында меншік құқығын қайта бөлу қарастырылған меншіктің ... ... бар. ... ... ... ... ... басқаруға, бөлуге қатысуын келтіруге болады.
Әлемдік экономиканың қазіргі заманға ... ... ... ... шексіз жеке меншік құқығы барған сайын көбініп, экономикалық агенттердің арасындағы ... ... да ... ...
Меншік нысанын жіктеу өлшемдері.
Қазіргі кезеңде меншік нысандарының құрылымын сипаттайтын функционнлдық, деңгейлес тәсілдеме экономикалық процестің ... мен ... ... ... экономикалық өкілеттіктердің құрамдастырымына байланысты тарихи көзқарасты ерекше сипаттамалармен толықтыру қажет.
Экономикалық өкілеттік меншік нысанының функционалдық анықтамасы мен оның ... ... ... ... ... ... кезендегі меншік құқығының теориясында онан (ірілендірілген жектемеде) бір жарым мыңға дейін (бөлшектік жіктемеде) өкілеттік бар. ... ... ... ... ... субъектілерінің әлеуметтік-экономикалық жағдайын білдіретін маңызды деп санауға болмайды. Осы өкілеттіктің қайсысын маңызды деп санауға ... Ең ... осы ... еңбекпен және еңбек қызметіне деген қабілетті пайдаланумен ... ... ... - ... ... ... оның ... иемдену процесінің негізгі факторы болып табылады, өйткені меншік объектісі мен бүкіл қоғамдық байлық тап осы еңбек қызметі процесінде жасалады. ... ... ... ... ... да меншікке, ресурстарға, өндіріс пррцесі мен оның нәтижесіне, табвсқа құқықтармен ... ... ғана олар ... ... құратын субъект бола алады.
Меншіктің экономикалық өкілеттігі тұрғысынан алып қарағанда игілік жасайтын ... ... ... ... жай-күйіне байланысты болады. Яғни қызметкер меншік объектісін өз жасаса да негізгі меншік ... оған ... ... Бұл ... бірнеше нұсқа болуы мүмкін, яғни ең жоғары меншік құқығы меншік объектісі мен нақты қоғамдық ... ... ... ... ... ... ал жасалғанды басқа субъектілер мен институттар инмденді немесе екі атап өтілген қарама-қарсы ... әр ... ... ... ... ... ... белгілерін (өкілеттіктерін) бөлеу жасалған меншік құқығының нысандарын бөлумен байланысты. Олардың ерекше құндық нысаны табыс болып табылады. Иемдену процесі пирамидасының ұшында ... ... ... - меншіктің экономикалық қызметтің бастапқы уәжі мен соңғы нәтижесі. Меншік иесі менеджерлерді жалдап басқару ... бере ... ол ... ... ... ... ... пайдалану мен иемденуқұқығын басқа тұлғаға беруі мүмкін, ... ол ... ... мен ... ... ... ешкімге бермейді. Осы өкілеттік деңгейі экономикалық билікті береді. Осы өкілеттікті іс жүзіне асырғанда да ... оны ... адам ... ... бір адам ... ал ... адам ... деген сияқты сондай-ақ басқа да аралық нұсқалар болуы ықтимал.
Екінші өкілеттікке мүлікті иемдену жақын болып табылад. Шын мәнінде, ... ... ... ... ... табыс болып табылады.
Басқару жөнінде айтатын болсақ, аталмыш белгілні бөлуге екі себеп бар. Ірі ауқымдағы меншік объектісін жасау ... ... ... ... ... іс-қимылын үйлестіру, сонымен бірге басқару өкілеттігін жеке қарастыру қажет. Акционерлік қоғамдардың құрылуына орай меншіктің функциялары мен субъектілері ... ... мен ... жеке бөлінуде. Басқару субъектілері (менеджерлер) мүлік пен активтердің ... мен ... ... ... ... іс жүзінде өндіріс құралдары мен нәтижелерін бақсаратын ... ие ... ... теорияда осы процесс деп аталады.
Сөйтіп, оның деңгейлес-функционалдық құрылымын сипатайтын меншік нысандарын жеке бөлу үшін құқықтардың ... ... ... кере. Құқықтардың ерекше жиынтығы игілік жасау, мүлік пен табысты ... ... ... ... көр шоғырланған.
Меншікнысандары мен олардың негізгі белгілері 1-қосымшада ... ... ... атап ... белгілердің (өкілеттіктердің) құрамдастырымы болып табылады. Олардың ең қарапайымынан бастап күрделісімен ...
* ... ... ... ... бір ... еңбекті, басқаруды, табыс пен мүлікті басқаруды шоғырландырады. Қазіргі замандағы экономикада оған корпорацияланбаған меншік иелері деп аталатынды қосуға болады. Қазақстанда ... ... ... жеке ... ... ... ( қоса алғанда); жеке іспен айналысатын дәрігерді, адвокаттарды және табыс пен мүлікті басқаруды, иемденуді ... бір ... ... ... ... ...
Бірқатар шет елде осы нысан жеке немесе корпоративтік емес кәсіпкерлік деген атпен жеке бөлінеді. Қазақстан Республиасын статистикасында шағын кәсіпкерлік жеке ... де осы ... ... ... жеке ...
* Жеке ... Негізгі өкілеттіктер бір тұлғада шоғырланғандықтан жеке меншік өзінің мазмұны бойынша өзіндік меншіккежақын (ол бір уақытта заңды тұлғада болуы мүмкін). ... жеке ... ... нысан ретінде өзіндік меншіктер ерекшеленеді, өйткені кйбір белгілер (өкілеттіктер) мұнда әр түрлі субеъектілерде бөлініп, жеке тұлғалануы ... ... ... ... капиталистік фирмада бір адамдар еңбек етеді, ал табыс пен мүлікті ... ... ... ... ... билікке, ал алғашылардың жағдайы - экономикалық тәуелділікпен анықталады. Басқарушы (менеджер) ... ... ... ... айтылғандай басқарушылар мүлікті иемдену мен басқару функцияларын орындауға ... ... ... ... бойынша ахуалы басқа қызметкерлерден ерекшеболуы мүмкін. Егер жеке адам ... ... ... иесі ... ... ... қолданбаса, онда меншіктің өзіндік (жеке еңбек) деп атауға болады.
Қазақстан Республикасы статистикасында жеке және ... ... ... ... ... ... ретінде жеке бөлінеді. Нақты оған мемлееттік емес мүлік жатады. Өзіндік мүліктің ішкі ... ... да, ... ... ... ... анықталмай акционрлік мүлік жеке бөлінеді.
3.Ортақ мүлік. Осы нысан өзіндік меншік иелерінің құқықтары бар тұрғалардың бірлестігінен құралады. Ортақ ... ... ... ... ... ... алайда олардың елеулі өкілеттілктер жиынтығы бойынша айырмашылығы болмайды. Қатысушылардың мүліктік үлесі жеке бөлінегенде ортақ меншік ... ал ... жеке ... ... ... мүлік болады. Ортақ мүліктің ең жиі кездесетін функционалдық-өндірістік түріне кооперативтік меншік жатады. (Ортақ меншік отбасылық та ... ... ... бұл өзіндік меншік иелерінің арифметикалық сомасы емес олардың функционалдық бірлігі. Әр адам ... ... ... және ... ... табысты басқару мен бөлуді тең басқаруға құқықты. Кооперативтік мүлікті әрбір қатысушының анықталған жағдайда кооперативтік меншік сондай-ақ үлескер және ... ... ... ... ... әлбір қатысушының үлесі жеке бөлінбейді. үлессі меншік артельдік меншік деп те аталады.
Шағын копперативтерде ... ... ... ... Ірі ... ... басқару құрылып, кооперативтің ісін басқару үшін арнайы адамдар бөлінеді. Бұл жағдайда сан ... ... сапа ... өйткені кооперативтің мүшелері айрықша органға меншіктің ең маңызды құқығы - басқару және тіпті ішінара иелену ... ... мен ... ... береді. Кооперативтік нысандар айрықша мен қатысушыларға басқару функциясы берілгендіктен, кооперативте функциялар мен иелену және ... ... ... қарамақайшылық туындауы ықтимал. Кооперативтік меншікке маңызы бойынша ... ... жеке ... ... ... алу ... ... еңбек меншігі және отбасы мүшелерінің мүшелері кәсіпкерлік қызметпен айналысқан жағдайда экономикалық маңызға ие болатын меншігі өте ... ... ... заң бойынша өндірістік және тұтынушылық кооперативтер қарастырылған. Өндірістік кооперативтер ... ұйым ... ... ... оның ... арасында еңбекке қатысуына сәйкес бөлінеді. Өндірістік кооператив мүшесінің табысы еңбек етуден ... ... ... ... коммерциялық емес ұйым болып табылады. Бұл жерде табыс кооператив мүшелері арасында бөлінбейді, жарғылық мақсатқа бағытталады.
* Мемлекеттік меншік. Қазақстан ... ... ... ... және ... ... түрінде болады. Республикалық меншік республикалық қазына мен мемлекеттік республикалық ... ... ... мүліктен тұрады. Коммуналдық меншік жергілікті қазына мен ... ... ... бекітілген мүліктен тұрады.
Бұрынғы нысандардан ол шексіз меншік құқығы жекелеген жеке адамдар мен бірлестіктерде емес мемлекеттік саяси және ... ... ... ... ерекшеленеді. Мемлекеттік мүлікті (өндіріс жағдайларын) жоғарыдан иеленуші ... ... ... ... тағайындаған басшылар (менеджерлер) басқарады. Мемлекеттік кәсіпорындардың меншігінің ерекшелігі - ... ... ... ... және ... ... жекелеген қатысушыларға жеке тиесілі болмайды. Осы орайда мемлекеттік меншік бірегей болып ... ... ... органдар басқарады, сол себептен негізгі өндіріс факторлары ... ... ... ... өет ... ... өндірісте қоғамдастырылу процестерінің дамуы әр түрлі деңгейдегі айрықша органдардағы оның функцияларының ... ... ... ... болады, экономиканың социализмденуі де артады. Сондықтан мемлекеттік ... іс ... ... ... ретіндегі кейбір белгілері көз жетерлік келешекте де ... ... ... Экология саласы мен өзге де ұлттық маңызы бар аяларда олар ... ... және өзге де ... іске ... ... ... ете отырып маңызға ие болады.
Мемлекеттік меншік тағы бір бағытта іске сырылады. Экономикалық (және саяси) билікке ие бола ... ол ... ... ... ... бөлігін (салықтар, акциздер, баждар мен тағы басқа арқылы) нұсқау арқылы иемденіп, оларды қайта бөледі.
* Аралас нысандар.Қазіргі кезендергі экономикалық ... ... ... мен ... көп ... ... де ... нысандары пайда болып, осының нәтижесінде жекелеген нысандардың ішкі мазмұны күрделенуде. Жекелеген нысандардың ... әр ... ... ... ... ... Мысалы мемлекеттік кәіпорындарың ішінде өзіндік кәсіпкерлік және коопертивтік сипаттағы ... ... ал ... және ... мекемелер шеңберінде әр түрлі меншік нысандарының белгілері пайда болуда. Қазақстанэкономикасында аталмыш процесс барлық ... ... ... мемлекеттік медициналық мекемелерде құрылған әр түрлі медициналық орталықтар жеке меншік және кооперативтік негізде жұмыс істейді. Осындай ... ... ... оқу ... да бар. ... ... ... мен совхоздар акционерлік қоғамдар болып қайта құрылған, алайда қызметкерлерге бұрын бөлінген үлесті қайтадан біріктіріп қооперативтік негізде жұмыс істеуді жалғастыруда.
Социализм ... ... ... ... ... ... ерекше бағыт болып табылады. Осы бағытта әр түрлі меншік нысандары жиынтығының ... ... ... ... ... ... күшейеді. Бұл жағдайда қызметкерлер өндірісті басқаруға қатысады, мемлекеттік және жеке меншіккәсіпорындар қызметкерлерді тұрғын үймен қамтамасыз етуге медициналық ... ... ... ... ... әр ... меншік нысандарының әлеуметтік саласын өзгертеді.
Қазақстандық статистикада аралас меншік нысаны өте қамтылған. Онда ұлттық кәсіпорындардың жарғылық капиталында, мүлік кешендері мен ... ... ... ... бар ... ... бар аралас меншік тіркеледі. Статистикада шетелдік қатысы жоқ аралас меншік те жеке бөлінеді. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... құрылған акционерлік қоғамдар есепке алынады.
Аралас меншік нысаны - бұл ... ... ... ... бұл ... ... нысан шеңберінде еңбек басқару, табыс жөніндегі негізгі өкілеттіктердің әр түрлі тұрпаттары ұйлеседі.
* ... ... ... ... ... ... ішкі мазмұнының күрделену процесі қарастырылған болатын. Қазіргі кезендегі экономиканың тиімді жұмыс істеп, іске асыруға болатын кәсіпкерлік ... ... әр ... ... ... ... әрқайсысының ерекше мазмұнын сақтай отырып бірігуіне себеп болуда. Осының нәтижесінде құрамдастырылған нысандар пайда ... ... ... ... ... қаржы-өнеркәсіп топтарын, концерндерді, кейбір өкілеттіктері шоғырландырылып, арнайы мамандандырылған трестерді (табысты басқару, бөлу және иелену) жатқызуға болады. Қаржы-өнеркәсіп топтары мен өзге де ... жеке ... ... және ... ... ... жоғалтпаған басқа да нысандар қатысуы мүмкін.
Құрамдастырылған нысан құрылған жағдайда сол немесе меншік нысанын білдіретін әрбір қатысушы өзінің ... ... ... нысанының негзігі сапасын жоғалтуға жол бермейтін бөлігін береді. Егер негізгі сапа жоғалтылса, онда меншік ... ... және ... ... ... келе ... ... ішкі мазмұнындағы орын алған өзгерістерді немесе оларды ... ... ... ... болу ... қайта бөлінетін және қосымша алынатын өкілеттіктердің шеңберін анықтауға болады. Заңды тұлғалардың, кәсіпкерлік және институционалдық құрылымдардың нақты нысандары ... емес ... ... ... ... мен ... ... ғана құрамдастарылған болуы мүмкін емес. Мемлекетте, мысалы. табиғи ... ең ... ... өкілеттерібар, сол себептен оның ғана органдары табиғи ресурстарды ... және өнім мен ... ... пен ... ... ... бөлу ... анықтау құқығы бар. жергілікті билік органдарының да белгіленген ... ... Және ең ... жер ... ... ... өз өкілеттіктері болады. Фирма отандық шетелдік немесе бірілескен кәсіпорын болуы ықтимал. Әрбір жеке деңгейдің әрқайсысының өзіндік құқықтар жиынтығы болады. Осы ... ... ... ... ... өндіру жөніндегі құрамдастырылған меншік қатынастарын құрайды.
Құрамдастырылған нысандар Қазақстанның өтпелі экономикасында әлі ... ... жоқ және ... емепке алынбайды. Алайда іс жүзінде аталмыш нысанның нақты процестері ойдағыдай жүзеге асырылып, экономикалық теорияда баяндалады.
Меншіктің ... екі түрі бар: ... ... және жеке ... Ал, меншіктің формалары өте көп: жеке меншік, ... ... ... ... ... және ... халықаралық формасы.
Меншіктің формаларының арасынан Муниципалды меншігін қарастырайық:
Муниципалды меншік мемлекеттік және басқа меншік түрлерімен салыстырғанда өте ерекше ... ... - ... немесе немістің сөздурінен шыққан деген ұғымды білдіреді. Ал, ... сөзі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында жеке меншіктің қалыптасу мәселесі38 бет
Мемлекеттің жалпы түсінігі, мәні, белгілері туралы7 бет
Жеке меншік30 бет
Жеке меншік және экономикалық жүйені ұйымдастыру модельдері11 бет
Жеке меншік құқығы23 бет
Жеке меншікке жалпы түсініктеме24 бет
Жеке меншіктің теоретикалық негіздері24 бет
Жекешелендiру және меншік29 бет
Жерге жеке меншік қатынастарының түсінігі59 бет
Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану құқығы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь