Топырақты сақтау шаралары

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І. Жер ресурстарына жалпы сипаттама.
І.1. Жер қыртысының құрылысы және қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
І.2. Жер қойнауы және оның байлықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

ІІ. Топырақты сақтау шаралары
ІІ.1. Қазақстанның топырағы және азуы немесе эрозиясы ... ... ... ... ... ... ...9
ІІ.2. Жерді батпақтанудан және құмға айналудан сақтау ... ... ... ... ... ... ... 11
ІІ.3. Топырақты тұзданудан немесе уланудан қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
ІІ.4. Топырақты қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
КІРІСПЕ

Біздің елімізде жерге деген қамқорлық туралы 1990 жылы Қазақстан Республикасының Негізгі заңында «Жер туралы» кодексі жерді ұқыпты және ұтымды пайдалануға және аздырмауға, тұздандырмауға, қалдықтармен, тыңайтқыштармен ластауға қатаң тәртібі белгіленген.
Содан бері қарай, жердің бүкіл халықтың меншігіне байланысты жерді күту, топырақтың құнарлығын арттыру егістік жерлерді орынды пайдалану, ауыспалы егіс танаптарын кеңінен қолдану, органикалық және минералдық тыңайтқыштарды топыраққа көптеп сіңіру, егістік жерлерді қорғайтын орман алқаптарын отырғызу, жерді мелиорациялау, батпақты құрғату сияқты толып жатқан шаралар жүзеге асырылып келеді. Топырағы бүлінген жерді қайта қалпына келтіруді рекультивациялау деп атайды. Бұндайда шұңқырларды, үйінділерді тегістейді, жер бетіне қалыңдығын 25 – 70 см құнарлы топырақ төгеді де, түрлі өсімдіктер егуге қолайлы жағдай жасайды т.б.
Кейінгі кездерді батпақты, сортаң, құмды жерлерді игеріп кәдіге асыру жұмыстары да қолға алына бастады. Табиғаттың барын қорғап қана қоймай, іске аспай жатқанын пайдаға асыру – шын мәнісінде табиғатты байыту, халық дәулетін көбейту.
Топырақты ауыл шаруашылығы химиясы қалдықтарынан (пестицид) сақтау және металлургия, химия, мұнай өнеркәсіптерінің зиянды әсерінен құтқару – басты міндеттің бірі. Соңғы жылдардың мәліметі көрсетіп отырғандай, металлургия заводтарының газы, шахтылардың күкіртті сулары, мұнай өндірісінің қалдықтары, цемент заводтарының шаңдары, автомашиналардың улы газдары топырақтың сырты бетіне өзінің дағын салып қана қоймай, онда өсетін өсімдіктер мен дақылдардың өміріне қауіпсіз туғызады.
ӘДЕБИЕТТЕР


1. Биология, география, химия журналы, мамыр-маусым 2000ж
2. Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті. Топырақтар географиясы. Алматы – 2000 ж.
3. www. Google. kz
4. Сағымбаев. Ғ. Экология негіздері. Алматы,1995 ж
5. Қаженбаев Ж. . Табиғатты қорғау. Алматы ,1995ж
6. Оспанов, Бозшатаева. Экология. Алматы, 1998 ж
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
І. Жер ресурстарына жалпы сипаттама.
І.1. Жер ... ... ... Жер ... және ... ... ... ... Қазақстанның топырағы және азуы ... ... ... және ... айналудан
сақтау............................11
ІІ.3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... қамқорлық туралы 1990 жылы
Қазақстан Республикасының ... ... «Жер ... ... ... және ұтымды ... және ... ... ... ... қатаң тәртібі
белгіленген.
Содан бері ... ... ... халықтың меншігіне байланысты
жерді күту, топырақтың құнарлығын арттыру ... ... ... ... егіс ... кеңінен қолдану, органикалық
және ... ... ... ... сіңіру, егістік
жерлерді қорғайтын орман ... ... ... ... құрғату сияқты ... ... ... жүзеге асырылып
келеді. ... ... ... ... қалпына ... деп ... ... ... ... жер ... ... 25 – 70 см құнарлы ... де, ... ... егуге қолайлы жағдай жасайды т.б.
Кейінгі кездерді батпақты, ... ... ... игеріп кәдіге
асыру жұмыстары да ... ... ... ... ... ... қоймай, іске аспай жатқанын пайдаға асыру – шын ... ... ... ... көбейту.
Топырақты ауыл шаруашылығы химиясы ... ... және ... ... мұнай өнеркәсіптерінің ... ...... ... ... ... жылдардың мәліметі
көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... сулары, мұнай өндірісінің қалдықтары, цемент заводтарының
шаңдары, автомашиналардың улы ... ... ... ... ... ... қана ... онда өсетін өсімдіктер мен дақылдардың
өміріне қауіпсіз туғызады.
І. Жер ... ... ... 1 Жер ... ... Жер ... Күн ... күнді айнала қозғалатын үшінші планета. Жер
шамамен бұдан 4,5 млрд жыл ... ... ... ... бірнеше
сыртқы қабықтары (сфералары) болады. Ең ... ... ... ... ... және ... Олар бір
мезгілде қалыптасқан және ... ... ... ... болатын
қабықтар. Жер сфераларының ерекшіліктерін қарастырайық.
Географиялық ... бұл ... ... ... ... ... гидросфера мен биосфера ... ... еніп ... әрі ... ... ... мантияның жоғарғы қабаты мен жер ... ... ... ... ... астында 5-10 км-ге, жазықтардың
астында 35-45 ... тау ... ... 70 ... дейін
тереңдікке кетеді.
Жер қыртысынан тереңге қарай 3000 км-лік ... ...... көрсетілгендей мантия ( грекше «мантион»- жамылғы) ... мен ... ... ... – сурет.
Планетаның орталығында ядро бар. Оның жоғарғы шекара сы ... ... ... Ядро ... (Fe) мен ... (Si) қоспасынан
түзілген деп болжайды. Ядроның сыртқы ... ... ... ... бөлігі қатты күйде болады.
Жердің ішкі ... ... ... ... ... ... Қазіргі аса тщерең ұңғымалар 10-15 км тереңдікке ... ... жер ... 0,1 %-ын ... Орта ... әрбір 100 м
тереңдеген ... ... +3 °С- ге ... отырады /1/.
Жер қыртысын түзетін тау ... тау ... ... ... Тау жыныстары:
гранит, құм, әктас, тұз, көмір, мұнай.
Жер ... 3000 ... ... ... 7000 ... ... бар. Жер ... тау ... ... ... жылдар бұрын пайда болған. ... ... ... ... да ... Тау ... ... қарай 3 категориясы
бар: 1 – сызбада көрсетілген магмалық, ... және ... ... тау ... өсімдік, жануарлардың қалдықтары және
әртүрлі жвыныстар менфрагменттерінен құралған. Олар ... ... ... ... ... ... ... шөгеді. Қабаттардың түзілуіне
байланысты астыңғы бөлігінде жатқан жыныстар ... ... ... ...... ... – жоғары температуран.ың және ... ... ... жыныстар. Олар магмалық ошақтың ... ... ... немесе жердің ішкі қабығының
қозғалысынан ... ... Бұл ... ... ... қатты
күйге, кейбірі жұмсақ қабатқа ... ... жер ... ... ... қатты күйге
айналғанда түзіледі. Егер бұл үрдіс жер ... ... ... ... ... ... деп аталады. Магма ... жер ... ... ... ... ... жыныстар экструзивті
магмалық жыныстар деп ... ... ... ... Жер ... қыртысының қозғалысы: жер қыртысының ... мен ... ... ... Жер ... ... қозғалыста
болады. Бірі көтерілсе, бірі ... ... ... ... жасау қозғалысы. Бұл қозғалыста жер қыртыстарға майысуға ... ... - жер асты ... ... бетінің тербелуі (2 -
сурет) жер қыртысы мен жер ... ... ... ... және ... ... пайда болады. Дүмпудің жер бетіне
шығатын жері- ... деп ... Жер ... ... Жер ... құбылыстарын сейсмология ғылымы зерттейді. Жер
сілкіну құбылыстары: ... ... ... ... ... – сурет.
I.2 Жер қойнауы және оның байлықтары
Жер ... ... ... ... ... ... бір-
бірімен араласып, құрамы мен үлес ... ... « ... ... ... үлес ... төмен түсіп орта ... Жер ... ... ... 3500 км ... ... орасан зор жердің ядросы (өзегі) пайда болған. Оның ... ... 34 ... ... ... ... қоршап жатқан,
радиусы 2900 км шамасындағы қабаты мантия деп ... ... ... ... ... темір және магний ... Жер ... ... ... жер қыртысы ... ... Оның ... 15-18 ... 80 км дейін болады. Жердің осы
қабаты адамдар пайдаланып жүрген ... ... ... ... ... есептелінеді.
Жер қойнауындағы пайдалы кендер 3 топқа бөлінеді.
- жанатын ... ... ... ... ... газ, ... тас т.б.
- металдық пайдалы ... ... ... ... ... т.б.
басқа да металл алатын рудалар. ... ... ... мен ... шикі ... ... ... тұздар, күкірт,
аппатит т.б.) отқа төзімді ... ( ... ... ... саз).
Адамдар ерте заманнан бері жер қойнауынан ... ... ... ... ... ... қазу ... жыл сайын
өсіп, қазір 125 миллиар тоннаға ... ... бір ... ... ... ... Алғашында жер қойнауынан тек 4 металл: алтын,
күміс, темір және мыс ... ... осы ... 200- ден астам
шикізатпен отын түрлері қазылады.
Қазақстанның пайдалы ... ... ... ... ... ... – кесте.
| | | ... ... ... ... қазбалар|Кенсіз пайдалы |
|қазбалар | ... ... және газ; ... ... ... Жетіқара |
|Доссор. ... ... ... ... ... ... Аят, ... орындарында. |
|Мақат. ... ... ... Шу ... ... Атасу, |Іле тауларында. |
|Жетібай. ... ... ... ... ... ... ... |(Шолақтау, Ақсай, ... ... ... ... ... ... Мұғалжарда, |аудандарында. ... ... ... |Тұз. ... маңы |
|Кеңқияқ. ... ... ... тұзды |
|Жаңажол. ... ... ... ...... |
| ... Ақтау, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бор, мәрмәр, |
|Екібастұз. ... ...... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... – арқаның | |
| ... ... | |
| |Мыс. ... | |
| ... ... | |
| ... Қалба | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | ... газ- ... мұнайдың болжамдық қорлары 20-25 млрд. Т. ... ... және газ кен ... ... ... мұнайдың
алынатын қоры 2,2 млрд.т, газ-2,5 млрд құрап отыр.
Кенді пайдалы қазбалар
Темір- ... қоры 17 ... оның 93% ... ірі ... ... ... қоры бойынша Қазақстан әлемде 2-ші ... - ... қоры 400 ... ... ... 850-900
млн.т.
Мыс- ірі кен орындары ... ... мыс ... қоры ... ... ... 100-ден аса кен орындары бар.
Алюминий- шикізат ... ең көп ... ... ... ... ... орны ... кездесетін металдар:
Молибден- Қазақстан әлемде молибден қоры жөнінен ... ... Азия ... ... бірінші орында. 84 кен орны ... қоры ... ... ... ... орын алады.
Вольфрам ... 53%-ы 16 ірі кен орны ... - ... астам кен орны Қазақстанда шоғырланған. Солтүстік
Қазақстанда 50 кен орны бар ...... ... ... ... ... жанатын п.қ. мұнай мен газ |Атырау, Ақтөбе, Орал облыстарында |
| ... ... ... ... ... Қаламқас, Теңіз және |
| |т.б. ... ... ... ... кенді п.қ. темір ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... Сарыарқа, |
|Хром ... ... Доң ... ... ... ... ... ... ... ... ... Балқаш, |
| ... ... ... ... ... Алтай, Риддер,Зыриян, ... ... ... ... ... ... Жеті ... ... |
|алтын ... ... ... Кенсіз п.қ. ... ... ... ... ... ... ... Ақсай, |
|Фосфарит ... ... маңы ... Арал ... | ... ... сақтау шаралары
1. Қазақстанның топырағы және азуы ... ... ... ... бірі.
Топырақты құрайтын факторлар 2- сызбада көрсетілген.
2- сызба
Топырақтың механикалық ... ... ... ... ... ... ... кесек топырақ. Түйіршіктері ... ... жоқ ... деп ... бойынша табиғат зоналарының таралуы географиялық ендікке,
жер ... және т.б. ... ... қалыптасады. әрбір
табиғат зонасы ... тән ... ... ... және
жануарлар дүниесімен ерекшелінеді. Қазақстан аумағында солтүстіктен-
оңтүстікке қарай ... ... ... ... ... және ... ауысып отырады. Сонымен бірге табиғат зоналарында ... ... ... ... ... өзгереді. Олай өзгерулері
климат ... ... ... Биік ... ... ауысуы биіктік белдікке байланысты.
3- суретте Қазақстанда кездесетін топырақ түрлері ... ... 1. ... сұр және шалғынды дала топырағы.
2. Жай қара ... 3. ... қара ... 4. ... қара-қоңыр
топырақ 5. Жай қара –қоңыр топырақ. 6. Ашық қара ... ... ... топырақ. 8. Сұр қоңыр топырақ. 9. ... ... ... ... ... ... (erasio – ... – төзу, шіру).
Топырақтың үстіңгі нағыз құнарлы қабаты ... ... ... мен жаңбыр суларымен ағып ... ... ... ... ... - ... азайғаннан кейін жер ... ... ... ... Бұл апаттың қанша қауіпті ... ... осы ... дейін істен шыққан ... ... ... бөлігі
осы себебпен болғанын ескерген ... – тың 300 ... ... 100 ... жуық ... эрозиясынан кейін жарамсыз болып қалды. ... ... ... ... ... тек 5 ... ғана өсімдіктер бар.
Қазақстанның Солтүстік және Батыс аудандарында 8 ... ... ... ... қаупі бар жерлер қатарына жатады.
М.М.Шевцовтың мәліметтері бойынша ... ... ... аза ... ... 10 – 15, орташа азған жерлер 20 –
40, толықтай ... ... 50 – 60 ... ... ... аз беретін
көрінеді.
Жердің азуы негізінен адамдарға тікелей байланысты, олай ... ... ... ... жерде топырақ эрозиясы болмайды. Ағаштан, ... жер аза ... ... жерлерде өсімдіктерді ауыстырмай
үнемі бір түрін, мысалы ... ... ... 10 – 15 ... жер аза ... ... ашық ... 2 – 3 нөсер ... ... ... де, оны ... ... ... ... 2 – 7
мың жыл уақыт қажет болады.
Топырақ эрозиясы 2 ... ... ... – секунтына 18 – 20
метр жылдамдықпен қатты жел ... ұсақ ... ... ... ... ұшып ... ... жел топырақтың 15 – 20
сантиметрге дейін, кейде бар ... ... ... ... ... ... 5 – 6 метр болса, онда ... ... ... ... ... 5 см көтеріліп 5 – 6 км ... ... ... – күшті нөсер жауын жауғанда, қар күрт еріп,
өзен ... ... ... ... ... ... ... сел
болғанда топырақтың құнарлы қабаты жуылып, сай – сала мен ... ... 1921 жылы ... сел ... Алматыны 4 сағат ішінде
құм, тас, саз балшық ... лай су ... ... үйлер
қирап, кісі өлімі болды. 70 – ші жылдары ... ... ... 2 рет сел ... қорғап қалды.
Топырақты эрозиядан қорғау үшін жер ... ... ... ... эрозиялық құбылыстардың жылдамдығын ескере отырып
мынадай шаралар қолдану ... ... ...... ерекшелігін ескеріп,
егістіктерді айналмалы жүйе ... ... ... ... ... әдіспен жырту, топырақты қорғайтын көп жылдық шөптер
егу, мал ... ... ... ... ... шаралар – топырақта қоректік заттар, су, ... ... ... егін егу, ... өсуіне ... өнім ... ... ... (тыңайтқыш төгу, арам шөпті
отау, зиянкестермен ... т.б.) ... ... ... болу үшін қар мен ... суы жерге жақсы сіңу
үшін жыртылған жердің тереңдігі үлкен әсер етеді. 20 см – ге ... ... 20 – 22 см – ге ... ... тереңдік, 25 см – ден
көп болса өте ... ... ... ... ... ... ... жырту, қалдық шөп
тамырларын көлденең кесу ... ... ... ... ... Мұны тау баурайындағы
топырақты орташа және өте көп ... ... ... ... Егістік айналымы алқаптарын негізінен көп жылдық шөптер
мен қатар ... ... ... қара пар ... ... ... ... тыңайтқыштар қолдану. Эрозияға ... ... ... қабаты жұқа, қоректік ... ... азот пен ... ... тыңайтқыштар қолдану мөлшерін 20, 30 ... ... ... ... ... ... жерлердің айналасына ағаштар отырғызу. ... ... ... жел ... ... ... ... Сөйтіп өсімдіктердің жақсы өсуіне жағдай жасалады.
Егістік өңірді ... 3 – 5 ... ені 10 – 15 ... ... ағаш ... өте пайдалы.
- гидротехникалық шаралар. Топырақ бетін ағын ... жуу ... ... оның ... ... керек. Ағыстың бағытын бұру,
немесе шашыратып жіберу үшін су ... ... ... ... ... салып, каналдың, сайдың түбіне, су ... ... ... тас төсейді /4/.
2.2. Жерді батпақтанудан және құмға ... ... ... жыл ... 50 – 60 мың км2 жер шөл ... құм астында қалып ... ... ... ... ... 20
миллион км2 жетті.
Соңғы 10 – 15 ... ... ... мен Азия құрлығында басқа
да қуаң далада ... құм басу ... ... ... ... құм ... ... бөлуге тұрарлық мәселе.
Көптеген жерлердің жыртылуына байланысты және ... 20 ... ... ... мен жайылымдарды алып ... ... ... көбейіп кетті. Бір жерге ... бойы мал ... бар ... жеп, ... ... ... ... болмағандықтан олар өздігінен қалпына
келе ... ... ... топырақ құмға айналып барады. ... мал ... ... табылатын Нарын, Қызылқұм, ... ... ... қалі өте ... Жер ... ... ... хабарға ---ашыған, оны ... ... ... ... ... да ... құм ... қорғау жолдары топырақты шаң – ... ... ... ол үшін ағаш ... ... ... бұталар (жүзгін, бұта таспалар, теріскен) және қияқ ... көп ... ... егу ... ... құм сұлысынан биіктігі 0,5 – 0,8 см ... ... ... ... ізге арасы 2 – 8 м ... ... ... ... ... жер ... ... құмның
жылжуын тоқтатуға болады.
Құмға түйе ... ... құм ... ... ... ... ... шөптер, бұталар, ағаштар егуге ... ... ... ... ... 200 мың гектар Алешин
құмын осылай тоқтатқан ... Жыл ... 8 мың ... ... ... қазір онда қара бидай, қарбыз, шабдалы жүзім ... ... ... – шашын мөлшері жер бетінен ... ... ... онда жер ... бастайды.
Батпақты жерлер Беларусияда, ... ... ... ... ...... және Мицер ойпаттарында, қара
топырақты емес ... өзен ... көп ... Бұл
жерлерді пайдалану үшін артық қазып, суын ... ... ... да
агротехникалық шаралар жүргізу қажет.
Көптеген өзендер ... ... ... суларда
солардың есебінен толығады, ластанған ... ... да ... ... ... деп ... су ... сақтауға
олардың үлкен маңызы бар ... ... да ... орынсыз құрғату жерасты сулардың қоры азаюына, ... ... ... ... кездесетін өсімдіктер мен
жануарлардың жойылуына ... ... ... ... бұрын
болашақта кездесетін экологиялық зардаптарды жақсылап ... ... ... ... жөн /4/.
2.3. Топырақты тұзданудан немесе уланудан қорғау
Топырақтың тұздануы және ... ... ... ... жиі
кездеседі. Топырақтың тұздану үшін ...... ... жер ... ... аз ... жетіп жатыр.
Топырақтың тұздану себебі – егістік ... көп жыл ... ... Бас ... ... тұздар сумен төмен қарай
кетіп, жер ... өнім ... ... ... жыл ... ... өзгеріп, булану көбейген сайын жер асты суларының ... ... ... ... да жер бетіне шығып жазда жауған
қар сияқты ... ... ... тұз 1 ... ... өнім 30 – 35 ... 2 – 3 ... көбейсе - өсімдіктер өмір сүре алмайды.
Пәкістан, Парсы, ... ... ... 70 ... ... бір ... ... істен шыққан.
Оңтүстік Қазақстан обылысындағы ... ... 2-- ... ... 5,2 метр тереңдіктен 1,8 метрге ... ... ... екінші рет тұзданып кеткен. Тұзды азайту үшін ... ... ... өңірге көлдетіп су жайып жер ... ... ... сорғыштармен сорып деңгейін төмендетуге
мәжібүр ... ... ... бетіне көлдетіп су жайу ... ... ... емес. Онанда жауын сияқты бүрку немесе
тесік ... ... ... суды тамшы түріне жеткізу ... ... ... арқылы топырақты тұзданудан сақтауға, ... ... ... көп ... ... еді.
Ауадағы радиоактивті заттар, ауыр ... ... ... ... ... ластайды. Пестецидтер мен ... ... тыс ... ... уланады.
Өндірістік қалдықтардағы көмір қышқыл газы, күкіртті ангидрид,
түрлі ... ... ... ... ... ... төмендетеді.
Түсті металлургия кәсіпорындары бар жерлерде ... ... 20 ... ... көп ... Суперфасфат
тыңайтқыштарын шығаратын зауыттан 500 м. ... ... ... 20 – 25 есе көп. ... фтор көп ... ... ... қолдану, олардың көл
жиналуына, ерімей, ... жыл ... ... ... ... ... ... кіріп, улы зат – топырақ - өсімдік – ... ... ... ... қалдықтардың өте қауіпті ластаушы екенін, ескере
отырып мемлекеттік стандарт ... №17 – 4 – 3 – 01 – 83) ... ... ... бақылауға алуды ұсынады /4/.
4-кесте.
| ... ... ...... |
| ... (ай) ... мөлшері (мг) |
| | |кг ...... | | ... ... ... | | ... |- |0,1 ... |144 |0,1 ... |3 |0,1 ...... | | ... ... | | ... |3 |2 ... |5-12 |1,5 ... |3 |0,5 ...... | | ... заттар | | ... |4-6 |0,1 ... |1-6 |- ... ... ... ... (рекультивация)
Пайдалы кен қазғанда, кәсіпорындар, тұрғын үйлер, басқа ... ... жер ... ... ... жерасты кен
қалдықтарымен, құм, тас, саз ... ... ... шығарады.
Ірі су қоймаларын салғанда су ... ... ... тау – тау ... ... ... де ... топырақ бар.
Кен орындары ... ... ... кейін қалған жерлер
өсімдік өспейтін тіршілік жоқ ... ... ... тау – ... ... ... кең ... Олардың ішінде Соколов – ... ... ... көмір бассейні, Жамбыл ... ... ... т.б. ... ... елді – ... ... үйлер, су қоймаларын, жолдар,
кәсіпорындар т.б. ... ... ... ... ... ... алып ... аз жерлерге төгіп, сөйтіп ... өнім ... ... ... Қазақстан жер кодексінің
негізгі талабы. ... ... ... құнарлы топырақ қалдықтармен
көміліп, ... ... ... ... ... ... ... мен шаруашылықтар осыған ... ... ... ... ... ... ... міндетті.
Заң бойынша бүлінген жерді құрылыс жүріп ... ... ... ... Егер оған мүмкіндік ... ... бір ... ... ... біткесін орнына қайта ... Бұл ... ... ... соң бір жыл ... ... ... біткен шахталар мен карьерлер маңайына ағаш
отырғызып, су ... ... ... ... ... ... ... санитарлық қорғау тұрмыстық ... ... ... (өсімдіктердің, кейбір бір клеткалы ... т.б. ... ... және ... ... ластайды.
Қаладағы тұрмыстық қалдықтар көп болғандықтан оларды ... ... ... ... ... Мұның дұрыстығына ... үшін 1 ... ... бар ... мысалға алайық.
Қалада жұмсалатын таза су мен қалдық су ... ... ... салыстырғанда әлде – қайда көп болатыны жоғарғы
мәліметтен ... тұр. ... ... ... ... жағылған
отынның құрамына, түріне, ... және ... ... ... ... істеуіне байланысты болатыны белгілі.
Шетел ... ... ... жыл бойы бір ... ... ... ... мына мөлшерде (5-кестеде)
болатын көрінеді.
5-кесте.
|Елдің аты |м3 |кг ... аты |м3 |кг ... |1,95 |520-600 ... |2-3 |310-350 ... |3,3 |380 ... |0,7 |200 |
|Ұлы ... |1,6 |240-300 ... |1,5 |210 ... |2,4 |300-360 ... |1,0 |210 ... |0,7 |210-230 ... |1,0 |210 ... |2,4 |200 ... |1,0 |240 ... ... қалдықтары негізінен асхана (43,5 ... (28,3 ... ... резеңке, мата, жіп (5,1 пайыз), пластмас
(2,6 пайыз), ... (5 ... және шыны (5,5 ... ... ... оңай жолы – ... ... Қалдық өртейтін
зауытарда температура 900 – 10000С – қа ... ... ... ... ... түтіннің 97 пайызына дейін
электр сүзгіден өткізеді. Өртеген ... ... бір ... мен шлакқа айналады. Жылына 100 мың тонна бу, алып ... ... ... ... ... ... ... жайлары да бар. ...... ... жана ... – кейбіреулерін өртегенде зиянды ... ... ... ... ... ... өртеу ысырапқоршылықтың белгісі.
Әрине, біз тұрмыстық қалдықтарды түр – ... ... ... ... ... және ... ... әдістерді де игерсек
қалдықтармен күресу көп ... ... ... ... қалдықтарды қордаға (компастқа) айналдырып, жоғарғы
сапалы тыңайтқыш алу. ... ... үшін ... ... заттар 20 пайыздан аз болмауы керек. ... ... ... етіп ... ... топырақпен болмаса шым тезекпен ... ... 15 ай ... 15 – 20 тәулік өткен соң ... ... 60 ... – қа ... ... 2 – 4 ай бойы 40 – 450С ... ... 30
– 350С түседі. Ұсақ көзге ... ... ... ... ... – шіреітеді, температура 55 – 650С
көтерілгенде ондағы ... ... ...... мен құрт ... ... мен ... өледі.
Топырақты санитарлық ... ... ... ... ... ... ... қажетсізін өртеп ... ... мен ... ... ... қоректік заттарды сақтау
Егістік жерлерді дұрыс пайдалану нәтижесінде қоректік ... ... ... ... ... су және ауа ... ... топырақ ұсақ, бөлшек орнына бір – ... ... ... ... су не ауа өтпейтін, құнары аз жерге айналады.
Қара ... ... 100 ... ... заттар болып
саналатын құнарлы ... ... тең ... ... эрозиямен қатар топырақты жыл ... ... ... ... ... күйіп жоғалуы да ... ... ... ... ... ... көбейтіп, азуын
тоқтату үшін ... ... ... ... жер ... әсіресе суландыру жұмыстарын жүргізу қажет.
Қазақстанда ... ... ... 2 миллион гектар шамасында.
Ақдала, ... су ... ......... каналын
салып болғаннан кейін суармалы жерді 3 - 3,5 ... ... ... ... ... жерлерде мақта, ... ... ... ... ... пен ... өсіріп оңтүстік өңір
тұрғындарын азық – ... ... ... ... ... құнарлығын арттыру үшін топырақты гипспен (әк
араласқан ақ сары ... ... ... ... ... 3
қатарлы соқамен жыртқанда сортаң қабат төмегі ... ... ... 3 – 4 есе ... ... жерлерді ізбеспен өңдеп, қышқылын азайтады. ... көң ... ауа мен су ... ... ... қант қызылшасы, жүгері т.б. ... мол өнім ... ... ... – ана, егістікті асыраушысы деп айтады,
өйткені ... ... ... ... ... үшін шикізатты
өсімдік және жануарлар көмегімен топырақ арқылы алады, ... ... ... ... ... ... топырақтың құнарлығын
арттыру егістік жерлерді орынды пайдалану, ауыспалы егіс ... ... ... және ... тыңайтқыштарды топыраққа
көптеп сіңіру, егістік ... ... ... ... ... мелиорациялау, батпақты құрғату сияқты толып жатқан
шаралар ... ... ... ... ... жерді қайта
қалпына келтіріп, ... ... ... ... жер ... ... 25 – 70 см ... ... де, ... ... ... ... ... жасайды
т.б.
Осы рефератта жер бетінде топырақ нағыз асыраушы екендігі,
оның ... ... ... арттыра отырып пайдалану керек
екендігі баяндалған. Сондықтан бұл мәселелерді шешу жолдарын ... ... ... ... ... ... ... журналы, мамыр-маусым 2000ж
2. Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті. Топырақтар ... – 2000 ... www. Google. ... ... Ғ. ... негіздері. Алматы,1995 ж
5. Қаженбаев Ж. . ... ... ... ,1995ж
6. Оспанов, Бозшатаева. Экология. Алматы, 1998 ж
Қазақстанның пайдалы қазбаларының орналасуының қысқа ... ... ... – кесте.
| | | ... ... ... пайдалы қазбалар|Кенсіз пайдалы |
|қазбалар | ... ... және газ; ... Қашар, Соколов,|Асбест. Жетіқара |
|Доссор. ... ... ... ... ... ... Аят, Қаратас,|қазба орындарында. |
|Мақат. ... ... ... Шу ... ... Атасу, |Іле тауларында. ... ... ... |Фосфорит. Қаратау ... ... ... ... ... ... |Маңғыстау. ... ... ... |Хром. ... ... ... ... Шығыс |Тұз. Каспий маңы ... ... ... ... тұзды |
|Жаңажол. ... ... ... ...... |
| ... ... ... ... ... ... ... Ақтас, |
|Қарағанды. ... ... ... бор, ... ... |негізгі шикізаты – ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ...... | |
| ... шығысында. | |
| |Мыс. ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... кеніштер ... ... п.қ. ... мен газ ... Ақтөбе, Орал облыстарында |
| ... ... ... ... ... Қаламқас, Теңіз және |
| |т.б. ... ... ... ... ... п.қ. ... |Қашар, Сакалов-Сарыбай кеніштері, |
| ... ... ... ... ... ... ... Сарыарқа, |
|Хром ... ... Доң ... ... ... ... |
|Алюминий ... ... ... ... ... |
| ... Бозшакөл ... ... ... ... ... ... ... Ащысай ... ... ... Жеті ... Степняк, |
|алтын ... ... ... ... п.қ. ... Жезқазған, Шу-Іле |
|Асбест ... ... ... ... ... ... ... маңы ойпаты, Арал |
|тұз | ... ... ... ... ... ... ұсақ ... түзілген. Сазды тақтастан
ұйық пен лайдың тасқа ... ... ... ... әр түрлі
жыныстардың ұсақ бөлшектерінен тұрады.
Тау ... ...... ... ... қатты жыныс.
Шифрлі тақтастан түзілген метаморфты қабатты түзіліс.
Магмалық жыныстар
Гранит – ең көп ... ... ... ...... магмалық жыныс.
Жер қыртысы ... ... ... ... ұсақ ... ... ... тақтастан
ұйық пен лайдың тасқа айналуынан пайда болған. Құмтас әр ... ұсақ ... ... жыныстары
Метаморфты жыныстар
Мәрмәр – бордан түзілген метаморфты қатты жыныс.
Шифрлі тақтастан ... ... ... ... ... – ең көп ... интрузивті магмалық жыныс.
Базальт – экструзимді магмалық жыныс.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атырау экологиясы6 бет
Жер жұмыстарының технологиясы104 бет
Жер ресурстарын пайдалану мәселесі30 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы4 бет
Топырақ дезинфекциясы10 бет
Топырақты ластаушы және аздырушы көздер8 бет
Топырақты өңдеудің міндеттері10 бет
Топырақтың азуы немесе эрозиясы13 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Қазіргі заманауи жағдайдағы жастардың экологиялық мәдениет деңгейін зерттеу53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь