Есеп саясатын талдау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. ЕСЕП САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1. Есеп саясатының мәні мен мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2. Есеп саясатының принциптері мен оған қойылатын талаптар ... ... ... .9

2. ЕСЕП САЯСАТЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

2.1. Есеп саясатының ұйымдық және техникалық аспектілері ... ... ... ... ..11

2.2. Есеп объектілері бойынша есеп саясатын құру ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

2.3. Есеп саясатының өзгеріске түсу жағдайлары және оны жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
КІРІСПЕ

Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып, қоғамның экономикалық-әлеуметтік жағдайларына сай өзгерістерге ұшырап келе жатқан, сондай-ақ өмірде өзінің ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып табылады. Белгілі ғалым Де Солозано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп барлық ғылымдар мен өнердің ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір сүре алмаса, бухгалтерлік есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес» - деген болса, оның әріптесі Р.А.Фаулики «Есеп – бұл барлық бизнестің тілі, яғни философиясы» - деп атаған.

Жаңа экономикалық қатынастар, әртүрлі меншіктердің формалары, бухгалтерлік есеп стандарттарына көшуіне байланысты жаңа бухгалтерлік есеп саясатын ұйымдастыруды талап етеді. Осыған орай «Есеп саясаты, бухгалтерлік есеп бағалауларындағы болатын өзгерістер мен қателер» атты 8 ХҚЕС-та есеп саясатына мынадай анықтама беріледі: Есеп саясаты – бұл ұйым қаржы есептілігін дайындау және ұсыну үшін қолданатын нақты қағидаттар, негіздер, келісімдер, ережелер және тәжірибе.

Кез келген ұйым үшін қаржылық есеп міндетті түрде жүргізілетін болса, бухгалтерлік есептің жүргізілуі және оның тәртібі әрбір кәсіпорынның есеп саясатына байланысты.

Бюджеттік есеп принциптері бойынша, кәсіпорынның есеп саясаты деп ұйымның бухгалтерлік есепті жүргізу әдісінің жиынтығын, яғни алғашқы бақылау, құндық өлшеу, ағымдағы топтау мен шаруашылық қызметтің фактілерін жинақтап қорытындылау жолдарын айтады.

Есеп саясаты Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына, халықаралық немесе ұлттық стандарттарға және бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспарына сәйкес, олардың қажеттіліктері мен қызмет ерекшеліктері негізге алына отырып, бухгалтерлік есепті жүргізу және қаржылық есептілікті жасау үшін дара кәсіпкер немесе ұйым қолдануға қабылдаған нақты принциптерді, негіздерді, ережелерді, тәртіп пен практиканы білдіреді. Басқаша айтқанда, есеп саясаты – бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі.

Бухгалтерлік есепті жүргізу әдістеріне шаруашылық қызмет фактілерін топтау мен бағалау әдістері, активтердің құнын есептеу, құжат айналымын қабылдауды ұйымдастыру, түгендеу, бухгалтерлік есеп шоттарын қолдану әдістері, бухгалтерлік есептің тіркелім жүйесі, мәліметті өңдеу мен басқа да сәйкес әдістер мен амалдар кіреді.

Ұйымның өзінің есеп саясатын өңдеу мүмкіндігі мен қажеттілігі бухгалтерлік есеп пен басқа екінші деңгейлі нормативтік құжаттар бойынша баптарда (стандарттарда) қарастырылған бухгалтерлік есептің кез келген мәселелерін шешудің көп түрлілігімен анықталады. Кәсіпорын өзінің есеп саясатын құруы барысында бұйрық немесе жарлық бойынша қажетті құжаттар тізімін бекітуі керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995 жыл 30 тамыз (2007.21.05. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен)

2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 27 желтоқсан 1997 жыл (2010.15.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)

3. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі) (2011.01.01. берілген өзгерістерімен және толтырумен)

4. ҚР Заңы "Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептілік туралы", 26 желтоқсан 1995 ж (2010.19.03. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)

5. «Есеп саясаты, есепті бағалауларындағы өзгерістер және қателер» 8 Халықаралық қаржы есептілігінің стандарты

6. «Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарына сәйкес қаржылық есептілікті құрастыратын ұйымдарға арналған бухгалтерлік есеп шоттарының жұмыс жоспарын дайындау бойынша нұсқау», Алматы, 2006 ж

7. Алборов Р.А. Кәсіпорынның есеп саясатын таңдау: Қағидалар және тәжірибелік нұсқаулықтар, Москва 1995 жыл, 8 бет.

8. Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына негізделген бухгалтерлік есеп принциптері: оқу құралы/Б.А. Алибекова, Д.М. Нурхалиева.- Астана: Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2006,106-108 бет

9. Қаржылық есеп: оқулық/Әбдіғали Әбдіманапов.- Алматы, 2007, 481-518 бет

10. Казолова Е.П. Бухгалтерлік есеп және өнідіріске шығынның есеп саясатындағы көрінісі. / Басбух №8 1998 жыл. 8 бет.

11. Нұрсейтов Э.О., «Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп», «Лем» баспа үйі, Алматы, 2006 ж.

12. В.Ф. Палий «Международные стандарты финансовой отчетности» Инфра-М, Мәскеу, 2007 жыл

13. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И.: Бухгалтерский учет на предприятии: Изд.3*,доп. и перераб.-Алматы:Центраудит-Казахстан,2002,63-72 бет

14. Раимбекова Р.М. Кәсіпорындағы қаржылық есеп. Алматы. 2003 жыл, 431-433 беттер

15. Қазіргі замандағы бухгалтерлік есеп: оқу құралы/Ф.С. Сейдахметова.- Алматы: LEM, 2008,286-291 бет
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
1. ЕСЕП САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗІ..............................................5
1. Есеп саясатының мәні мен
мақсаты........................................................5
2. Есеп саясатының принциптері мен оған қойылатын талаптар.............9
2. ЕСЕП САЯСАТЫН
ТАЛДАУ...................................................................
.....11
1. Есеп саясатының ұйымдық және ... ... Есеп ... ... есеп саясатын
құру...................................14
3. Есеп саясатының өзгеріске түсу жағдайлары және оны жетілдіру
жолдары..................................................................
..........................................32
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................36
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.....................................................38
КІРІСПЕ
Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ... ... ... ... ... сай өзгерістерге ұшырап келе
жатқан, сондай-ақ өмірде ... ... ... ... ... Белгілі ғалым Де Солозано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп
барлық ғылымдар мен ... ең ... ... ... ... өмір ... бухгалтерлік есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес» - деген болса,
оның әріптесі Р.А.Фаулики «Есеп – бұл ... ... ... ... - деп ... ... қатынастар, әртүрлі меншіктердің ... есеп ... ... ... жаңа ... ... ұйымдастыруды талап етеді. Осыған орай «Есеп саясаты, бухгалтерлік
есеп бағалауларындағы болатын өзгерістер мен қателер» атты 8 ... ... ... анықтама беріледі: Есеп саясаты – бұл ұйым қаржы
есептілігін дайындау және ... үшін ... ... ... ... ... және ... келген ұйым үшін қаржылық есеп міндетті ... ... ... есептің жүргізілуі және оның тәртібі әрбір кәсіпорынның ... ... есеп ... ... кәсіпорынның есеп саясаты деп
ұйымның бухгалтерлік есепті жүргізу әдісінің жиынтығын, яғни ... ... ... ... ... мен ... ... фактілерін
жинақтап қорытындылау жолдарын айтады.
Есеп саясаты Қазақстан ... ... есеп пен ... ... ... талаптарына, халықаралық немесе ұлттық
стандарттарға және бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі ... ... ... мен ... ... ... алына отырып,
бухгалтерлік есепті жүргізу және қаржылық есептілікті жасау үшін ... ... ұйым ... ... ... ... негіздерді,
ережелерді, тәртіп пен практиканы білдіреді. Басқаша айтқанда, есеп саясаты
– бұл бухгалтерлік есептің әдісін ... ... ... ... ... әдістеріне шаруашылық қызмет фактілерін
топтау мен ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, түгендеу, бухгалтерлік есеп шоттарын қолдану
әдістері, бухгалтерлік ... ... ... ... ... мен ... ... әдістер мен амалдар кіреді.
Ұйымның өзінің есеп саясатын ... ... мен ... есеп пен ... екінші деңгейлі нормативтік құжаттар бойынша
баптарда (стандарттарда) қарастырылған бухгалтерлік есептің кез ... ... көп ... ... ... өзінің есеп
саясатын құруы барысында бұйрық немесе жарлық ... ... ... ... керек.
Бұл курстық жұмыста кәсіпорынның есеп саясатының мән-мағынасы, сүйенетін
принциптері, оны дайындау, құрылуы туралы мәселелері ... ... есеп ... ... ... кәсіпорын
басқармасы мен бухгалтериясының алдында тұрған маңызды міндеттердің ... ... ... есеп саясаты өнімнің өзіндік құнының
көрсеткіштеріне, пайдаға, пайдаға ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Жұмыстың мақсаты - есеп саясатының кәсіпорынның қаржылық есептілігіне
әсерін зерттеу. Мақсаттарды жүзеге асыру үшін ... ... ... есеп ... мәні мен ... ... ашу;
-есеп саясатының қалыптасу реттілігін қарастыру;
-есеп саясатында қабылданған принциптердің баланс құрылымына ... ... ... принциптердің ұйымның қаржылық жағдайына
әсерін бағалау.
1. ЕСЕП САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1. Есеп ... мәні мен ... ... ... есеп ... болатын өзгерістер мен
қателер» атты 8 ХҚЕС мақсаты – есеп ... ... ... алу
критерийлерін және олардың өзгеріске түсуін анықтау, сондай-ақ ... мен ... ... ... ... табылады. Осы стандарт
ұйымның қаржылық қорытынды есебінің маңыздылығын, сенімділігін жоғарылатуға
және басқа ұйымдардың қаржылық қорытынды есебімен салыстыруға арналған.
Осы ... ... ... ... ... операцияларының
түрлері әр түрлі ықпалдастық жағдайда болады.
Елімізде көптеген типтегі ұйымдардың әрқайсысы әр түрлі ... тап ... Әр ... ... ... саны аса ... ... әрбір ұйым өзінің алға қойған мақсат-мүддесіне ... өз ... тән: өнім ... ... ерекшеліктері,
басқарудың ұйымдық құрылымы, қызмет көлемінің түрі мен деңгейі, операциялар
жүргізу, клиенттермен ... ... ... ... ... ... ... қажет. Мұның барлығы да шаруашылық жүргізу
ерекшеліктеріне байланысты ұйымдарда есеп саясатын ... ... ... ашып ... ... ... өздерінің есеп саясатын қалыптастыру барысында тәжірибедегі есеп
әдістері мен ... есеп ... ... ... ең тиімді
жолдарын таңдап алуына құқылы. Таңдалып қабылданған ережелер мен ... ... ... арқылы есеп мәліметтерін жинақтаудың тәртібін, ... ... ... ... ... ... ... және ұйымдар қызметіндегі өзгерістер мен жағдайларды
дер кезінде білу мүмкіндіктері туындайды.
Есеп саясаты Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... ... ұлттық
стандарттарға және бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспарына сәйкес,
олардың қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... ... ... және қаржылық есептілікті жасау үшін дара
кәсіпкер немесе ұйым қолдануға қабылдаған нақты принциптерді, ... ... пен ... ... Есеп ... ... ... жүргізу қызметі талабы мен қаржы нәтижесін сипаттауға
арналған есеп әдістерін жақсы және тиімді ... ... ... ... ... ... есеп ... қолданатын есеп принциптері,
әдістер мен ережелер, сондай-ақ ұйымдардың шаруашылық қызметі мазмұнын
тәжірибеде ашып ... үшін ... ішкі ... ... ... ... бухгалтерлік есеп пен қорытынды есеп жүйесінің
қандай жолдармен жетілдірілетінін біліп түсіну ... оған әсер ... ... ... ... ... белгіленген жағдайда ұйым әкімшілігінің басқару
процесін қандай дәрежедегі тиімділікке жеткізгендігі, ұйымның қаржы жағдайы
мен өзгеріске түсуін, сондай-ақ шаруашылық қызметінің нәтижесін ... ... ... дайындау үшін қолданылатын есеп принциптерін таңдап алу
бағытында ашылды. Есеп саясатын жасау мен оның ... ашып ... ... ұйым ... тән есеп ... есеп ... ... мұндай ережелерді қорытынды есеп жасау процесіне қолдануға құқылы
болып табылады. Мұның өзі ұйымдар мен ... ... өз ... ... ... және ... жүргізу құқығын сипаттайды.
Есеп саясатын жасау мен ... ... есеп ... ... ... білу ... ... қаржылық
есеп стандарттарына сай, мұндай жорамал принциптерге: мүліктік иелік,
үздіксіздік, сенімділік, шындық, ... ... және ... ... принциптері жатады.
Кейінгі жылдары Қазақстан Республикасы бухгалтерлік есеп жүйесіне елеулі
өзгерістер, қосымшалар мен дәлдік шаралары енгізілді. ... ... ... ... ... ... ең ... бухгалтерлік есепке тән заңдар
мен нормативтік актілерді, ҚР Президентінің жарлықтарын, Үкіметтің ... мен ... ... министрлігінің арнайы бұйрықтарын,
хаттарын, т.б. ресми ... ... алуы ... ... ... ... ... ұйымдар бостандығы сақталып, бухгалтерлік
есеп жүйесін жүргізудің көптеген мәселелері (мысалға, есеп процедурасының
әдіснамалығы) мемлекеттік ... ... де есте ... ... ... жағдайында көптеген құрылымдағы ұйымдар, құқылы
тұлғалар, өзара ... ... ... ... ... ... ... жағдайда танылып, әр түрлі дәрежедегі ... ... ... Яғни ... ұйым ... қаржылық жағдайын жақсарту
және көрсету үшін өзінің ішкі ұйымдық ерекшеліктерін ... алуы ... ... ерекшеліктер басқарудың стратегиялық және тактикалық
шараларын, ... ... ... қызметінің түрлері мен
көлемінен, шаруашылық ... ... ... ... ... тәртібінен және ақпараттарды өңдеу мен даярлап беру сияқты
факторлардан туындайды. Маңызы жағынан жоғары дәрежедегі мұндай ... іске ... ... есеп ... ... ... мен
ережелері, құқықтық және нормативтік актілер қолданылады. Әдіснамалық
процестің барлық әдістері мен ... ... ... ұйымның есеп
саясатын қалыптастыруға болады.
Есеп саясатының мақсаты: бухгалтерлік есеп ... ... ... ... фактілерді бұрмаламау, ұйымдардың ... ... ... қызметінің үздіксіздігін қамтамасыз ету,
материалдық активтерді бағалау мен есептен ... таза ... ... құру ... мейлінше жоғары дәрежедегі икемді есеп
ақпараттарын қалыптастыру болып табылады.
Қаржылық қорытынды есеп ... ... ... ... ... әдістердің қолданылғандығы, бірнеше ... ... ... ... ... жасалғандығы, қаржылық талдау жұмысының
қалай орындалғандығы, сондай-ақ ұйым ... ... ... ... ... ... ... алынғандығы, т.б. жағдайларды
толығымен көрсетуі керек. Айтылған мақсаттарды ... ... ... үшін әр ... есеп ... мен әдістер қолданылады. Есеп әдістері
шындық фактілерді тану ... ... ... ... ... есеп ... ықпалды және икемді жолдармен іске асыру арқылы
тиісті мақсатқа жетуге болады.
Есеп саясатының атқаратын негізгі міндеті – ұйымдардың әр ... ... ... ... әсер ету. Таза ... алу ... ... өздері ғана
емес, оның акционерлері мен инвесторлары, сатып алушылар, ... ... ... да мүдделі. Есеп саясатының міндеттері:
-есеп процедуралары арасындағы ... ... мен ... ... ... ... ... көрсеткіштерге есеп өрісінде қолданылған әр түрлі әдістердің
сандық және сомалық әсер ... ... ... қорытынды есеп сенімділігін арттыру үшін қолданылатын маңызды
есеп әдістерін белгілеу;
-ұйымдардың есеп варианттарын таңдап алу процесінде ұзақ және ... ... және ... бағалаудағы, материалдық және
материалдық емес активтерге амортизация ... ... ... ... ... ішкі құқығын қамтамасыз ету;
-синтетикалық және аналитикалық шоттар тізімін жасау, ... ... ... және ... ... ... ... т.б. әдістерді кеңінен қолдану, т.б.
Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі есеп саясатының көп варианттары әр ... іске ... Есеп ... ... ... оптималды
варианты болмайды. Мұның өзі ұйымдардың технологиялық, ... ... ... ... ... Айта ... ... қаржылық
қорытынды есеп, қаржылық, бухгалтерлік есеп, басқарушылық және салық есебі
араларында гармониялық байланыс болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлерін
жүргізу үшін осыларға тән белгілі әдістер мен ... ... ... ... тән ... қолданылмаған жағдайда ұйымдардың қаржылық қорытынды
есебі жасалынбайды немесе ... есеп ... ... мен ... – басқару
ерекшеліктеріне, кәсіпкерлік қызмет ... үлес қосу ... ... жағдайына, клиенттермен ұзақ мерзімді келісім жасауға,
т.б. байланысты болады.
Ұйымдардың ішкі есеп ... ... ... пен ... жету ... ... есеп жүйесі шараларынан тұрады.
Тәуелсіз жолдармен таңдалып алынған есеп ережелерін әрбір ұйымдар ... ... ... ... ... ... түрде қолдана білу
керек. Есеп ... ішкі ... ... ... ... ... ... мен қаржылық қорытынды есеп ... ... ... ... ... есеп саясаты осы ұйым қызметінің ары қарай
дамуына, ... ... ... ... өркендеуіне (мысалы,
өндірістік үрдістің ұлғаюы, нарықтық ... ... жаңа ... өндіру
технологиясы) тікелей әсер етуі керек. Егер инвестициялық процестің
тиімділігі ... ... таза ... алу ... ... жағдайда
есеп саясатын жасаудың қажеті болмайды. Есеп ... ... ... тиімділігіне және ақша қаражаттарының ... ... ... ... жасалған жалдау процесі, пайда мен ақша қаражатының көбеюі)
әсер ... ... ... ... келісім-шарттар мен қаржылық келісімдер
ұйымдар қызметінің тиімділігіне бірден әсер ете ... ... жөн. ... ... ... ұзақ ... ... сипаттайды. Осыған орай, ұйымдардың атқарушы бухгалтерлері
тұрақты бағытта пайда ... ... ... ... әсер ... есеп ... жақсы зерделеп, ұйымның есеп тәжірибесінде
пайдалануы керек.
Алайда, кейбір бухгалтерлер салық салынатын табыс ... ... ... ... ... ... түрде қателер жіберіп,
өндірілген өнімдердің өзіндік құнына тікелей ... емес ... ... ... да ... ... ... болмасын, бухгалтерлік
есеп өзара сабақтастық байланыстағы жүйеден тұратындығын ескере отырып, ... ... ... көлемін) ұлғайту мақсатында есеп объектілерінің
басқа баптарына зиян келтірмеу жағы есеп саясатын жасау барысында ... ... ... ... ... жағдайдағы оқиғалардың қайшы жағы
(екінші) ... ... өзі ... қарама-қайшылық тудыратынын
білген жөн. Барлық ұйымдар қызметіне тән байырғы есеп ... ... ... және ауыр ... ... де, есеп ... ... ашып көрсету
арқылы дербес түрде шешімдер қабылдап, қаржылық қорытынды есеп өрісіндегі
объективтік ұғым ... ... ... Есеп ... ... мен оған қойылатын талаптар
Есеп саясатын қалыптастырған және ... ... ... ... ... керек:
1. Есептеу – кәсіпорынның кірістері мен шығыстары олардың келіп
түсуіне ... ... ... ... және ... есепте
көрсетіледі.
2. Үздіксіздік – объектілер үздіксіз әрекет ететін, ... ... ... ... ... Оның ... немесе қызмет
көлемін едәуір қысқартуға ешқандай ниеті де, мұқтаждығы да жоқ ... ... ...... есептемелеріндегі барлық ақпараттар
пайдаланушыларға түсінікті болуы тиіс.
4. Маңыздылық – пайдаланушылар негізделген басқару ... және ... ... қызметін бағалауы үшін
қаржылық ақпарат маңызды болуы керек.
5. Мәні – ... ... ... ... Егер біз қаржылық есепте қандай
да бір ... ... ... онда бұл ... ... ... әсер етуі ... Растық – ақпаратта қателік немесе жалғандық жоқ болса, ол рас
болып табылады және оған пайдаланушылар сене ... ...... ... ... болуы қажет.
8. Сақтық – активтер мен ... ... ... үшін, ал
міндеттеме немесе шығын белгісіздік жағдайында кем ... ... ... кезде қауіпсіздік жағдайын сақтау.
9. Аяқталғандық – кепілдікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... болуы керек.
10. Дәйектілік – субъект таңдалған есеп саясаты мен ... бір ... ... ... ... кезеңге дәйекті түрде
қолданылуы керек. Егер бір есеп саясаты таңдап алынып, келесі жылы
басқа есеп ... ... ... онда ... ... жазулар болуға тиіс, яғни олар негізделуі тиіс.
11. Салыстырмалылық – қаржылық ... ... есеп ... ... ... ... Күмәнсіз және риясыз ұсынба – ... ... ... ... ... қаржы шаруашылық қызметінің
нәтижесі, ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ... ... ... ... ... ... ... есеп саясатын әзірлеуге және қабылдауға
негіздемені қамтамасыз етеді. Бұларды сақтамау кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... Оның ... нәтижесі
бухгалтерлік есепті дұрыс жүргізбеу ретінде бағалануы керек. Бухгалтерлік
есептің стандарттары есеп саясатын қалыптастыруға база ... ... ... ... ... ... капиталды, міндеттемелер мен
шаруашылық қызметтің нәтижелерін көрсетудің бірнеше нұсқасын ұсынады.
Есеп ... ... ... ... ... ... ... алу және оларды негіздеумен түсіндіріледі. Есеп ... ... ... ... береді.
Есеп саясатының ашылуы – бұл қаржылық есептемеге түсіндірме жазудағы
неғұрлым елеулі аспектілерге сипаттама беру.
Қаржылық ... ... ... кәсіпорынның мүліктік және
қаржылық ... оның ... ... ... ... ... ережелері,
кәсіпорын қызметінің жақсаруындағы (нашарлауындағы) процестер және басқа ... ... ... есеп ... нормативті құжат болуы тиіс.
Кез келген ұйымның өзінің қызметін іске асыру үшін таңдап бекіткен есеп
саясаты толықтылық, ... ... ...... мен
орындылық талаптарына сай болуы керек.
Көрсетілген талаптардың әрқайсысының мазмұнының қарастырылуы.
Толықтылық. Кәсіпорынның таңдап алған есеп саясаты оның ... ... ... ... етуі ... ... шаруашылық әрекетінің фактілері бухгалтерлік
есеп пен бухгалтерлік есеп беруде уақытында көрініс табуы қажет. ... ... есеп ... ... ... кешіктірілмейді
немесе орындалмай тұрып есепке алынбайды.
Сақтық. Қолданылатын есеп әдістері бухгалтерлік есепке алынуға ... мен ... ... жасырын резервтердің жасалуына жол
бермей, шығындар мен міндеттемелерді айқын бейнелеуге ... ... етуі ... яғни есепке алынған немесе алуға нақтылы мүмкіндік
бар ... ... ...... ... таңдалынған әдістері әр айдың соңғы
күнтізбелік күніне айналымның ... ... мен ... ... ... есеп мәліметтерінің теңдігін қамтамасыз етіп
отыруы ... ... есеп ... ... ... ... ... жүргізуді қамтамасыз етуі керек.
2 ЕСЕП САЯСАТЫН ТАЛДАУ
2.1 Есеп саясатының ұйымдық және техникалық аспектілері
Ұйым шеңберінде іске ... есеп ... ... мен ... сабақтастық кезеңдерден тұрады:
арнайы комиссия құрылып, оның мақсаты мен атқаратын міндеті;
есеп жүргізудің жаңа әдістері айқындалып, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... мазмұнда ұйым басшысының бұйрығы
шығарылады;
есеп саясатын сапалы жасау үшін жауапты есеп қызметкерлерімен қатар ... ... заң ... мен ... ... ... ... жақсы білетін тәжірибелі мамандар қатыстырылады;
есеп саясатын қалыптастырудың кезеңдік шаралары, қажетті құжаттар мен есеп
объектілерінің тізімі жасалынады;
есеп объектілерінде қолданылатын әдістер мен ... ... алу, ... ... ... ... хабарлау мен келістіру шаралары
белгіленеді.
Есеп саясатының ұйымдық және техникалық аспектілеріне мыналар жатады:
- ұйымдардың ұйымдық құрылымы, оның ... мен ... ... ... ... ... құрылтайшылар мен үлес қосушылар, акционерлер мен
тұрақты клиенттер тізімі, жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... т.б. ұйым қызметіне
байланысты маңызды шаралар.
Осы жоғарыда айтылған ... ... мен ... ... ... ... ішкі ерекшеліктерге сай жазба түрде икемді, жинақы
және ... ... ... ... ... ... ұйым басшысының шығарған бұйрығында
көрсетіледі. Әдетте, есеп саясатына тән ... ... үш ... ... ұйымдастыру;
есеп жүргізудің техникалық тәсілдері;
негізгі есеп объектілеріне тән қолданылатын әдістер.
Есеп саясатының ... және ... ... ... ... көздер, анықтамалық тұжырымдар және ішкі ережелер
түрінде қолданылады.
Есеп саясатын жасауға қатысты ... ... ... ... бас
бухгалтері ресми қолданудағы құжаттар мазмұнын қайта қарап, нұсқаулар мен
ережелердің, т.б. қолданбалы ... ... ... және ... ... керек. Әрқашанда ұйымның бас бухгалтері кәсіби тұрғыда табандылық
көрсетіп, өзінің білімі мен ... есеп ... ... жасауға
жұмсауы қажет. Икемді, зерделі жасалған есеп ... осы ... ... құжаты болып табылады. Бәсекелестік жағдайда сапалы жасалынған
ұйымның есеп ... ... ... ... ... да ... ... мүмкін. Сонымен қатар, нарықтық қатынастар,
халықаралық ... есеп ... ... және ұйымдар өрісіндегі
технологиялық, шаруашылық ерекшеліктерге сай жасалынған есеп саясаты есеп
жүргізудің әдіснамалық концепциясы болып та ... ... есеп ... ... есеп жүйесіндегі
принциптерден, әдістер мен тәсілдерден, ... ... ... ... және ... ... талабынан, сондай-
ақ қаржылық ... есеп ... мен ... ... ... жөн. Есеп ... ... жасалып, тәжірибеде оңтайлы
қолданылған жағдайда ұйымдардағы инвестициялық саясат, қаржылық қатынастар,
келісім шарт, т.б. ... ... ... әрекеттер, сондай-ақ
басқарушылық шешім қабылдаудың икемді негізі қаланып, бухгалтерлік есептің
тұнықтылығы қалыптасады.
Сонымен, есеп ... ... және ... ... ... құжаттардан: бұйрықтар, ішкі ережелер, құжат айналысының графигі,
нұсқаулар, акционерлер жиналысының ... ... ... келісім, занды тұлғаны тіркеуден өткізудің анықтамасы т.б.
бухгалтерлік есепке тән құжаттардан тұрады. Ұйым өзінің бастапқы ... ... есеп ... ... және ... ... Қаржылық есептілігін, есеп ... ... ... ... бағдарламаларын Қазақстан Республикасының заңдылығымен
белгіленген ... ... ... Мысалы, ол төмендегідей нысанда ... 1 ... ... сақтауы
|№ |Құжаттың атауа ... |
| | ... ... ... қаржылық есептілігі және оған түсіндірме | |
| ... ... |
| |А. ... |5 жыл |
| |Б. ... |5 жыл |
| |В. ... ... бағалау мен негізгі құралдардың | |
| ... ... ... | ... |Дербес шоттары: | |
| ... мен ... |75 жыл |
| ... мен ... жәрдемақы алатындардың|75 жыл |
|3. ... ... ... |5 жыл ... жалғасы
|4. |Электрондық жеткізгіштердегі инвентарлық |қызмет ету |
| ... ... |
| | ... ... | |5 жыл ... ... мен ТМҚ алуға сенімхаттар (соның ішінде күші |5 жыл |
| ... ... ) | ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... 5 жыл ... |Қосымша бақылау кітаптары, журналдар, |5 жыл |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... | |
| |А. ... |5 жыл |
| |Б. ... |3 жыл ... ... ... ... мен олардың бөлінуін |5 жыл |
| ... ... ... ... ... | |
| ... сақтандыру қаражаттарынан | |
| ... ... ... ... төлеу, т.б. | |
| ... ... | ... ... туралы құжаттар |5 жыл ... ... ... төлеу, мемлекеттік әлеуметтік|75 жыл |
| ... ... ... ... ... | |
| ... | ... |Үкім қағаздары (көшірмелері) |75 жыл ... ... ... ... ... |5 жыл ... |Оқу демалыстарын төлеу, салықтар бойынша |5 жыл |
| ... және ... ... ... | |
| ... ... | ... |Дебиторлық берешек, жетіспеушілік, ұрлау бойынша |5 жыл |
| ... | ... ... ... ... ... бойынша құжаттар |15 жыл |
|17. ... ... ... ... ... және |15 жыл |
| ... ... мен ведомостары | ... ... ... ... ... ... ... есеп
даярлап тапсыруға, бухгалтерлік ... ... есеп ... ... ішкі және ... аудит қызметінің маңызына карай
сипатталады.
2.2 Есеп ... ... есеп ... ... саясатының тиімді бағытын қалыптастыру үшін бухгалтерлік ... мен оның ... ... ... ... салу процесін,
қаржылық менеджментті және басқа да ... ... ... ... ... ... ... керек. Өкінішке орай, кейбір
ұйым басшылары мен атқарушы бухгалтерлер айтылған мәселелер өрісін ... ... есеп ... ... ... ... саясатының әдіснамалық жекелеген аспектілерінен тұрады.
Төменде іс-тәжірибеде қолданылынатын, бухгалтерлік есеп жүйесінің
құрамдас бөлігі ... ... есеп ... ... ... ... ашып көрсетілген.
Негізгі құралдарды бағалау мен оларға амортизация есептеу. Есеп саясатының
осы объектісі бойынша түгелімен ... ... ... негізгі
кұралдарды бағалаудың әдісін таңдап алу керек. Түгелімен ... ... тән ... ... қолданудың мақсаты оларды қайта жөндеп,
алдағы уақытта пайдалану мүмкіндігін анықтауға ... ... ... ... ... ... анықтаған кезде амортизациялық сомалар
мен салық салу ... ... ... ... ... құралдарды бағалау
кезінде мына әдістердің бірі: ағымдағы нарықтық бағамен бағалау немесе жою
құнымен ... ... ... ... бағалаудан өткізу әдісі. Есеп тәжірибесінде
индекстік және ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар құнының өзгеруіне байланысты бухгалтерлік
баланс сомасы да өзгертіліп, ... ... құны ... дәлдікке
келтіріледі. Негізгі құралдар құнын жоғарылатудың әсерінен есепті жылдың
шығындары (амортизациялық соманың көбеюі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ баланстық сома мен төленбеген капитал
сомалары да көбейіп отырады. Негізгі құралдар құнын төмендетудің ... ... ... да ... ... сома мен ... салу ... да азайып отырады.
Негізгі құралдар бойынша амортизация есептеу тәсілдері бірқалыпты түзу
сызықты, өндірістік, құнын ... ... ... (бұл ... ... және ... тәсілдерді қамтиды) тәсілдерін қолданудан тұрады.
Негізгі құралдардың тозуы нәтижесін көрсететін есептелінген амортизациялық
сома есепті жылдың шығындарын (өнім өндірудегі ... ... ... ... ... ... көлемі мен баланс сомасын азайтады.
1 мысал. Құны 950000 ... ... ... ... 5 жыл ... ... құрал пайдалануға берілді. Осы объекті бойынша
есептелінген ... ... ... ... және ... сомаларды анықтау үшін төмендегі кесте құрылады:
2 кесте Негізгі құралдарға бірқалыпты түзу сызықты амортизация ... ... |Бір ... ... ... құн сомасы |
| ... ... ... | |
| | ... ... | ... |950000 |190000 |190000 |760000 ... |950000 |190000 |380000 |570000 ... |950000 |190000 |570000 |380000 ... |950000 |190000 |760000 |1900000 ... |950000 |190000 |950000 |0 ... осы ... арқылы амортизациялық сома негізгі құралдардың
бастапқы құны және олардың ... ... ... осы ... ... қарай есептелініп шығарылғандығын көруге болады.
2 мысал. Мына төмендегі көрсеткіштерге қарай ... ... ... қалдықты анықтау немесе қалдықты азайту
әдісімен амортизация есептеудің ... 3 ... ... кесте Қалдықты азайту немесе шапшаңдату тәсілімен амортизацияны
есептеу
|Жылдар ... ... ... ... кұн |
| |құны ... ... ... |
| | ... (Шығындар |сомасы | |
| | ... ... | | ... |950000 |380000 |380000 |570000 ... |950000 |228000 |608000 |342000 ... |950000 |136800 |744800 |205200 ... |950000 |82080 |826880 |123120 ... |950000 |73872 |950000 |0 ... |X |123120 |X |X ... ... 2-ге тең деп алынып, негізгі құралды жоюдың құны
73872 теңге болып анықталды. Жылдық амортизациялық сома (ЖА) мына ... ... = Нқ х ... ... амортизацияның сомасы, НҚ-негізгі құралдардың қалдық
сомасы, Ан-амортизациялық норма. Бұдан амортизациялық норма ... ... ... = K x 1/Пм
К-шапшаңдату коэффициенті, Пм-негізгі құралдарды пайдаланудың анықталған
мерзімі.
Яғни ... ЖА = Нқ x K/Пм ... сай ... ... ... 40% ... ... коэф. 2x1:5). Бұдан бірінші жылғы
амортизацияның сомасы 380000 ... ... ... ... - 228000
теңге (570000x40%) және т.с.с.
3 мысал. Төмендегі көрсеткіштерге сай негізгі құралдарға ... ... ... мерзіміне қарай амортизацияны есептеу тәсілі.
4 кесте Сандық жиынтық (кумулятивтік) және пайдалану мерзіміне қарай
амортизацияны есептеу тәсілі
|Жылдар ... ... ... |Қалдық кұн |
| ... ... ... ... |
| | ... ... | ... |950000 |316700 |316700 |633300 ... |950000 |253300 |570000 |380000 ... |950000 |190000 |760000 |190000 ... |950000 |127000 |887000 |63000 ... |950000 |63000 |950000 |0 ... ... ... ... ... жиынтығы 15 (1+2+3+4+5)
болды. Осының негізінде бір жылдық амортизация ... ... ... ... үшінші жылдағы - 3:15 т.с.с. бөлгендегі сомаға тең ... Осы ... ... ... ... ... ... қалмайды.
Негізгі құралдарға өндірілген өнімдер көлеміне ... ... ... есептеу, есепті жылдағы өндірілген натуралды өнімдер
(жұмыстар) көлеміне және негізгі ... ... ... сомасы
қатысына пропорционалды негізде, сондай-ақ негізгі ... ... ... ... қарай есептелінеді.
4 мысал. Бастапқы құны 3000 000 теңге тұратын, нормативтік жүру шақырымы
1 200 мың шақырым болып ... жүк ... бір жыл ... ... ... 200 мың шақырымды құраған жағдайда, осы жүк машинасына
амортизация есептеудің ... ... ... = 200 мың км x 3000 000/1200 = 500000 ... ... құралдарды жөндеуден өткізу шығындарының резервін ... ... екі ... ... Олар:
1)негізгі құралдарды толық жөндеуден өткізуге дейінгі жинақталған
шығындар сомасы «Алдағы ... ... ... жүргізіліп, жөндеу жұмысы
толығымен аякталғаннан соң бұл шығындар «Аяқталмаған өндіріс» ... ... ... өткізу шығындарының сомасы өндірілген
өнімдер (тауарлар, жұмыстар, қызметтер) өзіндік құны ... ... осы ... ... ... ... ... құралдарды
жөндеуден өткізу шығындарының қалдығы осы есепті жылдан келесі есепті жылға
көшіріліп отырады. Мұндай жағдайда осы ... ... ... ... ... ... ... азайып отырады.
5. Материалдық емес активтер және олардың амортизациясы. Материалдық
емес активтер мазмұны және оларды пайдаланудың ... ... ... арнайы құжаттар мен білгір мамандардың тұжырымдамасының нәтижесі
бойынша анықталады. Егер ... емес ... ... нактылы
мерзімі анықталмаған жағдайда, арнайы заң актілеріне сәйкес 10 жыл болып
белгіленуі мүмкін.
Материалдық емес ... ... мына ... ... ... негізгі құралдарға тән әдістермен бірдей сабақтастықта
жүргізіледі:
материалдық емес активтердің бастапқы құны және ... ... ... анықталған амортизациялық нормаға сай бірқалыпты түзу
сызықты тәсілмен;
материалдық емес активтердің ... ... ... және оларды
пайдаланудың мерзіміне қарай ... ... ... сай ... ... емес ... ... құнымен және оларды пайдаланудың
мерзіміне қарай өндірілетін өнімдер көлемінің сомасына ... ... ... ... ... екі түрлі тәсіл қолданылады: бастапқы
өзіндік құн немесе нарықтық бағалау тәсілі. Инвестициялардың ... ... ... алу ... ... ... бағадан және сатып алуға
байланысты ... ... ... ... қаламақы, баж салығы,
банктің комиссиялық алымы т.б.) қалыптасады. Инвестицияларға ... ... ... ... мен ... баға ... келтіру үшін ұйымдардың есеп саясатында
анықталып көрсетіледі.
Инвестицияларды ағымдағы құнмен бағалау - ... ... ... ... ... есеп бойынша) ұдайы реттеп ... ... ... ... ... ... (корректура)
әсерінен орын алған фактінің ... ... ... ... табыстар мен
шығындар көлеміне де әсер етеді. Яғни ... ... ... сомасы табыстар немесе шығындар көлеміне ... ... ... тәжірибесінде инвестицияларды бастапқы кезде сатып алғандағы және
ағымдағы құнының ең төменгі дәрежесімен бағалау тәсілі ... ... ... қағаздар бағамының тез арада төмендеп кетуіне байланысты мүмкін
болатын шеккен зиянды тіркеу үшін де ... ... ... ... ... түскен табыс есепке алынбайды. ... ... ... оларды сатып алудағы құннан артық болған
жағдайдағы есепті кезең ... ... ... құны ... ... ... ... мерзімді қаржылық инвестицияларды бағалау тәсілі. Оларды сатып алу
немесе қайта бағалаудағы күнмен есепке ... ... алу және ... ең ... ... ... Инвестицияларды сатып алу
бағасымен бағалау - инвестициялардың бастапқы баланстық құнын өзгертпейтін
дәрежеде көрсетіліп, ... ... ... ... ... ... ... Инвестицияларды қайта ... ... ... ... ... - ... есептегі құнын ағымдағы
(нарықтық) бағаға келтіру үшін инвестициялардың жеке түрлерін қайта бағалау
нәтижесінде ... ... ... аралықтарда өзгертіп отыруға
негізделген. Нақтылы құнымен бағалау тәсілін қолданушы ұйымдар барлық ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... ... ... тәртібін инвесторларға хабарлап отыруға ... ... ... ... ... ... ... мен есептегі
инвестициялар құнының айырымы шығарылып, әділеттік құн дәлелденеді.
1 мысал. «Асан ж К» ... 1 ... 2010 жылы ... ... 150000 теңгенің (мүмкін облигация) инвестициясын сатып алды. ... құны 140000 ... Осы ... ... ... ... алу ... сома әр жылы 4 рет төленеді (әр тоқсанда). «Асан ж К» ұйымы ... ... ... ... жабу 5 ... соң 30 сәуір 2015
жылға белгіленді. Осы мысалдар негізінде төмендегі жазулар жазылады:
1) Сатылып алынған инвестицияның құнын ... ... ... 150000 ... «Есеп айырысу шотындағы ақша» 150000 теңге.
2) 8 айға, 31 желтоқсан 2010 ... ... ... ... ... ... ... да қарыздары» 4200 теңге
(140000x3:100)
Кт «Қаржылық инвестиция» 500 ... ... ... ... ... ... 3700 ... (4200-
500)
3) Есептелінген пайыздық соманы 4200 теңгені алудағы жазу:
Дт ... ... ... ... 4200 ... ... ... да қарыздары» 4200 теңге.
«Асан ж К» ұйымының 1 ... 2011 ... ... бухгалтерлік балансында
инвестициялар құны 149500 тенгені (150000-500) көрсетеді.
2 мысал. Есепті жыл ішінде ... ж К» ... ... ... құны 3700 ... тұратын 4000 акция және «Дархан» компаниясынан
құны 2900 теңге тұратын 3000 акция сатып алды. Есепті ... ... ... ... бағасы өзгерді. «Дәулет» компаниясының 1
акциясының құны 3300, ал «Дархан» ... 1 ... құны ... болып келісілді (котировка). Осы көрсеткіштерге сай 5 кесте құрылады.
5 кесте «Асан ж К» ұйымының акцияларды сатып алуы бойынша операциялары
|Компаниялар ... |Бір ... ... |
| ... |сатып алу ... ... ... алу |
| | ... ... |аяғындағы |құны |
| | | ... ... | |
| | | ... ... |
| | | | ... | |
| | | | ... теңге| |
|«Дәулет» |4000 |3700 |3300 ... ... ... |3000 |2900 |3100 |9300000 |8700000 ... |Х |Х |Х ... ... ... акциялардың сатып алу құны мен нақтылы құнының нарықтық айырымы -
1000000 теңге (22500000 - 23500000).
Айырым ... ... ... ... сома 1000000 ... ... ... корректуралық жазуға және ... ... ... ... ... ... талаптар резерві» шотының кредитіне
жазылады.
7. Тауарлы-материалдық босалқыларды бағалау. Іске ... келе ... есеп ... сай ... өз ... ... ... көптеген әдістер мен тәсілдер арқылы бағалауына
және қайта ... ... ... өзіндік құнымен, есепті бағамен, орташа өлшенген бағамен,
ФИФО әдістерімен, бөлшек саудадағы ... ... ... ... бағалау - құндылықтарды сатып алуға немесе
дайындауға жұмсалған шығындар сомасынан ... ... ... ... ... мерзімде қайта бағаланып отыратын
белгілі кезеңде көрсетілген есепті баға мөлшерінен тұрады. Есепті ... ... ... ... ... тән болады.
Орташа өлшенген баға сатуға жарайтын құндылықтардың орташа құнын есептеу
арқылы шығарылып отырады. ... құн ... ... ... ... бөлу ... ... әдісі. Бұл әдістің мағынасы - бірінші түскен ТМБ-ның құнымен -
бірінші кезекте ... ... ... ... ТМБ ең ... ... ... бағамен бағалау - есептегі (шоттардағы) тауарлар оларды
сатуға дейін сатып алу бағасымен бағаланады.
Мысал. Босалқыларды бағалау әдісін төмендегі ... ... ... мәліметтер|Саны |Бағасы ... ... ... |15 |6000 ... ... |300 |17 |5100 ... (7.04.200 |200 |15,9 |3180 ... | | | ... ... |400 |13 |5200 ... |300 |14,6 |4380 ... | | | ... (24.04.20-) |100 |12 |1200 ... ... ... ... ... 400 х 15 = 6000 теңге
Сатылып алынды 300 х 17 + 400 х 13 + 100 х 12 = 11500 ... ... ... 1000 ... 11200 теңге
Орташа баға (11200 : 1000)= 11,2 теңге
Соңғы ... 300 х 11,2 = 3360 ... ... құны 11200 - 3360 = 7840 ... кесте Орташа бағамен бағалау әдісін сабақтастық жолдармен көрсету
|Ай-күні |Түскені, |Сатылғаны, теңге|Қалдығы, ... |
| ... | | |
|1 ... |- |- |400x15 = 6000 |
|5 ... ... |- |11100, ... ... |
| | | ... |
|7 сәуір |- ... = 3180 ... = 7950 ... ... ... |- |13150, ... баға= |
| | | ... ... ... |- ... = 4380 |600 х 14,6 = 8760 ... сәуір |100x12=1200 |- |9960, ... ... ... |Х |7560 |9960 |
8 ... ФИФО ... ... теңге |Сатылғаны, теңге|Қалдығы, теңге |
|1 ... |- |- |400x15 = 6000 |
|5 ... |300x17 = 5100 |- |400 х 15 = 6000 |
| | | |300x17 = 5100 |
|7 ... |- ... |500x17 = 8500 |
| | ... | ... ... |400x13 = 5200 |- |500x17 = 8500 |
| | | |400 х 13 = 5200 ... ... |- ... |600 х 13 = 7800 |
| | |200x13 = 2600 | ... ... |100x12=1200 |- |600x13 = 7800 |
| | | |100 х 12= 1200 ... |- |7500 |9000 |
9 ... ... бағалау әдістерін өзара салыстыру
|Әдістер ... ... ... ... ... баға |7560 |9960 ... ... |7500 |9000 ... ... ... және өнімдердің ... ... ... ... ... есебі мен өндірілген өнімдердің
өзіндік құнын калькуляциялау әдісін таңдап алуы технологиялық және ұйымдық
құрылымдық ерекшеліктерге байланысты ... ... ... ... және ... жүйесінде әр түрлі тәсілдерден тұратын
әдістер қолданылады.
Өндірістік шығындар және өндірілген өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
үшін мына төмендегі ... ... ... ... әдістер. Бұл әдістер көп тараған және жиі ... ... ... әдіс ... ... бар
өндірісте қолданылады:
қысқа өндірістік циклдағы;
шектелген номенклатурадағы өнімдер өндіруші өндірісте;
көптеген жылдар бойы біртекті ... ... ... өндіріс болмайтын өндірісте;.
есеп объектілері өте аз өндірісте;
- шығын объектілері мен өзіндік құн калькуляциялаушы ... ... ... ... ... қолданылатын әдіс негізінен тау-кен өндірісі, ... ... ... ... ... Осы салалардағы
өндірісте өндірістік шығындар есебі барлық ұйым қызметінің ... ... ... бойынша жүргізіледі. Мысалы, қазып шығарушы өнеркәсіп
саласында жұмыстар мен шығындар ... ... ... ... ... ... Осы ... карай қосымша бақылау
мақсатында әрбір өндірістік циклдағы жұмсалған шығындарды ... ... мен ... ... ... ... ... құрайды.
Тапсырыстар бойынша қолданылатын әдіс төмендегі ерекшеліктері бар
өндірісте қолданылады:
ұзақ циклды;
көп номенклатурадағы өнімдер өндіру;
жекелеген ... ... ... ... және жеке тапсырыстағы
жұмыстар орындау);
көп үлес салмақтағы қолмен ... ... ... ... сай ... ... ... мен калькуляциялау
объектілері бірдей болатын жағдайда;
шығындарды тапсырыстар бойынша ... ... ... жүргізілетін өндірістік шығындар есебі мен
өндірілген ... ... ... ... ... әдіс ... аз сериялы өндірісте қолданылады. Тапсырыстық әдіспен қызмет атқаратын
салаларға жөндеу, монтаждау, кеме жасау, тәжірибелік өндіріс, ұшақ жасау,
баспаханалар, ... ... ... ... ... ... істеуші
ұйымдарда есеп және калькуляциялау объектісінің ... ... ... ... ... ... Тапсырыстар ашу немесе қабылдау
тапсырыс берушілермен жасалған келісім шартқа байланысты ашылады.
Тапсырыстардың нақтылы өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... жабылғанға дейінгі жұмсалған барлық
шығындар сомасының жинағымен анықталады. Тапсырыстарды ... ... ... ... осы ... ... жылға көшірілсе, онда мұндай
шығындар аяқталмаған ... ... ... әдіс ... ... ... есебі мен өндірілген
өнімдердің өзіндік құнын калькуляциялау ... кез ... ... ... сипатта болады:
қысқа циклды өндіріс;
көп санды және көп номенклатурадағы өнімдер өндіру;
көп санды есеп ... бар ... ... мен ... өнімдердің өзіндік құнын
калькуляциялаушы объектілер сәйкес келмейтін өндірісте;
аяқталмаған өндірісте.
Нормативтік әдіс ... көп ... көп ... және ... ... ұйымдарда жүргізіледі. Бұл әдіс бойынша өндірілген
өнімдердің өзіндік ... ... ... ... дер кезінде
жағымсыз факторлардың болмауын қадағалауға болады.
Нормативтік әдістің ең негізгі принципі - шығындар ... ... ... ... ... ... нормативтік деңгейінен
ауытқымауы қадағаланады. Өндірілген өнімдердің нормативтік ... ... ... ... ... ... деңгейіне
байланысты болады. Нормативтік калькуляция калькуляциялық ... ... ... ... ... ... өндірістік процесті тиімді ұйымдастыруға байланысты қайта ... есеп ... ... ... екі нұсқамен - жартылай
фабрикатты және жартылай ... ... ... Бұл ... ... ... ... қарағанда шығындардың баптары
және оларды шығындар объектілері бойынша бөлшектеп көрсетуге арналған.
Жартылай ... әдіс ... ... кезеңдер бойынша өңделген
өнімдердің өзіндік құнын калькуляциялауға арналған әдіс. ... әдіс ... ... ... ... ... ... мен олардың өзіндік құнын калькуляциялау үшін ... ... ... шоты ... ... бір ... фабрикаттар әр түрлі мақсатта
пайдаланылуы мүмкін. ... ... ... ... жіп, жүн
маталарын өндіруге жұмсалуы және сыртқа сатылуы ... ... ... бір ... ... ... әр түрлерін (орындықтар,
сөрелер, т.б.) өндіруге жұмсалса, мұның ... бір ... ... мүмкін.
Қандай жағдайда болмасын жартылай фабрикатты әдісті шығындар есебі мен
өндірілген өнімдердің өзіндік құнын калькуляциялау үшін ... ... ... ... ... ... ... өнімдер
мен олардың қозғалысы, сондай-ақ өз өндірісіндегі жартылай фабрикаттар
есебі тіркеледі.
Жартылай фабрикатсыз ... ... ... ... ... екінші (басқа) кезеңіне ауыстырылып отырылуына байланысты
шығындарды ауыспалы кезеңдер бойынша ... ... ... ... ... тек қана сандық өлшеммен өлшеніп, олардың өзіндік
құны калькуляцияланбайды. Калькуляциялауға ... ... ... ... ... дайындалған дайын өнімдер ғана жатады.
Ұйымдар бухгалтериясындағы синтетикалык ... тек ... ... ... ал әр ... ... өндірілген өнімдер есебі тек
оперативтік тәртіппен есепке алынып, «Фабрикат» (латын) термині өнеркәсіпте
толығымен ... ... ... қажет етпейтін дайын өнімдерді
сипаттайды, ... есеп ... ... өнімнің бір өлшемін калькуляциялау ... ... ... ... және ... ... (тауарлар, жұмыстар,
қызметтер) өзіндік құнын калькуляциялау ... ... ... әдістер, өндірілген өнімнің бір өлшемін ... ... ... ... ... сомалау;
аралас калькуляциялау әдістері.
Жоғарыда келтірілген әдістер өзіндік құн шығару әдіснамаларына қарай,
бір-бірінен айрықша жағдайда ... ... ... ... тән белгілі дәрежедегі күрделілігі және ... ... ... ... ... әдісін қолдану арқылы өнімдер өндіруге жұмсалған барлық
шығындар ... ... ... ... ... бөліп, өндірілген
өнімнің бір өлшемінің өзіндік құны калькуляцияланады.
Өндірілген өнімнің нақтылы өзіндік құны мына ... ... ... Жш : ... Өк - өнімнің өзіндік күны, Жш - жұмсалған барлық шығындар, Нс -
өндірілген ... ... ... мысал. Тау-кен өндірісі саласындағы ұйым бір ғана өнімнің түрін -
темір рудасын өндіреді. Есепті ай ... 40 ... ... ... ... ... ... барлық шығындардың сомасы - 40000 ... ... ... ... рудасының өзіндік құны
40000 : 40 = 1000 теңге.
Коэффициенттік калькуляциялау ... ... ... ... құны ... коэффициенттерді қолдану жолдарымен есептелінеді.
Коэффициенттер құрудың негізі төмендегі ... ... ... өлшемдегі өнімнің нормативтік өзіндік құны;
өнімнің сметалық ставкасы;
өнімді жөнелтудегі (босатудағы) баға;
басқалары.
2 ... Ағаш тілу ... ... ... әр ... ... шеті тілінген тақтай, шеті тілінбеген тақтай және кесінді ... ... ... ... ... жөнелтудегі баға
алынған. Екі жағы тілінген тақтайдың 1 ... - 1200 ... ... 1 ... - 960 теңге, кесінді тақтайдың 1 куб.м - 600 теңгеге
бағаланған. Есепті ай ... осы ... ағаш ... 20000 ... екі ... тақтай, 15000 куб.м шеті тілінбеген тақтай және 5000 куб. м
кесінді тақтай ... ... ... жұмсалған шығындар 3450000 теңге болып
анықталды.
Коэффициенттік негіз құрау үшін екі жағы ... ... ... аламыз.
Сонда: 1) екі жағы тілінген тақтай (1200:1200).......1,0
шеті ... ... ... ... ... ... .......0,5
Осы мәліметтер негізінде өндірілген өнімнің бір өлшемін калькуляциялауға
арналған ... ... 10 ... ... ... Өнімнің бір өлшемінің өзіндік құнын калькуляциялау
|Өнімдердің |Саны, ... ... ... ... |тер ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | | ... ... жағы |20000 |1 |20000 |2000000 ... тақтай| | | | ... |15000 |0,8 |12000 |1200000 ... | | | | ... ... |5000 |0,5 |2500 |250000 ... |X |X |34500 |3450000 ... ... ... ... ... тілінген ағаш
материалдарының шартты саны - 34500 ... Бұл ... ... ... өзіндік құнын шығаруға қолданылады. Ол үшін өнімнің барлығын
өндіруге жұмсалған шығындар сомасы (3450000 тенге) ... ... ... ... өнімнің санына бөлінеді. Яғни шартты өнім «екі
жағы тілінген тақтайдың» 1 куб.м. өзіндік құн 100 ... тең ... ... ... «екі жағы ... тақтай», «тілінбеген тақтай» ... ... ... құны ... ... жағы тілінген тақтай (20000 куб.м х 100)=2000000 теңге,
тілінбеген тақтай (15000 куб.м. х 0,8) = 1200000 теңге,
кесінді тақтай (5000куб.м. х 0,5) = 250000 ... ... 3450000 ... Қажет болған жағдайда әрбір жекелеген
сорттағы ағаш материалдарының 1 куб. м. ... ... ... ... ... : 20000 =100 ... - екі жағы тілінген тақтай;
1200000 : 15000 = 80 теңге тілінбеген тақтай;
250000 : 5000 = 50 теңге кесінді ... ... ... ... ... Бұл әдіс өндірістік шығындар
мен өнімнің өзіндік құнын нормативтік мөлшер мен ... ... ... ... ... ... өнім шығару жоспарында қаралған
және есепті жыл ішінде нормадан ауытқушылық ... мен ... алып ... ... ... ... бойынша бүтіндей
бұйымның өзіндік құны анықталады.
Мысал. 2010 жылдың ... ... ... жасау зауыты 110 ... ... ... құнын нормативтік әдіспен калькуляциялау үшін 11
кесте құрылады.
11 кесте 2010 жылы сәуір айында өндірілген желдеткіштердің ... ... ... ... ... есептеу
|Көрсеткіштер |Шығындар |Желдеткіштің өзіндік құны |Бір дана |
| | | ... |
| | | ... құны ... | | | ... | | | |
| | ... |Өзгеріс|Нормада|Жинағы| |
| | ... |н | | |
| | | | ... | | ... |74470 |680 |+2 |-5 |677 |685 ... | | | | | | ... ... |9130 |83 | | |83 |84 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |4180 |38 |+ 1 |-1 |38 |39 ... |-330 |3 |- |- |3 |39 ... |87450 |798 |+3 |-6 |795 |805 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ақы |20570 |181 |+1 |+5 |187 |190 ... да |4510 |45 |-11 |-5 |41 |46 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |159 |+3 |-1 |161 |159 ... | | | | | | ... ... |- |- |+4 |4 |- ... |130680 |1183 |+8 |-3 |1188 |1200 ... құн | | | | | | ... ... ... өндірілген бір бұйымның нақтылы өзіндік
құны - 1188 теңге екендігі және нормада көрсетілген 1183 ... + ... ... ... Егер осы ... ... құны 1200 ... жоспарланса, онда 17 теңгеге нормативтік мөлшерден артық болады.
Аралас калькуляциялау әдісі. Бұл әдіс тікелей ... ... ... әдістерінің тәсілдерін біріктірген тұрғыда -
өндірілген ... бір ... ... құнын есептеуге арналған.
Жанама шығындарды тарату тәсілдері:
еңбек ақы шығындары көлеміне;
тікелей шығындар көлеміне;
жұмысшылардың істеген адам-сағаты санына;
басқа да көрсеткіштерге пропорционалды ... ... ... өз мазмұнына қарай тарату процесі өнімдердің ... ... ... ... ... қандай калькуляция
объектілеріне жататындығын қамтамасыз етуі керек.
Мысал. Ұйым әр түрлі тапсырыс орындаумен айналысады. ... ... 30639 ... ... ... Осы ... еңбек ақы шығындары
көлеміне қарай пропорциялық әдіспен тарату белгіленді. Әрбір тапсырысқа
пропорциялық ... ... ... ... ... анықтау керек. Пропорциялық коэффициентті шығару үшін негізгі
өндірістегі жұмысшыларға ай ішінде есептелген барлық еңбек ақының ... Бұл сома 20426 ... ... ... 30639 : 20426 = ... ... Яғни есептелген 1 теңге еңбек ақыға 1,5 ... ... ... ... соң анықталған коэффициентке сай жанама шығындар
сомасы әрбір тапсырыстарға төмендегіше таратылады.
12 кесте Жанама шығындарды тарату
|Тапсырыс |Тапсырыстар бойынша ... ... ... ... ... ... (теңге) (2 |
| ... ... ... |бағана х 1,5) |
| |ақы ... | |
|1 |4426 |6639 |
|2 |10000 |15000 |
|3 |6000 |9000 ... |20426 |30639 ... ... бағалау әдісі:
шығындардың тікелей баптары,
материалдық шығындар сомасына,
нормативтік (жоспарлы) өзіндік құн,
шартты бірлік тәсілі бойынша бағаланады.
Аяқталмаған өндіріс шығындарының ... ... ... ... ... ... жұмыстарға, жұмсалған материалдық
шығындар (шикізаттар, материалдар, жартылай фабрикаттар), осындай өнімдер
өндіруге жұмсалған ... ақы ... ... ... және әкімшілік
шығындар аяқталмаған өндіріс құрамына жатпайды.
Аяқталмаған өндірісті материалдық шығындар ... ... ... ... ... т.б. жұмсалған шикізаттар, материалдар,
жартылай фабрикаттардың нақтылы құнымен бағаланады. Осы әдіспен бағалауға
еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... құнмен бағалау үшін
аяқталмаған бұйымдар саны саналып, ... ... ... ... ... ... және еңбек ақы ... ... ... да баптары жеке бағаланады.
Аяқталмаған өндірісті шартты бірлік тәсілі бойынша бағалау. Есепті
жылдағы шығындардың ... ... ... сомасын шартты бірліктегі
дайын өнімдер санына бөлу ... ... ... ... ... цехында шай кеселері дайындалады.
01.03.2010 жылдағы аяқталмаған өндірісте ... 32400 ... 200 кесе ... айы ішінде 273600 теңгенің шығындары жұмсалды. Осы ай ішінде 1700
кесе ... ... 1200 ... ... өндірістік өңдеу кезеңдерінен
өтіп, дайын өнімдер сапасында танылды. Қалған 300 кесе ... ... ... айда ... Осы ... негізінде 01.04.2010 жылға
қалған аяқталмаған өндірісті ... ... ... ... ... ... бірлік тәсілімен бағалау
|Көрсеткіштер |Өлшеу бірлігі,|Дайындалған |Дайындалған | |
| ... ... ... | ... |200 |40% |0,4 |80 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |1200 |100% |1 |1200 ... ... | | | | ... |300 |80% |0,8 |240 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |1700 |- | |1520 ... өнімдердің дайындалған дәрежесі түгендеу (инвентаризация)
немесе аяқталмаған өндірісті актілеу жолдарымен анықталады. Енді ... бір ... ... ... (273600 : 1520 = 180) есептеу
қажет. Дайын өнімдердің жекелеген құнына таратылатын және ... ... ... ... бағалауға арналған барлық жиынтық шығындар
сомасы 32400 + 273600 = 306000 ... ... ... және ... қарыздар есебі. Есептің осы объектісі бойынша
есеп ... ... үшін мына ... ... ... ... резервтер
құру, сатылған өнімдер, орындалған ... ... ... ... құру, шоттарды мерзіміне қарай төлеу әдістері
қолданылынады. ... өз ... мен ... ... ... жұмыстар
орындап, қызметтер көрсетіп, жөнелтілген өнімдер, т.б. үшін ақшаның
түсетіндігіне ... ... ... ... ... ... де мүмкін.
Осыған байланысты ұйымдар дайын өнімдерді (тауарлар, жұмыстар, қызметтер)
сату есебінен
болашақтағы күмәнды ... жабу ... ... ... ... ... ... жабылмаған (төленбеген) және
заңдастырылмаған ... ... ... ... Күмәнды
қарыздарды жабу үшін резерв сомасын есептеуге екі түрлі әдіс қолданылады:
Біріншісі, сатылған өнімдер, ... ... ... ... көлеміне қарай пропорционалды пайыз құру әдісі ... ... ... қарызын талдау арқылы және берешектердің
сенімсіз қарыздары сомасы ... ... ... ... ... ... анықтау арқылы құрылады.
Екіншісі, шоттарды мерзіміне қарай ... ... ... ... жабу дәрежесіне қарай классификациялық топтарға бөліп, күмәнды
қарыздар бойынша болжау пайызын шығару ... ... ... ... Еңбек ақы төлеу есебінің саясатында еңбек ақы төлеудің түрлері
мен жүйесі, ... ... ... ... ... жағдайдан ауытқу
факторлары, өндірістегі ақаулар мен
тоқтап қалушылық ... ... ... ... еңбек ақы есептеу
тәртібі, жеңілдік сағаттар, демалыс ... ... ақы ... тәртібі,
компенсациялар мен жәрдемақы, т.б. есептеу мен төлеудің жолдары ... ... ... есеп ... ... ақы өрісіне тән бухгалтерлік есеп
шоттарының, субшоттардың жүргізілу ... ... ... төлеу резервін
кұру, есептеу мен есеп айырысу құжаттарының тәртібі көрсетіледі.
Ақшаларға тән есеп саясатында ... ... ... ... ... есебін жүргізу ерекшеліктері, дүкендер, сату
нүктелеріндегі, жеке баланс ... ... ... ... ... т.б. ақша ... тән ... қаралады.
Табыстар мен шығындар жөніндегі есеп ... ... ... және ... ... ... ... мұқият шектеліп
көрсетілуі керек.
Негізгі қызметтен түскен ... ... ... ... ... ... ... өндіріс.
2) Орындалған жұмыстар:
құрылыс-монтаж;
зерттеу-жобалау;
геологиялық барлау;
ғылыми-зерттеу;
басқалар.
3) Қызмет көрсету:
тасымалдау (жүктерді жеткізу, жолаушыларды тасымалдау);
байланыс;
коммуналдық және энергетикалық;
күзет және ... ... ... бойынша (негізгі құралдарды уақытша пайдалану мен иелік
ету, интеллектуалды меншік құқылығын көрсету);
делдалдық;
басқалар.
Негізгі қызметке жатпайтын табыстар мыналар:
1)Ұзақ мерзімді (айналыс сыртындағы) ... ... емес ... ... ... ... қарызы.
2)Дивидендтер:
- акциялар, облигациялар, басқа да құнды қағаздар бойынша;
- ... да ... ... ... үлес ... ... ... түрдегі табыстар:
берілген қарыздар мен займдардан;
сатылған қарыздардан;
басқалардан.
4)Басқа да табыстар:
* шетелдік валюта айырбастау операциялары бойынша жағымды курстық айырым;
* шаруашылық келісім шарт ... ... үшін ... ... ... ... ... мерзімді қаржылық инвестициялар құнының ағымдағы өзгерістеріне
сай;
- заңды және жеке ... ... ... ... ... және жеке ... осы ... шектірген зиянын төлеуден;
* есепті жылы анықталған өткен жылдың табысы;
* басқалардан.
5) Төтенше жағдайлардан түскен табыстар (апат, ... ... ... ... ... ... ... жарамды материалдар
құнынан, т.б. себептерге сай түскен табыстар).
Есеп саясаты ... ... ... ... ... көрсететін
құжаттарды, сондай-ақ түсетін табысты қамтамасыз етуге жауапты ... ... ... ... ... ... каражаттары жөніндегі есеп саясаты. Мұнда қысқа және ұзақ мерзімді
займдар сомасын, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... акция ұстаушыларға белгілі соманы
белгілі уакытта төлеу ... ... ... ... ... ... саясаты. Салық және салық салымы жөніндегі есеп
саясаты төмендегі сұрақтардың маңызын шешуге арналған:
пайдаға ... ... ... ... ... ... салықтық міндеттемелердің қалыптасуына;
мүліктерді бағалауға;
шеккен зиянды салық кезеңдеріне қарай таратуға.
Мұндай жұмыстарды орындау үшін ... ... ... бөлім
кұрылып, ол өз қызметіне тән құжаттар үлгісін жасап, салық есебін ... ... етуі ... ... тән есеп ... ... ... салық есебін
жүргізудің ұйымдық-техникалық және әдістемелік аспектілері ... ... ... ... Кодексі заңының шеңберінде іске асырылады. Ол
үшін:
салық есебін ұйымдастырудың ... ... ... ... есебін жүргізудің әдістері;
салық есебінің сенімді жүргізілуіне байланысты басқа да ... ... есеп ... ... ... қатар, салық есебін жүргізуге арналған аналитикалык ... ... ... ... компьютерлік технологияға салынып, салық
есебін өңдеу мен ... ... ... ... ұйымдар қызмет атқарудың бірнеше түрлерімен айналысатын болса, ... ... ... мен ... ... ... мазмұны
әрбір атқарылатын қызметтер бойынша толығымен көрсетіледі. Мұндай жағдайда
өнімдер, тауарлар, жұмыстар сатудан ... ... ... ... сату ... түскен табыстардың (шығындар) қалыптасу тәртібін ашып
көрсету қажет.
Сонымен қатар, есеп саясатына табыстар мен ... ... ... ... ... кезеңде (салық кезеңінде) тану ... ... ... ... қызметтер және мүліктік иелік құқымен
тікелей байланыстырып қаралады.
Салық есебіне тән табыстар мен шығындарды классификациялық топтарға бөлу
принципі ... ... тән ... ... ... болуы
мүмкін. Салық есебін жүргізу үлгілерінде (форма) табыстар мен шегерімдер,
тұрақты және уақытша айырымдардың тізімі жазылады.
Салық ... ... ... ... мен ... қаржылық
қорытынды есеп мазмұнын толық түсінуге бағытталуы қажет.
Есеп саясатының сапалы және ... ... ... ... тәжірибеде
ұтымды жолдармен қолдана білудің маңызы зор. Мұндай шаралар іске ... ... ... ... олардың қаржылық жағдайын шындық
және объективтік тұрғыда бағалау мүмкіндігі қалыптасады.
2.3 Есеп саясатының өзгеріске түсу жағдайлары және оны ... ... ... мазмұны төмендегі жағдайларда: ұйымның стратегиялық
бағыты, қайта құрылуы, қызмет бағытының өзгеріске түсуіне байланысты ... ... ... ... ... ... инвесторлардың тұжырымды
талабына сәйкес есеп саясаты жүйесіне қосымшалар мен ... ... ... түрде ұйымдардың есеп саясаты мына жағдайларға байланысты
өзгертіледі:
* Қазақстан Республикасы заң актілерінің ... есеп ... ... ... ... ... ... есеп жүйесіндегі нормативтік
актілердің, әдістемелік нұсқау-ережелердің өзгеріске түсуіне;
* заңды тұлғалардың қайта ... ... ... ... ... ... иесі мен жаңа ... ұсынған басшылардың өзгеруіне;
* активтер, меншікті капитал, міндеттемелер, шаруашылық нәтижесі және
қаржы нәтижесі шеңберіндегі ... ... ... мен ... ... ұйымдар қызметіне жаңа технологиялар ... ... ... ... және ... ... ... мен принциптерін қабылдаған жағдайда есеп ... ... ... ... болмасын есеп саясатының өзгеріске
түсуі арнайы тәртіппен қаралып, жан-жақты негізделуі керек.
Есеп саясатын өзгерту ... ... ... ... жыл ... ... қажет. Егер есеп саясатының өзгеріске түсуінің әсерінен ұйымның
қаржылық ... де ... ... болса, онда өзгеріс факторлары
арнайы есептеу жолдарымен дәлелденіп, әрбір өзгеріс ... ... ... және ... ... есеп ... ... теріс
факторлар мен қателер жіберіліп, сенімсіздік жағдайлар пайда болса, мұндай
факторлардың ... да ... ... ... ... ... есеп ... жазылып, тиісті орындарға хабарланады. Осындай
бағытпен есеп саясатын зерделеу нәтижесінде ... ... ... ... сапада сипатталады. Сонымен қатар, есеп мәліметтерін
пайдаланушы менеджерлер, ... ... ... т.б. ... ... туындайды.
Есеп саясаты ұзақ мерзімге арналып жасалынуы керек. ... ... ... есеп саясаты өзгеріске түсіп қана қоймай, оның ... ... ... және ... да ... ... отырады.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің бекіткен «Қаржылық корытынды
есеп дайындау мен тапсыру ... ... ... ... есеп саясатын ашып көрсететін, қосымша материалдар мен ... ... ... ... түсініктеме беріледі» делінген. Бухгалтерлік
есеп тәжірибесінде қорытынды есеп пен бухгалтерлік баланс тапсыру мазмұнын
қосымша түсіндіруге арналған ақпаратты - ... ... ... деп ... жазба тәуекелділік пен кейбір маңызы толық ашылмаған белгісіз
факторларды қосымша түсіндіруге және ұйымдардың қаржылық нәтижесіне тікелей
әсер етуші ... ... ... ... ... байлық) мен
міндеттемелер, т.б. мазмұнын ашып ... ... ... есеп ... ... түрінде берілетін түсіндірме жазба ... ... ... ... мәліметтерін өткен жылдармен салыстыру
және бухгалтерлік баланстың маңызды баптарын қосымша бағалауға да арналған.
Егер ... және ... ... есеп ... ... ... мәліметтер жеткіліксіз жасалып, мұндай кемшіліктер
ұйымның қаржылық және шешім қабылдаушылық қызметіне кері ... ... онда ... ... ... ... қосымша есептеулер жүргізу
және талдап жазу арқылы ... ... ... ... есеп ... ... ... мазмұнын түсіндірме жазба арқылы ашып көрсетудің қажеті жоқ.
Кезеңдік есеп беру негізінен ішкі ... ... Ал ... есеп ... негізінен сыртқы пайдаланушылар талабын
қанағаттандырады. Осыған орай, ... ... ... ... тұлғалар осы ұйымның қаржы жағдайының ... ... ары ... ... ... ... мен ... тиімділігіне байланысты шаралар белгілеуі керек.
Ұйымдардың экономикалық ... ... ... тұлғалардың
қабылдайтын шешімдерінің қысқаша мазмұны түсіндірме жазбада жазылуы керек.
Түсіндірме жазбаның ... ... ... мен ... ... ... бойы өзгеріске түспейтіндей ұштастырылып отыратын жағдайда
жазылғаны жөн. Яғни түсіндірме ... ... ... ... ... ... есеп әдіснамаларындағы немесе бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... болғаны жөн.
Қандай сипат пен дәрежеде болмасын ... ... ... ... ... ... ... мен сапасын жақсартуға аса зор үлес
қосуы керек.
Есеп саясаты мен бухгалтерлік қорытынды есеп ... ... ... жазба әр түрлі тәсілдермен орындалуы мүмкін. Бухгалтерлік
қорытынды есеп мәліметтерін пайдаланушылар сипатына қарай ... ... ... ... ... және ... түрде баяндайды.
Қазақстандық есеп әдіснамалары мен нұсқау-ережелерімен таныс емес тұлғалар,
сондай-ақ шетелдік ... ... ... ... ... ... есеп саясатына қосымша берілетін түсіндірме жазба
толық түрде жазылуы керек. ... ... ... ... ... ... ... есеп жүйесінде қолданылған әдістер
мен тәсілдердің қысқаша мазмұны мен тізімі қаралады.
Ұйым басшысы қаржылық есеп ... ХҚЕС ... сай ... есеп
саясатын таңдап, оны қолдануы керек. Егер қандай да бір ХҚЕС ... екі ... одан да көбі ... және ол ... ішінен
біреуін қолдану есеп объектісін сол ... ... ... ... топ бойынша есеп саясатының ... ... Егер ... да ХҚЕС есеп ... ... ... классификациялауға жататын болса, әр топ қатынасына сәйкес ... ... ... ... Егер ... ... ... нақты
ХҚЕС-та көрсетілмеген болса, онда басшы қаржылық есеп пайдаланушылары үшін
тиімді ақпаратпен қамтамасыз ... есеп ... ... өз
көзқарастарын пайдалану керек:
1. ХҚЕС талаптары мен әдістемесінің осы сұраққа қатысты болуы;
2. «ХҚЕС концепциясында» ... ... ... мен ... ... мен ... сындары;
3. жоғарыда аталып кеткендерге сәйкес ... ... ... ... және ... ... ... кезеңде бір есеп саясаты қолданады, өйткені қаржылық есепті
пайдаланушылар осы ... ... ... ... ... есеп мәліметтерін
салыстыра отырып, қаржылық есептің өзгергенін, іс - әрекеттерінің және ақша
қаражаттар қозғалысының қаншалықты өзгергенін білу үшін қажет.
Есеп ... құру үшін ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік, қаржылық, заңгерлер мамандарының ішінен
жақсысын таңдай отырып, комиссия құрады. Комиссия активтер, ... ... ... мен шығындарға қатысты есеп саясатын құру қажет:
- бухгалтерлік есеп жүргізу мен қаржылық есеп құрудың ең тиімді тәсілдерін
таңдауға әсер ... ... ... ... және ... ... есеп ... құрылған жағдайын түсіндіру.
- басшының бөлек бұйрықтарымен құралатын құжат ... ... ... жағдайын және инструкциясын жетілдіру.
Есеп саясатын өзгерту заңмен немесе есеп ... ... ... орнатылады немесе ұйымның қаржылық есебіндегі
операцияларда көрсетілетін жағдайлар тиімді болуына ... ... ... есеп ... өз еркімен өзгерткісі келсе, онда жағдайлар мен
операцияларда ... ... ... әсер ... және оны ... ... ретроспективті тәсілдерге сәйкес болуы керек.
Жаңа ХҚЕС қолданатын кезде есеп саясатына өзгертулер енгізген кезде
арнаулы ... ... егер ... стандартта бар болса
өзгертіледі. Егер ұйым бухгалтерлік есептің Халықаралық стандарттар ... ... жаңа ХҚЕС ... есеп саясатындағы алдағы уақытта
болатын ... ... ашуы ... және бұл ... таза табысқа
немесе шығынға және қаржылық жағдайына әсерін анықтау керек.
Есеп саясатына өзгерістер енгізген жағдайда алдағы кезеңде пайда болатын
қателіктерді ... ... ... ашу қажет. Есеп саясатын өзгерткен
жағдайда келесі есеп тәртіптерін қолдануы керек:
1. есеп саясатында ... ... ... ... ... ... кезеңге қатысты корректировкаларға
сәйкес көлемін ескермегенде болады.
2. кез келген ... ... ... бөлінбеген табысының
сальдо корректировкасы ретінде есепте көрсетілуі қажет.
3. жаңа есеп саясатын көрсету мақсатында іске асатын ... ... ... ... есептелуі қажет.
4. егер есеп саясатындағы өзгерістер ағымдағы немесе басқа да есеп
кезеңдеріне немесе алдағы кезеңге әсер ... ... онда ... ... ... ... және ағымдағы, әр
керекті есепті кезең корректировка сомасын анықтауы керек.
Кәсіпорынның есеп саясаты осы ұйымның құрылған ... ... Оны ... ... бас ... ... ... есеп
бөлімі айналысуы керек. Дайындалған есеп саясатын ... ... ... ... ... бекітеді.
Бұйрық құрамында есеп саясатының есеп беру ... ... ... ... ... ... жазылады. Сонымен қатар әр пунктқа ... ... ... ... бойынша немесе қандай заң негізінде есеп
саясатының дайыдалғандығы көрсетілуі керек. Кәсіпорынның есеп ... ... осы ... ... ... яғни бұйрық, өкім
немесе қаулылармен рәсімделінуі қажет. ... ... ... ... сол кәсіпорынның қызмет атқару барысында қолданылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Есеп саясаты бухгалтерлік есеп жүйесіне тән қойылған талаптар ... ... ... ... етуі ... кезеңдегі нарықтық қатынастар, меншіктік экономика және кәсіпкерлік
процестің ... сай ... ... ... ... жасалуына ең
әуелі ұйымдардың басшылары жауапты. Ал бухгалтерлік есеп саясатының сапалы
қалыптасуына ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... пен толықтылық терминдері бірінің
маңызын бірі сипаттайтын кең ұғымдағы терминдер. Яғни осы ... ала ... ... ... есеп ... мен ... есеп ... шеңберінде жақсы қолдану керектігі туындайды.
Осыған байланысты ... ... ... пен ... және техникалық мүмкіндіктерді ұштастыра отырып, ұйымдардағы
есеп саясатын ... ... ... Есеп саясатын қалыптастырушы
бухгалтерлер бухгалтерлік есеп ... ... қана ... ... ... ... мен мәніне карай есеп саясаты тәжірибеде ... ... есеп ... ... әр түрлі варианттардың іске асырылуын және
қандай әдістерді қолдану керектігін де білулері қажет.
Есеп саясатын ... ... мына ... ... принциптер
маңызын басшылыққа алу қажет:
а)осы ұйымның активтері мен ... ... ... активтері
мен міндеттемелерінен (үлес қосушылар, ... ... ... ... өз ... ... уақытқа дейін үздіксіз жалғастыра
беретіндігін, осы ұйымның жуық арада жойылмайтындығын және ұйым өз ... ... ... ... ... есеп ... бір ... келесі жылдарға
сабақтастықпен қолданылына беретіндігін (сабақтастык принципі);
г)дайын ... ... ... ... ... ақшалардың кашан
түсетіндігі уақытына қарамастан ... ... ... алушыларға
жөнелтілген кезде түскен табыс түрінде осы ... ... ... ... ұйымдар өрісінде қалыптасатын есеп саясаты бухгалтерлік есеп
жүргізудің барлық процестерін қамтуға тиісті. Ұйымның бас ... ... ... жауапты. Есеп саясатын сапалы және тура жүргізу
үшін бас ... ... ... ... ... келе жатқан нормативтік құжаттар мазмұнын ... білу ... ... есеп саясатының мазмұны, яғни кәсіпорынның есеп саясаты
сол кәсіпорында қолданылатын бухгалтерлік есеп жүйесінің тұтастығын ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, бухгалтерлік есептің негізгі әдістемелік аспектілерін
айқындап, есеп саясатын құру кезінде ... ... ... ... ... Есеп саясатын түсіндіру мен таңдауға
әсер ететін факторлар: субъектінің құқықтық және ...... ... және ұзақ ... ... қызметтің ерекшеліктері,
кадрлық қамтамасыздандыру және ... ... осы ... ... ... бөлімде қарастырылған есеп саясатының
аспектілері, ... ... ... ... ... арқылы
талданды. Сонымен қатар, есеп саясатының өзгеріске түсу ... және ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы, 1995 жыл 30 ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 27 желтоқсан 1997 жыл
(2010.15.07. берілген өзгерістер мен ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық
кодексі) (2011.01.01. берілген өзгерістерімен және толтырумен)
4. ҚР Заңы ... есеп пен ... ... ... ... 1995 ж ... ... өзгерістер мен толықтырулармен)
«Есеп саясаты, есепті бағалауларындағы өзгерістер және қателер» 8
Халықаралық қаржы есептілігінің ... ... есеп ... халықаралық стандарттарына сәйкес қаржылық
есептілікті құрастыратын ... ... ... есеп
шоттарының жұмыс жоспарын дайындау бойынша нұсқау», Алматы, 2006 ж
6. Алборов Р.А. Кәсіпорынның есеп ... ... ... ... нұсқаулықтар, Москва 1995 жыл, 8 бет.
7. Халықаралық ... есеп беру ... ... ... принциптері: оқу құралы/Б.А. Алибекова, Д.М. Нурхалиева.- Астана:
Л.Н.Гумилев атындағы ... ... ... ... ... ... ... оқулық/Әбдіғали Әбдіманапов.- Алматы, 2007,
481-518 бет
9. Казолова Е.П. Бухгалтерлік есеп және ... ... ... көрінісі. / Басбух №8 1998 жыл. 8 бет.
10. ... Э.О., ... ... ... ... ... үйі,
Алматы, 2006 ж.
11. В.Ф. Палий «Международные стандарты ... ... ... 2007 жыл
12. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И.: Бухгалтерский учет ... ... и ... ... ... Р.М. ... қаржылық есеп. Алматы. 2003 жыл, 431-
433 беттер
14. Қазіргі замандағы бухгалтерлік есеп: оқу құралы/Ф.С. Сейдахметова.-
Алматы: LEM, ... бет

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Аймақтық саясат мемлекеттің жалпы саясатының құрамдас бөлігі29 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудың механизмі17 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша – несие саясатының түрлері19 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері85 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь