Ноғай ордасы

Жоспар:
1.Ноғай ордасы
2.Қорытынды
Алтын Орда ыдыраған кезде, яғни ХІV ғасырдың соңына қарай «ноғайлы жұртына» жататын ру-тайпалардың үлкен бөлігі маңғыт тайпасының және осы тайпаның билеушісі Едігенің бастауымен Ноғай ордасының негізін қалады. Осы орайда ескере кететін бір мәселе – сол кезеңде Едіге есімді бірнеше тұлғаның болуы. Атап айтсақ, оның алғашқысы Едіге Танашұлы, Әмір-Темір жорықтарына қатысып, Ұлытауда жерленген. Екінші Едіге – Ноғай ордасын негіздеген Едіге Балташықұлы, үшінші Едіге – Әмір-Темірге туыс Барлас Едіге, төртінші Едіге – Тәуке ханға жақын болған Едіге би.
Пайдаланылған әдебиет
1. Аманжолов К. Р «Түркі халықтарының тарихы» 2-кітап: ( XIV ғ.-дан XVIII ғ.-дың бірінші жартысына дейінгі кезең).- Алматы: «Білім», 2002ж
2. Жеңісбек Мұстафин, тарих ғылымдарының кандидаты, доцент. Ноғай Ордасы.
3. «Ана Тілі» газеті. Талас Омарбеков, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Қазақстан тарихы кафедрасының меңгерушісінің публикациясы.
4. Омарбеков. Т «Қазақстан тарихына және тарихнамасына ұлттық козқарас»
5. «Қазақстан тарихы этникалық зерттеулерде» 7-ші том.
6. «Қазақстан тарихы 5 томдық» 2-ші том.
7. Пірімбетова. Е. Ө «Қазақ елінің тарихы»
8. «Сарайшық: билеушілері мен батырлары».
.
        
        Алтын Орда ыдыраған кезде, яғни ХІV ғасырдың соңына қарай  жататын ру-тайпалардың үлкен бөлігі ... ... және осы ... ... ... бастауымен Ноғай ордасының негізін қалады. Осы орайда ескере кететін бір мәселе  -  сол кезеңде Едіге ... ... ... ... Атап ... оның алғашқысы Едіге Танашұлы, Әмір-Темір жорықтарына қатысып, Ұлытауда ... ... ...  -  ... ... негіздеген Едіге Балташықұлы, үшінші Едіге  -  ... туыс ... ... ... ...  -  ... ханға жақын болған Едіге би.
Біз соның ішінде Ноғай Ордасын негізін салған - ... ... ... ... Оның есімі тарихи деректерде 1376 жылдан бастап кездеседі. Ол алғаш Ақ Орда ханы Орысқа қызмет жасады, одан соң Бұқарада Темірден пана ... ... ... Алайда 1389 жылы Тоқтамыспен жанжалдасып қалған ол ... ... ... 1391 жылы ... жағында, Тоқтамысқа қарсы соғысты. Бірақ Едіге Әмір-Темірге бүтіндей беріле қойған жоқ. Жорықтан қайтар ... ол, ... ... ... ... оларды Әмір-Темір әскерлері жүретін жолдан аулаққа көшіріп жіберді.
Біздің ойымызша, Едіге ... ... ... ... жұртының мүддесін қорғау мақсатымен барған. Болашақ Ноғай ордасының негізін қалаған маңғыт жұрты бұл кезде, яғни ХV-ХVІ ғасырларда Еділдің батысында көшіп-қонып ... ... - ... ... пен ... ... ... аударып, осылайша, өздерінің көсемі Едігенің ақылымен осы тұста Кубан далаларын жаулаған Әмір-Темірдің тонаушылық әрекеттерінен сытылып кетті. Мұның өзі о ... ... ... ... ... ... қоныс аударған маңғыттардың кері көшулері еді.
Осылайша, Едіге бастаған маңғыттар өздерінің ру-тайпаларын топтастыра түсті. Алғаш Алтын Орданың мұрагері ... ... ... Орданың және одан төменде орналасқан Алтын Ордадан бөлініп кеткен Астрахан хандығының аймағында аса ... ... ... ... ... ұлы Нұр ... кезінде (1426-1440 жж.) дербес мемлекет құрды. Жалпы, Еділ-Жайық аймағындағы маңғыттардың Сараймен теке-тірестерінің ашықтан-ашық күшейе түсуі ... ... Ұлы ... ... жж.) билік құрған тұста күшейе түсті. Одан соң қысқа мерзімге билік ... Кіші ... (1430 ж.) ... ... пен Махмұдтың тұсында және Жошы ұлысының Еділден шығысқа қарайғы өзбектер мен маңғыттар аймағына билік жасаған, ... ... пен ... ... ... сұлтандарының ата жауына айналған Шайбан тұқымы Әбілқайыр ханның (1428-1440 жылдардың соңы) билігі кезінде мүлдем өршіп ... ... бір ... ... ... ... ... Шайбаннан тараған тұқымның Жошының үлкен ұлы Еженнен тараған ұрпақ билейтін Ақ Орда ... ... ... ешқандай құқығы жоқ еді. Басқасын былай қойғанда мұның өзі үлкен ұлға ... ... ... ... ... ... бұрмалау болатын еді. Алайда оңтүстіктен басталған Әмір-Темірдің жорықтары Ақ Орда ұлысын күйретіп, Ежен ұрпақтарының билікке барар жолдарын мүлде ... ... ... өзі ... ... ... айтар болсақ, Мұхамед Қожа, Әбілқайыр, Жұмадық тәрізді ықпалды тұлғалардың Ақ Орда аймағында таққа таластарын өршітті. ... ... ... ... ... ... Нұр ... Уақастың және оның ықпалындағы өзбек тайпаларының (татар-өзбек, алшын, байұлы, қаңлы-кіштек, құрық-қаңлы, қатаған, ... қара ... сары ... ... ақбұт-найман, қара найман, кигачлы-найман, кушу-найман, тараклы-найман, урман-найман, қостамғалы-тама, ябы-тама, бағалы-уйшун, ... ... ... ... ... ... осы уақытта, яғни 1430 жылдардың басында Әбілқайырдың беклербегі Уақас (Еуропа деректерінде Ваккас) Алтын Орданың мұрагері Үлкен Орданың тағының ... ... пен ... талқандап, шығыстағы Ноғай ордасының күшеюіне жол ашты. Оның ... Мұса би мен ... ... би Жошы ұлысының сол қанатындағы бұрынғы Ақ Орда аймағында Ноғай ордасын орнықтырды. Бірақ Ноғай мырзалары қанша қуатты болса да, ... ... ... ... ... - ғын ... ... болды. Маңғыттардың қолдауымен Әбілқайыр өзінің қарсыласы Мұхамед Қожаның солтүстіктегі астанасы Тара (Тюмень) қаласына басып кіріп, дара билігін ... Бұл ... ... ... мен маңғыттардан құралғандықтан тарихи әдебиетте кейде немесе деп те аталады. Бірақ Ақ Орда ... ... ... ... пен ... ... ... негізінен, маңғыт мырзаларының қолдауымен күшпен құрылған Әбілқайыр мемлекетін мойындамады. Сондықтан да олар бастаған тайпалар бұл мемлекет аумағынан көшіп, Моғолстан өңіріндегі, Шу мен ... ... ... дулат бауырларының атамекеніне қоныстанды. Өздерінің соңдарына түскен Әбілқайыр ... опат ... соң, ... пен ... ... ... ... ғасырдың басында аталған маңғыт билерінің, әсіресе Мұса бидің тәуелсіз саясатының ... ... ... өзінің аймағы, әскері, әкімшілігі бар дербес саяси құрылымға айналып, енді маңғыт әмірлері ... ... ... ... ... айналды. Мысалы, 1470 жылы олар Әбілқайырдың немересі Мұхаммед ... ... ... ... себепкер болды. Мұса би бастаған маңғыт мырзаларын ептілікпен өзінің ықпалында ұстай білген Мұхаммед Шайбани алғашқы ... ханы ... және оның ұлы ... ұзақ ... ... ... ... нәтижесінде ығысып, Мәуереннахрға қоныс аударуға мәжбүр болды. ХVІ ғасырда Ноғай ордасының негізін қалаған маңғыттардың едәуір бөлігі ... ... ... аймақтарға қоныс аударды. Осында топтасқан маңғыттар Мансұрұлы әулетінің билігін орнықтырды. Маңғыт билерінің ықпалдарын ... ... және ... ... да ... ... Мұса биден кейін Ноғай ордасының әлсіреу кезеңі басталды. Сарайшықты өзінің резиденциясына айналдырған әз-Жәнібек өзіне ... ... ... арасынан қазақ арасына көшіріп алды. 1472 жылы Мұрындық ханның тұсында Қасым сұлтан бастаған қазақ әскерлері Ноғай аймағына ... ... және ... хан ... тағы да ... ... ... Ноғайларды қазақтарға қарсы күресте әлсірете түскен, олардың ұзақ жылдар бойы сенімді әріптесіне айналған Мұхамед ... Иран шахы ... ... ... қаза ... ... ... жағдайда 1519 жылдан бастап Қасым хан маңғыттарды бағындыруға біржолата кірісті. Ол ... ... ... ... ... өзеніне дейін жылжытты.
Бірақ мұндай жетістікті одан кейін Қазақ хандығын билеген ... ... ... тұра ... Оның ... ... Мұса мен ... бидің балалары Қазақ хандығын Қыпшақ даласынан қайта ығыстырып шығарды. Тахир хан Жетісуға барып тығылды. Мұның өзі Ноғай ордасын қайта күшейтті. ... ... ... ... жылдары барынша артып, ол енді Қазақ хандығын ғана ... ... ... де ... ... ... Алайда мұндай өрлеу ұзаққа созыла қойған жоқ. ХVІ ғасырдың орта шенінде ноғай мырзаларының билікке таласқан қырғындары қайта басталды және ... ... ... жетті. Дегенмен де ол енді түрлі топтарға бөлініп кеткен ноғай тайпаларының басын бір ... ... ... жоқ. Оның қол ... жұрт ... ... деп аталса, ал солтүстік батыс Кавказда Кіші Ноғайлы жұрты пайда болды. Бұл, ... да, ... ... ... ... және ... еді.
Бір орталыққа бағынудан қол үзіп кеткен ноғайлар көрші жұрттардың аймақтарына бытырай қоныс аударды. Ноғай ... ... енді ... Едисан, Едишкул, Буджақ тәрізді майда ордалар қалды. Ал ноғай көшпелілері болса тағы да, топтасып, қарақалпақ ... ... Ұзақ ... ... өмір сүрген шығыстағы қазақтар да көрші ноғайлардың кейбір этноқұрылымдарын қабылдады. Он сан ... ... ... үлгісімен қазақтарда Алты сан Алаш қауымдастығы қалыптасты. Ноғай көсемдерінің бірі - ... ... ... ... Алаш ... да ... Бір бөлігі ноғайларға кірген керейт, тама, телеу тайпалары ноғайлардың едисан (жетісан) тайпалық одағының үлгісімен ... ... ... ... ... ... ... пен ноғайдың рухани жақындығының жарқын көрінісі болған, екі жұртқа ортақ әлі де талай ... ... пен ... ... ... ... ұзақ жылдардан бері Моғолстанды 14 ғасырдың орта шеңінде қазіргі Оңтүстік Батыс Қазақстанның және Қырғыстанның ... ... яғни ... мен Тянь-Шянь өлкесін қамтыған, Шағатай мемлекетінің құлауы нәтижесінде пайда болған орта ғасырлық ... деп ... Ол 16 ... ... ... өмір ... М.Х. ... өзі Моғолстаның мемлекетінің шекарасын былай көрсетеді:

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтын орда мемлекеті. Ақ Орда. Ноғай ордасы27 бет
Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай ордасы мемлекеттік құрылымдарының әкішілік-шаруашылық басқару дәстүрлеріндегі ортақтық пен ерекшеліктері4 бет
Ноғай ордасы мен саяси тарихы16 бет
Ноғай Ордасының қалыптасуы18 бет
Ноғай ордасының туралы19 бет
Ноғай ордасының құрылуы және ішкі саяси жағдайы50 бет
Қазақ хандығы мен Ноғай Ордасы8 бет
XIII-XV ғғ. Қазақстан мәдениеті. Түркі жазуы 7 бет
XVIIІ-XX ғғ. бас кезіндегі Қазақстан мәдениеті12 бет
Бабамыз Бейбарыстың ноғай ханымен жазысқан хаттары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь