Сезім мүшелері мен анализаторларға жалпы сипаттама. Рецепция механизмі мен рецепторлық жасушалар. көздің қосымша аппараты. дәм сезу мүшесі

Жоспары:

I. Кіріспе.

Сезім мүшелері.

II. Негізгі бөлім.
1.Көру мүшесі:А)Көз, көздің құрылысы.
Б)Көздің жарық сындырғыш аппараттары.
В)Көздің аккомодациялық аппараты
Г)Көздің рецепторлы аппараты.
Д) Көздің қосалқы мүшелері.
Е) Жасқа байланысты өзгерістері
2.А)Дәм сезу.
Б)Сенсорлы эпителиальді (сезімтал) жасушалар.

III. Қорытынды.

IV. Пайдаланған әдебиеттер.
Сезім мүшелері мен анализаторларға жалпы сипаттама.Рецепция механизмі мен рецепторлық жасушалар.Көздің қосымша аппараты.Дәм сезу мүшесі.
Сезім мүшелері.(Organa sensuum)
Дененің барлық мүшелерінде рецепторлар (жүйке ұшта-ры) бар.Рецепторлар ішкі, сыртқы ортаның тітіркеністерін бірден қабылдайды. Дененің кейбір мүшелеріндегі рецептор-лар тітіркеністі тек сыртқы ортадан қабылдайды.Бұл рецеп-торлардың ерекшелігі олар нақты өзіне тән тітіркеністі ғана, мысалы, көздің рецепторлары тек жарық сәулесін, құлақтағы дыбысты қабылдайды.Сыртқы ортаның тек өзіне тән тітірке-ністерін қабылдайтын мүшелер— «сезім мүшелері» деп аталады.Сезім мүшелеріне көру мүшесі (көз), есту, тепе-теңдік (құлақ),иіс (мұрын), дәм сезу (тіл), жанасуды сезу (тері) мүшелері жатады.Теріде ыстықты, суықты, ауырғанды, жанасуды сезетін жүйке ұштары бар.
Ағзадағы сезім мүшелері сыртқы ортаның әртүрлі әсер-лерін қабылдап, нақты бір жүйемен (кодирования) өңдейді де, оны нерв импульсіне айналдырып, өткізгіш жолдары арқылы ми қыртысына, қыртыс астына беріп , одан субъективті сезім түрінде жауап алады. Сонымен қоса , бұл жүйе ішкі және сыртқы ортаның анализаторлары болып, ағзаның белгілі бір жағдайларға бейімделуін де қамтамасыз етеді. Ағзадағы анализаторлар үш бөлікке бөлінеді.Олар шеткі(рецепторлы), аралық және орталық.Шеткі бөлігіне құрамында арнайы рецепторлы жасушалары бармүшелер жатады. Бұлар: механорецепторлар (есту, тепе-теңдік сақтау, тері- сипап сезу, барорецепторлар), хемореццепторлар (дәм сезу, иіс сезу, қан тамырлар құрамындағы интеррецепторлар), Фоторецепторлар (көздің торлы қабығы), жарықты қабылдаса, ал терморецепторлар (тері мен ішкі мүшелердегі), ауырғанды сезетін рецепторлар болып табылады.
Аралық бөлігіне—көптеген қыстырма нейрондар тізбегі жатады.(өткізгіш жолдар)
Орталыққа—сенсорлы жүйенің үлкен ми қыртысында орналасқан бөлігі жатады.Мұнда берілген информация өңделіп, оған жауап беріледі.
Сезу мүшелерінің жіктелуі.
Құрылысы мен қызметіне қарай сезу мүшелерінің рецепторлы бөлігінің үш түрін ажыратады.Бірінші түріне көз-көру, мұрын-иіс сезу мүшелері жатады.Бұлардың құрамында сыртқы энергияны (тітркендіргішті) нерв импульсіне айналдыратын арнайы нейросенсорлы жасушалары болады.
Екінші түріне- есту мүшесі, тепе-теңдік сақтау және дәм сезу мүшелері жатады.Бұлардың рецепторлы бөлігінде эпителииальды немесе сенсоэпителиальды жасушалары бар.Сыртқы ортадан тітіркену реакциясын қабылдап, оны сезімтал нейрондардың дендриттері арқылы орталыққа өткізіп оырады.
Үшінші түріне—нақты мүше емес проприорецептивті терідегі рецепторлар (қаңқалық-ет) мен сезімтал висцеральді жүйе жатады.Бұлардың шеткі бөліктері инкапсулалы және капсуласыз рецепторлардан тұрады.

Көру мүшесі.(Organum visus)
Көз(Opthalmos oculos)- көру мүшесі, көру анализаторла-рының шеткі бөлігі, рецепторлы қызметін атқаратын көздің торлы қабығындағы нейрондар тізбесі.
Дамуы.Көз ұрықтың әртүрлі жапырақшаларынан бастау алады. Көздің торлы қабығы мен көру нерві нерв түтігінен дамыса, көз бұршағы экстродермадан дамиды.Көз бокалын қоршаған мезенхимадан қан тамырлы қабық пен склера дамиды.Склераның алдыңғы бөлігі біртіндеп көп қабатты жалпақ эпителийге ауысып, көздің қасаң қабығына айналады.Көз бокалы ішіндегі мезенхима мен эмбриональді торлы қабықтан көздің шыны тәрізді денесі мен нұрлы қабығы дамиды.Көздің қарашығын(диаметрін)қысатын бұлшық еттері нейральді түрде дамып жетіледі.

Көздің құрылысы.
Көз алмасы(bulbus oculus) үш қабықпен қоршалған.Сыртқы фиброзды қорғаныш қызметін атқаратын жне көз алмасының сыртқы бұлшық еттері бекінген қабығы.Бұл қабығының алдыңғы мөлдір бөлігі қасаң қабық болса, ал артқы бөлігі склера (ақ қабық) болып саналады.Ортаңғы қабығы ең негізгі зат алмасу процесінде маңызды ролі бар қан тамырлы қабық.Бұл қабық үш бөліктен тұрады: нұрлы қабық, цилиарлы дене және қан тамырлы – хориодей бөлігі(choriodea).
Көздің сезімтал ішкі қабығы- торлы қабық, көздің рецепторлы бөлігі, құрамында нейрондары бар. Бұл фоторецепторлы нейрондар арқылы ағзаға,
Пайдаланған әдебиеттер:

 Ю.И. Афанасьев, Н.А. Юрин «Гистология» Москва, 1999 год
 М.Қ.Смағұлова Биология. «Арман-ПВ» баспасы, 2008ж
 Ә .Күзенбаева Адам анатомиясы «Арыс» баспасы,А 2001ж
 Ж.О.Аяпова Гистология А.2005
 М.Нұрышев «Гистология және эмбриология негіздері» Оқулық. Алматы: Қарасай. 2007.
 Ж.О. Аяпова «Цитология, эмбриология және гистология»
(оқу құралы) Алматы, 2007.
 Ә.Кузенбаева, Адам анатомиясы А.2001 жыл
 А.Рақышев Адам анатомиясы А, 2004
 w.w.w.Gistologia.kz
        
        Тақырыбы: Сезім мүшелері мен анализаторларға жалпы сипаттама. Рецепция
механизмі мен рецепторлық ... ... ... аппараты. Дәм сезу
мүшесі.
Жоспары:
I. Кіріспе.
Сезім мүшелері.
II. Негізгі бөлім.
1.Көру мүшесі:А)Көз, көздің құрылысы.
Б)Көздің жарық сындырғыш аппараттары.
В)Көздің аккомодациялық аппараты
Г)Көздің рецепторлы ... ... ... ... ... байланысты өзгерістері
2.А)Дәм сезу.
Б)Сенсорлы эпителиальді (сезімтал) жасушалар.
III. Қорытынды.
IV. Пайдаланған әдебиеттер.
Сезім мүшелері мен анализаторларға жалпы сипаттама.Рецепция ... ... ... ... ... сезу ... ... sensuum)
Дененің барлық мүшелерінде рецепторлар (жүйке ... ... ... ортаның тітіркеністерін бірден қабылдайды.
Дененің кейбір мүшелеріндегі рецептор-лар тітіркеністі тек ... ... ... ... олар ... ... тән ... мысалы, көздің рецепторлары тек жарық сәулесін, құлақтағы дыбысты
қабылдайды.Сыртқы ортаның тек ... тән ... ... ... ... деп ... ... көру мүшесі
(көз), есту, ... ... ... дәм сезу ... ... (тері) мүшелері жатады.Теріде ыстықты, суықты, ауырғанды, жанасуды
сезетін ... ... ... ... ... сыртқы ортаның әртүрлі әсер-лерін қабылдап,
нақты бір жүйемен (кодирования) өңдейді де, оны нерв ... ... ... ... ми ... ... ... беріп , одан
субъективті сезім түрінде жауап алады. Сонымен қоса , бұл жүйе ішкі ... ... ... ... ... ... бір ... де қамтамасыз етеді. Ағзадағы ... үш ... ... ... және ... ... ... рецепторлы жасушалары бармүшелер жатады. ... ... ... ... ... сипап сезу,
барорецепторлар), хемореццепторлар (дәм ... иіс ... қан ... ... ... (көздің торлы қабығы),
жарықты қабылдаса, ал ... ... мен ішкі ... сезетін рецепторлар болып табылады.
Аралық бөлігіне—көптеген қыстырма нейрондар тізбегі жатады.(өткізгіш
жолдар)
Орталыққа—сенсорлы жүйенің ... ми ... ... ... ... информация өңделіп, оған жауап беріледі.
Сезу мүшелерінің жіктелуі.
Құрылысы мен ... ... сезу ... ... ... ... ажыратады.Бірінші түріне ... ... сезу ... ... ... ... ... нерв
импульсіне айналдыратын арнайы нейросенсорлы жасушалары болады.
Екінші түріне- есту мүшесі, ... ... және дәм сезу ... ... ... ... ... сенсоэпителиальды
жасушалары бар.Сыртқы ортадан тітіркену реакциясын қабылдап, оны сезімтал
нейрондардың дендриттері арқылы орталыққа өткізіп ... ... мүше емес ... ... ... мен ... ... жүйе жатады.Бұлардың шеткі бөліктері
инкапсулалы және капсуласыз рецепторлардан тұрады.
Көру мүшесі.(Organum visus)
Көз(Opthalmos oculos)- көру ... көру ... ... ... ... ... көздің торлы қабығындағы нейрондар
тізбесі.
Дамуы.Көз ұрықтың әртүрлі жапырақшаларынан ... ... ... ... мен көру нерві нерв түтігінен дамыса, көз ... ... ... ... мезенхимадан қан тамырлы қабық пен склера
дамиды.Склераның алдыңғы бөлігі біртіндеп көп ... ... ... ... ... қабығына айналады.Көз бокалы ішіндегі мезенхима ... ... ... ... шыны ... ... мен ... қабығы
дамиды.Көздің қарашығын(диаметрін)қысатын бұлшық еттері нейральді түрде
дамып жетіледі.
Көздің ... ... oculus) үш ... ... ... ... ... жне көз алмасының сыртқы бұлшық еттері бекінген
қабығы.Бұл қабығының алдыңғы ... ... ... ... болса, ал артқы
бөлігі склера (ақ қабық) болып саналады.Ортаңғы қабығы ең ... ... ... ... ролі бар қан ... ... ... үш бөліктен
тұрады: нұрлы қабық, ... дене және қан ...... ... ішкі ... ... ... көздің рецепторлы бөлігі,
құрамында нейрондары бар. Бұл фоторецепторлы нейрондар арқылы ... ... ... ... көру орталығына информация беріледі. Көз
алмасын қоршаған қабықтары мен ... ... үш ... жарықты
сындыратын немесе диотропикалық қасаң қабық , көз ... көз ... мен шыны ... ... ... ... дене мен кірпік тәрізді ... ... ... ... ... ... ... фиброзды қабығы- склера(sclera) құрамында тығыз
қалыптасқаан ... ... тіні мен ... талшықтарының жігі бар
қабық.Коллаген талшықтарының жігі ... ... ... ... ... меншікті затына айналады.Склера көру нервінің маңында қалыңдайды
(1,2-1,5 мм), алдыңғы ... ... көз ... ... ... ішіндегі қысым көтерілгенде бұл ... ... ... ... пайда болуына әкеліп соғады.
Көздің жарық сындырғыш аппараттары
Диоптрикалық немесе жарықты сындырғыш, көздің бұл аппараттарына:
қасаң ... көз ... шыны ... ... көздің алдыңғы және артқы
камераларындағы сұйық жатады.
Қасаң қабық (cornea)- көздің ... ... ... ... атқаратын, фиброзды қабықтың 1/16 бөлігін құрайтын, өте жоғары
оптикалық гомогенді қасиетке ие ... ... 0,8-0,9 ... ... ... 1,1 ... ... көрсеткіші 1,37, сындырғыш күші
40 ... ... бес ... ... ... көп ... жалпақ эпителиі, алдыңғы шектеушілік мембранасы немесе
Бауменов қабығы, қасаң қабықтың меншікті ... ... ... мен ... қабығы) артқы эпителиі ... ... ... ... және ... ... ... заты, құрамында көптеген коллаген талшықтары мен өсінділі
фибробласттар бар. ... мен ... ... ... ... да ... (кератинсульфат) қасаң
қабықты мөлдір түске ие етеді, егер түсі өзгеріп кетсе ... ... ақ ... бұршағы (lens), екі бүйірі дөңес, мөлдір дене, пішінді
құбылмалы.Көз ... ... ... жақындатып немесе керісінше,
көптеген жағдайларда пішіні өзгереді.Көз бұршағының радиусы 6-10 ... ... ... ... мөлдір капсуламен қоршалған.Капсула
астында (алдыңғы бөлігінде) бір ... көз ... ... ... ... ... мөлдір (түссіз) белок—кристаллин болады.Көз
бұршағының гистофизиологиясын білу клиникада өте ... ... ... ... ... ... жалғау кездері медицинада кеңінен
қолданылады (катаракта).
Шыны тәріздес дене (corpus vitreum) көз ... ... ... арасында
орналасқан мөлдір, желатин тәрізді зат.Құрылысы тор тәріздес, құрамында
витреин белогы мен ... ... ... ... ... ... жарық сындырғыш аппараттары
Диоптрикалық немесе жарықты сындырғыш, көздің бұл аппараттарына:
қасаң қабық, көз бұршағы, шыны ... ... ... ... және артқы
камераларындағы сұйық жатады.
Қасаң қабық (cornea)- көздің жарықты өткізіп, сындыратын қорғаныш
қызмет ... ... 1/126 ... құрайтын, өте жоғары
оптикалық гомогенді қасиетке ие ... ... 0,8-0,9 ... ... ... 1,1 ... ... көрсеткіші 1,37, сындырғыш күші
40 дптр.Микроскопиялық құрылысында бес ... ... ... көп ... ... ... ... шектеушілік мембранасы немесе
Бауменов қабығы, қасаң қабықтың меншікті заты, ... ... мен ... ... ... эпителиі жатады.(ерекшеліктері
практикалық сабақта талданылады).Ең ... және ... ... ... ... құрамында көптеген коллаген талшықтары мен ... ... мен ... аморфты заттар орналасқан,
гликозамин-гликандарға да бай.Гликозамингликандар (кератинсульфат) қасаң
қабықты мөлдір түске ие етеді, егер түсі ... ... ... ... ақ ... ... (lens), екі ... дөңес, мөлдір дене, пішінді
құбылмалы.Көз аккомациялық кезеңінде алысты ... ... ... ... пішіні өзгереді.Көз бұршағының радиусы 6-10 мм-дей,
сыртқы қалыңдығы 211-18мкм, сыртқы мөлдір ... ... ... ... бір ... көз ... ... орын
алады.Көз бұршағының құрамында мөлдір (түссіз) белок—кристаллин ... ... ... білу ... өте ... көз бұршағын жасап, ауырған көзге жалғау ... ... ... ... тәріздес дене (corpus vitreum) көз бұршағымен торлы қабықтың
арасында орналасқан мөлдір, ... ... ... тор ... витреин белогы мен гиалурон қышқылы болады.Жарықты сындыру
көрсеткіш 1,33 тең.
Көздің ... ... ... ... қабығы, кірпікшелі дене (кірпікшелі белдеу тәрізді
өсінді) жатады.Көздің ... ... көз ... ... ... және көз ... ... сындыру күшін, заттың
бейнесінің торлы қабыққа шоғырланып түсуін, ... ... ... жарық
күшіне бейімделу қабілеті. Қамтамасыз етеді.
Нұрлы қабық (iris).Дискі ... ... ... ... бар ... ... қан ... қабықпен көздің торлы қабығының
туындысы болып табылады.Нұрлы қабықтың артқы жағы торлы қабықтың ... ... ... ... пен көз ... ... борпылдақ талшықты дәнекер тіні мен ... ... ... ... ... кішірейтіп және
кеңейтіп тұратын миоциттер де бар.Жалпы ... ... бес ... алдыңғы эпителиі (нұрлы қабықтың алдыңғы бетін тыстайды),
сыртқы шектеушілік (тарамсыз ) қабат, қан тамырлы қабат, ішкі ... және ... ... ... жатады(құрылысы студенттерге жеке
жұмыс С.Ж.).Бұл қабық көздің ... ... ... ... ... ... ... ет тіндері де бар.
Кірпікшелі дене (corpus ciliare).Бұл дене қан тамырлы және көздің
торлы қабықтарының туындысы ... ... ... ... реттеп және өзгертушілік міндетін атқара отырып, осы ... ... ... ... ... дене пішіні үш
бұрыш тәрізді болып келген, екі бөліктен тұратын; ішкі-цилиарлы тәж, ... ... ... тәрізді құрылым бар.Цилиарлы дененің негізі
кірпікшелі немесе цилиарлы ... ... ... бұлшық еттің көздің
аккомадациялық қызметіне қосатын ролі өте зор.
Қан тамырлы қабық.(Choriodea).Көздің қан ... ... ... мен ... нейрондарға қорек берумен қатар кездегі
қысымды, көз алмасының жалпы tº (жылулығын) реттеп отырады.Бұндлағы ... өте ... ... ... ... түйіршіктеріне бай жасушалар,
қалыңдығы 0,22-0,3 мкм, ал шет ... 0,1-0,15 ... ... ... ... үсті, қан тамырлар, капиллярлы пластинка және ... деп ... ... ... ... ... жұқа ... қан тамырлы қабат пен пигментті қабаттың ... ... ... ... ... талшықтары бар комплекс.
Көздің бұзылуы әртүрлі болуы мүмкін.Көздің аса ... ... ... көре ... болып табылады.Алыстан немесе жақыннан көре алмаушылық
тума болуы мүмкін.Жақыннан көретін адамның көз алмасы сопақ болып ... ... ... тор ... емес оның алдында пайда
болады.Алыстағы нәрсе бұлдырап көрінеді.Жақыннан ... ... ... ... көп ... ... ... дұрыс
түспеуі, оқу мен жазу кезінде оқушының партада отыруының дұрыс отырмауы
себеп болады.
Жақынжітілік.Егер көздің ... ... аса ұзын ... ... ьорлы қабықтың алдында, мөлдір шыны ... ... ... ... ... ... торлы қабыққа жетпей түйіседі.
Алыстағы нәрселерді дұрыс көру үшін, ... ... адам ... екі жағы ойыс ... ... ... сонда көз бұршағының сәуле
сындыру күші азаяды.Соның арқасында өткен сәуленің бейнесінторлы қабыққа
түсіруге ... ... ... көз ... ... ... ... торлы қабығының ... ... ... айқын көру үшін, дөңес шыны көзілдірік қию
қажет.
Алысжітілік—гиперметропия, қырағылық деп ... ... ... ... қысқа болғандықтан алыстағы заттардан шыққан қосарас
сәулелер торлы қабықтың ... ... да, оның ... ... бейнелері
көмескі, бұлдырболып түседі.
Алыстан көргіш адамдардың айқын көрінетін жақын нүктесі көзден қашқтау
орналасады.Сондықтан жақындағы заттарды көру үшін аккомадациялық күш ... ... ... алыстан көретін адамдар оқу үшін екі
жағы дөңес шынысы бар сәуленің сынуын ұлғайтатын көзілдірік киюі қажет.
Қырғалықты ... ... ... ... болмайды.Бұл екі кемістікке ортақ жағдай, екеуі де екі жағы
дөңес шынысы бар көзілдірік пайдаланылуы ... ... ... сыну ... астигматизм де
жатады.Ол әртүрлі бағыттағы сәулелердің ... ... ... және ... медианалар бойынша).Барлық адамдарда аздаған астигматизм
болады.Сондықтан астигматизм көздің оптикалық құралы ретінде ... ... ... көздің қасаң қабықшасының біркелкі сфералық ... ... ... оның ... ... ... әркелкі болады.Астигматизмді рнайы цилиндрлік шынылар қояды.
Көрудің бұзылуының ерекше түрі—дальтонизм . ... ... ... түсін ажырата алмайды.Дальтонизмде көбінне адам ... ... ... ... алмайды.
Көздің рецепторлы аппараты.
Бұл көз алмасының өте сезімтал ішкі—торлы қабығы.Құрамында сыртқы
пигментті және ішккі сезімтал нервтер ... ... ... ... ... ... өте ... де, құрамы радиальды
бағытта орналасқан үш түрлі нейрондар ... ... ... ... және колба тәрізді), екіншісі—биполярлы
бірінші мен екінші ... ... ... ... ал ... нейрондар болып аталады,Бұлардан басқа нейрондардың тағы
бірнеше түрлері биполярлы- горизонтальды және ... ... ... ... ... мен колба тәрізді ... ... ... ... ... ... болса, ал
колба тәрізді түрлері күндізгі ... ... ... ... ... ... пішіні цилиндр
тәрізді, бірнеше бөліктері болатын; ... ... ... ... мембраналар жарықты қабылдап,
тітіркенеді.Сыртқы ... ... ... деп аталатын бөлігімен
ішкі сегментпен байланысады. Ішкі ... ... ... Гольджи комплекс т.б. болады.Бұл сегментінде белок ... ... ... бір ... ... ... нейрондардың дендриттерімен синапс түзеді. Фоторецепторлы
нейрондардың сыртқы ... ... жуық ... ... түріндегі--
дискілері болады. Фоторецепторлы мұндай дискілер ... ... ... ... ... ... дискілердің параметрі
15нм (қалыңдығы), ені-1 нм;әрбір дискінің арасындағы ... ... ... ... ... ... ... дискілері
нейрондардың мембранасымен байланысқан (тұйық ... ішкі ... ... ... ... май ... мен митохондриялар
болады.Таяқша нейрондардың құрамында родопсин пигменті ... ал ... де ... ... ... ... саны 130 млн-дай.Бұл
нейрондар ... ... ... ... рецепторлар.Таяқша
нейрондардың құрамындағы родпсин—опсин белогі мен «А» ... ... ... колба тәрізді нейрондардың саны 6-7 млн.Бұлар заттың
күндізгі кездегі түсін ... ... ... ... пен ... ыдырайды.
Горизонтальды нейрондар- бір немесе екі ... ... ... ... ... ... ... байланысады.Аксондары горизонтальды бағытта өтіп
барып, фоторецепторлы нейрондардың аксондарымен синапс түзеді.Тітіркену
реакциялары бұл нейрондарда (нерв ... аз да ... ... ... ... бұл ... көру қабілетін (контраст) күшейтеді.
Биполярлы нейрондар—фоторецепторлы және ганглионарлы нейрондармен
байланысады.Бірнеше таяқша ... бір ғана ... ... ... тәрізді нейрондар 1:1 қатынасында байланысқа түседі.Мұндай ... және ақ ... ... ... ... ... өте ... жасушалары (нейрондар)—қыстырма, интернейрондар ... ... ... ... ... және
электрлік болып келеді.
Ганглионарлы нейрондар—көздің торлы ... ең ... ... ... ... заты ... дамыған.Бұлардың
миллиондаған аксондары жиналп нерв талшықтар қабатын түзе отырып, көру
нервіне ... ... ... ... ... қабаттарынан алады.
Нейроглия.Адамның көзіндегі торлы қабықта үш түрлі глиоциттердің бар
екені анықталған.Оларға:Мюллер жасушасы, астроглия мен микроглия ... ... ... ... қабықтың барлық қабаттарын ... ... ... мен ... ... ... ... адамда өмір бойы жүреді.Тәулік сайын әрбір
таяқша нейрондар түнде , ал ... ... ... күндіз 80-ге жуық
мембраналық дискілері қалыптасады.Әрбір таяқша нейрондардың ... ... ... ... ... ... сайын 2-4 мыңға жуық
дискіні ... ... ... ... ... ... 10-20 ... отырып, ерекше фагоцитоздық қызмет атқарады.
Гематоофтальмикалық сүзгі (Барьер) Гос.
ГОС қанмен ... ... қан ... нейроциттері мен көру
нерв талшықтарының арасында орналасады.
-Қантамырлы қабықпен фоторецепторлы нейрондардың
Құрамындағы қан ... ... ... ... ... базальды пластикасы мен пигментті ... ... ... ... ... ішіндегі сүзгі құрамына торлы ... ... ... ... ... ... глиациттердің
шектеушілік мембранасымен бұларды қоршаған ... ... ... қоршаған капиллярлардың эндотелиімен базальды
мембранасы, нервтің сыртын қоршаған ... ... мен ... қосалқы мүшелері.
Көздің қосалқы мүшелеріне көз алмасының бұлшық еттері, қабақ, қас,
көз жас безі ... ... ... ... ... ... ішкергі,
шеткі тік бұлшық еттер.Бұлшық еттер жиырылғанда көз ... , ... ... ... ... ... еті ... көз алмасы
төменге және шетке қарап бұрылады.Төменгі ... ... ... ... мен ... ... және ... қозғалады.
Көз алмасы сыртынан қабық жауып тұрады.Қабық пен көздің склерасының
аралығында эписклера қуысы болады.Ол көздің еркін ... ... ... мен көз ... аралығында май ұлпасы бар.Ол көз
алмасының амортизаторы қызметін атқарады.Майдың ... ... ... ... ... ... ... төменгі және жоғарғы болып екіге бөлінеді.Олар көз
алмасының алдыңғы жағын ашып-жабады.Екі қабықтың біріккен ... ... ... ... алмасының бір-біріне қараған көз бұрышында
қызғылтанып көз еті шығып тұрады.Оның төменінде «көз ... ... ... ойық ... ... көз жасы ... еркін ұштарына кірпіктер бекіген.Жоғарғы қабақтың
үстінде қас ... ... ... ... ... ... ... қорғайды.
Көз жас безі (glandula lacrimialis) көз шарасының осы ... ... осы без ... жасы көз алмасының алдыңғы
бөлігін жуып, көз жасының көліне жиналады.Көз жасы мұрын-көз жасы ... ... ... ... жасы ... жуып, оны құрғап кетуден
сақтайды.Көз жасының бектериоцидтік қасиеті көзді ... ... ... өзгерістері
Адамның жасы ұлғайған сайын көздің барлық аппараттарының қызметтері
әлсірейді (нашарлайды). Ағзадағы жалпы зат ... ... ... көз ... ... мен ... қабықтақалпына қайта келмейтін жасуша
аралық заттың тығыздалып қалыңдауы және ... ... ... ... қасиеті жойылып, оның аккомадациялық мүмкіндігі
шектеледі.Егде тартқан қарт адамдардың ... ... ... ... май ... ... түсі ... қан тамырлар
жүйесіндегі склеротикалық процестері қабықтарының қоректенуін әлсіретеді,
ал бұл болса рецепторлық ... ... мен ... қызметінің
өзгеруіне әкеліп соғады.
Дәм сезу.
Дәм сезу ағзасының—organum gustus («химиялық» сезімінің)—маңызы
тамақтың сапасын айыруда.Ең ... дәм ... тері ... ... ... кейін олар ауыз және мұрын қуыстарында (қосмекенділер)
шоғырланып, ақырында ауыз ... ... ... мен ... сезу мүшесінің құрмында рецепторлы эпителиальды ... ... сезу ... ең ... бөлігі—тіл.Бұл жасушалар тағамның,
тағамға да жатпайтын ... ... ... ... де, одан ... нерв ... ... нерв ұштары арқылы (информацияны) ми
қыртысына, қыртыс астындағы ... ... сезу ... ... ... ... (сілекейдің бөлінуі мен асқазан асты безінен
сөл бөлінуі) өтеді.Дәм сезу түйіндері (буылтықтары) адам ... ... ... эпителінің құрамындағы науа, жапырақ пен саңырауқұлақ
тәрізді ... ... ... ... ... ... өзіндеде дәм сезу бүртіктері ерінде, көмейдің ішкі және
сыртқы беткейлерінде, өңештің артқы қабырғасында, дыбыс ... ... ... дәм сезу ... саны 2000- ... сезу ... сезу ... дамуы.Дәм сезу бүртіктерінің ең алғашқы бастамасын
беретін ауыз қуысының көп қабатты эпителиі.
Құрылысы.Әрбір дәм сезу бүртіктерінің пішіні ... ... ... ... ... ... ... орналасқан 40-60-қа жуық
жасушалары бар ... Бұл ... бес ... ... ашық түсті ұзын цилиндр тәрізді «күңгірт» түсті тіректі,
аз дифференцияланған базальд және ... ... ... ... астыңғы дәнекер тіннен ... ... ... ... ұшы ... ... дем сезу саңылауы арқылы байланысады.Мұндай
саңылаулар ... ... ... ... дәм ... ұласады.
Сенсорлы эпителиальді (сезімтал) жасушалар.
Сезімтал жасушалары ашық түсті, базальді бөлігіндегі ядросы ... мен ... ... және екіншілік лизосомалар орын
алған.Дәм сезу жасушаларының апикальді бөлігіндегі мембранасында ... ... ... ... микробүрлері болады. Дәм ... ... ... ... ... белсенділігі жоғары
фосфатаза мен белок, гликопротеидтер, тілдің бетіне түскен дәм ... ... ... ... сезімтал жасушалардың
цитолеммасының базальді бөлігіне сезімтал ... ... ... ... ... ... ... болған нерв
импульсін дендриттер дәм сезу орталығына береді.Тілдің алдыңғы ... сезу ... ал ... ... ... ... ... заттар микробүрлердің мембранасында орналақан арнайы
рецепторлары белоктар арқылы сорылады.
Әрбір дәм сезу ... 50-ге жуық ... нерв ... ... ... сезу бүртіктерінен нерв импульсі (tº,ауру, тактильді
сезіну) түрінде алдымен нерв ұштарына, одан нерв ... ... ... ... ... ... ... дәмдік анализатордың
орталық бөлігіне беріледі.
Тіректіу эпителиоциттер ... ... ... ... жүйенің болуымен ерекшеленеді.Көбінесе бұл
жасушалар дәм сезу ... нерв ... ... ... ... болады.
Базальді эпитолиоциттер—базальді мембранаға бекінген, жасушалардың
апикальды беткейі ... ... ... ... ... ... ... жақсы білінетін жасушалар.
Шеткі- перигеммальді эпитолиоциттер- пішіні таға тәрізді, ... бар ... ... көптеген
микротүтікшелері мен нерв ұштары болады.Адамның жасы ұшлғайған сайын дәм
сезу бүртіктері ... да, дәм сезу ... ... ... ... ... әсіресе тәтті заттарға ұлғаятыны байқалады.
Регенерациясы. Дәм сезу ... ... ... ... ... ... ... отырады.Бұл жасушалардың тіршілігінің
мөлшері 10 тәулікке жуық.Сезімтал ... ... ... ... үзіледі, бірақ жаңа жасушалар өсіп шығып қалпына
қайта келіп отырады.
Қорытынды.
Адам көру мүшесі арқылы сыртқы ... ... ... ... ... 80-90%-ы көру мүшесі арқылы жүзеге асады.Бұл
көру маңызының аса ... ... ... ... адам өзін ... әр ... денелерді, олардың пішінін, түрін, түсін, қимылын,
құрылысын қабылдайды.Адамның ... және ... ... ... ... көру ... алынған ақпараттың жоғары ми қыртысында талданып,
қортындылап, оның іс-әрекетіне айналуына байланысты.Көру мүшесінен ... ішкі ... ... ... бар және ол ... ... Дені сау ... екі көзінің қарашығы бірдей кеңейеді немесе
бірдей тарылады.Бір ... ... ... ... ... ... ... қарашығы да тарылады, мұны өзара одақтас әсерленіс деп ... екі ... ... ... ... болады—анизокария.Бұл бір
жағындағы симпатикалық жүйкенің ... ... ... ... ... ... және онымен бірге саңылауы кішірейеді (Горнер
симптомы). Көз алмасы қозғалысының ... да ... ... ... ... сезу ... ауыз ... түскен тағамның сипатын, мөлшерін және
түрін ... ... ... зат алмасуын, сыртқы ортаға
бейімделісін қамтамсыз ... даму ... дәм сезу ... немесе қабыл алмау тетігі ретінде қалыптасты.Табиғи жағдайда дәм
сезу түйсігі тағаммен ... іс иіс ... ... және ... қоса ... ... ... ажырату сезімталдығы кемиді.Дәрі қабылдау, темекі
шегу дәм сезу ... ... ... ал ... ... әуес болушылық- парагевзия деп аталады.
Пайдаланған әдебиеттер:
← Ю.И. Афанасьев, Н.А. Юрин «Гистология» Москва, 1999 год
← М.Қ.Смағұлова ... ... ... 2008ж
← Ә .Күзенбаева Адам анатомиясы «Арыс» баспасы,А 2001ж
← Ж.О.Аяпова Гистология А.2005
← М.Нұрышев «Гистология және ... ... ... Алматы:
Қарасай. 2007.
← Ж.О. Аяпова «Цитология, эмбриология және гистология»
(оқу құралы) Алматы, ... ... Адам ... А.2001 ... А.Рақышев Адам анатомиясы А, 2004
← w.w.w.Gistologia.kz

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биологиялық мембрана құрылысы және қызметі7 бет
Гольджи аппарты, құрылысы және қызметі13 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Android OS жұмыс істеу принципі және Android OS қосымша құру23 бет
INDF және FSR регистрінің қосымша адресациясы8 бет
Intranet –қосымшалары60 бет
Ms office қосымшаларында VBA-ны қолдану37 бет
Options диалогты терезесінің қосымшалары (AutoCAD)11 бет
SQL серверін қолданып қосымшалар жүйесін жетілдіру80 бет
Turbo Pascal программалау тілінің қосымша мүмкіндіктері24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь