Қазақстандағы несие нарығы: қазіргі жағдайы мен даму перспективасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

1 НЕСИЕ НАРЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.1 Несиенің мәні және несие қатынастарының пайда болуы, несиенің атқаратын қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Несие нарығы туралы түсінік және несие нарығы құралдарының түрлері мен формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3 Қазақстандағы несие нарығының мәні, мазмұны және құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ НЕСИЕ НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
2.1 Несие нарығының несиелік белсенділігін анықтайтын
факторлар талдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
2.2 Кредиттік портфель сапасының динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.3 Несие нарығының қазіргі жағдайын 2010.2011 жылдар
бойынша кешенді талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ НЕСИЕ НАРЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
3.1 Несие нарығының қызметін реттеудің нормативтік құқықтық базасын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
3.2 Несиелік портфельді басқару шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
3.3 Несие нарығының мәселелері мен оны шешу жолдары, даму перспективасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..68

А.қосымшасы . Мерзіміөткен төлемдері бар кредиттер жөніндегі мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70
Б.қосымшасы . Баланстантыс есептен шығарылған, мерзімі өткен
және жұмыс істемейтін кредиттер мен оларға құрылған провизиялар..
В.қосымшасы . Тәуекелдәрежесіне қарай несиелердің жіктелуі ... ... ..
КІРІСПЕ

2010-2011 жылдар қазақстандық қаржы секторы үшін барлық жағынан, ағымдағыміндеттерді шешу тұрғысынан алғанда да, сондай-ақ оның келешекте сапалы əрі тұрақтыдамуына алғышарттар жасау тұрғысынан да бетбұрыс кезең болды.
Біріншіден, корпоративтік сектордың жандануы мен ішкі сұраныстың ұлғаюын қосаалғанда, 2010 жылы Қазақстан экономикасында үстем болған оң үрдістер жағымдысыртқы конъюнктурамен қатар еліміздің қаржы секторының қалыпты түрде қалпына келебастауына негіз бола отырып, оның белсенділігіне əсер етпеуі мүмкін емес еді.
Екіншіден, өз ауқымы жағынан кеңес одағынан кейінгі кеңістікте ғана емес, тіптіəлемдік қоғамдастықта да теңдессіз болып табылатын шаралар – тəуекелдердікредиторлармен бөлісу арқылы үш қазақстандық банктің сыртқы міндеттемелерін қайтақұрылымдаудың табысты аяқталуы – банк секторын одан əрі оңалту үшін қажетті«іргетас» қалады. Соның нəтижесінде қайта құрылымдау барысында болған банктергежүктелген борыштық жүктеме елеулі түрде азайып қана қоймай, сонымен қатар жылбасында реттеушінің алдында тұрған жүйелік сипаттағы проблема – жалпы алғандасектордың сыртқы борыштарын қайта қаржыландыру мəселесі де шешілді.
Үшіншіден, 2010 жыл Үкіметтің, Ұлттық Банктің жəне Агенттіктің бірлескендағдарысқа қарсы бағдарламасының қорытынды жылы болды, оны іске асыру қаржысекторының тұрақтылығын жəне экономиканың өсуін жаңарту үшін оны кредиттеукөлемін сақтап қалуға мүмкіндік берді. Халықаралық қаржы институттарының осыбағдарламаны əлемдік қаржы дағдарысы кезеңінде ең табысты жүргізілгенбағдарламалардың бірі ретінде танығанын атап өткен жөн.
Дипломдық жұмыстың негізінде несие нарығының қазіргі жағдайы мен одан әрі дамыту мәселесін маңызды мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызып, экономиканы реформалаудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға болады деген ой жатыр.
Демек бұл дипломдық жұмыс халықтың әлеуметтік-экономикалық дамуына серпін беретін күштердің дамуының біртұтас үрдісінің құрам бөлігі ретінде қарастырылған.
Қазақстандағы несие нарығының қазіргі жағдайы мен оның алдағы уақыттағы даму перспективасы бүгiнгi таңда өзектi мәселелердiң алдыңғы қатарында тұр.
Жұмыстың тақырыбы бүгінгі таңда өзекті, барлық экономика салалары үшін ең басты қаржыландыру көзі болып отырған несие нарығы мәселесіне арналып отыр. Сондай-ақ бұл үкiметiмiздiң үдемелі инновациялық-индустриялық дамыту бағдарламасына сәйкес болып табылады.
Қазіргі Қазақстан Үкіметі мен Ұлттық Банктің және Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің алдында тұрған мәселе несие нарығының жəне несие ұйымдарының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етужəне жалпы несие жүйесіне деген сенімділікті қолдау, несиелік қызмет көрсетулерді тұтынушылардың мүдделерінқорғаудың тиісті деңгейін қамтамасыз ету, нсеие нарығында адал бəсекелестікті қолдауға бағытталған несие ұйымдарының қызметі үшін бірдей жағдай жасау болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Коробова Г.Г. Банк ісі /оқу құралы/ М.: Экономист. – 2001ж 295-691б.
2 Лаврушин О.И. Банк ісі. /оқу құралы/ М.: Финансы и статистика, 2005ж 276-405б
3 Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие»/Оқу құралы.- Алматы: ИздатМаркет, 2004.-248 бет.
4 Панова Г.С. Коммерциялық банктердің несие саясаты. М.: 1997ж. 107-154б.
5 Искаков У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Финансовые рынки и посредники: учебник. – Алматы: Экономика, 2005. – 298с. – с.47-65
6 Банковское дело: учебник/ под ред. Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.П. – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Финансы и статистика, 2003. – 592с. – с. 239-380
7 Хавелинская Е.Д. Банктік несие //Аудит и финансовый анализ, 2003 ж., №4 -361-37
8 Мельников В.Д. Основы финансов: учебник. – Алматы: ТОО «Издательство LEM», 2005. – 560с. – с. 496-499
9 Роуз Питер С. Банковский менеджмент. Пер. с англ. со 2-го изд. – М.: «Дело Лтд», 1995. – 768с. – с.198-276
10 Смағұлова Р.С., Мәдіханова К.Ә. және басқалары. – Қаржы, ақша айналысы және несие. Оқу құралы. – Алматы: Экономика баспасы, 2008.- 86б
11 Құлпыбаев С. Және т.б. Қаржы: Оқулық. – Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2011. – 51-64 б.
12 Романюк Д.В. Моделирование кредитно-депозитной политики банка. Дис.к.э.н. Алматы. 1998ж. с.23
13 Айтбембетова А.Б. «Исторические становление и развития кредитных отношений в Казахстане» -Алматы: КазГУ им.Аль-Фараби 1999ж. с.46
14 Статистический ежегодник 2011. www.stat.kz
15 Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық. Исаков Ұ.М., Бохаев Д.Т. – Алматы: Экономика баспасы, 2008. 103 б.
16 Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары». Оқу құралы. -Алматы: ИздатМаркет, 2004.-118бет.
17 Нигматова К. ЕДБ-нің несиелік портфелін басқару тәжірибесін салыстырмалы түрде талдау. //Экономика негіздері. №4-5 (41), 2010. 17-20 б.
18 Сәдірмеков М. Қазақстандағы қаржы нарығының қазіргі жағдайы және одан туындайтын мәселелер. //Экономика негіздері. №4-5 (41), 2010. 12-15 б.
19 Қаржылық тұрақтылықтың біріктірілген индексінің негізінде банк жүйесінің қаржылық тұрақтылығын бағалау. – Астана 2011 ж. 22-34б.
20 Кредит нарығын дамытудың сапалық өлшемдері туралы. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2012 жылғы 10 ақпан №06 баспасөз релизі. 9-13б
21 Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. -Астана, 2010 жыл
22 Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2010 жылға есебі. –Астана 2011 ж.
23 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АҚША-КРЕДИТ САЯСАТЫНЫҢ 2011 ЖЫЛҒА АРНАЛҒАН НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
24 Мақыш С.Б. “Коммерциялық банктердің операциялары” Алматы ИЗДАТ МАРКЕТ 2004ж.
25 Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. -Астана, 2010 жыл
26 Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. –Алматы: 2002
27 Шаяхметова К.О. Банктік тәуекелдер. «Қазақ университеті» - Алматы, 2004 ж.
28 Акбергенова И. "Финансово-кредитные проблемы развития экономики Казахстана" - Алматы: Білім 1995ж.
29 О кредитных товариществах: Закон РК от 28 марта 2003 года
30 Крилевский Н.А. Банктің клиенттік базасының дамуының негізгі жолдары // Деньги и кредит, 2001ж., №9 6-32б.
31 «Коммерциялық банктердің қаржылық қызметін басқару». //Экономика негіздері. 4-5/2006.
        
        ДИПЛОМдық жұмыс
Тақырыбы:
5В050900 - мамандығы бойынша
Мазмұны
Кіріспе.................................................................................
4
1 несие нарығының теориялық және әдіснамалық негіздері....................................................................................................
1.1 Несиенің мәні және несие қатынастарының пайда ... ... ... ... ... ... туралы түсінік және несие нарығы құралдарының түрлері мен формалары...............................................................................
1.3 Қазақстандағы ... ... ... ... және ... ... ... нарығының қазіргі жағдайын талдау..............................................................................
2.1 Несие нарығының несиелік белсенділігін анықтайтын ... ... ... ... ... ... Несие нарығының қазіргі жағдайын 2010-2011 жылдар
бойынша кешенді талдау............................................................................
24
24
27
36
3 Қазақстандағы несие нарығын жетілдіру жолдары және даму перспективасы..........................................................
3.1 Несие нарығының қызметін ... ... ... ... ... ... ... басқару шаралары.............................................
3.3 Несие нарығының мәселелері мен оны шешу жолдары, даму перспективасы..............................................................................................
46
46
48
55
Қорытынды......................................................................
65
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі..................................
68
А-қосымшасы - ... ... бар ... ... ... - ... ... шығарылған, мерзімі өткен
және жұмыс істемейтін кредиттер мен оларға құрылған провизиялар..
В-қосымшасы - Тәуекелдәрежесіне қарай несиелердің жіктелуі..........
70
71
72
Кіріспе
2010-2011 жылдар ... ... ... үшін ... ... ... шешу тұрғысынан алғанда да, сондай-ақ оның келешекте сапалы əрі тұрақтыдамуына алғышарттар жасау тұрғысынан да бетбұрыс кезең болды.
Біріншіден, корпоративтік ... ... мен ішкі ... ... ... 2010 жылы ... экономикасында үстем болған оң үрдістер жағымдысыртқы конъюнктурамен қатар еліміздің қаржы ... ... ... қалпына келебастауына негіз бола отырып, оның белсенділігіне əсер етпеуі мүмкін емес ... өз ... ... ... ... ... кеңістікте ғана емес, тіптіəлемдік қоғамдастықта да теңдессіз болып табылатын шаралар - тəуекелдердікредиторлармен ... ... үш ... ... ... ... ... табысты аяқталуы - банк секторын одан əрі оңалту үшін қажетті қалады. Соның нəтижесінде қайта құрылымдау ... ... ... ... ... ... түрде азайып қана қоймай, сонымен қатар жылбасында реттеушінің алдында тұрған ... ... ... - ... ... ... борыштарын қайта қаржыландыру мəселесі де шешілді.
Үшіншіден, 2010 жыл Үкіметтің, Ұлттық Банктің жəне Агенттіктің бірлескендағдарысқа қарсы ... ... жылы ... оны іске ... қаржысекторының тұрақтылығын жəне экономиканың өсуін жаңарту үшін оны кредиттеукөлемін сақтап қалуға мүмкіндік берді. Халықаралық қаржы институттарының ... ... ... ... ... ең ... жүргізілгенбағдарламалардың бірі ретінде танығанын атап өткен жөн.
Дипломдық жұмыстың негізінде несие нарығының ... ... мен одан әрі ... ... маңызды мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызып, экономиканы реформалаудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға болады деген ой жатыр.
Демек бұл дипломдық жұмыс халықтың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... құрам бөлігі ретінде қарастырылған.
Қазақстандағы несие нарығының қазіргі жағдайы мен оның алдағы уақыттағы даму перспективасы бүгiнгi таңда өзектi мәселелердiң ... ... тұр. ... ... ... ... ... барлық экономика салалары үшін ең басты қаржыландыру көзі болып отырған несие нарығы мәселесіне арналып ... ... бұл ... ... ... дамыту бағдарламасына сәйкес болып табылады.
Қазіргі Қазақстан Үкіметі мен Ұлттық Банктің және Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... тұрған мәселе несие нарығының жəне несие ұйымдарының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етужəне жалпы несие жүйесіне деген сенімділікті қолдау, несиелік қызмет ... ... ... ... ... ... ету, ... нарығында адал бəсекелестікті қолдауға бағытталған несие ұйымдарының қызметі үшін ... ... ... ... ... ... - ... несие нарығының қазіргі жағдайы мен даму перспективасын теориялық және әдістемелік тұрғыдан негіздей отырып, несие нарығынамакроэкономкалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... дамыту және жетілдіру жолдарын іздестіру болып табылады.
Көзделген мақсатқа жетуде мынадай міндеттерді шешуді қажет етеді:
* несиенің мәні және несие ... ... болу ... ... ... қызметіне тоқталу;
* несие нарығы туралы түсінікке жалпы сипаттама беру және несие нарығы ... ... мен ... ... Қазақстандағы несие нарығының мәні, мазмұны және құрылымын зерделеу;
* несие ... ... ... ... факторларды талдау;
* кредиттік портфель сапасының динамикасына талдау жасау;
* несие нарығының қазіргі ... ... ... ... кешенді талдау;
* несие нарығының қызметін реттеудің нормативтік құқықтық базасын ... ... ... ... мен оны шешу ... даму ... ... пәні - Қазақстанның несие нарығы аясында қалыптасатын экономикалық қатынастар.
Зерттеу объектісіне Қазақстанның несие нарығы жатады.
Зерттеу жұмысының әдістемелік және ... ... ... кездегі отандық және шетелдік экономистердің несие нарығын дамытудағы орын алатын мәселелері туралы және оның тиімді қызмет етуінің ... ... мен ... ... ... ... ... және ақпараттар базасы ретінде ҚР Ұлттық банктің ақпараттық бөлімшелерінің ... және ... ... нормативтік құжаттары, ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктерінің және ҚР ... ... ... ... есеп деректері, түрлі деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары, сондай-ақ коммерциялық банктердің лизингтік ... ... ... ... ... ... және шетелдік басылымдардағы мақалалар және т.с.с. пайдаланылды.
Несие нарығының дамуының теориясы мен тәжірибесіне қатысты ... осы ... ... ... ... ... ... орын алуда, атап айтсақ, Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.П, О.И.Лаврушин, Крилевский Н.А., Коробова Г.Г., Хавелинская Е.Д., ... Д.В., ... ... және ... ... экономикалық дамуы банктердің лизингтік операцияларының дамуының теориялық және тәжірибелік аспектілері отандық экономист-ғалымдардың: ... Р.Ә., ... А.Қ., ... Р.С., Мәдіханова К.Ә, Құлпыбаев С., Ғ.С. Сейітқасымов, У.М.Искаков, Н.Н.Хамитов, Ж.О. Ихданов, А.С. ... Т.Ә. ... С.Б. ... және т.б. еңбектерінде кездеседі.
Құқықтық негізіне ҚР Президентінің заңдары мен заң күші бар ... ҚР ... ... ... ... мен ... және әр түрлі әдістемелік нұсқаулары жатады.
Коммерциялық банктердің несиелік қызметін зерттеу белгілі экономистердің еңбектерінде әр ... ... ... ... ... да, банктердің несиелік қызметінің түсініксіз мазмұны және оның қаржылық-несиелік аспектілері, сондай-ақ оның қызмет етуі барысындағы орын ... ... ... және оларды ғылыми тұрғыдан оқып білу, бұл дипломдық жұмыстың тақырыбын ... ... ... ... ... Дипломда жасалған қорытындылар мен ұсыныстар несие саясатын одан әрі жетілдіру барысында ескерілуі мүмкін.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, ... ... ... және ... ... несие нарығының теориялық және әдіснамалық негіздері
1.1 Несиенің мәні және ... ... ... болуы, несиенің атқаратын қызметі
Несиені зерттеу барысында таным әдісі ретінде теорияның рөлі ерекше. Несие ... ... әлі жас. Ол ... ... ... пайда болды. Несиенің ұдайы өндіріс процесімен, құндылықтың қайта айналымының және айналысының Маркстік тұрғыдан талдануы несиенің қажеттігін түсінудің демеушісі, қоғамдағы несиелік ... ... ... ... мен мәнінің айрықша экномикалық категория екендігін түсінудің қуат көзі болып табылады.
Ғалымдар бүгінгі таңда экномика ғылымының алдында бір жағынан теориялық ... ... ... жүргізіп, екінші жағынан банк ісін дамытып, жетілдірудің керек екенін айтуда.[1,б.295]
Теоррияны тәжірибеден оқшау қарыстырмау ... ... ... ... теориялық проблеммалырдың соңы тек тәжірибелік әдістермен шешілетіні кездейсоқтық емес. Теория мен ... ... ... ... бар. ... ... ... мәніне, қызметтері мен заңына қатысты саясат орын алуда. Несиенің мәнін зерттеуде натуралистік және капиталдық жасампаздық теориясы қатаң қадағаланатындығы ... ... ... ... ... ... екіші жартысында пайда болды. Бұл теорияның негізін А. Смит пен Д. Рекардо салды. Одан әрі оны ... ... Ж. Сэй, Ф. ... және американдық Д. Мак - Куллах дамытты. Бұл теорияның негізгі ... ... ... ... ... ... яғни несие заттай игіліктердің қозғалысын көрсетті. [2,б.276]
Сондықтан, бұл тек аталмыш қоғамда бар материалдық құндылықтарды бөлу әдісі ғана. Бұл жағдайда несие ... ... емес ... болып табылады. Несие капиталы өндірістік капиталға тең. Бұл жерде натуралистер несиені ... ... ... ... табиғи түрде материялдық құндылықтарды қайта бөлудің әдісі сияқты қарастырады. Несиенің мәні мен рөлі жөнінде мұндай қате түсінік өнеркәсіп капиталының ... ... және ... ... ... айналымын жете түсінбеуден шығып отыр. Несие капиталының мәні өнеркәсіп капиталының ақша түріндегі ерекше ... ... ... қарамастан натуралистік теорияның маңызын несиенің қазіргі заманғы теориясының қалыптасуы мен дамуына байланысты еш кемітуге болмайды. Натуралистер өндіріс процесінде қалыптасатын ... ... ... құрамайды, деп дұрыс есептеді. Олар несиенің рөлін өсірмей, несие пайызының түсетін табыстың көлемімен ... ... ... дәлелді екенін дәлелдеді.
Несиенің капиталдық жасампаздық теориясы натуралистік ... ... ... ... Оның тұжырымдамасы бойынша несиеге экономиканың дамуында шешуші рөл беріліп, оны ... ... ... ... ... ақшамен және байланыспен теңестіріледі. Бұл теорияның негізін салушы, ағылшын ... Дж. ... ... ... ... ... пайдаланылмаған мүмкіндіктерін қозғалысқа келтіріп, байлық пен капиталдың жиналуына себеп болады. Ол банктерді делдалдар ... ... ... ... деп ... теорияның қолданушылары ағылшын экономистері Г. Макмед, Дж. Кейнс, Ф. Хоутри, И. Шумперет(Австрия), А. Ган (Германия) болды. Олар ақша мен ... ... алу ... сай ... деп есептеді. Несие пайда әкеледі, сондықтан ол "өндіргіш капитал" болып табылады, ал, ... ... ... Бұл ... де ... яғни капитал жасайды. Олар банктер барлығын, депозиттерді, яғни капитал жасайды деп пайымдайды.
Несиенің ... ... ... оның ... ... ... ... Қызмет несиенің мәнімен өзара тығыз байланысты; қызметінің атқаруындағы қарым қатынастардың мәнінсіз ол өмір сүре ... ... ... мәні ... ... сипаты бар. Әрбір сәттегі өзінің өрістеу барысында несие барлық қызметінің мәнін емес, бір ... ... ... ғана ... ... - ... қалған емес, өзгеріп тұратын құбылыс. Несие мәнінің өзгеруімен қатар, оның көрініс танытудың да өзгеріп отырады. Қызмет бүтіндей процесс ретінде ... ... ... байқатады, яғни қызмет несиелік қатынасқа бүтіндей қатысты. Несие қызметі оның ... ... мен ... өзіндік ерекшелігімен көрініс танытудың сипаттайды.
Несиенің ұдайы өндіріс процесінде алатын орны жайлы біркелкі ғалымдардың пікірлері жоқ. ... ... оны ... ... ... ... бөлу белгісіне жатқызады. В.М. Тарасов несиені ұлттық ... ... бөлу ... ... бөлу ... жатқызады. Және де соған қарамастан, несиенің айырбас қатынастарына тән ерекшеліктері мен ... ... ... бөлу ... ... ... қатынастарының сәтін айрықшалап көрсету мүмкін болғандықтан, несиелік қатынастарды да дәл ... ... ... ... несие бөлу категориясы бола отырып, айырбас белгісіне де ... ... екі ... ерекшелікке де ие. Мұның өзі несиенің қызметіне тән екендігін көрсетеді.
Несие туралы теорияда, оның атқаратын қызметінің саны мен мазмұны жайлы ... ... ... жоқ. ... екі ( ... ... айналымның несиелік құралдарын жасау), басқалар үш түрлі (осы аталған екеуінен бөтен ... ... ... - төрт (және капиталды шоғырландыру мен орталықтандыру бөліп көрсетеді) көзқарастарды атайды. Ал, жекелеген авторлар несиенің қызметін: ... ... ... ... ... келтіру, уақытша бос қаражаттардың жинастыру т.б. деп түсіндіреді.
Несиенің бақылау қызметі: дегенде ол - ақша, қаржы сияқты ... да ... тән ... айтқан дұрыс. Ал, шынында бақылауды несие емес, банк жүзеге асырады.
Өндірістік қорлар айналымның жанама түрлері бойынша несиенің қызметі ... да, ... да тән - бұл ... ... ... ... құндылық категорияларының мазмұнына да енеді.
Қазіргі кездегі нарық шаруашылығында шын мәніндегі ақшалар(алтын) ел ішінде ... ... ... ... ... ... ақша белгілері айналымда болады. Нарық ақшалардың шығарылуы, ... ... - қол ... ақша ... ... сол ... ... несиелеудің ресурсы болып табылады.
Несиенің мұндай қызметінің дамуы банк ... ... ... байланысты екендігін ескерген жөн. Ақшаларды банкінің есеп шотында ... ... ... ... ... мен ... үшін қолма - қол ақшасыз есептерді жүзеге асыруға, өзара қарыздарды есепке жатқызып жойып отыруға ... ... ... өзі ... ... санап алыс беріс жасау айналымын және айналым шығындары мен өнімсіз шығындарды едәуір азайтты. Шаруашылық жүргізу субъектілерінің және халықтың есепшоттардағы қаржылық ... ... ... ... саналып, есепшоттардағы көрсетілген ақша айналымы банкінің ақша қаржыларының иелерімен ... ... ... ... процесі кезінде ақша массасының құрылымына, төлем ... және ақша ... ... әсер ... сол ақша ... үшін ... ... қаржылары құрылады. Яғни нағыз ақшаларды несиелік ақшалармен және несиелік операциялар ауыстыру жүзеге асырылады. ... ең ... ... ... ... бастап қазіргі электрондық ақшаларға дейінгі несие ақшаларының түрліше формалары пайда болады.[3,б.248]
Экономиканың дамуының алғашқы сатысында бұл ... ... ... ... байланысты болды. Қазіргі кезде нағыз ақшаларды алмастыратын несие қызметі ақша тасқындарының қозғалысын тездететін қолма қол ақшасыз есептер, ... ... ... чектерді, депозиттік сертификаттарды қолдану арқылы көрініс танытады.
Осы кездегі шаруашылықта қолдағы аұшаны несие ... ... ... ... жасалған. Ақшаларды бір есепшоттан екіншілеріне қолма-қол ақшасыз есеп жасау үшін ... ... ... ... байланысты, ақша айналымының құрылымын жақсартуға мүмкіндіктер туады.
Бұл жерде айрықша ескеретін жәйт - неисе осы қызметінің барысында ақшаларды ... ... ... ... экономикалық айналымда уақытша ауыстыру қызметін, яғни несие ақшаның ролін атқарады. ТМҚ - ны алу, ... ... ... ... ... үшін пайдалануды және т.б.
Демек, нағыз ақшаларды несиелік ... және ... ... алмастыру, негізінен, екі түрлі жолмен жүзеге асырылады:
-алтынның орнына айналымға экономиканы несиелеу жолындағы ... ... ... олар ... және ... қамтамасыз етіліп, міндетті түрде банкідегі эмитетке қайта келіп түсулері қажет;
-несиелеу барысында төлем қаржылары жасалады, ... ... - қол ... есеп ... ұйымдастыруға байланысты айналымға ақшасыз қолма - қол есептер жасалынатын ақшалар келіп түседі.
1.2 ... ... ... ... және ... ... құралдарының түрлері мен формалары
Нарықтық экономикада несиенің рөлі аса маңызды. Ақша капиталының жинақталу ... ... - ... нарығының дамуына себепкер болады. Ссудалық капитал қозғалысының мәні төмендегідей: ақша қаражаттары түрінде жинақталған капитал ссудалық капиталға тікелей айналады. Несие ... ... ... ... ... ... оның ... күн қозғалысымен байланысты әлеуметтік-экономикалық қатынасты білдіреді.
Несие нарығы - механизм. Оның көмегімен қаржы қаражаттарына ... ... ... мен ... және ... ... шарттарда бере алатын ұйымдар мен азаматтар араларындағы өзара байланыстарын белгілейтін механизм.Несие нарығы арқылы ақша ... ... ... ... процесіндегі экономика салалары арасында қарыз капиталының жинақталуы, белінуі және қайта бөлінуі жүзеге асырылады. Ол оған нарық арқылы ссудалық капитал ... ... ... соң ... ... ... және басқа да қаржы-несие институттарына) қайтып оралады. [4,б.107]
Несие нарығының мәні онда қандай ақша капиталының, яғни өзіндік ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Дәлірек айтқанда, банкир өз ісін өзіндік капиталдың көмегімен жүргізе ме немесе өз банкісінде депозитке салынған капиталдың көмегімен ... ме - ... еш ... ... ... ... ... пен тауар айналымының өсуі, ел ішіндегі капитал қозғалысы, капитал салымындағы ... ... ... ... ... асуы, негізгі капиталдың жаңғыртылуы жүзеге асырылады.
Оның қаржы нарығының құрастырушысы ретіндегі маңызды рөлі ұсақ және ... ақша ... ... ... пен ... ... ... орталықтандырылуына мүмкіндік береді. Ақша капиталы негізінен ақшалай ... ... ... жинақталады. Осыған байланысты алатын болсақ, оқшау процесс ретінде жинақтаудың ешқандай ... жоқ, ... ең ... ... ... ықпалын тигізгенде ғана маңызды болады. Ақша капиталын макроэкономикалық тұрғыдан жинақтау -- нақты жинақтаумен өзара тығыз байланысты. Ақша ... ... ... жинағының есебінен қалыптасатыны белгілі. Ал олардың мөлшері елдін жалпы ұлттық өнімдерінде капитал салымының ... ... ... рөл ... ... ... міндеттері: [5,б.47]
* тауар айналысының несие арқылы қызмет көрсетуі;
* халықтың, мемлекеттің, кәсіпорындардың, ... ... ... ... ақша ... бірігуі және шоғырлануы;
* ұлттық экономиканың материалдық өндірісін қаржыландыруының ... ... ... ... ... капиталға ақша қаражаттарының ауысуы;
* мемлекеттік органдарға, кәсіпорындарға және халыққа займдарды (қарыздарды) беру;
* капиталдың орталықтандыруы мен жинақтауын ... ... ... ... ... жағдай жасау.
Несиелі капиталдың негізгі көздері:
- несие ұйымдардағы депозиттік шоттарда жинақталған мемлекеттің, заңды және жеке тұлғалардың уақытша пайдаланбайтын ... ... ... және ... капиталының айналым үдерісінде уақытша пайдаланбайтын және негізінде, заңды тұлғалардың несие ұйымдардағы шоттарында жинақталған ақша капиталдары.
Несие нарығын институционалды тұрғысынан ... - ол ... ... ... іске ... арнайы несие - қаржы мекемелер ... ... ... бар ... ... ... жасалады:
1) ақшаны қарызға алып, қарызға беретін несие институттарымен (коммерциялық банктермен немесе басқа ... ... ... ... ... әр ... ... міндеттемелердің шығаруын, қозғалысын қамтамасыз ететін инвестициялық немесе сәйкес ұйымдарымен.
Несие нарығы құралдарының түрлері мен ... ... ... - ... Ол ... айырбас сәтінде пайда болып, құнның ұдайы қозғалысын қамтамасыз ететін ссудалық ... ... ... Ссудалық мәміле несие қозғалысының өзегі болып табылады.
Оны нақты шындыққа айналдыратындай белгілі бір шарттары болуы керек.
Біріншіден, несие беруші де, қарыз ... да ... ... ... ... орындауға материалдық тұрғыдан кепілдеме бере алатындай заңды дербес субъектілер ретінде алға шығуы керек.
Екіншіден, ... ... мен ... ... ... бірдей болғанда ғана несие қажеттілікке айналады.
Несие мәмілесі жүзеге асу үшін оның қатысушылары, ... жақ -- ... ақша ... беруге, екінші жақ -- оны алуға екі жақты ... ... ... ... ... субъектілерінің өзара мүдделеріне негізделген экономикалық байланыс тұрақтылығымен сипатталады, әрі несие шеңберіндеп тұтас жүйе ... ... ... ... алу ... сатушы оның (тауардың) ақшалай эквивалентін әрдайым бірден ала бермейді. Сатып алушы тауардың құнын белгілі бір ... ... ... ... Бұл арада сатып алушы қарыз алушыға, ал сатушы несие берушіге айналады. Несие беруші мен қарыз алушы - бір ... ... ... ал екінші полюсте оны төлеудің мерзімі ұзартылатын барлық жағдайларда -- қатысушыларға айналады.
Нарықтық шаруашылық жағдайындағы негізгі ... банк ... ... Бұл жағдайда кәсіпорын, ұйым, халық, мемлекет және банктің өздері де несие қатынасының субъектілері ретінде алға шығады. ... ... өз ... түрлі белгілері бойынша жіктеуге болатын әр түрлі несие түрлерін ұсынады. Ең алдымен қарыз алушылардың негізгі топ-тары болып ... ... ... мемлекеттік органдарға несие беріледі.
Коммерциялық банктер өздерінің клиенттеріне әр ... ... ... ... мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:[7,б.361]
1. Қарыз алушылар категорияларына қарай:
* Қаржылық институттарга берілетін несиелер:
* макқатты қорларға;
* банктерге;
* қаржы-несиелік мекемелеріне.
* Қаржылық емес ... ... ... өнеркәсіп салаларына;
* ауыл шаруашылығына;
* саудаға;
* дайындау ұйымдарына;
* жабдықтау-сату ұйымдарына;
* кооперативтерге;
* жеке кәсіпкерлерге.
* Тұтыну мақсатына берілетін несиелер.
2. ... ... ... ... (1 ... ... орта мерзімді (1 жылдан 3 -- 5 жылға дейін);
* ұзақ мерзімді (5 жылдан жоғары).
3. Тағайындалуы және ... ... ... ... ... ... ... қаражатына жұмсалатын.
4. Қамтамасыз ету дәрежесіне қарай:
* Қамтамасыз етілген:
- кепіл-хатпен;
* кепілдемемен;
* кепілдікпен.
* Сақтандырылған.
* ... ... ... ... Қайтарылу дәрежесіне қарай:
* Стандартты несие -- қайтарылу уақыты жетпеген, бірақ қайтуында ешқандай күмән жоқ ... ... ... -- қайтарылу уақыты кешіктірілген, мерзімі ... және банк үшін ... ... ... ... ... активтердің жіктеу ережесіне сәйкес, күмәнді несиелер ішінара бөлінеді:
* 1-санатты күмәнді,
* 2-санатты күмәнді,
* 3-санатты күмәнді,
* 4-санатты күмәнді,
* ... ... ... ... -- ... уақыты кешіктірілген, мерзімі еткен ссудалар шотына жазылған несиелер.
6. Валютамен берілуіне қарай:
* ұлттық ... ... ... ... ... ... Тұтыну несиесі -- бұл жеке ... ... ... ... алу үшін және ... қызметтерді өтеуге берілетін несие.
* Ипотекалық несие -- бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын үйді, өндіріс ғимараттарын, ... және ... ... ала отырып, ұзақ мерзімге берілетін несие. Халыққа ... ... ... үш ... ... ... тұрғын үй құрылысына арналған жерді сатып алуға берілетін ипотекалық несиелер;
* түрғын үй құрылысына және қайта құруға ... ... ... ... үйді ... алуға берілетін ипотекалық несиелер
* Овернайт несиесі -- ... ... ... бір ... ... ... несиенің түрі.
* Револьверлі несие - әр өтеген ... ... ... көп ... ... ... ... ұлттық және дүниежүзілік нарықтарында қолданылатын, одан әрі жалғастырылатын несие, ол қарыздың белгіленген лимиті мен өтеу мерзімі ... ... ... несие келісіміне қатысушы жақтардың арасында қосымша келіссөз жүргізбестен беріледі.
Револьверлі несие беру туралы ... ... ... ... ресімделеді.
* Синдикатталған несие - банктердің екі ... ... ... ... ... ... ... шарттарда бірыңғай құжаттамаларды пайдалана отырып, жалғыз сенімді ... ... ... ... - банк несие құжаттамалардың дайындығы және синдикаттың ұйымдастыруы бойынша жауапты. Ұйымдастырушы қарыз алушының нарыққа ... оның және ... ... ... ... ... балансын қамтамасыз етуге жағдай жасайтын делдал болады. ... ... ... заимға (қарызға) келесі белгілер тән: Синдикатталған займды (қарызды) ... ... ... алушы ретіндегі жоғары мамандығын көрсетіп, оның беделін көтереді. Синдикатталған займ (қарыз) арқылы компания қарыз беруші базасын кеңейтіп, шығындарда (шығасыларда) ... ... ... үшін ... ... ... несие портфелін (қоржынын) аз ғана соманы беру арқылы жан-жақты дамыту, түрлерін көбейту мүмкіндігін алады.
* Онкольдық несие -- ... ... ... бойынша өтелетін қыска мерзімді несие.
* Шетелдік несиелері - шет елдерде пайдалану үшін шетел азаматтарына тиетін жергілікті банк ... ... ... ... банк ... ... ... деңгейде жүзеге асырылады. Халықаралық несиелерді жалпы келесі ... ... ...
* ... ... - ... ... тысқары орналасқан банктерге салынған еркін айналыстағы валютадағы несиелер. ... ... ... ... заимдар (қарыздар) жергілікті несиелер нарығынан айрықша, күнде өзгеріп тұратын пайыздық мөлшерге - ... ... ... ... ... ... ... өсім негізінде іске асырылуымен білінеді. Бұл өсім әдетте жарты жылда 1 рет қайта қаралады.
* Банкаралық несие -- ... ... ... ... Ломбард несиесі - бұл қысқа мерзімді несиенің нысаны, ол тез өтетін ... ... ... ... ... ... құнды материалдар және т.б. кепілдігімен беріледі. Құнды қағаздардың кепілдік ретіндегі тартымдылығы оларды сақтау бойынша шығындардың ... әр ... ... бұл ... ... қажет мамандардың болуымен, кепілдік затының жоғары өтімділігімен байланысты.
* Овердрафт (ағылш. Овердрафт - жоспардан жоғары) -- ... ... ... ... ... ... ... сомасы жоғары болған жағдайда банктің беретін қысқа мерзімді несиесінің ерекше нысаны.
Мұндай жағдайда клиенттің шотынан ... ... ... шегеріп тастап, банк, шоттағы қалдықтан асатын сомада клиентке автоматты түрде ... ... ... нәтижесінде, бухгалтерлік тілмен айтқанда банкте дебеттік қалдық түзіледі. Овердрафты келісімшарт бойынша банктің сенімді клиенттері ғана пайдалана ... ол ... ... ең жоғарғы сомасы, овердрафт бойынша несие беру және оны ... ... ... ... ... ... ... несиені қайтарудағы барлық сома клиенттің ағымдық шотында есепке алынады.
* Маусымдық несие -- жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен ... алу ... ... ... ... алшақтықты жабуға арналған несие. Маусымдық несие көбіне ауыл ... ... егін ... одан табыс алғанға дейінгі шығынды жабу мақсатында беріледі.
* Лизингтік несие -- банк ... ... және ... ... ... ... ... несие.
* Сенім несиесі -- банктің сеніміне кірген, төлем қабілеті жоғары ... ... ... ... ... несиелер қамтамасыз етусіз беріледі.
* Консорциалдық несие -- ірі жобаларды несиелеу мақсатында ... ... ... ... ... Мұндай несиелер негізінен ірі жоабалрды несиелеуде бір банктің несиелеу шегінен асқан жағдайда қолданылуы мүмкін.
* Инвестициялық несиелер -- жаңа ... ... ... ... ... ... және ... арналған ұзақ мерзімді несие.
* Инновациялық несие -- банк клиентгерінінөндіріске озық технологияларды немесе нау-хауды игеруімен байланысты берілетін ұзақ ... ... ... несие -- банктің сенімді клиентеріне вексель нысанында берілетін қысқа ... ... ... ... ... ... және олардың номиналдыұ құны болады, сондай-ақ олардың ... жай ... ... ... ... арзан.
* Рамбурстық несие -- шикізаттарды ішке алып кіру және жартылай фабрикат және ... ... ... ... ... пайдаланылатын несие.
* Контокорренттік несие -- клиенттің барлық ... мен ... ... алынатын банктегі бірыңғай ағымдық (контокорренттік) шоты бар, өзінің тұрақты ... ... ... ... ... ... -- тауарлы-материалдық құныдылықтар мен мүліктік құқықтарды, бағалы металдарды, бағалы қағаздарды және т.б. кепілге ала ... ... ... несие берушінің қатаң тіркелген сомада беретін несиесі.
* Форфейтингтік несие -- сыртқы сауда операцияларында қолданылатын коммерциялық вексельді сатып алу ... ... ... ... ... ... (180 күнгедейінгі) несиелеу нысаны. Банк (форфейтор) экспортердан (сатушыдан) сатқан тауары үшін импортердің ... ... ... ... ... ... сатып алуы аркылы экспортердің сатқан тауарының құнын толық немесе жартылай төлейді. Кейіннен им- портер (сатып алушы) форфейтордың көрсеткен міндеттемесі бо- ... ... ... оған ... Тез ... ... үшін фор- ... экспортерден пайыз ұстап қалады.
* Факторингтік несие -- жабдықтаушынын, немесе банк клиентінің жабдықтаған тауары мен көрсеткен қызметгері үшін төленбеген ... ... ... ... ... байланысты несиелік операция.
* Экспорттық несие -- экспорты колдау құралы ретінде өнімді сатуды қаржыландыру мақсатында сатып ... ... оның ... ... ... ... экспорттық несие экспортер тарапынан беріледі де банктен қаржыландырмайды. Банктік экспорттық несие банктен шетелдік сатып алушыларға ... ... ... желі -- келісілген лимит шегіндегі белгілі бір ... ... ... ... несие беріп отыруға несиелік мекеменің оған берген заңды түрде рәсімделген міндеттемесі.
8. Несиелеу объектісіне қарай:
* меншікті айналым ... ... ... ... жиынтығы мен өндіріс шығындарына;
* сыртқы экономикалық қызметке байланысты ... ... мен ... ... жеке қызметтері үшін шикізаттар, материалдар, құралдар және басқа да ... ... ... ... және ссудалық операцияларға;
* театрлар және демалыс үйлерінің кірістері мен ... ... ... ... күрделі жұмсалымдарды қаржыландыруға;
* тез әтелетін тиімділігі жоғары шараларға.
Несие нарығы - ... ... ... ... мен ... ... ... қалыптасқан және пайдаланылған құн қозғалысының ақшалай формасымен органикалық байланыста болатыны белгілі. Оның деңгейімен қоғамдық ... ... ... оның ... ... ... ықпал етуіне кететін ақшалай қордың қозғалысы, мөлшері және бағыты өлшеніп, анықталады.[8,б.496]
Несие ... ... ... - ... ... және қарыз алушы. Несие беруші (кредитор) несие мәмілесінің ссуда беретін жағы. Тауарлық өндірістің бұрынғы сатысында ... ... ... ... орындаған. Оның дамуына қарай акшалай несиені берушілердің орнын банк мекемелері басты. Ал тауарларды ссудаға беруде ... ... ... ... ... алға ... Несие беруші ссуда беру үшін белгілі бір қаражатқа ие ... ... Бұл ... ... оның ... ... өз қаражаты, ресурстары, өз кезегінде ұдайы өндіріс процесінің басқа субъектілерінен қайтару негізінде қарызға алынатын ... ... ... Осы ... ... ... ... несие беруші банк ссуданы тек өз ресурстарының есебінен ғана емес, сонымен бірге өз шотында ... ... ... ... есебінен, жұмылдырылған бағалы қағаздарды орналастыру арқылы беруі мүмкін.
Қарыз алушы -- несие қатынасында ... ... және ... ... белгіленген мерзімде қайтаруға міндетті жақ. Өсімкорлық кезеңінде несиені ұсақ шаруалар, қолөнерші-шеберлер, сондай-ақ аса ірі жер ... ... бай ... ... Кейін банктердің пайда болуына қарай қарыз алушылардың шоғырлануы жүзеге асты. Бұл арада банк ... ... ... ... алға ... ... мәміледе несие берушіге қарағанда қарыз алушының мынадай ерекшеліктері болды:[9,б.198]
- ол ссудалық қаражаттың түпкілікті иесі болып табылмайды, тек оның ... иесі бола ... әрі ... ... емес бөтен ресурспен жұмыс істейді;
- қарыз алушы ссудалық қаражатты айналыс саласындада, өндіріс саласында да пайдалана алады. Несиеберуші ... ... ... ... ... ... қарыз алушы ссудалық ресурсты өз шаруашылығына пайдаланғаннанкейін қайтарады. Карыз ... ... ... үшін ұдайы өндірістік процесті несие берушімен есеп ... ... ... ... етіп ұйымдастыруы керек;
* қарыз алушы уақытша пайдалануға алған құнды ғана қайтарып ... ... ... оның ... да ... Бұл ... өз ... алға тартатын несие берушіге қарыз алушының тәуелдіболатынын естен шығармауымыз керек. ... ... ... ... нарығында пайда болатын несие беруші мен қарыз алушының арасындағы қатынасты толығырақ ұғынуымызға мүмкіндік береді.
Несие ... мен ... ... ... ... түсу арқылы өздерінің мақсаттары мен мүдделерінің бірдей екенін көрсетеді. Олар несие ... ... ... ... да ... Егер ... ... болса, несие беруші қарыз алушыға, ал қарыз алушы несие берушіге айналады.
1.3 Қазақстандағы несие нарығының мәні, ... және ... ... мәні мен рөлі оның ... ... ... ... оның функциясының мазмұны мен мөлшеріне қатысты бірыңғай көзқарас жоқ. Алайда өзінің барлық формасында несие мәні қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... түрде пайда болып отырады. Кейбір ғалымдардың теориялық тұжырымдарына сүйенсек, Қазақстанның несие нарығына тән төрт функцияны бөліп көрсетуге болады:[10,б.86]
* несие ... ... ... қызмет ету;
* шаруашылық жүргізуші субъектілердің, халықтың, мемлекеттің, сондай-ақ шетелдік клиенттердің жинақтарын тарту;
* ақша қорларын тікелей ссудалық капиталда ... және оны ... ... ... ... капитал салымы түрінде пайдалану;
* мемлекеттік және тұтыну ... ... ... көздері ретінде мемлекет пен халыққа қызмет көрсетуді қамтамасыз ету, сондай-ақ аса қуатты қаржылық-өнеркәсіптік топтардың қалыптасуына ықпал ... ... ... ... несиелік салымдарының негізгі обьектілері негізінен экономиканың өңдеуші секторларының кәсіпорындарының: жеңіл -- тамақ өнеркәсіптерінің, сауда және қызмет көрсету ... ... және орта ... - ... ... ... ... болып табылады.
Несиелеу субьектілері - бұл несие алушы ретінде қатынасқа түсетін кәсіпорындар, ұйымдар, жеке түлғалар.
Қазіргі несиелеу жүйесінің негізгі ... ... ... ... Несиелеу жүйесі коммерциялық банктің ресурстарынанегізделеді.
* Несиелік операциялар коммерциялық сипатқа ие.
* Несиеліксалалардың көлемі банк ресурстарына ғана емессонымен біргеміндеттірезервтер мен ... де ... ... ... ... ... ... негізінде жүзегеасырылады.
* Ссудалардың қайтарымдылығын қамтамасыз ететін несиелердің формасына өту көзделіп отыр.
* ... ... ... ... отыр:мерзімділік жәнеақылық немесетөлемділік, қайтарымдылықпен несиенің көзделген мақсатқа жұмсау.
* Сонымен бірге несиелеу моделін құрастыру үшін сол несиеалушының өндірісінің экономикасы ... болу ... ... ... ... ... көптеген факторларды есепке алу қажет: [12,б.23]
* сыртқы факторлар, яғни банк қызметіне тәуелсіз, ... ... ... пен ... т.б.
* ішкі факторлар, яғни банктердің жеке қызметіне байланыстыкапиталдың жеткіліктілігі, несиелердің түрлеріне тиістітабыстылық пен тәуекелділік деңгейі, ... ... ... банк қызметкерлерініңқабілеттілігіменмамандану дәрежесі т.б.
Коммерциялық банктер нарықтағы негізгі несие берушілерге ... Олар жеке және ... ... бос ақша ... уақытша тартады және активтік операцияларды орындау үшін осы қаражаттың негізінде ресурс базасын ... ... ... өз ... ... Республикасының Ұлттық банкісіне есеп береді. Ұлттық банк коммерциялық банктерге ломбардтық несиені, қайта қаржыландыру несиесін және өз ... ... ... қарызды талап ететін РЕПО-ны ұсынады. Қайта қаржыландырудың мөлшерлемесін Ұлттық банк белгілейді. Коммерциялық банктер несие бойынша өздерінің пайыз ... ... банк ... ... төмен белгілей алмайды.
ҚР Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды қадағалау және реттеу жөніндегі агенттігі несие нарығында реттеуші орган ретінде ... ... бұл ... ... ... және т.б. ... негізгі тәртіп нормативтерін анықтайды.
Коммерциялық банктер әмбебап коммерциялық банк және ... ... банк ... мүмкін екендігі белгілі. Отандық тәжірибеде бүгінгі таңда, әмбебап банктердің артықшылықтарға ие болып отырғаны байқалады. Дегенмен соңғы уақытта мамандандырылған ... алға шыға ... ... ... ... ... болады. Оның негізгі бағыты - халыққа ипотекалық несие беру болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... тек ... ... ғана ... сондай-ақ ломбардтық, несиелік серіктестіктер және т.б. береді. Олар ... аз ғана ... және аз ғана ... ... ... ... және ... тұтынатын тауарлардың кепілімен береді.[13,б.46]
Қазақстан несие нарығының институционалдық құрылымын былайша көрсетуге болады.
Сурет 1. Қазақстан несие нарығының институционалдық құрылымы
1-суреттен көріп отырғанымыздай ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда 01.01.2012 жағдай бойынша барлығы 38 коммерциялық банк бар.[14]
Екінші ... ... осы ... жағдай бойынша:
1. > еншілес банкі>> АҚ
8. АҚ (бұрынғы атауы - АҚ)
9. ... ... АҚ
10. ... ... үй ... ... ... АҚ
11. "Заман-Банк" АҚ
12. АҚ
13. "Kaspi Bank" АҚ
14. "ҚАЗАҚСТАН-ЗИРААТ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАНКІ" ЕБ АҚ
15. "Қазинвестбанк" АҚ
16. АҚ ЕБ ... ... ...
17. "AsiaCredit Bank (АзияКредит Банк)" АҚ (бұрынғы атауы-ББ "Лариба-Банк" АҚ)
18. "Қазақстан ... ... ... АҚ
19. ... Ұлттық банкісінің" Қазақстандағы ЕБ АҚ
20. "Delta Bank" АҚ
21. "Нұрбанк" АҚ
22. "СЕНІМ-БАНК" АҚ
23. "Ситибанк Қазақстан" АҚ
24. ... ... ... ЕБ АҚ
25. ... АҚ
26. АҚ ЕБ ... ... -"ТEXAКABANK" АҚ)
27. "Алматы қаласындағы Қытай сауда-өнеркәсіп Банкі" АҚ
28. "БТА Банкі" АҚ
29. "Банк ЦентрКредит" АҚ
30. "Цеснабанк" АҚ
31. ... ... АҚ
32. "HSBC Банк ... АҚ ЕБ
33. АҚ
34. "Астана-Финанс" банкі АҚ
35. "Банк Kassa Nova" АҚ
36. ... ВТБ ... АҚ ЕҰ
37. ... Банк ...
38. ... ... ... акционерлік қоғамы
Қазақстанда осы уақытқа дейін қысқа мерзімді несиелер негізінен аса ірі тұрақты ... ... ... тұлғаларға ғана беріліп келсе, ал қазіргі күні елімізде ұсынылатын несиелердің көптеген түрлері пайда болғаны байқалады. Оның ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушы жеке және заңды тұлғалардың да саны өсіп отыр.
Қаржы ... ... ... қарай, несие нарығының құрылымын былайша көрсетуге болады.
Қазақстан ... тән ... ... ... ... басқа несие нарықтарына қарағанда тұтыну несиесінің нарығы ерекше дамып келеді. Ол ... ... ... ... алу үшін беріледі. Сатып алынған тұрмыстық техниканың, машинаның және басқа да ... ... ... ... төлеуге мүмкіндік беретіндіктен бүгінгі күнде ең қолайлы нұсқаға айналып отыр. Бүгінгі таңда банктердің пайыз ... көп ... ... ... ... ... оңайлатты. Бұл осы нарықтың даму қарқынын арттыруға ... ... ... ... ... құрылыс жұмыстарының қарқын алуына қарай оған жұмсалатын қаражатқа деген ... ... ... ... ... ... ... мен несие беру рәсімдерінің оңайлатылуы несие нарығының кеңеюіне себепкер болды.
Банкаралық несие нарығы -- ... ... ... ... Басқа несие нарықтарында банктерден өзгесінің бәрі қарыз алушыға жатса, мұнда тек банктердің өздері ғана несие берушінің де, қарыз ... да ... ... ... ... ... ... несие нарығы жылдам дамып келеді. Бірақ, халықтың көпшілігінде баспана ... ... ... болмай тұр, сондықтан да жеке тұлғалар үшін ең ... ... үйді ... ... ... ету ... табылады.
Қазақстандағы ипотекалық несиелеу.[16,б.118]
Қазіргі мемлекеттік тұрғын үй саясаты тұрғын үй мәселесін шешуде халықтың әлеуметтік көмекке мұқтаж ... ... ... бұрынғы саясатымен қатар, орташа табысы бар және тегін жекешелендірудің нәтижесінде ... өз ... ... ... ... бар халықтың негізгі бөлігіне жаңа екпін түсіріп отыр.
Ұзақ мерзімді ипотекалық тұрғын үй ... ... осы ... ... ... ... тәсіліне жатады. Алайда халық табысының аздығы, қаржы нарығында пайыздық мөлшерлемелердің ... ... ... үй ... ... және құрылыс бағасының жоғары деңгейден түспеуін ескермегенде, ипотека механизмінің көмегімен шешілуі тиіс басқа да ... ... ... үй ... -ҚР азаматы болып табылатын жеке тұлғаларға екінші деңгейлі ... ... ... ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың) несие қаражатына біртіндеп бөліп-бөліп немесе толық сатып алынған жылжымайтын мүлік кепілімен (жылжымайтын мүлік ипотекасы) беретін қарызы. ... ... үй ... ... ... көп ... ... жеке пәтер сатып алуы үшін немесе жеке үй сатып алуы үшін беріледі.
Ипотекалық тұрғын үй несиесін ҚР ... ... банк ... ... ... ... ... береді.
Кез келген елде ипотекалық несиелеудің дамуына мынадай ... өз ... ... ... ... - елдегісаяси жүйенің жалпы тұрақ-тылығы.
2. Құқықтық фактор - ... ... ... ... анықталады. Мұнда ипотеканың дамуына құқықтық ортаның меншіктік қатынасты, ең алдымен оның ... ... ... ... алатын қабілеті зор әсерін тигізеді, оның ішінде ... ... ... ... ... салық өндіріп алуды және мүлікті шеттетуді заңдық тәсілдерімен жүзеге асырудың, жылжымайтын ... ... ... ... ... кепіл тіркеуінің болуы немесе болмауының да мәні зор. Ипотекалық операцияларды олардың қатысушыларымен жүзеге ... ... мен ... ... заңдар мен қаулылардың арнайы блоктарын бөлгенде ғана ипотека жақсы дами алады.
3. Экономикалық -- қаржылық нарықтың ... мен ... ... ... мен ... тұрақтылығы, халықтың төлем қабілеті.
4. Тарихи жағдай мен факторлар -- қаражаттың дәстүрлі жолмен жинақталуы ... оның ... ... халықтың несиеге көзқарасы, елдердің тарихи даму ерекшеліктері.
Әр түрлі факторлар ипотекалық несиелеуді ұйымдастырудың әр ... ... ... ... ... табы - ... ... бұл жүйені өзінің тарихи ерекшеліктеріне қарай қалыптастырады.
ҚР Президентінің 1995 жылдың 23 желтоқсанында қабылдаған N 2723 заңдық күші бар ... ... ... дамудың бастауы болды. Онда ипотека кепіл түрі ретінде анықталды -- кепілге салынған ... ... ... ... үлес кепіл берушінің немесе үшінші тұлғаның иелігінде және пайдалануында болады. Халықты ұзақ мерзімді ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... құрудың алғашқы кезеңінде мемлекеттің рөлі айрықша болды. Мемлекет жүйенің даму ... ... оның ... әрі ... ... ... ... тудыратын құқықтық базасын қалыптастырды және қарыз алушыларды әлеуметтік жағынан қорғаудың механизмін жасады, ипотекалық несиелеу нарығының қатысушыларын ынталандыратын салықтық ... ... ... ... ... институттарды құрап, оларды басқаруға ат салысты.
2000 жылдың 21 ... ҚР ... N1290 ... ... ... ... ипотекалық несиелеу жүйесін дамыту және тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді қаржыландыру тұжырымдамасына сәйкес ипотекалық несиелеудің жүйесі ... ... ... үй ... ... ... ететін жабық акционерлік қоғам формасында құруға негізделді. Бұл жүйеде банктер ипотека ... ... ... ... облигацияларды шығару жолымен қайта қаржыландырыла алады. Ұлттық банк басқармасының 2000 жылдың 20 желтоқсанындағы шешімі нәтижесінде жабық акционерлік қоғамы құрылды.
Дербес ... ... ... табылатын жабық акционерлік қоғамы несие беруші банктерден ипотекалық тұрғын үй несиесі бойынша та - лап ету ... ... әрі осы ... ... етілген ипотекалық бағалы қағаздарды шығарады.
Компанияның негізгі функцияларына мыналар жатады:
* несие берушілерді белгіленген ... мен ... ... ұзақмерзімді ипотекалық тұрғын үй несиесін талап ету құқықтарын сатыпалу ... ... ... ... немесе өзгермелі сыйақы мөлшерлемелері белгіленгенипотекалық бағалы қағаздарды шығару;
* тұрғын үй несиесі саласына инвесторлардың қаражатын ... ҚР ... ... ... беруші банктердің қаржылық жағдайытуралы ақпараттармен қамтамасыз ету ... ... ... ... үшін ... ... ... әдістемелік ұсыныстардыәзірлеу;
* несие берушілерге ипотекалық тұрғын үй несиесі бойынша ... ... ... және ... несие операцияларын жүргізудің тәуекелі төмен әрі оңтайлы тәжірибесін енгізуіне ықпал ету.
Компания несие беруші банктердің ипотекалық түрғын үй ... ... ... ... ... ... тұрғын үй несиесінің сапасын тексеруді жүзеге асырады және қарыз алушылар жөніндегі ақпараттарды алу туралы мемлекеттік немесе басқа да органдармен ... ... ... ипотекалық несиелеу саласындағы мамандардың біліктілігін арттыру мақсатында оларды оқытуды жүзеге асырады.
2 Қазақстандағы несие ... ... ... талдау
2.1 Несие нарығының несиелік белсенділігін анықтайтын факторлар талдауы
Қолайлы макроэкономикалық жағдайлар және банктердің өсіп отырған ресурстың базасы аясында ... ... 2012 ... 1 ... ... ... ... нарығының серпінді даму үстіндегі сегменттерінің бірі болып қалды. Банктердің экономикаға кредиттерінің көлемі 1 341 385млн. теңгені ... ... ... ... ... ең көп ... берілген сала сауда 414 177 млн.теңге болса одан кейінгі орында құрылыс 233 287 млн.теңгені құрап отыр. Ал ең аз ... ... сала ... және ... ... олар ... 40 396 ... және 19 154 млн.теңгені құрап отыр.
2011 жылғы 4-тоқсанның қорытындылары бойынша банктердің кредиттік портфеліндегі проблемалық заемдардың үлесі әлі де ... ... ... ... ... ... және ... сегменттеріндегі проблемалық заемдарды қайта құрылымдау және кепіл мүлкін өндіріп алу ... ... ... ... ... ... бойынша 2012 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша мерзімі өткен төлемдері бар кредиттер жөніндегі мәліметтер Б-қосымшасында ... ... ... ... ... ... төлемдері бар кредиттердің ең жоғарғы көрсеткішін "БТА Банк" АҚ-ында тіркелген. ... ... ... ... бар кредиттердің көлемі барлық кредиттердің 72,9 пайызын құраған.
Ал баланстан тыс есептен шығарылған, мерзімі ... ... бар және ... ... ... мен олар бойынша құрылған провизиялар В-қосымшасында көрсетілген.
Дағдарыстың неғұрлым елеулі теріс салдарының бірі кредиттік ... ... ... ... қалуда, оның себебі кредиттік тәуекелдерді негізінен 2009 жылы - 2010 ... ... ... ... ... Кредиттік портфель сапасының төмендігі және салыстырмалы түрде алғанда тәуекелдің жоғары деңгейі банктердің кредиттік белсенділігін тежейтін факторлар болып қалуда. Сонымен бір ... 2010 ... ... ... ... бойынша банктердің кредиттік белсенділігінің бірқатар жандануы байқалады, оған негізгі себептердің бірі БТА Банкін қайта құрылымдаудың табысты аяқталуы болды.[17,б.17]
1-кестеден ... ... 2010 ... 9 айы ... қайта құрылымдау жағдайындағы банктердің балансынан тыс үмітсіз кредиттерді есептен шығару есебінен болған банктердің кредиттік портфелінің байқалды. Мәселен, 2010 ... 1-ші ... ... ... банк жүйесінің кредиттік портфелінің жиынтық көлемі 5,3% азайды. Сонымен бір мезгілде үшінші ... ... ... ... ... ... өсуі салдарынан осы үрдісте біршама өзгеріс байқалды.
Кесте 1
Несие портфелінің өзгеруі, кезеңде %-бен
01.01.2008
01.04.2008
01.07.2008
01.10.2008
01.01.2009
01.04.2009
01.07.2009
01.10.2009
01.01.2010
01.04.2010
01.07.2010
01.10.2010
Медиана
0,03
0,00
0,00
0,01
0,03
0,05
-0,02
0,01
-0,01
0,02
0,01
0,01
Орташа мән
0,10
0,03
0,03
0,04
1,76
0,08
0,01
0,04
-0,01
0,05
0,07
0,10
25-ші процентиль
-0,04
-0,05
-0,06
-0,03
-0,02
-0,02
-0,07
-0,03
-0,09
-0,02
-0,02
-0,04
75-ші процентиль
0,16
0,10
0,10
0,14
0,15
0,12
0,02
0,09
0,08
0,14
0,10
0,16
2010 жылғы шілде-қыркүйекте жиынтық ... ... 1,5% ... ... ... жанкүйіне тоқсан сайын жүргізетін зерттеулердің нәтежесі көрсетіп отырғанындай, ... ... ... ... себептерінің бірі сапалы заемшылардың тапшылығы болып табылды. Екіншіден, қазақстандық ірі ... бірі БТА ... ... құрылымдау - қазақстандық банк жүйесінің болашағында ... ... ... ... ... ... және осы ... банктердің тәуекелге тәбетін ұлғайтуға ынталандырды. [17,б.18]
Ескерту: Нәтижелер қандай да ... ... ... / ... ... ... % және қандай да болмасын өлшемнің төмендеуін / ... ... ... % ... ретінде есептелетін таза пайыздық өзгеріс түрінде берілген
Сурет 2. Кредит саясатының өзгеруі және кредиттік портфельдің сапасы
2010 жылы ... ... ... ... ... ... корпоративтік сектор тарапынан да, сол сияқты жеке ... ... да ... өскені байқалды. Бұл ретте, егер ірі және шағын бизнес тарапынан кредиттік ... ... ... ... орташа бизнес тарапынан ұлғаю байқалды. Ірі кәсіпорындар тарапынан сұраныстың төмендеуі банктердің қатаң кредиттік саясатымен, сондай-ақ банктердің негізінен айналым ... ... және ... ... ... ... ... мерзімді кредиттер беруімен түсіндіріледі, оның салдары ретінде ... ірі ... өз ... ... артық санайды.
Сурет 3. Сурет. Кредиттік ресурстарға сұраныс пен ... ... ... % ... ... көрсеткеніміздей банктердің ұзақ мерзімді қаржыландыруды ұсынуды қаламауы екі негізгі фактормен түсіндіріледі - ... ... және ... ... үшін ұзақ ... ... ... кердиттеу нарығыныңжандануы негізінен тұтынушылық кредиттеу сегментінде кейбір банктердің белсенділігінің өсуі және халықтың ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Тұтынушылық кредиттеу көлемінің өсуі елдегі экономикалық ахуалдың тұрақтануының арқасында мүмкін болған тауардың кейбір түріне халықтың ... ... ... ... іске ... ... ... қатар, 4-суретте көрсеткеніміздей банктердің тарапынан кредиттеудің осы түрі бойынша, банк секторындағы ... ... ... бір өсу көзі ... осы ... ... арасында бәсекелестіктің болуына байланысты кредиттік саясаттың жұмсарғанын атап айтуға ... ... ... қандай да болмасын өлшемнің ұлғаюын / жұмсаруын белгілеген респонденттердің % және қандай да ... ... ... / ... белгілеген респонденттердің % айырмасы ретінде есептелетін пайыздық өзгеріс түрінде берілген. Осы жағдайда диаграммада нақты сұраныстың өзгеруі және кредиттеу ниеті берілген.
Сурет 4. ... ... ... пен ... ... респонденттер % (жеке тұлғаларға заемдар нарығы)
Тұтастай алғанда, 2009 жылы - 2010 ... ... үш ... ... ... ... де жəне ... да несие портфелі өсімінің барынша аз қарқынын көрсетті. Бұл ретте, егер дағдарыстың кезеңінде банктердің кредиттік ... ... ... ... ... жеткіліксіз болуынан жəне өтімділік проблемаларымен түсіндірілсе, 2010 жылы бұл проблемалар банктер үшін өзінің маңыздылығын жойды. Қазіргі кезде жаңа ... беру ... ... болуы, ең алдымен, көптеген банктердің төмендігінен, бірқатар ... ... ... ... ... деп түсіндіріледі.
2.2 Кредиттік портфель сапасының динамикасы
2009 жылдың жəне 2010 жылдың бастапқы үш тоқсанының ... ... ... ... ... өсу ... - 7,6%, 2010 ... 9 айының қорытындысы бойынша - шетелдің ... ... ... ... 50% астам) банктер алда болды. Шетелдік банктердің кредиттік белсенділігінің жоғары болуы, ең алдымен, осы банктердің негізгі компаниялар тарапынан ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің жиынтық жарғылық капиталына шетелдік қатысу үлесі 2009 жылы айтарлықтай азайды, бұл бірқатар банктерді мемлекеттің есебінен қосымша ... ... ... ... Мəселен, банктердің жиынтық жарғылық капиталына шетелдік қатысу үлесі 2008 ... ... ... бойынша 47,8%-дан 2010 жылдың үшінші тоқсанының аяғында 14,0%-ға дейін төмендеуі болды.[18,б.12]
Сурет 5. Банктер топтары бойынша несие ... өсу ... ... алғанда, Қазақстандағы шетелдік банктер неғұрлым сапалы заемшылармен жұмыс істегенді жөн ... ... ... ... кезеңде банктердің осы тобының шеңберінде проблемалық заемдар үлесінің барынша тез өскені байқалды: 2010 жылғы ... ... ... ... ... ... 5-ші ... күмəнді жəне үмітсіз заемдардың үлесі 14,5% болды (2007 жылдың аяғында - 2,9%). ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайда 2008 жылы шетелдік банктердің санындағы ... ... ... ... ... тəуекелді кредиттердің - тұтынушылық, ипотекалық жəне құрылыс компанияларына берілетін заемдардың айтарлықтай ... ... АТФ ... ... ... ...
2009 жылғы 3-тоқсанның аяғынан бастап 2010 жылғы 3-тоқсанның аяғына дейінгі аралықтағы кезенде банктерді 90 күннен асатын ... ... ... ... ... квартильдік бөлудің өзгеруі кредиттік портфель сапасының нашарлау үрдісі банктердің көбіне қөзғау салғандығын айғақтайды. Мәселен, бірінші және екінші квартильдегі 17 банктің ... ... ғана ... ... ... ... Бұл ... 90 күннен астам мерзімі өткен заемдардың үлесі бір ғана ірі ... ... ... ... түр (2010 ... ... аяғында 7,6%). Ірі банктердің көпшілігі көрсетілген кезеңнің ішінде 3 ... 4 ... ... ... ... ... қайта құрылымдалған банктер де бар. [19,б.23]
2-кесте мәліметтеріне қарап барлық квартильдер мәндерінің өскенін атап айту қажет, яғни кредиттік портфель ... ... ... жекелеген ірі банктерде ғана емес, жүйелік сипаты айқын көрінеді.
Кесте 2
90 күннен астам мерзімі өткен ... бар ... ... ... үлесі бойынша өту матрицасы
01.10.2009
01.10.2010
01.10.2010
1-квартиль
2-квартиль
3-квартиль
4-квартиль
1-квартиль
1,14%
2,12%
7
1
1
0
2-квартиль
6,68%
7,58%
2
5
1
0
3-квартиль
14,24%
19,14%
0
1
3
4
4-квартиль
56,72%
69,54%
0
1
3
4
Несие портфелі сапасының банк жүйесі бойынша біріктірілген ... 2010 жылы ... ... ... үш ... ... ... кезде айтарлықтай бұрмаланатынын атап айту қажет. Мәселен, осы банктердің портфелідеріндегі проблемалық заемдардың үлесі (5- санатты күмәнді және үмітсіз заемдар) ... әр ... ... ... ... салалық бағыттарына байланысы заңды тұлғааларға заемдар портфелінің 41,7%-дан 87,1%-ға дейін және жеке тұлғаларды кредиттеудің әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай егер проблемалық банктер тобын және салыстырмалы түрде алғанда шағын банктерді қараудан алып тастайтын болсақ, онда 5-санатты күмәнді және ... ... ... ... ... ... осы ... несие портфелінде 25,8% құрайды. Бұл ретте проблемалық кредиттердің неғұрлым көп шоғырлануы экономиканың мынадай салалрына тисілі болады: қаржы ... ... ... ... (28,8%), ... ... операциялар (20,7%), сондай-ақ ипотекалық кредиттеу (31%).
Кесте 3
Сала бойынша проблемалық заемдардың ... ... ... ... ... несие портфеліндегі үлесі, 01.10.2010 ж.
Саланың (сегменттің) атауы
1-топ
2-топ
3-топ
Сауда
76,69%
17,43%
9,56%
Тау-кен өндіру өнеркәсібі
62,63%
19,50%
2,35%
Өңдеуші өнеркәсіп
66,20%
18,14%
8,87%
Ауылшаруашылығы
67,28%
8,50%
3,81%
Көлік және байланыс
41,73%
12,57%
5,47%
Құрылыс
87,08%
28,77%
16,62%
Жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... басқалар
76,42%
14,06%
4,84%
Ипотекалық тұрғын үй заемдары
29,51%
31,00%
5,38%
Тұтынушылық заемдар
38,87%
21,64%
8,39%
Жеке тұлғалар бойынша басқалар
54,24%
22,66%
6,88%
Орташа ... ... ... сала ... проблемалық заемдардың банктер топтары бойынша саладағы проблемалық ... ... ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай олардың ең көп үлесі экономиканың құрылыс және сауда салаларына тиесілі.[19,б.26]
Ескерту: 1) ЕДБ 1-тобына БТА Банк, Альянс банк және ... ... ... ... ... ... үлесі
негізінде бөлінеді: 2%-дан көбі - 2-топ және 2% азы- ... ... ... ... ... және ... ... тұрады.
Сурет 6. Сала бойынша проблемалық заемдардың банктер топтары бойынша саладағы проблемалық заемдардың жалпы көлеміндегі үлесі
Банктердің ... ... ... ... ... шоғырлану деңгейі жеткілікті деңгейде ықпал етеді, бұл ретте 2010 жылы осы ықпал деңгейінің ... ... атап айту ... ... ... банктердің үмітсіз заемдарындағы 25 ірі заемшының үмітсіз заемдары 2010 жылдың үшінші тоқсанының аяғында 32,5% болды (2010 жылдың ... ... ... аяғында 33,8%) -сурет.
7-суретте көрсетілгендей сондай-ақ 2010 жылдың екінші тоқсанында орын алған, сыртқы борышты ... ... ... өткен банктердің кепілдерді қайта бағалауы және шығындарды тануы себебі бойынша болған ... ету құны ... ... сомасының несиес портфеліне катынасының төмендеуін атап айту қажет.
Ескерту: * - Ірі заемшыларға берілген заемдар бойынша ақпарат "HSBC Банк ... АҚ ЕБ ... ... 7. 25 ірі ... проблемалық заемдарының ЕДБ проблемалық заемдарындағы үлесі
Тұтастай алғанда, провизиялардың жиынтық несие ... ... ... ... қолданылатын провизияларды есептеуге қойылатын талаптарға байланысты несие портфелінің сапасымен корреляцияланады.
Сурет 8.Қамтамасыз ету құнымен және қалыптасқан ... ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, 2010 жылдың үшінші тоқсанының аяғында бұл арақатынас 32,75% болды.
2010ж.1 қаз.жағдай бойынша 1-топқа ... ... 3 банк ("БТА ... АҚ, ... ... АҚ, "Темірбанк" АҚ), 2-топқа нарықтық үлесі қоса алғанда 2% дейін болатын банктер (қайта құрылымдалған 3 банкті ... ... ... ... 2% ... және 0.10% кем ... ... жылғы жағдай бойынша ипотекалық ұйымдар активтерінің жиынтықмөлшері 122,8 млрд. теңгені құрады, бұл өткен жылғы осыған сəйкес кезеңменсалыстырғанда 42,5 млрд. ... ... ... ... ұйымдар активтерінің жалпы сомасында ең көп үлесті заңды тұлғалармен жеке тұлғаларға берілген заемдар алады - 62,6% (76,8 ... ... бұл ... ... - 18,7% (23 млрд. теңге), ... ... ... - 11,3% (13,9млрд. теңге), басқа банктерде орналастырылған салымдар - 5,1% (6,3 млрд. теңге) болды.
01.01.2011 ... ... ... ипотекалық ұйымдардың жиынтық кредиттікпортфелі 2010 жылдың басынан бастап 8,4 млрд. теңгеге немесе 12,3%-ға ұлғайып, 76,8млрд. ... ... ... ... ... сапасы құрылымында стандарттыкредиттер үлесінің ұлғаюын байқауға болады. Осылайша, 01.01.2010 жылғы ... ... ... ... 72,5%, ал ... жылғы жағдай бойынша - 82,7% келді. Күмəнді кредиттер үлесі 16,8%-дан 8,8%-ға дейін төмендеді. Сондай-ақ,үмітсіз кредиттердің ... ... ... ... ... атап кету ... 2010жылдың басымен салыстырғанда үмітсіз заемдардың абсолюттік мəніндегі сомасы 0,8млрд. теңгеге кеміді
Кесте 4
ҚР ... ... ... ... ... ... үй заемдары бойынша мәліметтер (млрд. теңге)
Күні
Кепіл құнына қатысты заем сомасы кепіл құнының 50% аспайтын ипотекалық тұрғын үй заемдары
Кепіл ... ... заем ... кепіл құнының 60% аспайтын ипотекалық тұрғын үй ... да ... ... үй ... сонымен қатар, заем құнының қамтамасыз ету құнынан арақатынасы ... ... ... үй ... ... ... отырып. LTV жоғары мәнді заемдардың айтарлықтай басым ... атап ... ... бұл ... ... ... ... баға өлшемдері жағдайында кепілдік қамтамасыз етуді іске асыру қажет болған жағдайда айтарлықтай шығын тәуекелі болып табылады. ... Бұл ... және одан әрі орта баға деп ... 4 ... ... ... жаңа үлгідегі үйді сату және жайлы емес, жайлы және элиталық тұрғын үйлерді қайта сату
Сурет 9. Тұрғын үйдің орташа ... бір ... метр үшін мың ... ... ... 2009 ... 3 тоқсаннан бастап заемдардың айтарлықтай бөлігін қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру байқалады. Сонымен бірге 2009 жылдың ортасында ... орын алып ... ... 2010 ... 3 тоқсанға дейін) жылжымайтын мүлік бағасынынайтарлықтай төмендеуі 2008- 2010 ... ... ... ... ... ... алып кеген факторлардың бірі болып табылды.
Көптеген банктердің кепілде ... ... ... ... және ... ... бойынша саясаты жылжымайтын мүлік бағасының өзгеруі мен LTV көрсеткішінің өзгеруі ... ... ... ... ... ... несие портфелінің сапасын басқару мақсатында несие портфелін қайта құрылымдауға белсенді түрде жүгінеді.
10-суреттен көріп отырғанымыздай ... ... ... ... ... ақпаратқа сәйкес 2010 жылдың 3 тоқсанының аяғында заңды тұлғалардың қайта құрылымдалған портфеліндегі ... ... 28% жеке ... ... - 16%. Жеке тұлғаларға заемдар портфелінің ... ... ... ипотекалық заемдарға қатысты неғұрлым қарқынды қолданылады.
Сурет 10. Қайта құрылымдалған заемдар портфелі
2010 жылдың 3 ... ... жеке ... ... ... ... ... кредит үлесінің мәні 51% таң болды. Тұтынушылық кредиттерді қайта құрылымдауға қатысты алатын болсақ, ол барынша баяу карқынмен жүреді (2010 ... 9 ... ... ... 11. ... ... ұсынылған өлшемдердің құрылымы
11-суреттен көріп отырғанымыздай қайта құрылымдаудың негізгі ... ... ... табылады: мерзімі өткен берешекті өтеу бойынша кейінге қалдыруға беру (46% ) және кредиттің жалпы мерзімін ұзарту және ... ... ... (31% ). ... ... ... ... заемдар көлемінің өсуіне осы заемдарды баланстан сесптен шығару көлемінің ... ... да ... ... ... ... баланстар есептен шығарылған заемдар көлемінің ұлғаюы ең алдымен, осы заемдары сеситен шығарудың қарқындылығы және сыртқы борышын қайта құрылымдау барысындағы ... ... ... ... ... жүргізілді. Тұтастай алғанда банктер жүйелік деңгейде порблемалық заемдарды баланста ұстау саясатын ұстанады, бұл проблемалық заемшылар дефолтынан кейін банктерге өтетін кепілге ... ... ... тетіктерінің болмауымен және қазіргі кезге дейін провизияларды қалыпына келтіруден ... ... салу ... ... отырғанымен түсіндіріреді.
Сурет 12. Баланстан тыс есептен шығарылған кредиттердің жиынтық ... ... ... қатар мынаны атап өту қажет, ірі банктер портфелінің сапасы 2009 жылдың қорытындысы ... ... ... ... ... 5-ші санатты күмəнді жəне үмітсіз заемдардың үлесі 8,5%-дан 22,5%-ға дейін өсті. Бұл ретте, егер 2009 жылы дағдарыстың өткір ... ... ... ... ... ... сапасын қайта құрылымдау арқылы басқарса, 2009 жылдың бірінші жартысында проблемалық жəне əлеуетті проблемалық заемдарға қайта құрылымдауды жүргізуге арналған ресурс айтарлықтай ... ... ... салдары - ірі банктер портфелінің сапасы күрт құлдырап кетті, оның ... 2010 жылы ғана ... ... ... ... жəне ... ... кредиттік портфелі сапасының нашарлауы айтарлықтай аз көрініс тапты: 2010 жылдың үшінші тоқсанының аяғындағы жағдай бойынша банктердің осы ... ... ... 5-ші ... ... жəне ... заемдардың үлесі 10%-дан аз болды.
Банктердің осы тобындағы кредиттік портфель сапасының нашарлау қарқыны дағдарысқа дейінгі кезеңде қарқынды кредиттік ... ... ірі ... шағын банктермен салыстырғанда латенттік тəуекелдердің айтарлықтай үлкен көлемін өзіне қабылдауынан айтарлықтай төмен ... ... жылы ... ... ... үш ... ... алатын болсақ, олардың кредиттік портфелінің жиынтық көлемі үмітсіз заемдарды баланстан есептен ... ... ... ... ... ... егер 2009 жылдың аяғында банктердің осы тобының жиынтық портфеліндегі 5-ші санатты жəне үмітсіз заемдардың үлесі 75,3% құраса, 2010 ... ... ... ... 68,6%-ға дейін төмендеді. Жүйе бойынша тұтастай алғанда, проблемалық заемдардың неғұрлым көп бөлігі банктердің осы тобының кредиттік портфеліне шоғырланғанын атап айту ... ... ... ... ... жылдар бойынша кешенді талдау
01.01.2011 жылғы жағдай бойынша жиынтық кредиттік портфель құрылымындастандартты кредиттердің үлесі 58,1%-ды, күмəнді кредиттердің үлесі 30,4%-ды, үмітсізкредиттердің ... ... ... ал ... ... ... ... стандарттыкредиттердің үлесі 80%-ды, күмəнді кредиттердің үлесі 13,9%-ды жəне үмітсізкредиттердің үлесі 6,1%-ды құрады.
Кредиттік ... ... ... ... ... ... 80%-дан 58,1%-ға дейін азайып, оған сəйкес күмəнді жəнеүмітсіз заемдардың үлесі ... атап ... ... жыл бойы ... ... қысқару үрдісі жалғасып келді. Банксекторының кредиттік белсенділігін тоқтататын негізгі факторлар кредиттік портфельсапасының төмен болуы, сондай-ақ əлеуетті заемшыларға қатаң ... қою ... 13. ЕДБ ... ... ... ... 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша банк секторының жиынтық несиелік портфелі жыл басынан 5,9%-ға немесе 573,0 ... ... ... 9 065,9 ... ... ... жылғы 1 қаңтарға банк секторының несиелік портфеліне нақты жалпы сомасы 2 805,5 млрд. ... ... ... қалыптастырылды, бұл жиынтық несиелік портфельдің 30,9% құрайды. Сонымен, банк секторында провизиялау деңгейі айтарлықтай болып қалуда.
2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша ... ... ... ... ... ... ... жəне шартты міндеттемелерді жіктеу талаптарына сəйкес провизияларды қалыптастыру бойынша мынадай мөлшері қолданылады:
Стандартты - 0%, ... - 5%; ... - 10%, ... - 20%, 4-санат - 25%, 5-санат - 50%, ... ... 14. ... портфель сапасы жөніндегі мəліметтер (%-бен)
14-суреттен көріп отырғанымыздай кредиттік портфельдегі ... ... ... ... ... ... ... қарамастан күмəнді заемдардың үлесі бір жылда 9,6 ... ... жыл ... 53,6% ... ... ... ... заемдардың 26,4%-ға дейін шамалы өсуі байқалады.
2011 жылғы 1 ... ... ... ... ... құрылымында елеулі өзгерістер байқалған жоқ. Бұрынғыдай, негізгі үлесті заңды тұлғаларға берілген заемдар алады (кредиттік портфельдің 62,5%), жеке тұлғаларға берілген ... ... ... ... 19,8% ... жəне ... жəне ... кəсіпкерлік субъектілеріне берілген заемдардың үлесі 15,8% құрады.
Кесте 5
Кредиттік портфельдің құрылымы
Көрсеткіштің атауы
01.01.2010
01.01.2011
млрд. теңге
жиынтығына ... ... ... ... %
Заңды тұлғаларға
6 285,4
65,2
5 667,8
62,5
Басқа банктерге және банктік емес ұйымдарға
167,2
1,7
156,6
1,7
Жеке тұлғаларға үйді ... ... және ... салуға
949,7
9,9
848,6
9,4
Жеке тұлғаларға тұтынушылық мақсаттарға
736,6
7,6
823,8
9,1
Жеке тұлғаларға басқа заемдар
191,4
2,0
122,4
1,3
Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне
1 250,4
13,0
1 432,0
15,8
операцияларына
58,2
0,6
14,7
0,2
Кредиттік портфель жиынтығы
9 638,9
100,0
9 065,9
100,0
* - ... ... ... ... ... ... ескере отырып берілген;
** - ақпарат орташа кəсіпкерлік субъектілеріне берілген заемдарды ескере отырып берілген.
Өткен жылы ішінде жұмыс істемейтін заемдар 3560,9 ... ... ... ... 2011 ... 1 ... жағдай бойынша 2 954,4 млрд. теңге құрады.
Негізгі борыш жəне (немесе) есептелген сыйақы бойынша 90-нан ... ... ... ... бір жыл ішінде 113,1 млрд. теңгеге немесе 5,5%-ға өсіп, 2 153,4 млрд. теңгеқұрады.
Сурет 15. ЕДБ кредиттік ... ... ... ... динамикасы (%)
15-суретте көрсеткеніміздей кредиттік портфельдегі жұмыс істемейтін заемдардың үлесі ... ... ... ... дейін төмендеді. 90-нан астам күнге мерзімі өткен берешегібар заемдардың үлесі 21,2%-дан 23,8%-ға ... ... ... ... істемейтін заемдарды жəне негізгі борыш жəне (немесе)есептелген ... ... ... ... күнге мерзімі өткен берешегі бар заемдардынесиелік портфель бойынша қалыптастырылған провизиялармен жабудың айтарлықтайжоғары деңгейі ... ... ... ... ... ... несиелікпортфель бойынша қалыптастырылған провизиялармен жабу деңгейі 2011 жылғы 1қаңтардағы жағдай бойынша 95,0% құрады (2010 жылғы 1 ... - 103,0%). ... жəне ... ... ... ... 90-нан астам күнге мерзімі өткенберешегі бар заемдарды несиелік портфель бойынша қалыптастырылған провизияларменжабудың деңгейі 130% құрады.
2010 жылы экономикаға берілген ... ... ... 128,2 млрд. теңгегеазайды жəне 201 қаңтардағы жағдай бойынша 7 271,1 млрд. теңге құрады. Экономикағаберілген кредиттердің жиынтық ... ... ... 80,2% ... ... ... ... қараған кезде, өткен жылдың басындағыдай, экономикасалаларын кредиттеу құрылымында негізгі үлесін сауда салаларына - 26,2% ... - 25,4% ... ... ... ... ... салаларын кредиттеуқұрылымында қомақты үлесін өндірісті емес саласы (23,3%) мен өнеркəсіп (14,5%) ... ... ... ... ... ... атауы
Барлығы
о/і Қазақстан Республикасының резиденттері еместері
Барлығы
о/і Қазақстан Республикасының ... ... ... үлесі,%
млрд.
теңге
жиын-тығына үлесі,%
млрд.
теңге
жиын-тығына үлесі,%
Құрылыс
1979,5
26,8
683,8
38,2
1844,5
25,4
493,4
37,3
Сауда
1979,5
26,8
431,9
24,1
1901,4
26,2
247,9
18,8
Өндірістік емес сала
1746,5
23,6
387,8
21,7
1697,7
23,3
352,2
26,6
Өнеркәсіп
1076,6
14,5
253,3
14,2
1055,1
14,5
202,2
15,3
Ауыл шаруашылығы
302,1
4,1
25,4
1,4
339,4
4,7
18,2
1,4
Көлік
212,8
2,9
5,5
0,3
211,9
2,9
6,9
0,5
Жеке кәсіпкерлік
47,5
0,6
1,4
0,1
172,9
2,3
0,6
0,1
Байланыс
54,8
0,7
0,5
0,0
48,2
0,7
0,4
0,0
Экономикаға кредиттер
7399,3
100,0
1 789,6
100,0
7 271,1
100,0
1 321,8
100,0
Банк секторының кредиттік портфелінің ... ... ... ... ... ... ... портфель сапасы 2011 жылғы 1 қаңтардағыжағдай бойынша біраз жақсарды. Мысалы, экономиканың барлық секторлары бойыншаүмітсіз заемдардың үлесі азайды, стандартты ... ... ... ... жылғы 1 қаңтарға экономиканың ең осал секторы бұрынғыдай құрылысболып қалуда: стандартты заемдардың үлесі 11,8% құрады, күмəнді - 53,2% жəне ... (2010 ... 1 ... ... ... ... ... үлесі 12,6% құрады, күмəнді - 41,0%, үмітсіз - 46,4%).
Кесте ... ... ... ... ... ... бойынша жіктеу
Стандартты
Күмәнді
Үмітсіз
жиынтығы
2010 ж
2011ж
2010 ж
2011ж
2010 ж
2011ж
Құрылыс
12,6
11,8
41,0
53,2
46,4
35,0
100
Сауда
31,6
39,0
32,6
43,5
35,8
17,5
100
Өнеркәсіп
32,1
35,6
39,3
47,5
28,6
16,9
100
Ауыл шаруашылығы
39,1
55,7
32,0
33,7
28,9
10,6
100
Көлік
33,7
41,7
49,8
47,8
16,5
10,5
100
Байланыс
37,8
39,6
51,1
54,1
11,1
6,3
100
Басқалар
27,8
26,5
45,9
55,2
26,3
18,3
100
Жалпы экономика бойынша
26,1
29,2
39,7
49,3
34,2
21,5
100
7-кестеде қамтамасыз етудің түрі бойынша банктік заемдар ... ... ЕДБ ... ... ... ... ЕДБ беретін кредиттерініңжылжымайтын мүлік секторында шоғырлануы дəлелдейді. Қаралатын ... ... ... ... мүліктің негізгі түрі болып қалады, бұл банксекторының жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ұйымдардың кредиттік портфелінің сапасы құрылымында стандарттыкредиттер үлесінің ұлғаюын байқауға болады. Осылайша, 01.01.2010 ... ... ... ... үлесіне 72,5%, ал 01.01.2011 жылғы жағдай бойынша - 82,7% келді. Күмəнді кредиттер үлесі 16,8%-дан 8,8%-ға дейін төмендеді. Сондай-ақ,үмітсіз ... ... ... кезеңде 8,5%-ды құрағанын атап кету керек. 2010жылдың басымен салыстырғанда үмітсіз заемдардың ... ... ... ... ... ... ұйымдардың жиынтық міндеттемелерінің мөлшері 2010 жылдыңбасымен салыстырғанда 29,8 млрд. теңгеге немесе 48,3%-ға ұлғайды жəне 01.01.2011жылғы жағдай ... 91,5 ... ... ... ... өсу ... шығарылған бағалы қағаздардың 2,2 есе өсуі болып отыр.
Кесте 8
Банктік заемдар қамтамасыз ету түрі бойынша (млрд. теңге)
Көрсеткіштің атауы
01.01.2010
01.01.2011
өзгеріс, %
барлығы
о/ішетелдік
валютада
барлығы
о/ішетелдік
валютада
барлығы
о/ішетелдік
валютада
Ипотекалық (жылжымайтын ... ... ... ... ... ... бойынша салым
кепілдігіне берілген заемдар
89,7
36,3
107,3*
42,0*
-81,3
-96,4
Кепілдікке жəне/немесе кепілдемеге берілген
заемдар
689,6
461,9
922,1
519,0
33,7
12,4
Басқа қамтамасыз етуге берілген заемдар
4302,3
2629,7
2005,9
1053,5
-53,4
-59,9
Бланктік заемдар
771,1
489,8
645,6
316,1
-16,3
-35,5
Көпкепілдікті
-
-
2124,0
1127,8
-
-
Кредиттік портфель жиынтығы
9638,9
5516,6
9065,9
4553,2
-5,9
-17,5
*- салым ... ... ... заем ... ... мәліметтері бойынша 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жылжымайтын мүліккепілдігіне берілген ипотекалық заемдар қаралатын ... ... ... 3 ... ... құраған. Жылжымайтын мүлік кепілдігіне берілгензаемдардың кредиттікпортфельдегі үлес салмағы 2010 жылы 3,3 пайыздық тармаққа төмендеп, 2011 жылғы 1қаңтардағы жағдай ... 36,0% ... 16. ... ... ... ... көріп отырғанымыздай өткен жылы тұтынушылық мақсаттарға берілген кредиттер 87,2 ... ... ... 2011 ... 1 қаңтардағы жағдай бойынша 823,8 млрд. теңгеқұрады.
Тұтынушылық мақсаттарға берілген кредиттердің үлесі жыл басынан 1,5пайыздық тармаққа өсіп, 2011 ... 1 ... ... ... 9,1% ... ... ... қарай келе, өткен жылдың жыл басыменсалыстырғанда стандартты кредиттердің 13,2%-ға дейін 4,6 пайыздық тармаққа азайғанынатап көрсету керек, бұл ретте үмітсіз кредиттердің ... ... ... ... ... 1 қаңтардағы жағдай бойынша ипотекалық тұрғын үй заемдары біржыл ішінде 137,1 млрд. теңгеге немесе ... ... 709,7 ... ... ... ... ЕДБ кредиттік портфеліндегі ипотекалық тұрғын ұй заемдарының үлесі 7,8%құрады.
Сурет 17. Ипотекалық тұрғын үй заемдарының сапасы
17-суреттен көріп ... жыл ... ... стандартты кредиттердің үлесі 23,7%-дан 14,7%-ғадейін қысқарды, күмəнді ... ... ... ... дейін өскен. Бұл ретте,үмітсіз заемдардың үлесі 1,8 пайыздық тармаққа қысқарды жəне 2011 жылғы1 қаңтардағы жағдай бойынша 12,3% құрады.
18-суретте көрсетілгендей ... ... ... еместеріне берілген заемдар жалпыкредиттік портфель көлемінде өткен жылдың басындағы 14,8%-ға қарсы 18,7%-дықұрады. Бұл ретте, ... ... ... ... ... заемдардыңүлесі Қазақстан Республикасының резиденті еместеріне қойылатын талаптардың жалпыкөлемінде 67,6%-ды құрады (01.01.2010 жылғы жағдай бойынша - 97,2%).
Сурет 18. ... ... ... ... кредиттеу
Ресей Федерациясы, Виргин аралдары (Британия), Люксембург, Кипр,Нидерланды, Ұлыбританияның Біріккен ... ... ... ... жəнеСейшелдер негізгі заемшы елдер болып табылады.
Сурет 19. Қазақстан Республикасының резидент еместеріне берілген заемдардың елдер бойыншақимасындағы кредиттік портфеліндегі үлесі ... ... ... Қазақстан Республикасының резидент еместеріне берілген заемдардың елдер бойыншақимасындағы кредиттік портфелінде ең көп үлес Ресей Федерациясына, ал ең аз үлес ... ... ... ... ... 01.01.2011 жылғы жағдай бойынша кредиттік бюро ақпаратты беру туралы жəне(немесе) кредиттік есепті алу туралы 104 шарт, оның ішінде: 42 шарт - ... 24 шарт - банк ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдармен, 38 шарт - ақпаратты беру шарттары негізінде өзге тұлғалармен (лизинг компанияларымен,микрокредиттік ұйымдармен) жасады.
01.01.2011 жылы ... ... ... ... 3 933 148 ... ... оның ішінде жеке тұлғалар бойынша 3 883 475 кредиттік тарих жəне ... ... 49 673 ... ... ... жылы ... ... тарихтардың деректер базасына заем жəнешартты міндеттемелерді беру туралы 10 309 209 шарт ... ... ... оныңішінде жеке тұлғалар бойынша 9 704 935 ... банк ... ... ... ... ұйымдар бойынша 75 260 шарт (жеке тұлғалар бойынша 68 698шарт), ... беру жəне ... ... ... алу туралы шарттар негізіндеөзге тұлғалар бойынша 922 536 шарт (жеке тұлғалар бойынша 919 769 шарт) бойыншаақпарат ... жылы ... бюро ... ... ... базасынан 4769 214 кредиттік есеп берілді, оның ішінде кредиттік тарих субъектілеріне берілгенкредиттік есептердің саны 3 165 болды.
ЕДБ 4 224 940 ... ... банк ... ... ... ... ... 34 258 кредиттік есепті, ақпаратты беру жəне (немесе) кредиттікесептерді алу туралы шарттардың негізінде өзге тұлғалар 506 851 кредиттік есепті ... ... ... нарығын жетілдіру жолдары және даму перспективасы
3.1 2010 жылы қаржы ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... Заңы Агенттік дағдарыс құбылыстары орын алған жағдайда қаржылық ... ... ... мен ... құқықтарын қорғау жүйесін жетілдіру, ипотекалық кредиттер арқылы тұрғын үй сатып алатын азаматтардың əлеуметтік мүдделерін қорғау деңгейін ... ... ... қызметтердің сапасы мен олардың халықаралық стандарттарға сəйкестігін арттыру мақсатында Қазақстан Республикасының Заңын (бұдан əрі - ... ... беру ... бойынша Заң) əзірледі.
Ипотекалық кредит беру мəселелері бойынша Заңның негізгі ... ... ... ... Республикасының заңнамалық актілерінде айқындалған жағдайларды қоспағанда, банктік заем ... ... бір ... тəртіппен өзгертуге тыйым салуды енгізу;
2) банктік заем шартында шарттың қолданылу ... ... ... ... ... ... ... тізбесін міндетті түрде көрсетілуі, жаңа комиссиялық ақыларды енгізуге ... ... ... ... ... өтеу ... таңдау құқығын белгілеу;
4) Агенттікпен келісім бойынша Қазақстан ... ... ... құқықтық актісінде кредитордың заем беруге жəне заемға қызмет ... ... ... ... барлық комиссия түрлері жəне өзге де төлемдерікіретін жылдық тиімді сыйақы ставкасының шекті мөлшерін белгілеу;
5) микрокредиттік ұйымдар мен кредиттік ... заем ... ... ... ... ... ... енгізу;
6) банктік заем шарттары бойынша кез келген валюталық баламаға байланыстытөлемдерді индекстеуге тыйым салуды енгізу;
7) ... заем ... ... ... ... жəне т.б. ... ... мөлшерін шектеу;
8) кепіл мүлігін сату қажет болған ... ... ... ... ... кепіл беруші жеке тұлғаның ипотекалық тұрғын үй заемы бойынша тиістімемлекеттік органда белгіленген мерзімде ... ... ... мүлікті соттан тыстəртіпте сатудан жазбаша бас тартуы бар болғанда осындай сатуға тыйым салуды енгізу;
10) микрокредиттік ... мен ... ... ... үй ... ... үй ... жер телімі болып табылатын кепіл мүлікті соттан тыссатуына тыйым салуды белгілеу;
11) кепіл ұстаушы ... ... ... беруші ұсынған сатып алушыға соттантыс тəртіпте сатуы тиіс болатын жағдайларды ... ЕДБ мен банк ... ... ... жүзеге асыратын
ұйымдардың төлеуге қабілетсіз заемшыларға қатысты берешекті өндіріп алу ... ... ... ЕДБ мен банк ... ... ... жүзеге асыратын
ұйымдардың заемшының, кепіл берушінің сақтандыру ұйымын жəне (немесе)бағалаушыны таңдау құқығын шектеуіне тыйым салуды енгізу;
14) Агенттіктің банктік ... ... жəне ... клиенттердің өтініштерінқарау тəртібін, сондай-ақ банктік заем шартының міндетті талаптарының ... ... ... ... ... ... ... ірі мəмілелерді жəне жасалумүдделілігі бар мəмілелерді жасау кезінде ... ... ... ... қабылдағаншешімдері үшін дербес жауапкершіліктерін анықтау арқылы олардың жауапкершілігінкүшейту;
16) акционерлік қоғамдардың лауазымды ... ... ... орындау барысында басшылыққа алуы тиіс негізгі принциптерді анықтау;
17) қоғамның акционерлеріне лауазымды тұлғалардың ірі мəмілелерді жəне/немесежасалу мүдделілігі бар ... ... ... шешім қабылдау нəтижесінде қоғамғакелтірілген шығынды өтеу туралы шағым-талаппен сотқа жүгіну ... беру ... ... ... қоса ... ... ... оның ішіндеинституционалды инвесторлардың мүдделерін қорғау мақсатында Ипотекалық кредитберу мəселелері ... ... ... заемдарды қайта құрылымдау мүмкінболатын жағдайлар көзделген.
Сонымен бірге, Агенттік ЕДБ қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатындаИпотекалық кредит беру мəселелері бойынша Заңның аясында ... ... ... ... ... ... ұйымдарды кредиттеуге тыйым салудыбелгіледі.
Сонымен қатар, банктердің жəне ... ... ... ... ... ... бойынша банктік омбудсман институтын енгізуИпотекалық кредит беру мəселелері бойынша Заңның ... ... бірі ... ... 2011 жылғы 10 ақпанда Ипотекалық кредит беру мəселелерібойынша Заңға қол қойды.
3.2 Несиелік ... ... ... портфелді басқару- бұл банк қабылдауға дайын болып отырған тәуекел түрлерінің ... ... және ... ең ... ... ... анықтауды талап ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Несиелік портфелді басқаруды іске асырудың ортақ алғышарттары:
1. нақты ... ... мен ... ... үшін ... ішкі ... лимитін белгілеу;
2. несиелік рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз алушылардың тәуекел деңгейін көрсететін ... ... ... ... ... ... салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
4. төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау;
5. жоғарғы тәуекелі бар ... ... ... саясатты қатаңдату;
6. несиеге баға белгілеу саясатын дайындау.
Көптеген банктердің банкротқа ұшырауларын зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... ... болыуы куәландырады.
Несие саясатының жақсы дамуы және процедурасы, портфельді сауатты басқару, несиелерді нәтижелі басқару, осы ... ... ... ... ... ... ... басқарудың маңызды элементтері болып табылады. Дегенмен көптеген банктер өңделген несие басқаруларын және несие тәуекел процестерін тиімді жайғастыра алмайды. ... да олар ... ... ... ... ... ... қалады. Бұл өз кезегінде несиелерді сапалы басқару үшін обьективті қиындықтардықтардың бар болуын куәландырады және ... ... ... ... ... ... ... өзінің барлық тәуекелдерін бағалай отырып, шамадан тыс ... ... ... ... Осы ... ... әр ... болып келеді: несиені төлеу қабілеттілік тәуекелі, проценттік, сауда, географиялық, саяси, операциялық тәуекел. Банк басшылығы осы тәуекел мөлшерлерін ... ... және ... сол ... ... тәуекел мөлшеріне шектеу қоюы тиіс. Кез-келген банктің несие портфелі күнделікті реттеліп отыруы керек, себебі портфель сапасы  тәуекелділікті бағалауға және банк ... үшін ... ... ... сапасына қарай топтау және талдаудың маңызы зор. Несиенің сапасы деп сол несиеге тиісті ... ... ... айтылады. Несие сапасының көрсеткішінің деңгейі несиелік тәуекел деңгейіне кері пропорционал (несие сапасы қаншалықты ... ... ... оның ... ... және керісінше) болып келеді. Бұл жерде несиелік ... ... ... ... ... банктің несиелік портфелінің көрсеткіштерінен айырмашылығы - бұл банктің берген несиелері бойынша анықталатын ... ... ... ... ... ... ... портфель құрылымын және несиенің әр категориясы бойынша проблемалық, мерзімі өткен, үмітсіз несиелерді біле отырып, банк ... ... ... ... ... бағытталатын шаралар қатарын жүзеге асыруға мүмкіндікке қол жеткізеді.
Сондай шаралардың бірі несиелік тәуекелді жабуға арналған резерв құру. Несиелік ... ... ... резерв банк қызметіндегі несиелік тәуекелмен байланысты арнайы ... ... ... ... ... ... резерв банктің шығысында жататын аударымдар негізінде құрылады. Несиелік тәуекелді жабуға арналған резерв тек қана клиенттің ссудалық қарыз бойынша өтелмеген ... ... ... ... ... ... мен ... арттыру, кредиторлар мен банк салымшыларының мүдделерін қорғау мақсатында ҚР Ұлттық ... ... 16 ... 2002ж №465 ... ... ... шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру туралы" ережесін бекітті. Бұл ереженің ... - ... ... банктердің несиелік портфельдерінің сапасы бақыланады, несиелер тәуекел дәрежесіне қарай жіктелінеді және ... ... ... ... ... провизиялар құрылады. Сол ережеге сәйкес тәуекел дәрежесіне қарай несиелер былай жіктелініп, оларға қарсы ... ... ... ... ... - ... уақыты жетпеген, қайтарылымында ешқандай күмән жоқ несиелер;
2. Күмәнді несиелер - ... ... ... ... ... бар ... күмәнді 1-категория -қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін кешіктірілген, қайтарылу мерзімі бір рет ... ... ... ... ... ... білдіреді. Мұндай несиенің түрі бойынша негізгі қарыз сомасынан 5% мөлшерінде провизия ... ... ... - ... ... 30-60 күнге кешіктірілген, мерзімі бір реттен ұзартылған, банк үшін тәуекел тудыратын несиені ... ... ... сомасы 20% мөлшерінде.
В) күмәнді 3-категория - қайтарылу мерзімі 60-90 күнге дейін ... ... ... рет ... банк үшін ... ... ... айтамыз, провизия сомасы 20% көлемінде.
Г) күмәнді 4-категория ... ... 90-120 ... ... ... бірнеше рет ұзартылған, банк үшін үлкен тәуекел тудыратын несие, провизия сомасы 25% сомасында.
Д) күмәнді ... - ... ... 120-150 ... ... қайтарылу мерзімі бірнеше рет ұзартылған, тәуекелі банкке жоғары болып келетін, провизия 50% көлемінде құрылған несиелер.
3. Үмітсіз несиелер - ... ... 180 ... дейін және одан жоғары мерзімге кешіктірілген, банк үшін өте қауіпті, яғни пайдасы есебінен жабылатын, 100% ... ... ... несиені айтамыз.
Рыноктық қатынастардың қалыптасуы кезінде ҚР экономикасында капиталы жеткіліксіз әр түрлі меншік формасына негізделген ... ... ... алған ссудаларын өтеу бойынша банк алдында өз міндеттемелерін орындауда 1990 жылы практикаға ... ... ... ... жаңа ... ... болды, ол қарыз алушы ссуданы өтей алмауынан туындайтын жауапкершілікті сақтандыру. Ссуданы сақтандыру несиелік ... ... бір ... ... ... және ол ҚР ... ... заңына сәйкес жүзеге асырылады.
Несиелік тәуекелді өз еркімен сақтандыру туралы сақтандыру компаниясымен келісімге отыру арқылы қарыз алушыға берілетін ... банк өзі ... ... мүмкін.
Сақтандыру объектілері коммерциялық және банктік несиелер, несие бойынша міндеттемелер мен кепілгерліктер бола алады.
Сақтандыру органымен белгіленген тәртіпке сәйкес ... ... ... ... ... ... келісімнің қызмет ету мерзіміне дейін бекітеді, мұндағы ескерілетін жағдай: несиенің ... ... ... ... іске ... ... ... деңгейі мен қарыз алушының несиелік қабілеті, белгілі мерзімде несие өтелмесе ... ... ... орнын толтыру үшін берілген төлемді жүргізеді. Өтеу мөлшері несиенің проценті мен өтелмеген несие сомасының 50 - 90% ... ... ... ... ... ... егер ... алушы төлем мерзімі жеткеннен кейін 20 күн кешіктірілсе сақтандырушының жауапкершілігі туындайды. Осы кезде сақтандырушы банкке (несие ... ... ... ... ... өткеннен кейін 20 күн ішінде жүргізуге тиіс.
Банкке барлық сақтандыру өтемі төленгеннен кейін сақтандырушыға ... сома ... ... ... ... ... ... сақтандыру өтемін төлеуден бас тарта алады, егер сақтанушы:
* Сақтандыру тәуекелі туралы маңызды роль атқаратын жағдай туралы мәлімет дұрыс болмаса;
* ... ... ... оған ... ... ... өтеу бойынша жауапкершілікті сақтандыру операциясы сақтанушы үшін ақылы. Сақтандыру төлемінің мөлшері несиені өтеуге жататын сома негізінде, нақты ... түрі ... ... ... ... мөлшері мен сақтандырушының жауапкершілігі шегінде анықталады.Соңғысы сақтандыру сомасына процент түрінде бекітіледі. Тәуекел деңгейіне байланысты әр түрлі ... ... ... және ... ... ... ... сақтандыру барлық тараптарға өзара тиімді болып табылады. Кәсіпорын  қарыз алушы ... ... өз ... ... банк ... ... ... алады (бірақ олсақтандыру мәмілесінің тікелей қатысушысы болмайды), сақтандырушы сақтандыру тарифі түріндегі ... үшін ... ... ... ... сақтандырушы үшін сақтандырудың бұл түрін көбіне сақтандыру компаниялары жүргізеді. Егер осылармен іскерлік қарым- қатынасқа түссе банктер қаржылық жағдайы мен ... ... ... ... оырып мынадай құжаттарды талап етеді:
* Сақтандыру операциясын жүргізуге арналған лицензия;
* Құрылтайшылық келісім-шарт;
* Қарыз алушының несиені өтемеу ... ... ... ... ... ... ... туралы есеп;
* Банк пайдасына несиені өтемеу тәуекелін сақтандырудың типтік ... ... ... ... ... жарғылық капиталына, сақтандыру жағдайын , мерзімін , қашан және қалай сақтандыру өтемі жүргізілетініне көп көңіл бөлу керек. Көбінесе келісім-шарт ... ... бөлу ... ... ... ... ... шарттарына, банк несиесін өтеу бойынша міндеттемелерге.
Егер сақтанушы келісімін берсе сақтандыру келісім-шарты бекітілгеннен кейін сақтандырушы қайта сақтандыруды жүзеге асыра алады. ... ... ... ... өз ... бір ... ... сақтандырушыға беруіндегі мақсат  сақтандыру компанияларының ... ... ... яғни ... ... ... ... ету мен ірі сақтандыру жағдайынан сақтану үшін. ҚР несиені сақтандыру жаңадан даму ... ... ... ... рөлі ... болып табылады. Мұнда мемлекет өз қызметін ҚР Ұлттық Банкімен ҚР ... ... мен ... ұйымдарын реттеу және қадағалау Агенттігі арқылы жүзеге асады. Ескере кететін жағдай, 2003 ... 31 ... ... ... №1720 "ҚР-ның мемлекеттік басқару жүйесін одан ары жетілдіру туралы" жарлығына сәйкес бірқатар өзгерістер болды: ҚРҰБ реттеу және қадағалау қызметі жаңа ... ... ... ... ... ... ... банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету, қызметіндегі тәуекелді азайту арқылы салымшылардың мүдделерін қорғау мақсатында реттеу мен қадағалауды жүзеге асырады. ... ... ... ... ... мен ... бірнеше себебі бар:
* Банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
* ... ... ... ... ету. ... бір ... ... берілетін несие сомасын шектеу. Мұндағы басты мақсат несиенің бір қарыз алушының қолында шоғырланбауын ... ету және ... ... төмендету болып табылады.
* Жалпы экономикаға әсер етуіне байланысты несиенің кейбір түрлерін шектеу немесе ... ...
* ... ... басқару - оны минимизациялау процесі болғандықтан негізгі 3 кезеңнен ... олар ... ... және банк үшін ... ... тұрады: талдау, болжау, сақтандыру. Несиелік тәуекелді кезең бойынша басқару мына жүйемен жүреді:
* тәуекел мазмұнын және оның пайда болуын ... ... ... ... ... ... ... және көзін анықтау;
* тәуекелді өткізу ықтималдығын бағалау әдісін таңдау;
* тәуекелді сақтандыру әдісін дайындау және таңдау;
* ... ... ... ... ... ... ... міндеттері:
Несиелік тәуекелді бағалау және талдау. Тәуекелді талдау ақпаратының алғышартының бірі сәйкестендіру. Банк әртүрлі ... ... ... шығындарға да көңіл бөле отырып, өзінің барып отырған тәуекелін анықтауы тиіс.
Тәуекел ... ... ... сәйкестендіру мен тәуекел көлемін өлшеу әдісі тығыз байланысты. Тәуекел көлемін сандық сипатта анықтау нақты тәуекел мөлшерін қалыптастыруға және потенциалды ... ... ... ... ... ... Тәуекел мөлшерін және түрін анықтағаннан кейін оны басқару стратегиясы мен әдістемесін дайындау керек. Бұр процесс ... ... ... болуын ескертуге және банктің өтімділігі мен табыстылығына әсер ететін несиелік ... ... ... ... ... ...
Несиелік тәуекелді басқарудың тиімділігін басқару. Несиелік тәуекелді басқару бойынша жүргізілетін шаралардың нәтижесі әрдайым бақылануы тиіс. Бақылау ... ... ... ... ... табуға және талдауға көмектеседі. Тәуекел мөлшері және көлемі уақыт сайын өзгеріп отыратындықтан бақылау несиелік қатынас кезеңіндегі клиенттің ... ... ... және ... кепілін анықтауға көмектеседі.
Несиелік тәуекелді басқару мына көрсеткіштерді басқаруға негізделеді: ссудалық портфель сапасы, ... ... ... ... ... ала ... оның ... мен салдарын анықтау, тәуекелмен байланысты шығындар мөлшерін минимизациялау мен болдырмау ... ... ... және ... ... ... екі ... жүргізіледі:
* несиелік операция технологиясын басқару;
* несиелік тәуекелді басқару.
Несиелік операциялар технологиясын басқару несиелік саясатты ендіру негізінде ұсыныстарды дайындау бойынша ұйымдық ... яни ... ... әр ... ... дайындалған басқару саясаты жүргізілуі тиіс.
Несиелік тәуекелді басқаруда нақты ... ... ... ... ... ... ... резерв құру, несиелік портфелді диверсификациялау, т.б.
Несиелік тәуекелді басқару жүйесі белгілі элементтен тұрады.
Несиелік қызметті қамтамасыз етуді ... ... ... ... ... ... келтіру
Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау және несие ұсынымын ... ... ... ... ... ақпарттық басқару жүүйесі
Лимиттер белгілеу
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Сурет20. Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Осы аталған несиелік тәуекелді басқару элементтерінің ... ... ... ... ... қабілеті, несиелендіру процесін және саясатын анықтау, дұрыс құжаттама жасау.
Негізінде несиелік тәуекелді басқару бірінен соң бірі жүргізілетін процесстер жиынтығы ретінде ... ... ... ... -- ... ... болу ... анықтау.
2-кезең. Несиелік тәуекелді бағалау:
- тәуекелді өткізу мүмкіндігін бағалау;
- тәуекелді өткізуде пайда болатын шығындарды бағалау;
3-кезең. Несиелік тәуекел стратегиясын таңдау -- ... ... ... ... бірден қабылдау туралы шешім;
* тәуекелмен байланысты іс - әрекеттерден бас тарту туралы шешім;
- егер ... ... ... ... ... шараланы қолдану шарты болған жағдайда тәуекелді қабылдау туралы шешім. ... ... ... ... ... -- тәуекелге мониторинг жүргізу.
5-кезең. Несиелік тәуекелді минимизациялау -- тәуекел деңгейін ... ... ... және ... ... ... әрбір несиелік бөлім мына шараларды жүргізуі тиіс:
1. ... ... ... ... ... тәуекуелді бақылау;
4. мониторинг
Тәуекелді мөлшерлеу -- лимиттер белгілеу, яғни банк жетекшілігінің өз ... ... ... тәуекелдің шекті деңгейін анықтау. Бұл лимиттер көбіне банктің несиелік саясатында көрсетіледі. Несиелік саясат банктің барлық қызметін ашық көрсетеді. Сондықтан несиелік ... ... ... ... ... ... баға ... , тәуекелді ескере отырып проценттік ставкалардан қалыптасады. ... ... ... нақты операцияның тәуекел мқлшерін есептеуге негізделеді(бір қарыз алушының несиелік ... ... ... мен ... де ... болып табылады, яғни олар оперативті басқаруды жүзеге асырады. Жалпы бақылаудың міндеті ... ... ... ... ... ... осы ... жүзеге асыруда тиімді жұмыс уақытын белгілеу.
Банкте тәуелсіз бақылау механизмінің болуы, ал оның пәні ... ... және ... портфелінің құрамын анықтау, келісім жасау болып табылады.
Басқару бақылауының (управленческий контроль) ... ... ... ... ... ... қабылдау тәуелсіз жүргізілуі, жалпы несиелік портфелдің сапалы болуы
* ... ... ... ... ... ... ... бойынша мониторинг жүргізуге және несие портфелінің сапасын ... үшін ... ... қызметкерлеріне нақты және оперативті ақпараттыберуі тиіс;
* қаражат қозғалысын бақылау, яғни барлық ресмилік орындалғанға дейін, авторизация процесі біткеннен кейін қарыз алушының ... ... ... кері байланыс арқылы тәуекелді тәуелсіз және ... ... мен ... ... мониторинг -- клиенттің несиелік қабілетіне тұрақты бақылау және тексеру. Мониторинг несиелік талдау, ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... қабілетін бағалау және таңдау, күмәнді несиелерді қалпына келтіру, қарыз алушының несиелік қабілеті бұзылған жағдайда жүргізіледі.
Несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... банк пен ... алушының жеке қатынастарын бақылау;
* несиелік портфелді басқару.
Несиелік тәуекелді бағалау өзара байланысты факторлардың, тәуекелге әсер ететін, бағалау әдістері мен ... ... ... ... ... несиенің қамтамасыз етілуі, несие мәмілесінің сипаты, қарыз алушының қаржылық ... ... ... әсер ... факторларды толығымен ашып көрсетейік.
"Несиенің қамтамасыз етілуі" клиенттің ссудалық қарызын жабу ... Бұл ... ... ... ... ... өтімділігі, жеткіліктілігі, сақтандырылуы. Бұл банктің қамтамасыз етуді ... ... ... ( ... мерзімі, сақтау шарты) көрсетеді.
"Несие мәмілесінің сипаты" несие келісімінің негізділігі мен ... ... бұл өз ... ... ... ... болуымен, оның мерзімділігімен, несие сомасымен, қайтарымдылық және өтеу шартымен сипатталады. Ақша ағымының жағдайы мен қаржылық коэффициентін ... ... ... ... ... мен оны шешу ... даму перспективасы
Республикада шаруашылық субъектілерінің өз ісін кеңейтуге, айналым қаражаттарын толықтыруға және дамытуға кедергі ... ... ... бірі ... ресурстарды алудағы туындайтын мәселелер.
Кәсіпкерлер банктен несие алудан бес түрлі себеппен бас тартады:
* пайыздық өсімнің жоғары болуы;
* ... ... тым ... ... ... ... ... алу мүмкіндігіне сенімнің жоқтығы;
* банктердің кәсіпкерлерден аймақтық алшақтығы.
Шаруашылық субъектілерін мемлекеттік ... ... бірі - ол ... ... және ... саясаты. Қолайлы инвестициялық климат жасау және несиелеу жүйесін жетілдіру басты мәселелер болып саналады. Республикамызда шағын шаруашылық субъектілерін тиімді ... үшін ... ... деген үлкен тапшылық орын алып отыр. Қаржы-несиелік жағдай бойынша бірқатар мәселелер шешімін таппай тұр:
* несие алудың ... ... ... ... ... жоғары деңгейде ұстауы;
* берілетін несиенің пайыздық мөлшерлемесінің жоғары болуы және ... ... ... ... ... ... берудің заңдылық негізінің жоқтығы;
* банктердің шаруашылық субъектілерін несиелеу саясатының анықсыздығы.
Осыған байланысты шаруашылық субъектілерін қаржылай ... ... ... осы ... несие мен инвестицияны кеңінен тарту. Сонымен бірге шағын ... ... ... ... ... салалық, аймақтық басымдылықтарға және төмен пайыздық, ұзақ мерзімдік несиелеу жүйесіне негізделуі қажет.
Кез келген экономикалық жүйеде нарыққа бағынбайтын, мемлекеттің араласуын ... ... ... ... ... ... сферасында мемлекеттік реттеу мәселелері бар.
Мемлекет шаруашылық субъектілерінің алдында ... ... ... ... ... ... жағынан көмек көрсетуге, өркениетті нарықтық қатынасты орнатуға ... ... ... ... ... ... министрлігі Экономикалық зерттеулер инеститутының шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... несие алуда кездесетін жекелеген кедергілер келесі сызбада көрсетілген.
Біріншісі - ... ... ... ... байланысты, екіншісі - кәсіпкердің несие алу және рәсімдеу кезінде туындайтын мәселелер.
Несие беру ... ... ... макро мәселелер деп аталады. Бұл мәселелер ақша-несие саясатын жүргізу және жалпы экономикалық жағдайларға байланысты пайда ... ... ... ... шағын шаруашылық субъектілеріне несие беру шарттарына инфляция деңгейі, өндіріс көлемінің өсуі, қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... етеді. Бүгінгі күні шетелдік және отандық қаржы-несие ... ... ... ... ... ... ... бекітілген болатын, ол кездері жоғарыда аталған көрсеткіштер әлде қайда төмен ... топ ... ... ... қатарына жатқызылады. Сондықтан да оларды аз шығынжұмсай отырып шешуге болады.
Шаруашылық субъектілердің көбі несие рәсімдеуге уақыт пен ... ... ... 50-60 ... өз мақсаттарына жете алмайды.
Зерттеулер көрсеткендей шағын шаруашылық субъектілердің несие алу кезіндегі ең ... ... бірі ... ... мен ... жоқтығын көрсетеді.
Несие рәсімдеу мынадай құжаттарды дайындауды талап етеді:
* жалпы құжаттар (анкеталар, өтініштер т.б.);
* құрылтай құжаттары;
* кәсіпорынның қаржылық есебі;
* кепілдік бойынша ... ... ... ... асыруға мемлекеттік органның рұқсаты.
Несие алу барысындағы туындаған қиындықтарды шешу үшін кәсіпкерлер әртүрлі субъектілер көмегіне жүгінген, мысалы мына ... ... емес ... ... ... жеке ... ... басқа да субъектілер.
Несие алуға көмектесетін келесі ұйым - бұл үкіметтік емес ұйымдар (23%). Бұл ұйымдар несие рәсімдеу және алу ... ... ... ... мүддесін қорғайды. Сонымен қатар шағын шаруашылық субъектілеріне несие алуда өз көмектерін ұсынатын ұйымдар бұл ... ... мен жеке ... ... көрсеткендей бұл субъектілер жоғары төлем талап етеді және ешқандай кепілдік бермейді. ал ең аз үлесті категориясы алған. Бұл ... ... ... ... салаларының әлі де болса дамымағандығын, шағын шаруашылық субъектілерге деген сенімсіздіктерінен және несие рәсімдеу құжаттарын дайындауға уақыт шығындауды қажетсінбейтіндігінде болып отыр.
Ендігі ... ... ... ... ... ... әрбір құжат бойынша жеке-жеке қарастырайық.
Зерттеулер көрсеткендей кәсіпкерлерде көбіне бизнес-жоспар дайындау бырысында қиындықтар туындайтын болған. Бірақ соңғы жылдары ... ... ... банк эксперттерінің қаржылық талдау жүргізуімен байланысты мәселелер алдыңғы қатарға шығып отыр. Бұл соңғы жылдары банктердің несие беру жағдайын біршама ... ... ... ... Бірақ та банк тәуекелділігін төмендету үшін кәсіпорынның бухгалтерлік құжаттары мен ... ... ... ... ... ... уақытта шағын кәсіпорындардың көбі шынайы табыстарын жасыру және салық төлеуден жалтару мақсатымен қос бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп дайындаудағы қиындықтар осыған байланысты туындайды.
Несие беру үрдісі мынаны талап етеді:
* ... кем ... ... ... 12 ... ... ... көрсетуді;
* кәсіпорын қызметінен соңғы 6 ай бойына тұрақты табыс алуын.
Егер кәсіпкерлер банкке салық комитетіне тапсырған қаржылық ... ... ... ... ала ... ... себебі кәсіпкерлер салық комитетіне минимальды пайданы немесе кәсіпорын қызметін мүлдем зиянды етіп ... ... да ... банкке несие ресурстарын алуға байланысты шығындарымен қоса алғанда барлық шығындарын жаба алатын ... ... ... ... ... ... дайындау қосымша уақыт пен қаражат шығынын қажет етеді.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей несие ... ... ... ... ... ... қатарын жобаны жүзеге асыруға рұқсат беруші әртүрлі ... ... алып ... Бұл ... ... ... ... мемлекеттік органдардан оң шешім алудың қиындығына байланысты туындайды. ... ... ... бір ... ... ... бақылаушы органдардың рұқсатын алу керек болады. Мұндай ... ... ... жатқызуға болады:
* экология және табиғи ресурстар министрлігінің аймақтық өкілдері;
* ... ... ... және ... мемлекеттік қадағалау қызметінің өкілдері;
* стандарттау және сертификаттау органдары;
* өрт ... ... ... және ... жағдайларда жоғарыдағы мемлекеттік органдардан экспертизадан өту үрдісі 6 айға ... ... ... да ... Жобаны жүзеге асыруға рұқсат алудың мұндай ұзақ мерзімділігі сұралған несие ресурстарының құндылығын төмендетеді, себебі жобаларды табысты жүзеге асыру үшін ... ... 1-2 ай ... ... ... ... қажет болады. Сондықтан да кәсіпкерлер мемлекеттік органдардан рұқсат алу үшін мемлекеттік орган қызметкерлеріне сый ақы беруге ... банк ... ... ... ... іздестіруге мүдделі.
Көптеген кәсіпкерлер бұл жағдайды кәсіпкерлерден ақша алудың тағы бір жолы деп түсінеді. Сондықтан да шағын шаруашылық ... ... және оның ... ... ... ... органдарынсыз тікелей банктерде жүргізілгенін қалайды.
Қазіргі уақытта кәсіпкерлерде несие рәсімдеудің ең негізгі мәселелерінің бірі бизнес-жоспар құру болып отыр. Бұл біріншіден, банктің ... ... мен ... ... ... жоғарлығынан, екіншіден, кәсіпкерлердің бизнес-жоспар құруға қажетті тәжірибелері мен білімдерінің жоқтығынан туындап отыр. ... ... ... ... жүзеге асырумен айналысатын ұйымдар бар. Банктерде де осы қызмет енгізілген. Бірақта кеңес ... ... мен ... ... да сол ... ... ... ала алатындығына кепілдік бермейді және бұл қызметтер өте қымбат болады. Бұл елдегі шағын шаруашылық субъектілеріне мамандандырылған қызмет көрсететін инфрақұрылымдарының ... ... ... ... Мұндай инфрақұрылымдар көптеп ашылса, осы саладағы бәсекелестік артады да кәсіпкерлер үшін бизнес-жоспар құру шығындары төмендейді.
Несиені ... ... ету ... ... үшін өте күрделі мәселелердің бірі болып табылады. Бұл мәселе әртүрлі ... ... ол ... ... ... ... болады:
* кепілдіктің өтімсізділігі;
* кепілдік құнын банктердің төмен бағалауы;
* кепіл мүлікке иелік ... ... ... ... ... ... кепілдік ретінде кәсіпорынның және кәсіпкердің жеке меншігіндегі жылжымалы және ... ... ... қатар, басқа заңды тұлғалардың кепілі мен бағалы қағаздар қабылданады.
Несие беру кезінде банк ... ... ... және оған ... ... ... ... Егер кепілдікті бағалау банк экспертімен тегін жүргізілсе, кепіл мүлікке иелік құқығын анықтау ... ... ... мүлікке иелік құқығын дәлелдейтін құжаттар дайындау кезіндегі туындайтын қиындықтар, мүлікке меншк ... ... ... ... әлі де ... ... керектігін көрсетеді.
Шағын шаруашылық субъектілерін қысқа мерзімді несиелендіру барысында туындайтын мәселелерді зерртеудің нәтижесінде мынадай қорытындылар жасауға ... ... ... ... ... ... субъектілерінің несие алуына сапалы қызмет көрсететін мамандандырылған фирмалардың аздығы;
* шағын шаруашылық субъектілері несие алуда көптеген қызметтерді өте қажет ... , ... ... ... банктен қойылған талаптарға құжаттарды сәйкестендіру, бизнес-жоспар және басқадай ... құру ... ... ... ... ... істеуге әрқашан дайын.
Шағын шаруашылық субъектілеріне қызмет көрсетуші кәсіпорындар келесідей талаптарға сай болуы керек:
* ... ... ... ... мен ... ... ... қажеттіліктерін білу;
* несие алуға және оған қажетті құжаттардың мазмұнынына әртүрлі қаржы-несие институттарының қойатын талаптарының ... банк және ... ... ... ... нәтижелері шағын шаруашылық субъектілерді несиелеу үрдісінің күрделілігін көрсетеді, бұл мәселе бойынша қиындықтардың мынадай негізгі себептері де бар:
* шағын шаруашылық ... ... ... ... бойынша қаржы-несиелік институттарына қосымша құн салығы бойынша салық салу кезінде жеңілдіктердің қарастырылмауынан;
* банк және мелекеттік органдардың ішкі нормативтік құжаттарына қол ... ... ... ... мамандарды дайындау үшін қажетті оқыту бағдарламаларының жетіспеушілігі.
Жоғарыда айтылған мәселелер елде шағын шаруашылық субъектілеріне қызмет көрсететін бизнес-инкубаторлар ... ... ... ... ... құру керектігін көрсетеді.
Мұндай құрылымдар жергілікті бюджеттен және техникалық көмек ... ... ... ... ... ... құрылымдардың көмегімен білікті кадрлар дайындауға болады.
Алдағы уақытта шағын шаруашылық субъектілерін қызмет етуші кәсіпорындар білім мен ... ... ... ... өздерінің құрылымдарын (бизнес-инкубаторларды) өз бетінше құрып, қызмет көрсете алады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2012 жылғы қаңтарда банктерге кейіннен ... ... ... ... отырып, сауалнама жүргізу нысанында кезекті тоқсан сайынғы зерттеуін жүргізді. Банктер ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Корпоративтік кредиттеу сегментінде 2011 жылғы 4-тоқсанда ... 59%-ы ... ... және респонденттердің бар болғаны 38%-ы қаржылық емес ... ... ... ... ... атап ... ... объектілері мен мақсаттары бойынша банктердің қаржыландыруды бағалауы айналым қаражатын толықтыруға, ... ... ... ... және негізгі құрал-жабдықтарды сатып алуға қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді заемдарға деген ... ... ... ... отырғанын көрсетеді.
Банктер заемшыларды тарту және ұстап қалу жөнінде белсенді ... ... және КДҚ>> АҚ ... ... ... ... шеңберінде ұсынылатын жеңілдік талаптары (төмен пайыздық мөлшерлемелер және кредиттеу мерзімдерінің қолайлығы) заемшылар үшін ынталандырудың бірі ... ... ... ... ... бағдарламаларға ұқсас талаптар ұсынып, кредит беру көлемін біртіндеп өсіріп жатқан банктердің өздерінің және тартылған қаражат есебінен кредиттеуді біртіндеп ... ... ...
Банк секторындағы бәсекелестіктің айтарлықтай артуына бас банктерінен автоматтандыру және бизнес-процестердің реинжинирингі саласындағы инновациялық технологияларды беруі бәсекелес артықшылығы болып табылатын, ... ... бар ... әсер ... ... басқа бұл банктер айтарлықтай арзан қорландыру көздеріне(бас банктердің капиталы) қол жеткізе ... ... ... ... ... кредиттік өнімде құнының төмендеуіне қысым жасауда. Бұл факторлар олардың жұмыс тиімділігін көтеріп, клиенттік базасын кеңейтуге, ... ... ... ... ... береді.
Банктердің көпшілігі үшін шағын және орта бизнесті кредиттеу дамудың басым бағыттарының бірі болып ... ... ірі ... ... ұзақ ... және ... қаражатты талап етеді, бұл банктердің көпшілігі үшін үлкен кредиттік салмақ түсіреді. Бұл ретте шағын және орта ... ... ... ... ... ... және ... пайыздық кіріс алуды қамтамасыз етеді.
2012 жылғы 1-тоқсанда кредиттік ... ... ... сұраныстың өсу үрдісі жалғасады. Банктердің 60%-ы сұраныстың ұлғаятынын, 40%-ы бұрынғы деңгейде қалатынын күтеді.
Сонымен қатар банк секторында мөлшерлемелердің одан әрі ... және ... ... ... мен ... ... кредиттеу талаптарының жақсаруына ықпал ететін бәсекелестіктің одан әрі өсуі күтіледі. Тұтастай алғанда банктер кредиттік өтінімдерді ... ... ... ... жеке кесте бойынша өтеу мүмкіндігін беру, кредиттік тарихы жақсы клиенттер үшін жеңілдік талаптарын беру есебінен клиенттерге ... ... ... көтеру және заемшыға қосымша банк қызметтерін көрсету жөніндегі жұмысты жалғастырады.
Бөлшек кредиттеу сегментінде жеке тұлғалар тарапынан ... өсу ... ... ... ... 33%-ы ипотекалық кредиттеу өнімдеріне сұраныстың өскенін және банктердің 43%-ы ... ... ... ... атап ... ... ... тұтынушылық кредиттерге сұраныстың өскені байқалады, банктердің 48%-ы сұраныстың өскені ... ... ... базаны кеңейту мақсатында банктер маусымдық өнімдердің айтарлықтай кең ауқымын пайдаланды.
Тұтынушылық кредиттеу ... ... ... ... ... алу, ... ... төлеу және туристік сапарлар үшін кредиттерге халықтың тарапынан ... өсуі ... ... ... ... ... және ... құралдар ретінде сауда нүктелерінде экспресс-кредиттеудің және кредиттеудің (POS-кредиттеу) белсенді дамып, жетілдірілгенін атап өтті. 2011 жылғы ... ... ... 30%-ы ... ... ... кредит саясатының жұмсарғанын атап өтті. Клиенттік базаны кеңейту мақсатында банктер кредит бергені үшін, кредитті пайдалану үшін ... ақша ... ... ақшаға айналдырғаны үшін, сондай-ақ кредит бойынша төлемді басқа банктің шотынан аударғаны үшін комиссияларды алып тастауда. ... ... ... ... ... белгілі бір санатына: жас отбасыларына, мемлекеттік қызметшілерге, зейнеткерлер мен студенттерге бағдарланған жаңа кредиттік бағдарламалардың ... ... ... етті. Бұл халықтың осы топтарының кредиттік өнімге сұранысының өсуімен байланысты.
Банктердің шамамен 13%-ы ... ... ... ... ... жұмсарғанын көрсеткен. Бұл ретте халықтың тарапынан ипотекалық заемдарға ... ... өсуі ... ... қалып отыр, бұл банктердің көпшілігінің заем бойынша бастапқы жарнаға талаптарының әлі де қатаң болуымен және пайыздық ... ... ... түсіндіріледі.
2012 жылғы 1-тоқсанда бәсекелестіктің күшеюі аясында ... ... ... ... ... ... ... іске асыруды жалғастырады, қызмет көрсету сапасына және жылдамдығына, ... ... ... қашықтан қызмет көрсету арналарын дамытуға баса көңіл бөлінетін болады.
2011 жылғы 4-тоқсанның ... ... ... кредиттік портфеліндегі проблемалық заемдардың үлесі әлі де жоғары деңгейде қалады. Банктер кредиттеудің корпоративтік және ... ... ... ... қайта құрылымдау және кепіл мүлкін өндіріп алу ... ... ... жалғастыруда. Банктердің шамамен 27%-ы несие портфелі сапасының аздап жақсаруын күтеді, пікіртерімге қатысушылардың шамамен 65%-ы сапаның өзгеріссіз ... ... ... тек 8%-ы ғана ... ... ... аздап нашарлайды деп санайды.
Қазіргі уақытта банктер қиын қаржылық жағдайда қалған клиенттерге қолдау көрсету үшін әлеуметтік бағыттағы іс-шараларды жүргізуде. ... ... ... ... ... тәсілдерін пайдалану мүмкіндігі бар: кредиттеу мерзімін ұлғайту, ай сайынғы ... ... ... ... ... ... ... кейінге қалдыру, заем бойынша сыйақы мөлшерлемелерін төмендету, берешек ... ... ... бөлу және ... ... мен ... ... ұсынбау. Жоғарыда аталған схемалардың кез келгені әр заемшы үшін дербес ... атап ... жөн. ... ... ... ... клиенттердің кредиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелерді төмендету туралы ... ... ... ... пікірінше, жылжымайтын мүлік бағасының айтарлықтай өсуі үшін объективті себептер жоқ. Халықтың сатып алу қабілеті төмен, нәтижесінде құрылыстың қаржылық тартымдылығы ... ... ... ... ... ... алудың қатаң талаптары (қомақты бастапқы жарна, жоғары кредиттік ... ... ... ... өте ... ... ... ипотекалық кредиттер берудің төмен деңгейіне ықпал етуін жалғастыруда.
2011 жылы Агенттік қызметі қарсы циклділік реттеу принциптеріне одан əрі ... ... ... ... ... ... жəне оның ... ескере отырып, халықаралық тəсілдерді зерделеуге жəне енгізуге, тəуекелгебағытталған қадағалауды дамытуға, банк секторының ... ... ... ... ... ... айтқанда, Агенттік меншікті капитал бойынша ішкі жəне халықаралықтəсілдерді одан əрі үйлестіру мақсатында, банктік қадағалау жөніндегі Базель комитетініңсоңғы ұсынымдарын іске ... ... ... ... Агенттік үйлестіру шегінде 2013 жылға дейін ЕДБ капиталынақойылатын талаптарды күшейтуге мораторий енгізетіндігін атап ... ... ... осы бағытта Агенттік қызметі негізгі капитал жеткіліктілігінің жаңанормативін зерделеу мен енгізуге, меншікті капитал ... жəне одан ... ... ... ... ... ірі қатысушы жеке тұлғасы, банкхолдингі немесе бас ұйымы болуына немесе болмауына тəуелсіз барлық банктер үшінбірыңғай капитал жеткіліктілігі коэффициентін ... ... ... ... ... циклділік, жүйелі) қолдануға баса назараударылды.
Сонымен қатар, 2011 жылы қолданыстағы банк ішілік кредиттік тəуекелді бағалаумен басқару тəжірибелерін зерделеу, сондай-ақ алынған ақпаратты ... банк ... ... II ... ... ... ... сəйкестігі мəнінеталдау жүргізу жоспарлануда. Агенттік осы жұмыстың нəтижелері бойынша ... ... ... ең ... ... ... ... кезең-кезеңімен шараларқабылдайтын болады.
Кредиттік тəуекелді бағалау мен провизиялардың дұрыс ... ... ... ХҚЕС ... ... ... арнайы резервтерді(провизияларды) есептеу тəртібі жетілдірілетін болады, ал күтіліп ... ... ... ... арасындағы айырмашылық меншікті капитал шоттарындағыжеке резервтермен орны толтырылатын болады.
Сонымен қатар, Агенттік халықаралық тəжірибе негізінде динамикалық қорлардыенгізетін болады, бұл банк ... ... ... мүмкіндік береді.
Сөйтіп банктер белсенді кредиттік қызмет кезінде арнайы ... ... ... ... ... ағымдағы кезең шығындарын жабуға бағытталатын ортақдинамикалық резервтер құратын болады. Нəтижесінде ... ... таза ... ... ... ... қала алады.
Қосымша банктік қадағалау жөніндегі Базель комитетінің ұсынымдарына сəйкес банктердің өтімділігін жақсарту жəне қайта қаржыландырутəуекелін төмендету мақсатында, пруденциялық ... ... ... ... ... ... Осы ... қолданылуы жоғарыөтімді ресурстар қорын құру жолымен қысқа мерзімді кезеңде банктердің сенімдіөтімділік деңгейін ... ... ... аса ... ... көздеріненқаржыландыруды тарту бойынша қосымша ынталандыруды қалыптастыру арқылы ұзақмерзімді кезеңде банктер қызметінің тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... өтімділігін жақсарту жəне қайта қаржыландырутəуекелін төмендету жөніндегі шаралар ... ... ... алудың артық деңгейінтөмендету көзделуде, бұл банктердің халықаралық тəжірибеде қабылданған мəннің ... ... ... ... ... ... арақатынасына қол жеткізуінболжайды.
Сонымен қатар, өтімділікті қалыптастыру көздерін түрлендіру мақсатында,банктердің орта ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы арақатынасын қолдау жөніндегі шаралар қабылданатын болады.
Бұдан басқа, банктердің кредиттер бойынша үмітсіз берешекті есептен шығарумүмкіндігін көздейтін Қазақстан Республикасының Кодексіне ... ... ... ... ... ... жөніндегі талаптар құқықтарын тоқтату тəртібі əзірленетінболады. Осы өзгерістер ең алдымен банктердің баланстарын тазартуға бағытталған, əрі банк ... ... ... ... ... шешугемүмкіндік береді.
Агенттік 2012 жылы əлемдік қаржы-экономикалық дағдарыстың нəтижесіндесақталған тəуекелдерді шектеу ... ... ... банк ... мен ... ... ... банк секторын реттеуді жетілдіружұмысын жалғастырады.
Мəселен, Агенттік 2010 жылғы 30 сəуірде банктерді баланстарын кредиттерден тазартуды жүргізуге ынталандыру қажет ... ... (k3) ... ... ... ... шығарылған банктің заемшыға қоятын талаптарын жəне 100%провизиялар (резервтер) қалыптастырылған ... алып ... ... ... ... үшiн пруденциалдық нормативтер есеп айырысуларының нормативтікмəні мен ... ... ... өзгерістер енгізді.
Банктерді баланстарын тазартуға ынталандыру, сондай-ақхалықаралық практиканы ескере отырып, шетелдік инвесторларды тарту мақсатындаҚазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевтың тапсырмасы ... ... ... ... жəне ... ... АҚ-мен бірлесіп Екінші деңгейдегі банктер активтерінің сапасынжақсартудың қадамдық жоспарын (бұдан əрі - ... ... ... 2010 ... желтоқсанда бекітті.
Қадамдық жоспар аясында банктердің баланстарын тазартуды, оның ... ... ... ... ... кодексі) өзгерістер енгізу арқылыбанк заемшыларының берешегін қайта құрылымдауға жəрдем көрсету, банктерді үмітсізберешекті есептен ... ... ... ... ... реттеуаясында:
1) банктердің провизия құру деңгейін ұлғайту арқылы тиісті валюталық түсімі жоқзаемшыларға шетел валютасында 2009 жылғы 1 ... ... ... ... ... ең төмен мөлшерін қалыптастыру тəртібін кезең-кезеңіменкүшейту;
2) негізгі борыш пен есептелген ... ... ... ... ... ... күнтізбелік күннен асатын заемдардың үлесін 10% деңгейіне дейін кезең-кезеңіментөмендету үшін ертерек ден қою шараларын қабылдау ... ... ... ... қабылдауды қамтитын негізгі іс-шаралар көзделген.
Сонымен қатар, Қадамдық жоспарда тізбесін уəкілетті орган белгілейтіноффшорлық аймақтарда тіркелген ... ... ... ... тыйым салудыбелгілеу көзделген, бұл Ипотекалық кредит беру мəселелері бойынша Заңда ... ... 2010 жылы ... ... ... ... ... Мəселен, банк конгломераттарын пруденциялық реттеуді жетілдіруаясында 2010 жылғы 30 сəуірде банк ... ... бір ... ең ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктер үшін қарастырылғанпруденциялық нормативтерді есептеу əдістемесімен сəйкес келтіру көзделетін шараларқабылданды.
Қорытынды
Дипломдық жұмыста баяндалған жайттарды қорытындылай келе, жалпы еліміздің қаржысекторында ... оң ... ... оны ... ... ... деп айту əлі ... атап өту қажет.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2012 ... ... ... ... ... өкілдерімен сұхбат жүргізе отырып, сауалнама жүргізу нысанында кезекті тоқсан ... ... ... ... ... ... ... нарығының мынадай сапалық үрдістерін көрсетеді.
Корпоративтік кредиттеу ... 2011 ... ... ... 59%-ы ... ... және респонденттердің бар болғаны 38%-ы қаржылық емес ұйымдар тарапынан ... ... ... атап ... ... ... мен ... бойынша банктердің қаржыландыруды бағалауы айналым қаражатын толықтыруға, кәсіпорындардың борыштарын қайта қаржыландыруға және негізгі құрал-жабдықтарды сатып алуға қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... жоғары күйінде қалып отырғанын көрсетеді.
Банктер заемшыларды тарту және ұстап қалу жөнінде белсенді саясат жүргізуде. және КДҚ>> АҚ ... ... ... ... ... ... жеңілдік талаптары (төмен пайыздық мөлшерлемелер және кредиттеу мерзімдерінің ... ... үшін ... бірі болып табылады. Сонымен қатар мемлекеттік бағдарламаларға ұқсас ... ... ... беру көлемін біртіндеп өсіріп жатқан банктердің өздерінің және тартылған қаражат есебінен кредиттеуді біртіндеп ... ... ... ... ... бәсекелестіктің айтарлықтай артуына бас банктерінен автоматтандыру және бизнес-процестердің реинжинирингі саласындағы инновациялық ... ... ... ... ... ... ... қатысуы бар банктер әсер етуде. Бұдан басқа бұл банктер айтарлықтай арзан қорландыру көздеріне (бас банктердің капиталы) қол жеткізе алады және, ... ... ... ... өнімде құнының төмендеуіне қысым жасауда. Бұл факторлар олардың жұмыс тиімділігін көтеріп, клиенттік базасын кеңейтуге, соған сәйкес пайданы ұлғайтуға мүмкіндік береді. ... ... үшін ... және орта бизнесті кредиттеу дамудың басым бағыттарының бірі болып табылады, ... ірі ... ... ұзақ ... және ... қаражатты талап етеді, бұл банктердің көпшілігі үшін үлкен кредиттік салмақ түсіреді. Бұл ретте ... және орта ... ... ... портфельді қажетінше әртараптандыруды және жоғары пайыздық кіріс алуды қамтамасыз етеді.
2012 жылғы 1-тоқсанда кредиттік ресурстарға заемшылар ... ... өсу ... ... Банктердің 60%-ы сұраныстың ұлғаятынын, 40%-ы бұрынғы деңгейде қалатынын күтеді.
Сонымен қатар банк секторында мөлшерлемелердің одан әрі төмендеуіне және ұсынылатын ... ... мен ... ... ... талаптарының жақсаруына ықпал ететін бәсекелестіктің одан әрі өсуі күтіледі. Тұтастай алғанда банктер кредиттік өтінімдерді қарау мерзімін қысқарту, кредиттік жеке ... ... өтеу ... беру, кредиттік тарихы жақсы клиенттер үшін жеңілдік талаптарын беру есебінен клиенттерге қызмет көрсету ... ... және ... ... банк ... ... жөніндегі жұмысты жалғастырады.
Бөлшек кредиттеу сегментінде жеке тұлғалар тарапынан сұраныстың өсу үрдісі сақталды. Банктердің шамамен 33%-ы ипотекалық ... ... ... өскенін және банктердің 43%-ы сұраныстың бұрынғы деңгейде қалғанын атап ... ... ... ... ... сұраныстың өскені байқалады, банктердің 48%-ы сұраныстың өскені туралы мәлімдеді.
Клиенттік базаны кеңейту мақсатында банктер маусымдық өнімдердің айтарлықтай кең ауқымын пайдаланды. ... ... ... ... ... ... сатып алу, оқудың ақысын төлеу және туристік сапарлар үшін кредиттерге халықтың ... ... өсуі ... ... ... жылдам жүргізілетін және қолайлы құралдар ретінде сауда нүктелерінде экспресс-кредиттеудің және кредиттеудің (POS-кредиттеу) белсенді дамып, жетілдірілгенін атап ... 2011 ... ... ... қатысушылардың 30%-ы тұтынушылық заемдар жөніндегі кредит саясатының жұмсарғанын атап өтті. Клиенттік ... ... ... ... ... ... ... кредитті пайдалану үшін шоттардан ақша қаражатын қолма-қол ақшаға айналдырғаны үшін, сондай-ақ ... ... ... басқа банктің шотынан аударғаны үшін комиссияларды алып тастауда.
Банктер арасында бәсекелестіктің күшеюі тұтынушылардың белгілі бір ... жас ... ... ... ... мен студенттерге бағдарланған жаңа кредиттік бағдарламалардың пайда болуына ықпал етті. Бұл халықтың осы ... ... ... ... ... байланысты.
Банктердің шамамен 13%-ы ипотекалық заемдар бойынша ... ... ... көрсеткен. Бұл ретте халықтың тарапынан ипотекалық заемдарға деген сұранысының өсуі төмен ... ... ... бұл ... ... заем ... бастапқы жарнаға талаптарының әлі де қатаң болуымен және пайыздық мөлшерлемелердің жоғары болуымен түсіндіріледі.
2012 жылғы 1-тоқсанда бәсекелестіктің күшеюі аясында ... ... ... ... ... ... іс-шараларды іске асыруды жалғастырады, қызмет көрсету сапасына және жылдамдығына, сондай-ақ клиенттерге арналған қашықтан қызмет көрсету арналарын дамытуға баса көңіл ... ... ... ... ... ... ... банктердің кредиттік портфеліндегі проблемалық заемдардың үлесі әлі де жоғары деңгейде қалады. Банктер кредиттеудің ... және ... ... ... ... ... ... және кепіл мүлкін өндіріп алу жөніндегі жұмысты қарқынды жалғастыруда. Банктердің шамамен 27%-ы ... ... ... ... жақсаруын күтеді, пікіртерімге қатысушылардың шамамен 65%-ы сапаның ... ... ... ... тек 8%-ы ғана несие портфелінің сапасы аздап нашарлайды деп санайды.
Қазіргі уақытта банктер қиын қаржылық жағдайда қалған клиенттерге қолдау көрсету үшін ... ... ... ... ... ... қайта құрылымдаудың мынадай тәсілдерін пайдалану мүмкіндігі бар: кредиттеу мерзімін ұлғайту, ай сайынғы төлем мөлшерін уақытша азайту, кредитті ... ... ... ... заем ... ... ... төмендету, берешек сомаларын болашақтағы кезеңдерге бөлу және айыппұл санкциялары мен өсімпұлдарды төлеуге ұсынбау. Жоғарыда ... ... кез ... әр ... үшін дербес қолданылатынын атап өткен жөн. Бұдан басқа кейбір банктер клиенттердің кредиттер бойынша пайыздық ... ... ... ... қарай бастады.
Банктердің пікірінше, жылжымайтын мүлік бағасының айтарлықтай өсуі үшін объективті себептер жоқ. ... ... алу ... ... нәтижесінде құрылыстың қаржылық тартымдылығы төмендейді. Бұдан басқа банктерден ... ... ... ... талаптары (қомақты бастапқы жарна, жоғары кредиттік мөлшерлеме, заемшының төлем қабілетін өте мұқият зерделеу) банктерде ипотекалық кредиттер ... ... ... ... етуін жалғастыруда.
Алдағы уақытта Ұлттық банк пен Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау ... ... ... ... құрылымдықпроблемалар мен кемшіліктерді еңсеруі үшін қажетті жағдайлар жасауға, сонымен қатарнесие нарығының барлық сегменттерінің сапалы əрі жүйелі өсуін, сондай-ақтұрақтылығы мен ... ... ... оны ... кейінгі кезеңдедамыту міндеттеріне бағытталатын болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Коробова Г.Г. Банк ісі /оқу құралы/ М.: Экономист. - 2001ж ... ... О.И. Банк ісі. /оқу ... М.: Финансы и статистика, 2005ж 276-405б
* Мақыш С.Б. /Оқу құралы.- Алматы: ИздатМаркет, 2004.-248 бет.
* ... Г.С. ... ... ... ... М.: 1997ж. ... ... У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Финансовые рынки и посредники: учебник. - Алматы: Экономика, 2005. - 298с. - ... ... ... ... под ред. ... Г.Н., ... Л.П. - 5-е изд., перераб. и доп. - М.: ... и ... 2003. - 592с. - с. ... ... Е.Д. ... ... //Аудит и финансовый анализ, 2003 ж., №4 -361-37
* Мельников В.Д. ... ... ... - ... ТОО , 2005. - 560с. - с. 496-499
* Роуз Питер С. Банковский менеджмент. Пер. с ... со 2-го изд. - М.: , 1995. - 768с. - ... ... Р.С., ... К.Ә. және басқалары. - Қаржы, ақша айналысы және несие. Оқу ... - ... ... ... 2008.- ... Құлпыбаев С. Және т.б. Қаржы: Оқулық. - Алматы: ЖШС РПБК , 2011. - 51-64 ... ... Д.В. ... ... политики банка. Дис.к.э.н. Алматы. 1998ж. с.23
* Айтбембетова А.Б. ... ... ... 1999ж. ... Статистический ежегодник 2011. www.stat.kz
* Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық. Исаков Ұ.М., Бохаев Д.Т. - Алматы: ... ... 2008. 103 ... ... С.Б. . Оқу ... ... ИздатМаркет, 2004.-118бет.
* Нигматова К. ЕДБ-нің несиелік портфелін басқару тәжірибесін салыстырмалы түрде талдау. //Экономика негіздері. №4-5 (41), 2010. 17-20 ... ... М. ... ... ... қазіргі жағдайы және одан туындайтын мәселелер. //Экономика негіздері. №4-5 (41), 2010. 12-15 ... ... ... біріктірілген индексінің негізінде банк жүйесінің қаржылық тұрақтылығын бағалау. - Астана 2011 ж. 22-34б.
* ... ... ... ... ... туралы. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2012 жылғы 10 ақпан №06 баспасөз релизі. 9-13б
* Қазақстан Республикасы ... ... жəне ... ... ... мен ... ... 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. -Астана, 2010 жыл
* ... ... ... ... жəне ... ... ... мен қадағалау агенттігінің 2010 жылға есебі. - Астана 2011 ж.
* ... ... ... ... 2011 ... ... НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
* Мақыш С.Б. "Коммерциялық банктердің операциялары" Алматы ИЗДАТ МАРКЕТ 2004ж.
* Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын ... мен ... ... ... жылдарға арналған стратегиялық жоспары. -Астана, 2010 жыл
* Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. - ... ... ... К.О. ... тәуекелдер. - Алматы, 2004 ж.
* Акбергенова И. "Финансово-кредитные проблемы развития экономики Казахстана" - Алматы: ... ... О ... ... ... РК от 28 ... 2003 ... Крилевский Н.А. Банктің клиенттік базасының дамуының негізгі жолдары // Деньги и ... 2001ж., №9 ... . ... негіздері. 4-5/2006.
А-қосымшасы
Мерзімі өткен төлемдері бар кредиттер жөніндегі мәліметтер1
Банктің атауы
01.01.2012ж. жағдай бойынша (млрд.теңгемен)
Кредиттер2(млрд.теңге) ... ... ... ... бар ... ... күннен асатын төлем мерзімі өткен кредиттер4
сомасы (млрд.теңге)
кредиттердегі үлесі (%)
сомасы (млрд.теңге)
кредиттердегі үлесі (%)
"КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ
2 267,58
666,31 ... ... ... ... 090,36
1 524,94 ... 493,32
71,44%
"Альянс Банкі" АҚ
535,07
298,86 ... ... ... Банкі" АҚ
1 371,57
290,32 ... ... ...
366,79
42,49%
290,14
33,61%
"Банк ЦентрКредит" АҚ
805,62
95,52 ... ... ...
113,79
51,64%
105,08 ... ... ... ... ... Bank" АҚ ... ...
21,02%
56,71
15,69%
"Еуразиялық банк" АҚ
269,97 ... ... ... ... ...
4,26%
11,78
3,54%
"RBS (Kazakhstan)" EБ" АҚ
17,42
0,03
0,17%
0,01
0,08%
"Ситибанк Қазақстан" АҚ
86,75
- ... ... БАНК ... АҚ ... ... ...
5,53%
"ЭКСИМБАНК ҚАЗАҚСТАН" АҚ
66,21
5,67
8,57%
4,09
6,17%
" Қазинвестбанк" АҚ
60,05 ... ... ... ... ... АҚ ЕБ ...
10,06
2,80%
6,93
1,93%
"Альфа-банк" ЕБ АҚ
51,57
0,99 ... ... Bank" ... ...
1,56%
0,52
0,75%
"Банк Позитив" АҚ
9,13
1,58
17,29%
1,30
14,19%
"PNB-Қазақстан" ... ... ... ... ... үй құрылыс жинақ банкі" АҚ
90,68 ... ... ... Bank" ... ... ...
4,01%
"ҚЗИ БАНК" ЕБ АҚ
4,33
1,22
28,16%
0,84
19,29%
"Хоум Кредит ... АҚ ... ... ... ... ...
0,00
0,05%
0,00
0,00%
"Заман-Банк" ... ... ... ... " RBK" ...
0,27
1,33%
0,045
0,22%
"Қазақстандағы Қытай Банкі" ЕБ АҚ
4,36
- ... ... ... ... ЕБ ... ... ...
21,17%
"Пәкістан Ұлттық банкінің" Қазақстандағы ЕБ АҚ
2,64
0,10 ... ... ...
- ... ... ... ... ... ... ... АҚ
25,16
2,00 ... ... Банк ... АҚ
3,90
-
0,00%
-
0,00%
"Банк ВТБ (Қазақстан)" АҚ ЕҰ ... ... ...
0,11%
"Банк Kassa Nova" АҚ
10,60
0,36 ... ... ... ... ...
- ... ... Банк жүйесі бойынша ЖИЫНТЫҒЫНДА
10 442,89
3 600,25
34,48%
3 195,71 ... ... тыс ... ... ... өткен төлемдері бар және жұмыс істемейтін кредиттер мен олар бойынша құрылған провизиялар
Банктіңатауы
01.01.2012ж. жағдайбойынша ... ... ... ... ... ... (%) ... (%)
сомасы(млрд.теңге)
кредиттердегіүлесі (%)
сомасы(млрд.теңге)
кредиттердегіүлесі (%)
сомасы(млрд.теңге)
кредиттердегіүлесі (%)
сомасы(млрд.теңге)
кредиттердегіүлесі (%)
"КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ
153,80 ... ... ... ...
34,77%
724,06
31,93%
781,60
34,47%
"БТА Банк" АҚ
156,22 ... ... 290,57 ... ... 303,30 ... 415,34
67,71%
1 531,85
73,28%
"Альянс Банкі" АҚ
149,17
87,61
16,37%
234,51
43,83%
7,54 ... ... ... ... АҚ
327,55
4,86
0,35%
284,15
20,72%
41,06
2,99%
325,21
23,71%
250,05
18,23%
303,17 ... ... ... ... ...
0,49%
172,26
19,95%
195,96
22,70%
242,61
28,10%
"Банк ЦентрКредит" ... ... ... ... ...
16,01%
42,01
5,21%
127,92
15,88%
"ТЕМIРБАНК" АҚ
51,28
25,14
11,41%
112,03 ... ... ... ... ... АҚ
14,53
-
0,00%
92,09
41,43%
1,94
0,87%
94,03 ... ... ... АҚ ... ... ... ...
7,18%
59,32
16,41%
43,27
11,97%
57,99 ... ... ... ... ...
9,15%
2,24
0,83%
26,95
9,98%
9,26
3,43%
29,60
10,96%
"ЦЕСНАБАНК" АҚ
30,31 ... ... ...
0,37%
11,88
3,57%
4,99
1,50%
10,92
3,28%
"RBS (Kazakhstan)" EБ" АҚ
- ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан" АҚ
0,02
-
0,00%
1,55
1,78%
- ... ... ... ... БАНК ... АҚ ... ...
0,79%
5,70
6,25%
0,11
0,12%
5,81
6,37%
4,47
4,90%
6,25 ... ... ... ...
1,01%
11,36
17,15%
-
0,00%
11,36 ... ... ... ... АҚ
0,57
0,05
0,09%
9,25 ... ... ... ... ... АҚ ЕБ ...
0,92
0,25%
18,31
5,10%
0,85
0,24%
19,17
5,33%
6,41
1,78%
26,76 ... ЕБ АҚ
- ... ... ... ... ...
1,93%
1,77
3,43%
"DeltaBank" АҚ
-
4,01
5,74%
3,80 ... ... ... ...
1,46%
"Банк Позитив" АҚ
0,45
0,31
3,40%
1,30
14,26%
0,19
2,03%
1,49 ... ... ... ... ... ... ...
0,00%
0,09
7,91%
0,05
4,00%
0,08
6,66%
"Қазақстанныңтұрғынүйқұрылысжинақбанкі" АҚ
85,85
0,35 ... ... ... ...
1,51%
1,59
1,75%
"AsiaCreditBank" АҚ
-
0,08
0,47%
0,73
4,10%
- ... ... ...
3,98%
"ҚЗИ БАНК" ЕБ АҚ
-
0,29
6,69%
0,93 ... ... ... ... ... ... ... АҚ
33,18
3,15
9,49%
0,00
0,007%
1,27 ... ... ... ... АҚ
-
0,15
5,77%
0,06
2,29%
-
0,00%
0,06 ... ... ... ...
0,01
0,21%
0,44
9,82%
- ... ... ...
10,65%
"Банк " RBK" АҚ
-
0,07 ... ... ... ... ... ... ЕБ АҚ
-
- ... ... ...
2,02%
-
0,00%
0,05 ... ... ... ЕБ ... ... ... ...
0,00%
0,20
17,83%
0,14
12,47%
0,23
21,17%
"ПәкістанҰлттықбанкінің" Қазақстандағы ЕБ АҚ ... ... ... ...
0,00%
0,04
1,51%
0,014
0,53%
0,04
1,48%
"ҚСОБ" АҚ
-
- ... ... ... ... ... ... АҚ
0,83
0,31
2,38%
1,62
12,47%
0,64
4,94%
2,26
17,42%
1,12
8,60%
2,23 ... ... АҚ
- ...
4,35%
2,24
8,89%
-
0,00%
2,24
8,89%
0,58 ... ... Банк ... АҚ ...
0,00
0,01%
- ... ... ... ... ... ВТБ (Қазақстан)" АҚ ЕҰ
3,21
-
0,00%
0,44
0,91%
0,032
0,07%
0,47 ... ... ... ... ...
-
0,00%
0,08
0,78%
0,019 ... ... ... ... ... ... ...
-
0,00%
-
0,00%
- ... ... ... ... Банк ... ЖИЫНТЫҒЫНДА
1 603,81
543,50
5,20%
3 170,94
30,36%
165,10
1,58%
3 336,04 ... 031,27 ... 651,81 ... ... ... ... ... дәрежесіне қарай несиелер
А) күмәнді 1-категория - қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін кешіктірілген, провизия сомасы 5% мөлшерінде.
Б) күмәнді 2-категория - ... ... 30-60 ... ... ... сомасы 20% мөлшерінде.
В) күмәнді 3-категория - қайтарылу мерзімі 60-90 күнге дейін кешіктірілген, ... ... 20% ... күмәнді 4-категория - қайтарылу мерзімі 90-120 күнге кешіктірілген, провизия сомасы 25% сомасында.
Д) күмәнді 5-категория - қайтарылу мерзімі 120-150 ... ... ... 50% ... ... несиелер.
қайтарылу уақыты жетпеген, қайтарылымында ешқандай күмән жоқ ... ... ... ... ... бар ... ... 180 күнге дейін және одан жоғары мерзімге кешіктірілген, 100% мөлшерде ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы қор нарығы: даму перспективасы және экономикалық құқықтарының аспектілері54 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
KEGO ААҚ персоналының еңбекақысын ұйымдастыру37 бет
«Данон» компаниясының персоналдың дамыту процесін басқару22 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет
«Кәсіпорын немесе ұйым менеджментіндегі персоналды басқару»31 бет
«Туркуаз» - топ компаниясындағы персоналдарды басқару жүйесіне талдау60 бет
Алматы облысының экологиялық туристік бизнесті дамыту перспективалары77 бет
Басқару персоналы6 бет
Басқарудағы персонал еңбегі30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь