Кодификация (сұрыптау) және инкорпорация (реттестіру) құқықтық нормаларды жүйеге келтірудің негізгі жолдары

Жоспар:
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І. ҚАЛЫПТЫ . ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДІ ЖҮЙЕЛЕУ ҰҒЫМЫ МЕН ТҮРЛЕРІ.
1.1. Жүйелеу ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2. Әлемдік тәжірибедегі құқықтық нормаларды жүйелеу ... ... ... ... ... ... 7
1.3. Құқық жүйесінің элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.4. Құқық салалары және олардың институттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
ІІ. КОДИФИКАЦИЯ МЕН ИНКОРПОРАЦИЯ ҚҰҚЫҚТЫҚ НОРМАЛАРДЫ ЖҮЙЕГЕ КЕЛТІРУДІҢ НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ.
2.1. Кодификация ұғымы және оның қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2. Инкорпорация туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.3. Инкорпорация түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Еліміз егемендігін алып,өз тізгінін өз қолына алғалы бері жаңадан көптеген заңдар қабылданғаны белгілі. Соған байланысты Қазақстан заңдарын ретке түсіріп, жүйелеу қажеттігі туындап отыр. Келешекте Қазақстан Республикасы заңдарының жиынтығын басып шығару аса өзекті міндет, ол «кодекстердің кодексі» іспетті қағидаттың негізінде құрылуы тиіс.
Заң - қазіргі заманда мемлекеттің ең жоғарғы нормативтік актісі. Ол қоғамдағы ең күрделі, маңызды мәселелерді, қатынастарды қамтиды. Заң қоғамдағы барлық нормалардың «Атасы» - деуге болады. Заң - ерекше жағдайда заң шығару органдарының билігімен не референдуммен қабылданған, халықтың еркін көрсететін аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін, жоғарғы заңдылық күші бар нормативті акт.
Курстық жұмыстың мақсаты: кодификация және инкорпорация сөзінің мағынасын ашып, талқыға салу.
Барлық заңдық нормалар бір-бірімен тығыз байланысты, өзара тәуелді, өзара негізделген және бірыңғай жүйе құрайды.
Құқық жүйесі нақтылы түрде қалыптасқан құқықтың ішкі құрылымы. Құқық жүйесін заңдалақ жүйесінен айыра білу қажет, олар мән мен нысан ретінде сәйкес келеді. Құқық жүйесі төмендегідей негізгі элементтерден тұрады: құқық институты және құқық саласы. Өз алдына дербес элементтер ретінде саладан төмен тұрған және салааралық институттар ерекшеленеді. Құқық институты – бірыңғай қоғамдық қатынастардың жеке, шартты түрде дербес түрлерін реттейтін құқық нормаларының жиынтығы. Мысалға, азаматтық құқықта – сыйға тарту, сатып алу-сату институты, коституциялық құқықта – азаматтық институты. Құқық саласы – бір-бірінен құқықтық реттеудің заты және әдісімен ерекшеленетін бірыңғай құқықтық қатынастарды реттеуші құқық нормаларының жиынтығы.
Жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы, бұл тақырыпты болашақта жұмыс жасау барысында қолдану.
Жұмыстың негізгі мақсаты: кодификация мен инкорпорация ұғымы құқықтық нормалардың жасалуының негізгі жолдарын анықтап көрсету.
Осы көздеген мақсатқа жету үшін бірнеше міндеттер қойылады:
-жүйелеу ұғымы;
-әлемдік тәжірибедегі құқықтық нормаларды жүйелеу;
- құқық жүйесінің элементтері;
-құқық салалары және олардың институттары.
-кодификация ұғымы және оның қолданылуы;
- Инкорпорация туралы түсінік;
-Инкорпорация түрлері.
Жұмыстың құрылымы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан тұрады. Соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі берілген.
1. Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы / Т. Ағдарбеков. –Қарағанды: Болашақ – Баспа. -2002.
2. Василенко А.А. Логико-структурные дефекты системы советского права // «Правоведение». -1991. -№3.
3. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл.
4. Государственная программа правовой реформы в РК // «Казахстанская правда». –1994.- 24 марта.
5. Подготовка и издание систематических собраний действующего законодательства. – М.,1969.
6. Зиманов С.З. Новая Конституция – это лишь начало конституционной реформы//«Казахстанская правда». –1994.- 28 января.
7. Керимов Л.А. Кодификация и законодательная техника. – М. -1962.
8. Кодификация и систематизация законодательства // Советское государство и право. – 1971. - №6.
9. Жоламан Қ.Д., Мұхтарова А.Қ., Тәукелев А.Н. Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы.- 1999. – с. 312.
10. «НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР ТУРАЛЫ» Қазақстан Республикасының Заңы 1998 жылғы 24 наурыздағы N 213
11. Основы теории государства и права /Под ред. Пиголкина А.С. – М.,1982. –С. 177-185.
        
        Жоспар:
КІРІСПЕ...................................................................................................................3
І. ҚАЛЫПТЫ - ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДІ ЖҮЙЕЛЕУ ҰҒЫМЫ МЕН ТҮРЛЕРІ.
+ Жүйелеу ұғымы.........................................................................................4
+ Әлемдік тәжірибедегі құқықтық нормаларды жүйелеу........................7
+ Құқық жүйесінің ... ... ... және ... ... КОДИФИКАЦИЯ МЕН ИНКОРПОРАЦИЯ ҚҰҚЫҚТЫҚ НОРМАЛАРДЫ ЖҮЙЕГЕ КЕЛТІРУДІҢ НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ.
2.1. Кодификация ұғымы және оның ... ... ... ... ... түрлері.............................................................................23
ҚОРЫТЫНДЫ......................................................................................................29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.................................................................30
Кіріспе.
Еліміз егемендігін алып,өз тізгінін өз қолына ... бері ... ... заңдар қабылданғаны белгілі. Соған байланысты Қазақстан заңдарын ретке түсіріп, жүйелеу қажеттігі туындап отыр. ... ... ... ... ... ... шығару аса өзекті міндет, ол іспетті қағидаттың негізінде құрылуы тиіс.
Заң - қазіргі заманда мемлекеттің ең жоғарғы ... ... Ол ... ең ... ... ... ... қамтиды. Заң қоғамдағы барлық нормалардың - деуге болады. Заң - ерекше ... заң ... ... ... не референдуммен қабылданған, халықтың еркін көрсететін аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін, жоғарғы заңдылық күші бар ... ... ... ... ... ... ... өзара тәуелді, өзара негізделген және бірыңғай жүйе құрайды.
Құқық жүйесі ... ... ... ... ішкі ... Құқық жүйесін заңдалақ жүйесінен айыра білу қажет, олар мән мен нысан ретінде сәйкес келеді. Құқық жүйесі төмендегідей негізгі ... ... ... ... және құқық саласы. Өз алдына дербес элементтер ретінде саладан төмен тұрған және салааралық институттар ерекшеленеді. Құқық институты - ... ... ... ... ... ... ... түрлерін реттейтін құқық нормаларының жиынтығы. Мысалға, азаматтық ... - ... ... ... алу-сату институты, коституциялық құқықта - азаматтық институты. Құқық саласы - бір-бірінен құқықтық реттеудің заты және ... ... ... ... ... ... ... нормаларының жиынтығы.
Жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы, бұл тақырыпты болашақта жұмыс жасау ... ... ... ... кодификация мен инкорпорация ұғымы құқықтық нормалардың жасалуының негізгі жолдарын анықтап көрсету.
Осы көздеген мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... құқықтық нормаларды жүйелеу;
- құқық жүйесінің элементтері;
-құқық салалары және олардың институттары.
-кодификация ұғымы және оның ... ... ... түсінік;
-Инкорпорация түрлері.
Жұмыстың құрылымы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан тұрады. Соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі берілген.
І. Қалыпты-құқықтық актілерді жүйелеу ... мен ... ... ... ... және әлеуметтік міндеттерді шешуде орныққан жаңаша ойлау үрдісі заң ... да ... ... ... ... ... ... күрделі халық шаруашылығы кешенін басқару жөніндегі тың да ауқымды міндеттер, өмірдің барлық саласында ... ... ... ... ... ... күннің талаптарына мейлінше сай келуін талап етеді. Заңдарды ұдайы жетілдіріп отыру - елімізде олардың мәні мен ... ... ... өмірдің барлық саласында нақты да қатаң құқықтық ережелерді енгізудің көрсеткіші. Заң ... ... ... құру ең ... ... ... оның мақсаты - тиімді қалыпты-құқықтық амал, сондай-ақ оны әрбір адама пайдалана ... ... ... ... ... ... ... заңдардың жай-күйі мемлекет алдында тұрған міндеттерге әлі де толық жауап бермейтінінен туындайды. Әрине, құқық оның төңірегіндегі қоғамдық қатынастарға қарағанда ... ... ... ... Оған тән қасиет - тұрақтылық, мызғымау. Құқықтық былық пен ұрыншақтықтан тек осылай ғана ада ... ... ... ... ... ... дамуына қолдау көрсетуге міндетті де. Осы қарама-қайшылықты жеңудің жолы ... ... ... айналған ескіні өшіре отырып, уақыттан озып та кетпеу керек екен.
Республика заңдарын реттеуге кірісе отырып, ... ең ... ... жауап табуға тура келеді: жаңа көзқарасты қандай ... ... ... ... Бұл ... ... ... мәнісі сол - заңдарды шектелген жөн, осылай ... ... ... да ... ... ... ... сияқты пікірлер бар.
Қоғамды қайта құру барысының әртүрлі кезеңінде бір мәселе бойынша ... ... ... ... ... жүр. ... актілер ескірді, тіпті бір-біріне қайшы келеді. Заңдар және басқа да қалыпты актілерде кәсіпорындар мен ұйымдардың ынтасын тұсайтын ... әрі ұсақ ... ... аз емес. Барлық дерлік министрлік пен ведомствоны заң шығаруға ... ... ... ... Шаруашылықтағы шалағайлардың себебін әркім заңнан іздеп бақты, орнын соның күшімен толтыруға ұмтылды. Құқықтық қалыптар үсті-үстіне қабылданды. Оның үстіне, қалыпты-құқықтық актілер ... ... тез ... ... ... ... заң, Президент актісі және өзге де құқықтық құжат қолданылып жүрген актілерге өзгерістер жасамай тұрмайды. Олардың бірі жаңа нұсқаулармен толықтырлыса, енді бірі ... ал ... ... күші ... ... ... ... Заңдарымызда бірқатар олқылық орын алып жатқанымен, қалыпты актілерден көптеген қайталауды аңғаруға болады.
Бұрынғы одақтас Республикалар ... ... ... ... халық басқарудың қайта құрылуына және мемлекеттік аппарат құрылымында болған өзгерістерге байланысты актілерде қазіргі кезде жойылып кеткен ... ... ... мен ... сілтеме жасайтын көптеген нұсқауды тіпті басқа органдар орындайтын жағдай қалыптасты. Заңдардың мұндай жай-күйі оны қолдануды қиындатады, заңдылық пен құқық тәртібін одан әрі ... ... ... бере бермейді. Түптеп келгенде оны өмірдің түрлі саласында қолданудың тиімділігін көтеруге кері әсер етеді, ... ... ... бағытымен қабыспайды, ол нұсқаулар басқарудың жаңа органдарына жүре ме және нақ ... ... ... ... ... олар ... ... шешіледі әрі қаншалықты құқықтық көлемде деген сияқты сан сұрақ туғызады.
Аталған кемшіліктерді жою үшін біздің бүкіл тәжірибеміз, басқа шет ... оң ... ... ... ... заң ... ... актілерді жүйеге келтіру жұмысымен ұдайы айналысатын тиісті мемлекеттік органдарға, кәсіпорындарға және қызметкерлерге екі міндетті шешуде: біріншіден, актілерді ... ... ... ... ... қатынастардың сан түрін құқықтық реттеудің ерекшеліктеріне сай ... ... ... ... бұл қалыптардың қажетті байланысын, бағыныстылығы мен үйлесімін орнатуға көмекке келуі тиіс. Жүйелеу , ең алдымен ... ... ... ... бұл ... жүйелеу кезінде қолданлып жүрген қалыптарды ретке келтіру (күші ... ... ... ... ... ... алып ... және керісінше оған кейінгі барлық өзгерістерді, толықтыруларды осындай өзгерістер немесе толықтырулар енгізілген актілер деректерін көрсете отырып енгізу; актіден қалыпты ... жоқ ... алып ... ... ... ... болмау себептері туралы белгілер жасау; қалыпты актіге қол қойған адамдар туралы мәліметтерді алып тастау, қолданылып жүрген актілерді заңдардың ... ... ... ғана ... ... ... ... кодекстер, ережелер, жарғылар және т.б.жасау) жүзеге асырылатыны есте болуы керек. Мұндай сипаттағы қызмет қалыпты құқықтық ... ... ... ... ... ... бірнеше мағынасы бар. Бір жағынан бұл ұғым заңдарды ретке ... оны ... ішкі ... ... ... ... білдіреді. Заңдарды жүйелеуді реттестіру, яғни заңдарды белгілі бір ретке келтіруге, қалыпты актілердің мазмұнын өзгертпей жиынтықтары мен ... ... және ... ... ... қалыбын белгілі бір мәселе бойынша тиісінше қайта қараумен байланысты қалыпты материалды ... яғни ... бөлу заң ... кеңінен мәлім әрі сырт кейіпінде де қолданылып жүрген қалыпты реттеуді жинақтаушы, сондай-ақ белгілі бір өзгертулерді, яғни өзгерістер енгізілген қағидатты ... жаңа ... ... басып шығаруды білдіреді. Сонымен қатар, құқық теориясында заңдарды жүйелеудің әлдеқайда тар әрі арнайы ұғымы, атап айтқанда тек қана ... ... ... мен ... ... ... қолданылады, бұл әрі орынды да. Өйткені реттестіру барысында қолданылып жүрген қалыпты актілер мен жекелеген нұсқаулар нақ ... ... ... бір ішкі ... ... ... ... жүйелеу құқықтық реттеуді одан әрі дамыту және жетілдіру,қоғамдық өмірдің қозғалысын, өзекті қажеттіліктерін оңтайлы да тиімді бейнелеу үшін керек. Қалыпты-құқықтық ... ... ... ... ... ... қоғамдағы белсенділердің таныс болуына қол жеткізуде, жұртшылықтың құқықтың санасын өрістетуде, азаматтардың өз заңды құқықтарын пайдалануын және заңдық міндеттерін тиісінше ... ... ... ... ... ... етуде, сондай-ақ қалыпты-құқықтық актілерді есепке алу үшін жүйелеудің маңызы зор. Сөйтіп, қалыпты-құқықтық актілер демократияны дамыту мен жетілдіруге, заңдылықты, мемлекеттік және ... ... ... ... ... Жүйелеу заң шығару қызметінде де кең қолданыс тапқан.
Қазіргі құқық тәжірибесінде қалыпты-құқықтық актілерді жүйелеудің үш тәсілі қоладыналды: заңдар мен өзге де ... ... ... ыңғайдағы жинақтарын шығару; бір немес бірнеше өзара байланысты мәселелер бойынша ... ... ... ... бір ірі ... ... ... жаңа акт қолданылып жүрген құқық қалыптарын өңдеу, ... ... тың ... ... ... ... кодекс немесе өзінің заңдық сапасы жағынан кодекске жақын өзге акт жасау.
Қалыпты актілерді жүйелеудің аталған тәсілдерін орай оның үш түрі бар: ... ... ... ... және ... (консолидация).
+ Әлемдік тәжірибедегі құқықтық нормаларды жүйелеу.
Әлемдік тәжірибеде қалыпты құқықтық актілерді жүйелеудің әр түрі қолданылады. Атап ... ... ... ... - 1896жылы, Швейцарияда 1881-1907жылдары азаматтық ... ... ХІХ ... ... Еуропа құрлығының көптеген елінде басқа кодектер дүниеге келді. Еуропада және одан да ... ... ... ... ... ... айтарлықтай ықпал еткен француздық сұрыптаудың, әсіресе азаматтық кодекстің ... ... орны ... ... ... ... Қытайда сұрыптау жұмысы қауырт жүрді. Азаматтық және сауда құқықтарын қоса қамтыған азаматтық ... ... ... іс ... ... ... жер кодексі 1930жылы күшіне енді.
Қазіргі кезде де Қытайда шаруашылық ... ... ... көп ... ... ... ... дербестігі артып жатыр, шетелдік қаржы кеңінен тартылуда. ... ... ... ірі заң ... ... ... етті. Соңғы жылдары азаматтық кодекстің жалпы ережелері, азаматтық іс жүргізу кодексі, шетелдік капиталға негізделген кәсіпорындар туралы заң, шаруашылық ... ... заң және т.б. ... Қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдары жаңаланды.
Англияда заңдардың ... ... ... ... күн ... ... ... ескірген, іс жүзінде әрекет етпейтін актілерден тазарту, ... осы ... ... қалыптық ережелерді біріктіру, бірнеше заңнан бір акт жасау жөніндегі Жұмыс ХІХ ғасырдың соңынан бастап Англияда қолға алынып, ... ... ... ... ... ... туралы арнайы акт қабылданған.
АҚШ заңдарында ағылшын құқығында кездеспейтін ... аз ... ... ... ... ... ... азаматтық іс жүргізу кодекстері, барлық штатта қылмыстық, кейбіреулерінде қылмыстық іс жүргізу кодекстері ... ... ... ... ... ... салаларында оларды белгілеу үшін штаттарға арналған бірыңғай үлгі деп ... ... мен ... ... ... ... түрі ... отыр. Мұндай заңдар мен кодекстердің жобаларын әзірлеуді барлық штат өкілдерінің Жалпыұлттық комиссиясы Америка ... ... және ... ... ... қосылып жүзеге асырады. Жоба штататтың заңына айналуы үшін оны штат ресми түрде бекітуі керек.
Осындай кодекстердің ішіндегі бастапқысы әрі айрықша мәлімі ... ... ... ... Алғаш рет ол 1952жылы жасалып, содан соң 1958 және 1962жылдары қайта қаралған. Кодекс қазір барлық штатта қабылданды. Сондай-ақ қылмыстық ... ... іс ... және ... ... бойынша үлгі кодекстер жасалған. Алайда, бұл ретте АҚШ-та заңдарды қолдану оны ... сот ... ... ... ... да үлгі ... ... кодекстер сот тәжірибесінде барлық жерде бірдей түсінілетінене кепілдік жоқ екенін ұмытпау керек.
АҚШ-та ... ... ... өсуі ... жүйелеуде, пайдалануда және қолдануда ыңғайлы болу үшін тәртіпке келтіру туралы мәселені өткір қойып ... ... ... мен ... ... ... ... ресми және жекеше жинақтар бар. Мысалы, федерацияны қолданып жүрген заңдарының жүйеленген жиынтықтығын білдіретін АҚШ заңдарының кодексі деп ... ... ... ... алыс шет елдердің көпшілігінде заңдар жинақтары үлгісінде заңдарының ресми жүйеленген жиынтықтары яғни қолданылып жүрген заңдарының ... ... ... ... қамтыған жиынтықтар жоқ. Бұл түрлі себептермен атап ... елде ... ... ... және ... да ... топтастырылған салалық заңдардың болуы ресми де бейресми де ... ... ... өзге де кең тараған түрлерінің болуы, сондай-ақ елде қолданылып жүрген заңдары әмбебаб тәртіпке келтіру жөніндегі ... ... ... және ... ... әрі бұл ... ... жағдайлардың қысымымен ғана қолған алынады: заңдардың бет-бетімен кетуі онда бір-біріне ... ... ... ... ... ... оның ... салалары мен тетіктері бойынша жүйелеудің болмауы немесе нашар дамуы және т.б.
Сперанский заманында деген термин қолданылып жүрген және күші ... да ... ... ... Ресей империясы заңдарының хронологиялық жиынтығын білдіреді. Сонымен ... бұл ... сол ... де, ... ... да ... ағымдағы ресми жарияланғандығын білдіру үшін қолданылып келеді. Көптеген елде ай ... және т.б. ... бір жыл ... ... осындай жиынтық басылымдары біртомға біріктіріліп, жалпы көрсеткіштері көрсетіліп, сөйтіп осы түрінде тиісті мемлекет заңдары хронологиялық жиынтығының ... томы ... ... Алайда, қазір көріп жүргеніміздей, терминімен заңдардың ... ... - ... ... ... ... ... заңдар жинақтары аталады.
1.3. Құқық жүйесінің элементтері.
Адам әр түрлі әлеуметтік қатынастарға түседі. Қарым-қатынас нәтижесінде адамдар арасында өзара әрекеттестік қалыптасады, түсіністік пайда ... ... ... және ... беру ... ... Қоғамдық қатынастар әлеуметтік нормалар арқылы реттеледі, олардың арасында құқық нормалары ерекше орын иеленеді. Құқық нормалары ... мен ... ... ... ... ... Жалпы адамзаттық құндылықтар және әділеттілік, ізгілік, теңдік, бостандық ... ... ... ... ... ... дегеніміз -- мемлекет арқылы қамтамасыз етілетін, әділеттілік туралы адамдардың көзқарастарынан ... ... ... ... міндетті нормалардың жиынтығы.
Құқық жүйесі - құқықтық сана сезімнен, ... ... және заң ... құралатын кұрделі заң ұғымы. Ол ішкі бірлік және тұтастықпен сипатталады, қоғамда жеке ... ... және ... тұрмысты қамтамасыз ету үшін қажет.
Құқық жүйесі - бұл объективті ... ... ... ... ... ... ішкі ... онда бірлікте және келісілімділікте көрінетін, мемлекетте әрекет ететін құқықтық нормалар және құқықтың бөлінуіндегі салыстырмалы еркіндіктегі бөлігі - ... ... ... ... ... формалары: :: объективтілігі (құқық саяси партиялардың еркімен қалыптаспайды, қоғамдық қатынастардың заңды даму процесінде тұжырымдалады. :: қоғамдағы бар қатынастардың деңгейін, ... ... ... :: құқық жүйесі - бұл көпжақты құқықтық құбылыс, өзінің көлеміне және мазмұнына ... ... ... ... органикалық қарым-қатынастағы құрамдық элементтерді қосып алушы (құқық нормалары, институттар және құқық салалары); :: құқық жүйесі бірлігімен және өзін құрайтын нормалардың ... ... :: ... және ... ... бір ... болып табылады: ұлттық құқық жүйесінің және халықаралық құқық жүйесінің.
Құқық жүйесінің элементтері - бұл нормалар, салалар және ... ... Өз ... жекеленген құқық салалары сала бөліктерінен тұруы мүмкін, ал кейбір институттар кей кезде, күрделі және көлемді ... ... ... ... ... ... Құқық нормалары құқықтың негізгі жүйесі және тек солар, жекешеленген ... ... ... ... ... сол не ... қоғамдық қатынастардың өзіндік жиынтығымен нақтылы институттар мен құқық ... ... ... ... ... құқықтық нормалар;
- құқықтық сана - сезім;
- құқықтық ... ... ... - бұл олардың онда құқықтың нормалары өз ара келісілген, бір - ... ... ... етпейтін, бірлікті тұтастық ретінде сипатталатын ішкі құрылысы. Құқықтық нормалар ... ... бір ... бар, оны ... ... ... құрылымдар қоғамдық қатынастардың сапалы түрде біртекті топтарын реттейтін салалар және институттар құрайды. ... ... - ... ... ... - құқықтық институттар; - құқықтың тәуелді салалары; - құқық салалалары.
Жеке құқыққа мемлекеттік емес қызметті ... ... ... ... Олармен реттелетін қатынастар азаматтар араларындағы муліктік, отбасылық, авторлық құқықтық қатынастар, қоғамдық ұйымдар, кооперативтік ұйымдар, өзге бірлестіктермен қтынастар, яғни ... жеке ... ... ... ... Жеке ... - бұл оған ... араласпайтын барлық нәрсе. Жеке қатынастар бұл - өзара ... емес ... ... Жеке құқықтық қатынастар сипатталады: - құқықтық қатынас тараптарының теңдігімен; - құқықтық ... ... ... ... және ... - ... ... құқықтармен және міндеттермен. Жеке құқықтық қатынастардың заң және сот ... тең және ... ... ... ... ие ... Жеке құқықта деген қағидат іске асады.
Мемлекеттің, мемлекеттік ұйымдардың қызметі, ... ... ... мемлекеттік органдардың өздері арасындағы қатынастар - жария құқық саласы.
Жария құқық бұл - жария - құқықтық саладағы ... ... ... ... ... ... реттелетін қатынастарда мемлекеттік мүдде көрініс табады. Ол көлденең емес - тік, яғни бағыныстылық қатынастарын реттейді. Жария құқық саласында деген ... ... ... іске асуы ... құқыққа конституциялық құқық, азаматтық құқық, қылмыстық құқық, әкімшілік құқық жатады, ал құқықтың іс жүргізушілік салаларының тобын қылмыстық іс ... ... іс ... және ... іс жүргізу құқығы құрайды. Материалдық құқық нормаларының құқықтық реттеу нысанасы болып қоғам өмірінің материалдық жағдайларымен ... ... ... ... ал іс ... ... ... материалдық құқық нормаларын жүзеге асыру барысында пайда болатын қоғамдық қатынастарды реттейді.
Іс жүргізушілік құқығы нормаларының ... ... бұл ... ... ... ... - бұл құқықтық нормативтік актілердің реттелуіне бағытталған қызмет.
Құқықтық жүйелеу :
* Нормативтік актілердің ... ... және ... ... ... ... мен ... үшін;
* Құқықтық сананың қалыптасуы үшін қажет.
1.4. Құқық ... және ... ... ... бұл - қоғамдық қатынастардың сапалы түрде біртекті тобын өзіне тиесілі ерекше құқықтық ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып келетін құқықтық жүйенің бір бөлігі. Сонымен әрбір құқық саласы өзгелерден айрықша нысанасымен және ... ... ... ... ... - бұл жекешеленген заңды норомалардың жиынтығы, сапалы біркелкі қоғамдық қатынастарды реттейді. Барлық құқық салаларының бір-бірімен ... пәні мен ... ... ... ... болады. ... ... пәні ... ... ... ... ... реттелетін қоғамдық қатынастар ретінде көрінеді. Құқықтық қатынастар ... ... ... ... аясы әр түрлі және бір-бірінен өзгеше (мүліктік, басқарылатын, т.б.). Құқықтық реттеу пәнінің белгісіне сай, құқық салаларын отызға бөліп ... ... ... ... ... ... ... - бұл заңды жол (не әдістердің жиынтығы), яғни белгілі қоғамдық қатынастарға әр ... ... ... ... ... - ... ... (тыйым салу нормалары): қылмыстық, әкімшілік, қаржы құқығы; диспозитивті - субъектілі, заң қалпында тәртіп жолын таңдауға мүмкіндік ... ... ... Сендіру және мәжбүрлеу барлық құқыққа тән. Әдістер құқықтық реттеу пәнімен белгіленеді, яғни құқықтық қатынастардың әртүрлілігімен. ... ... - ... ... ... ... және ... құрылысты қолдайтын және күзететін, бар қоғамдық қатынастарды бұзғаны үшін жауапкершілік белгілейтін құқық салаларының жиынтығы (конституциялық, қылмыс, әкімшілік және ... ... ... ... ... - ... ... мүддесіне қызмет етеді: жекеленген адамдардың мүддесін көрсететін және қарайтын құқық салаларының жиынтығы (азаматтық, кәсіпкерлік, отбасылық, патенттік, қамсыздандыру, еңбек құқықтары. ... ... ... тікелей қоғамдық қатынастарды реттейді: мемлекеттік құрылысты, мемлекеттік органдардың ережесі мен құрылымын бекітеді, азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен ... ... ... сала - материалдық құқық нормаларын іс жүзіне асыру процедурасын белгілейді және соның өзінен шыққан (азаматтық процессуал, қылмыстық процессуал ... ... ... ... ... ... саласы өзінің әрекетін барлық құқықтық шындықтағы субъектілерге таратады (конституциялық, қылмыстық, әкімшілік, т.б.). Арнайыланған (арнайы) құқық саласы салыстырмалы ... ... ... өмірінің нысанына арнайыланған, субъектілерге қатысты (еңбек, отбасылық, жер,қаржылық,кәсіптік,экологиялық,т.б.); ... ... ... ... ... ... әрекеттегі аяны реттейді, бірақ мұнда әр түрлі ... ... ... бар ... коммерциялық, экологиялық,т.б.) Әрбір құқық саласының өзгеруінің арнайыланған шекарасы болады және өзіне тән ... ... ... және ... ... қатынастарға байланысты болады. Жекеленген құқық салалары өз ішінде солай аталатын сала бөліктеріне бөлінеді: арнайы құқық нормалары мен институттарының жиынтығы, ... ... ... ... ... ...
Құқықтық реттеу нысанасы ретінде құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастар түсініледі. Құқықтық реттеу ... - ... ... ... ... ... және ... заң тәсілдері. Конституциялық (мемлекеттік) құқық, бұл - жария құқық аймағы. Конституциялық ... ... ... - ... ... ... асыруды ұйымдастыру және оны құқықтық заң шегімен шектеу. Әкімшілік құқық та жария құқыққа жатады. ... ... ... ... ... ... қалыптасатын қатынастарды, яғни билік және бағыну қатынастарын реттейді.
Азаматтық құқық, бұл - жеке құқық аймағы. Азаматтық ... ... және ... емес және ... байланысты қатынастар да бар. Қылмыстық құқық, бұл - жария құқық аймағы. Қылмыстық құқық - қылмыс жасаумен және қылмыстық жаза шараларын ... ... ... реттейді. Іс жургізушілік құқық - жария құқық аймағы. Іс жүргізушілік құқық азаматтық іс ... және ... іс ... ... ... іс ... ... нысанасы болып - анықтау, тергеу және сот ... ... ... ... тергеу және қарау бойынша қызметімен байланысты қатынастар келеді. ... іс ... ... - ... істерді қарау саласындағы қатынастарды реттейді.Құқықтың тәуелді саласы - ... ... ... ... тобын өзіне тиесілі құқықтық реттеу әдісімен реттейтін құқық саласының бөлігі. Құқықтық институт, бұл - қоғамдық қатынастардың ... ... ... реттейтің құқық саласының элементі.
Заңнаманы жүйелеу - нормативтік - құқықтық актілерді тәртіптеу, оларды инкорпорациялық біртұтас жүйеге келтіру. Инкорпорация ... ... ... ... ... ... актілердің мазмұнына тиіспейтін және екіншіден, объективті болып келетін құқық салаларын ескерусіз іске асатын тәртіпке келтіру (алфавитттік, хронологиялық және нысаналық). Кодификация - ... ... ... ... ... ... бір қоғамдық қатынастарды реттеу үшін арналған жаңа нормативтік-құқықтық актіні реттеуге (жасауға) бағытталған қызметі.
Құқықтық реттеу әдісі дегеніміз -- ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға көмектесетін заңдық тәсілдер. Құқықтық реттеудің мынадай негізгі әдістері бар:
* ... ... ... -- ... ... міндеттеу және жазалауға негізделген жазбаша өкім әдісі;
* диспозитивті -- рұқсат етілуге, үйлестіруге, бостандық пен теңдікке негізделген тараптардың тең ... ... ... әдістер де болады:
* көтермелейтін -- құрметтеуге лайықты іс-өрекет үшін марапаттау әдісі;
* ұсынылатын -- ... пен ... үшін ... ... ... ... ... беру әдісі.
ІІ. Кодификация мен инкорпорация құқықтық нормаларды жүйеге келтірудің негізгі жолдары.
+ Кодификация ұғымы және оның ... ... кең ... ... ... және ... келтірудің үлгілі әрі мейілінше тиімді нысанын білдіреді. Ол қоғамдық қатынастардың айтарлықтай ауқымды ... ... және ... ... ... бір ... қосалқы саласын, жеке құқық тұтқасын құрайтын қолданыстағы күллі қалыпты материалды тереңді жан-жақты ... және ... ... ... жүзеге асырылатыны белгілі. Жүргізілген талдау нәтижесіне сүйене отырып, заң шығарушы, ғылыми өлшемдердің негізінде қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу ... ... ... сұрыптаушы актінің тақырыбын айқындайды, уақыт тезінен өтіп, өзінің мәнін сақтап қалған қолданыстағы қалыптық нұсқауларды таңдап алады, сөйтіп оларды ... ... ... енгізеді, ескірген қалыптық ережелер мен әлде бір түзетулерді қажет ететін ережелерді анықтайды, қоғамдық ... ... ... ... жаңа ... ... Сонымен, дамыған құқықтық жүйеде сұрыптаушы акт, әдетте, тиісті мәселе бойынша барлық негізгі ережені өз ... ... ... ... ... бір ... жүйелеген жиынтық акт болып табылады. Ол сонымен қатар, ... ... ... ... белгілі бір кейде айтарлықтай елеулі өзгерістер және тың, ерекше ережелерді ... ... ... ... ... өңделген қортпасына айналады. Сұрыптаушы актінің тиісті заң шығарушы органын бекітеді және бұл тұрғыда сұрыптау құқық туындатудың ... ... бірі ... ... ... ... жаңа құжатты бекітумен қатар әдетте, сұрыпталған актіні қабылдаумен байланысты бұрын қолданып келген актілер және олардың іс ... күші ... ... ... ... ұсынылады. Сондай-ақ, егер жаңа сұрыпталған актіні қабылдауына орай белгілі бір түзетулер жасау қажеттігі туындаса, қолданылып жүрген актілерге ... ... ... Сөйтіп, заңдарды ескірген, уақыт талабынан қалған тиімділігі аз ... ... ... ... ... ... КСР ... туралы заңдар кодексі қабылданған кейін бұрын әрекет етіп келген ... ... ... акт ... және ішінара күші жойылды деп танылды. Мұндай жұмыс Неке және Отбасы туралы Әкімшілік құқық ... ... және ... да ... ... кейін жүргізілді.
Құқықтық реттеуде тұжырымдаушы бола отырып, сұрыптау сонымен қатар ... ... ... ... ... қоғамның соны қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында көздейді. Басқаша айтқанда, кодификация - белгілі бір ... ... ... бекіту және оларды жүйелеу ғана емес, сонымен қатар жаңа құқықтық нұсқауларды ... ... ... ... ... табылады. Сұрыптаудың (кодификация) нақ осы қасиеті оны құқықшығарушылық қызметтің мейілінше жетілген ... бірі ... ... ... береді.
Сұрыптау (кодификация) заңдар жүйесінде өз төңірегіне топтастырылған актілерден екшеліп, іріктелген өзінше бір ірі ... ... ... ... ... ... ... заңдардың тұрақтылық сипатын күшейтіп, оның жүйелерін әлдеқайда берік құрылымын қамтамасыз етеді.
Сұрыптауды (кодификация) әдетте, жүйелеу және ең ... - заң ... ... ... ... оның нәтижелері тек өзіне тән ерекше қасиеттермен сипатталатын негізгі әрі мейілінше заң күші бар сұрыпталған акт түрінде ... ... акт ... ... ... қатынастың тиісті салаларын рететйтін барлық негізгі мәселені шешеді, қоғамдағы барыншы елеулі орнықты қатынастарды заң түрінде ресімдеп, ... ... ... қорытынды, сұрыпталған актіде айтарлықтай ұзақ кезеңіне (белгілі бір болашаққа) арналған тұрақты қалыпты болуы тиіс. Сұрыпталған акт ... ... көп ... сол ... қатынастар дамуының ағымын, оның қозғалысын заң шығарушы қаншалықты дәл ескеретініне байланысты болады.
Жиынтық сипаттағы қалыпты-құқықтық акт сұрыпталған деп ... Ол ... бір ... ... ... ... және өз мәнін жоғалтпаған қалыпты нұсқауларды біріктіреді. Мұндай сұрыптауға жатқызылған акт өзінің жаңа қырларын ашады, ... осы ... ішкі ... ... ... ... ... мазмұнына және нұсқаулардың сипатына, т.б.) бағынады. Қолданылып жүрген қалыпты нұсқауларды жаңа жиынтық актіде осылай біріктірмейінше әлде бір ... ... ... реттеудің қажетті сабақтастығы сақталмаған болар еді. Мысалы, 1993жылғы 9желтоқсанда жоғары Кеңес қабылдаған Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... жүрген үш заңның , , заңдардың негізінде жасалды.
Сұрыптау оған енгізілген қалыпты нұсқаулардың ішкі ... ... және ... ... ... ... көлемде болып келеді (мысалға Қазақстан Республикасының көптеген кодексін қараңыз). Сондықтан сұрыпталған актілердің құрылымы күрделі. Оның баптары ... ... ... бөлінеді. Мысалы, Қазақстан Республикасында қолданылып жүрген Әкімшілік құқық ... ... 5 ... бар, ... ... ... ІІ ... екі бөлікке бөлінеді. Олар өз кезегінде тараулар мен баптарға жіктелген. ... І, ІІІ, ІҮ,Ү ... ... мен ... ... ... , ал 1-тарау деп аталады. Кодексте барлығы 31тарау, 324бап бар. 1984жылғы Қазақ КСР ... үй ... ... басқаша, ол жеті бөлімнен тұрады. Оның ішінде ІІІ бөлім тараулар мен баптарға бөлшектенген. Қалған бөлімдер баптардан құралады. Кодексте ... ... ... ... Бұл - ... КСР ... Кеңесінің 1984жылғы 16қарашадағы №452, 1984жылғы 14қыркүйектегі №385 қаулылары және басқа да құжаттар.
Олардың кейбіреулерінде кіріспе бөлімі бар. ... ... ... ... Бір ... ... осы заң ... мақсаттары, міндеттері, себептері қысқаша түрде бааяндалады. Енді бір жағдайда ... ... ... ... ... бір ... қалыптары мен қағидаттары мәлімдеу түрінде беріледі. Кейбір кодекстерде кіріспе тіпті болмайды, кіріспе өзінің мазмұны жағынан қалыпты ... ... ... орайда айтатын бір ұсыныс - барлық кодексте , , ... ... ... ... жөн ... еді. ... акт салымтырмалы алғанда дербес қалыпты нұсқауларды біркелкі ... ... ... ... ... ... қатынастардың белгілі бір саласын реттеуді жаңартады. Оның ... ... ... ... түрде болады, өйткені сұрыптау кезінде қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеудің ... бір ... жаңа ... ... ... бос кеңістіктің орны толтырылады. Сұрыптаушы акт жекелей алғанда ірілендірілген актіден осылай ... ... ... ... белгісі мынаны көрсетеді: сұрыптаушы акт сипаты жиі өзгерістерге түсе бермейтін. Біртектес әрі ... ... ... ... ... ... ... өзара байланысты қалыпты нұсқаулардың жиынтығын (жүйесін) білдіреді.
Сөйтіп, сұрыптаушы акт - бұл ... ... ең ... әрі ... заң күші бар ... ... сұрыптау ең алдымен заң актісін шығарумен аяқталады. ... ... ... ... ... сондай-ақ жекелеген министрліктер, мемлекеттік комитеттер және ведомостволар актілерінің де сұрыптаушы сипаты бола береді. Сұрыптаушы актінің ең үлгі нысаны кодекс ... ... ... бір ... ... ... белгілі бір саласын егжей-тегжейлі реттеуге мүмкіндік беретін ірі жиынтық акт болып ... ... ... кодекстің түрлі шарттық міндеттемелерге жататын көптеген қалыбы тиісті қатынастары түгелдей реттейді және осы қалыптарды ... ... ... актілерді қажетсінбейді. Құқықтық нұсқаулардың жалпылама дәрежесінің кодекстерде аз болатыны осыдан. Мұнда ондай қалып ... ... ... ... мол ... ... ... заңдардың белгілі бір тақырып бойынша көптеген қалыбын қорытып, жүйелеуге мүмкіндік береді. Кодекстер жасау - бір мәселе ... ... ... актілердің көптігін жою мәселесін шешудің тиімді жолдарының бірі.
Сұрыпталған актілер жарғы,ереже,қағида нысанында да ... ... - ... ... әлдебір саласын (мысалы, теміржол көлігінің, ішкі су ... т.б.) ... ... ... ... акт. ... бір органдардың , ұйымдардың және мекемелердің қызметін, ... ... мен ... ... ... ... ... және азаматтармен өзара қарым-қатынасының негіздерін ретке келтіретін.
Қағида деп, әдетте, белгілі бір құқық субъектісінің (мемлекеттік органның, ұйымның, мекеменің) мәртебесін не қызметін ... ... ... ... егжей-тегжейлі реттейтін қалыпты-құқықтық акт табылады.
Ереже - қызметтің әлде бір ... ... ... айқындайтын қалыпты-құқықтық акт.
Қағидалар, жарғылар және ережелер нысаны көбірек жан-жақты реттеуді талап ететін ... ... ... ... акт ... ... акт ... тиімділігі көбінесе осы қоғамдық қатынас дамуының ағынын, олардың қозғалысын, заңшығарушы қаншалықты дәл ескере білгеніне байланысты болмақ. ... ... ... ... ... қабылдайтын сұрыпталған актілер қолданып жүрген заңдардың негізін құрайды, бірақ ағымның, көлемі бойынша ... ... және өзге де ... актілердің кең шеңберін қабылдауға тосқауыл болмайды.
Заңдардың ретке келтірудің жоғарғы ... ... ... ... табылады. Тиісті мемлекет үкіметі жоғары органның (не үкіметпен басқарудың) барлық жаңартылған және белгілі бір ... ... жүйе ... ... қалыпты нұсқалардың сұрыптау жүргізу негізінде заңдардың барлық саласында бірыңғай кең ауқымды акт (оны ... ... деп те ... ... ... ... дамуының қазіргі кезеңінде сұрыптаудың мұндай нысанына қол жете ... ... оны ... ескеру қажет, сонда заңдардың барлық саласында өңделген, жаңартылған әрі осы ... ... ... сай ... сұрыпталған актілеріміз болады. Осы орайда құқышығармашылығы барысында мемлекеттік буындардың құқық қолдану ... және ... ... ... ... құқықтық қатынастарда іске асыруда қалыпты-құқықтық актілерді жүйелеудің күллі ұтымды тәсілін пайдалану өзекті мәселе болып қала береді.
Бұл кітапта ... ... ... ... ... ... түріне - реттестіруге аударылған. Өйткені заң әдебиетінде осы ұғымды түсіндірудің басы ашық емес, атап айтқанда, реттестіру ... ... ... ... күші ... ... ... жататын актілер тізімін әзірлеу жөніндегі қызмет кіре ме деген пікірде бірауыздылық кездеспейді. Осы жөнінде заңгер ғалымдар білдірген көзқарастар да ... ... ... ... ... реттестіру түрінде жүйелеу, алдында айтқанымыздай, қолданылып жүрген актілердің түрлі ... ... ... мен ... шығаруды білдіреді. Ресттестірудің мақсаты - субъектілердің қалың бұқарасын (азаматтарды, заңды тұлғаларды, ... ... мен ... олар үшін ... ... арқылы заңдардың және өзге де қалыпты-құқықтық актілердің мәтіндерімен қамтамасыз ету.
Әдебиетте кездесетін реттестіру ұғымын қорыта келе оның ... ... ... ... ... ... ... бірі ретінде реттестірудің белгісі - қалыпты актілерді тәртіпке ... ... ... ... дегеніміз - қалыпты актілердің әлдебір жүйе бойынша заң шығарушының жариялаған мәліметтері;3)мұндай актілердің ... ... ... сыртқы редакциялық-техникалық өңдеу жүргізу: барлық ресми соңғы өзгерістерді енгізу, лауазымды адамдардың ... ... алып ... күші ... деп ... ... ... уақытша бөліктерді алып тастау және т.б.
Қолдану барысында қалыпты - құқықтық акт,әдетте, белгілі бір өзгерістерге түсіп, ... және онын ... ... ... ... ... ... қалыпты актіні оның кейінгі өзгерістерін толықтыруларын салмай тұрып бастапқы күйінде жинаққа кіргізуге болмайды. Мұндай акт қолдануға тиімсіз болып ... ... ... басшылыққа алынатын қалыпты жаңғыртып отыру үшін әр жолда оның барлық толықтырулары мен өзгерістерін сүзіп шығу керек болады.
Қағидатында ... бұл ... ... ... мен ... талап етеді. Зандарды реттестірудің ең қарапайым мысалы - ... ... акті ... барлық кейінгі ресми өзгерістерін енгізіп, оны жаңа өзгертілген нұсқасында жариялау болып табылады. ... акт жаңа ... ... басылымдарда жарияланатын болса, онда бұл әдіс қалыпты актілерді ... ... деп ... ... ... ретінде тиісті түзетулер енгізу егер актінін кеиінгі басылымында онын әлде бір баптарының, тармақтарының және өзге де ... жаңа ... ... болса ғана жасалады.
Көріп отырғандай бұл жағдайда реттестіру белгілі бір жүйені, қалыпты актілердің жиыны емес, тек бір ... ... ... ... Және реттестіру ұғымын анықтаған кезде осыны ескерту қажет. Белгілі бір ірі қалыпты ... ... ... ... ... ... ... әлдеқайда терең әрі құқық қолдану тәжірибесінде мейілінше тиімді болып табылады. Мұндай реттестіру ... ... ... ... ... немес өзге де қағидат бойынша заңдардың, өзге қалыпты актілердің түрлі ... ... ... ... ... мен ... ... Жинақтар деп - бір немесе ... ... ... ... ... ... не өзге қалыпты-құқықтық актілердің реттестірілген басылымдары, сондай-ақ заңдар мен басқа да қалыпты-құқытық актілердің тақырыптық басылымдары аталады. Мысалы, білім беру ... заң ... ... ... ... ... ел Президентінің жарлықтарынан, Қазақстан Үкіметінің қаулыларынан тұруы мүмкін. Қалыпты актілердің жинғаны заң ... ... өзі ... коммерциялық баспалар, заң мекемелері әзірлеп, басып шығара алады. Құқық шығарушы орган әзірлеген қалыпты атілер жинағы ... ... көзі ... ... алады және дауларды, өзге де заң мәселелерін шешу кезінде осындай жинақтарға сілтеме жасауға болады. Жинақтар деп, әдетте, ... ... ... пен әлде ... ... ... қалыпты актілер басылымдарын айтады. Бұрынғы жалпы Одақтық және ... ... ... КСРО ... ... да ... ... басылып шықты. Олардың ішіндегі ең іргелісі КСР Одағының қолданылып жүрген заңдарының елу томдық жинағы болды, оны басып ... ... ... Жинаққа КСРО құрылған кезден бері қолданылып жүрген барлық заң актісі және КСР ... ... ... ... ... ... ... жинағының бір түрі - заңдар жиынтығы - Жоғары мемлекеттік үкімет пен басқару органдары реттестірген қалыпты ... ... ... ... Жиынтыққа кіргізілген актілер, әдетте, пәндік қағидат, яғни заңдар салалары мен тұтқалары бойынша жүйеленеді. Жиынтық ... үш ... ... ... ерекшеленеді;
Жиынтық-қалыпты актілерді ресми жариялаудың көзі, өйткені әзірлеген басылым тұтастай не оның әрбір томы жеке-жеке мақұлдана отырып, құқық шығарушы органдардың ... және ... ... ... басып шығарылады. Бұл орайда, жиынтық қалыпты актілердің бұған дейінгі барлық ресми жарияланамынан басым тұрады, себебі - мұнда кейінгі ... ... ... ... ... және ... ... мәтіндерінде айырмашылықтар байқалған жағдайларда жиынтықта жарияланған нұсқа ... деп ... ... ... ... ... заң шығарушылық жұмыспен қатар жүреді. Оны құрастыру кезінде ескірген, іс жүзінде қолданылмай ... ... ... ... ... күші ... деп танылады, бір мәселе бойынша қабылданған қосар актілер жаңа ірі акті қабылдау арқылы жойылады. ... бос ... ... жаңа ... ... өзге ... ... қабылдау жолымен толтырылады: Жиынтыққа қолданылып жүрген заңдардың ешқайсысы қалдырылмай түгел жинақталып беріледі. Қалыптық-құқықтық ... ... ... ... ... тікелей байланысты, өйткені ол тиісті актілердің белгілі бір мейілінше толық қорына және барлық қажетті актілерді ... ... ... ететін іздеу жүйесіне негізделеді, себебі реттестірудің бірінші міндеті - әзірленіп жатқан жинақ құрастырылатын ... ... ... болып табылады. Сөйтіп, құқықтың жекелеген салалары бойынша заңдар жинағын шығарған кезде осы тиісті салаға қатысты барлық ... ... ... ... ... Бір ... бірнеше құқық шығару органы қабылданған актілер жинағын әзірлеген жағдайда олардың қызметін бүкіл кезеңі не белгілі бір мерзім ... ... ... актілер іріктеп алуға жатады. Қалыпты актілер құқық ... ... ... ... реттестірілуі мүмкін.
Демек, қалыпты-құқықтық актіні жинаққа кіргізбес бұрын оны өңдеп алу қажет;
Күші жойылған жекелеген баптарды, тармақтарды, ... ... алып ... керек және керісінше, кейінгі барлық өзгерістерді, толықтырылуларды осындай ... мен ... ... ... ... ... отырып, қосу қажет; Актіден қалыпты нұсқаулары жоқ бөліктерін алып тастап, мәтінде осы бөліктердің алыну себептері туралы ескертпе жасау керек;
Қалыпты актіге қол ... ... ... ... алынып қалады.
Қалыпты-құқықтық актілерді бұлайша сырттай өңдеу олардың қалыптық мазмұнын қозғамайды. Құқық қалыптары ешқандай өзгертілмей, осы жүйелеу кезінде ... ... ... ... сол ... реттестіріледі. Бұл ретте қалыпты-құқықтық актілердің деректері, тармақтарының номерлері, абзацтары және т.б. толық сақталады. Нақ осы ... - ... ... ... өзгермей сақталуы - жүйелеудің әлдеқайда жетілген түрі ретінде реттестірудің топтастырудан және сұрыптаудан негізгі ерекшелігін білдіреді.
2.3. ... ... ... - ... ... ... бір жүйе ... заң шығарушының баспа бетінде жариялаған мәліметтері.
Заңдарды ретке келтіру тәжірибесінде мұндай реттер көп әрі олар сыныптық негіздерге ... ... ... ... ... ... ... материалдарды іріктеу мен өңдеудің күрделілік дәрежесі бойынша түрлі нысандарда жүзеге асырылуы мүмкін. Заңдарды реттестіруді сипаттаған кезде, әдетте, оның жалпы және жеке ... және ... ... ... ... ... пән ... - жалпыодақтық, республикалық және ведомстволық актілер, заңдық табиғаты бойынша - ресми , ресмилеу және ... ... ... Енді ... ең негізгілерін талдап көрелік.
Қалыпты материалдарды қамту көлемі жөнінен реттестіру жалпы және жеке ... ... ... ... деп мәні мен заңдық күші бойынша біртекті ... ... ... ... ... Бұл ... бір құқық шығарушы органның күллі құқықтық актісін немесе ресми қолданыстағы барша республикалық ... не ... ... ... ... ... және т.б. бір ... құрастыру болып табылады. Жалпы реттестірудің нәтижесінде қолданылып жүрген заңдардың көп ... ... ... ... заң ... ... ... министрліктер, мемлекеттік комитеттер, ведомстволар және т.б. актілерінің толық жинағы пайда болады.
Жеке реттестіру қоғамдық қатынастарды әледбір жеке салысын реттейтін ... ... бір ... ... байланысты. Сырт кейпінде ол белгілі бір мәселеге арналған құқықтық актілерінің тақырыптық жинақтары түрінде көрінеді. Мұндай ... оның ... мен ... ... ... заңдық күші әртүрлі заңдар мен ведомстволық актілерге дейін енгізіле береді. ... ... ... бөлінуін дара реттестіру деген атау қойып, үшінші түрмен толықтыруға болады. Ретке келтірудің бұл түріне белгілі бір дара қалыпты актілерді ... ... не ... бір ... ... ... ... мәніне өзгеріс жасамай бір жерге жинауды жатқызған жөн.
Қалыпты материалдарды бөлуді келесі ... - оның ... ... Ол ... ... және ... бөлудің барлық түрінің негізі болып табылады. Хронологиялық реттестіру кезінде жинақтардағы күллі акт заңдық күші немесе дәрежесіне қарамай, оларды бекіткен күндер ... ... ... ... ... ... жинағына 1937жылдан 1970жылға дейінгі кезеңі ішіндегі республикада қолданылып жүрген заңдар мен үкіметтік актілер енді. Жинаққа іріктелген актілердің бастапқы ... ... ... ... ... ... әлдебір себептермен енгізу қажет емес деп табылған баптардан басқа барлық өзгерісі мен толықтырылуы жасалып, өңделген мәтіндер кіргізілді.
Қазақ КСР-інің ... ... ... хронологиялық жинағын басып шығару жөніндегі әзірлік жұмыстарының барысында республикалық заңдарды ескірген және іс жүзінде әрекетсіз актілерден тазарту жұмысы қатар жүргізілді. Күші ... деп ... ... ... актілердің тізбесі әзірленді. Тізбегі кейін басқа заңдар қабылдануына , ... ... және ... ... ... ... ... аппараты құрылымындағы жаңалықтарға, басқа да негіздерге байланысты іс жүзінде қолданыстан қалған актілер енгізілді.
Хронологиялық жинақ, кітапша, томдар ... ... Оның ... ... іс жүргізу, азаматтық, азаматтық іс жүргізу кодекстері, сондай-ақ ... ... бар ... автономиялық республикасының заң актілері жеке томдар болып жарық көрді. Әрбір том хронологиялық, әліпби - пәндік көрсеткіштермен ... ... ... ... әрбір томның соңына атауы өзгерген, қайта құрылған, таратылған органдар туралы анықтама орналастырды. Барлығы 22том шықты, оның соңғы екеуі әр жылдық ... ... ... Сөйтіп, хронологиялық жинақты әзірлеу және басып шығару ғана республикалық қолданыстағы заңдардың жай-күйі туралы ... ... ... ... ... ... ... Әрине, хронологиялық жинақтың барлық томын қарап шығу тіпті әліпби-пәндік көрсеткіші болғанын өзінде көп уақыт пен күш - ... ... және ... ... ... ... нұсқаулар туралы толық мәлімет бере алмайды. Дегенмен, кеңес уақытындағы, сондай-ақ талай шетелдегі заңдарды жүйелеу тәжірибесі заңдарды тәртіпке келтіру ... ... ... көп ... ... ... және ... жүрген заңдар туралы мәліметтердің анық көзі ретінде ... ... оның іс ... ... ... ... бола ... Хронологиялық жинақты жедел әзірлеуге болады, ол түрі жөнінен қарапайым әрі қолдану кезінде қиындық туғыза қоймайды.
Жүйелік реттестіру ... ... акт ... ... ... ... және жекелеген мәселелерге пәндік белгілері бойынша орналасады. Мұндай ... ... - ... ... ... ету. Актілер жинағы ішкі құрылымдық бөлшектену кезінде тақырыпты мақсатты дамытуды қамтамасыз ететіндей ретпен орналасады. Алайда, бұл актілерді қисыны ... ... ... қарай рет-ретімен орналастыру мүмкін болмаған жағдайда белгілі бір шектерде хронологиялық тәртіпті қолдануды теріске шығармайды.Мұндай ретте хронологиялық жүйе заңдардың даму ... ... және ... ... актіні тауып алуды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, кейбір жағдайда ... ... ... да ... жыл ... ... жинақ томдарда қалыпты актілер бөлімінің ішіндегі алдымен хронология бойынша орналасады. ... соң ... ... ... ... орналасқан актілерге сілтеме жасалады, бұл орайда ол сілтемелер жинақтың схемасы бойынша жүйелік ... ... ... ... негізіне екі сыныптық белгінің үйлесімі - актілерді қызметтің түрлері бойынша және құқықтық салалары бойынша орналастыру алынған. Бұл белгілер ... ... ... қатынастардың негізгі салаларымен анықталады.
Қазақ КСР-інің қолданылып жүрген заңдары ... ... тән ... - ... ... ... да, деп аталған қағидат бойынша да жүзеге асырылған заңдарды сұрыптаудың осы ... ... ... ... ... заң ... ... құқықтық қалыптардан саралаудан қашық кетпейді, қайта оны барынша ескеруге ұмтылады, содан бастау алып, іс жүзінде қалыпты актілерді ... ... ... орналастыру кезінде оларды мүмкіндігінше бөлшектемеуді, актілердің тұтастығын мейілінше сақтауды ескереді.
Жүйелік реттестіру заңдарды іс ... ... ... үшін ... ыңғайлы. Ол белгілі бір кезеңде қолданыстағы заңдардың жалпы көрінісін бере алады. Қолданылып жүрген қалыпты актілерді пәндік ... ... ... ... ... бір ... жөніндегі қолданыстағы барлық қалыпты нұсқауды бір жерге шоғырландыруға мүмкіндік туғызып, қалыпты материалдарды ... ... ... ... жасайды. Ол бір мәселе бойынша құқықтық нұсқауларды көріп отыруға мүмкіндік береді, оларды түсіндіруді, қолдануды және есепке алуды әжептәуір жеңілдетеді, қалыпты ... ... ... және одан әрі ... үшін оларды байсалды түрде салыстырмалы талдауға оңтайлы ықпал ... ... ... ... ... қалыпты актілерді терең өңдеуге жол ашады, өйткені қалыпты материалдардың бұлайша орналасуы кезінде бір мәселе бойынша ... акт бар ... ... ... іс ... ... ... жоюға жататын сондай-ақ өзгерістер енгізетін актілерді анықтау, қолданыстағы қалыпты реттеудің олқылықтары мен қайшылықтарын айқындау ... ... ... ... ... ... жүйе-жүйемен орналасының өзі осы жинақтар қалыпты материалдарын қолдануға жарайтын күйде ұстап тұруға мүмкіндік береді. Белгілі бір кезеңдегі заңдардың ... ... ... ол ... қатар онда келекшекте болатын бүкіл өзгерісті ескеруге де қабілетті. Заңдарды қолданатындай күйде ұстап тұруды жаңа қалыпты ... ... ... ... томдар басып шығару, сондай-ақ жинақтың жекелеген томдары немесе бүкіл жинақтық ... ... ... ... ... ... ... асыруға болады. Жүйелік реттестіру сапалы болуы және заңдылықтың нығаюына тиімді ықпал етуі үшін ол мынандай талаптарға ... ... ... 1) ... ... яғни ... тиісті түрі мақсаты белгілейтін айқындау шегіндегі бүкіл қалыпты нұсқауды бойына жинақтауы; 2) қолданыстағы ... ... анық ... ... ... ... ... да жедел іздеуді қамтамасыз етуі керек.
Хронологиялық және жүйелік реттестіру араларындағы айырмашылыққа қарамастан, олардың ... ... ... де бар. ... ... ... ... материалды іріктеп алудың бірдей өлшемі жатады. Хронологиялық және ... ... ... ... ... ... сипаттағы, күші жойылды деп танылған және жинаққа кіргізу қажет емес деп ұйғарылған актілер болмайды. Екіншіден жинаққа ... үшін ... ... ... ... және ... тәсілдері бір. Ақырында, іс жүзінде мәнін жоғалтқан актілерді ... және ... ... әзірлеу, сондай-ақ қолданыстағы актіге тиісті өзгерістер жасау әдістемелік ережелері ортақ.
Қамтитын қалыпты ... ... ... ... ... ... ... және ведомстволық реттестіру болуы мүмкін.
Министрлердің, мемлекеттік комитеттердің және ведомстволардың құқықтық актілерін қамтитын ведомстволық реттестіру біршама ерекше ... ... ... ... әдетте, реттелетін актілер шығаратын органдар жүзеге асырады. Бұл орайда министрліктердің, мемлекеттік комитеттердің және ... ... ... актілерін жинақ етіп шығаруының бірыңғай тәжірибесі жоқ екенін айту керек. Біреулері мәтіндік жинақтар шығарса, екіншілері ол актілердің ... мен ... ... дайындайды. Мұнда бірінші тәсіл дұрыс деп ойлаймын, өйткені барлық бағынышты ... мен ұйым ... ... ... , ... құқықтық нұсқауларды білуіне, кәсіпорындар мен мекемелердегі заң қызметтерінің беделін арттыруға жақсы ықпал етеді. Сондықтан жинақтар шығарған ... ... ... және ... осы ... одан әрі жалғастырып, жинақтар шығарған жөн болар еді.
Республикалық немесе ведомстволық реттестірумен ... ... және ... жағдайларда ведомстволық актілер қатар жүйеленетін аралас реттестіру де болуы мүмкін. Әдетте бұл нақты бір мәселе ... ... ... жинақтар шығарылатын ішінара реттестіру кезінде жүзеге асырылады.
Реттестіруді түрге бөлудің тағы бір ... - ... ... ... күші. Бұл негіз бойынша реттестіру ресми, ресмилеу және бейресми болып бөлінеді.
Бастапқыда заң әдебиетінде реттестіру осыған арнйы уәкілдік берген ... ... ... ... ... жоқ ұйымдар, сондай-ақ жекелеген тұлғалар жүзеге асыруына қарай ресми немесе бейресми болуы мүмкін деген ой айтылады. Сыртқы белгі ... ... күші ... бөлу үшін ... ... бола ... Сондықтан заң ғылымы осындай екі түрлі бөлуден уәжді түрде бас ... және ... ... ... реттестіруді үш түрге бөлген көзқарас үстемдік құрды. ... ... ... ... ... ... жиынтықты, жинақты өзі әзірлеп шығарады, не құзіретті органның тапсыруы және ... етуі ... ... ... ресми көзі ретінде басқа мекемелер басып шығарады, оған құқық шығару және құқық қолдану үстінде сілтеме ... ... ... ... реттестіру - құзіретті органдардың тапсыруы бойынша әзірленіп, басылады, бірақ олар рұқсат бермейді, сондықтан да ... ... көзі бола ... ... ... ... ... заң шығарушы органның немесе үкіметтің шешімі бойынша жүзеге асырылып, әлдебір атқарушы органдар, үкіметтік комиссиялар, ғылыми мекемелер жіне т.б. орындайды. ... ... ... ... оны іске ... ... органның өкілеттігі, реттестірілетін қалыпты материалды өңдеудің шегі анық белгіленеді. Ресми басылымда жарияланған актілермен салыстырғанда ... ... ... кезде ресми мәні бар құжат,әрине, үстем тұратын болады.
Заңдарды бейресми реттестіруде заң шығарушы орган рұқсат бермейді, сондықтан заңның көзі бола ... ... ... ... ... ... ... органдардың бастамасы бойынша құрастырылады, бірақ органдар туралы ережемен немесе жоғары тұрған органның арнайы актісімен жинақты әзірлеу оларға ... не ... ... ... ... жеке құрастырушының өз бастамасы бойынша, бірақ құқық шығарушы ... ... ... ... Бұл ... ... материалды өңдеу, іріктеу, сыныптау өлшемі жинақты құрастыруға мұрындық болушы немесе іс жүзінде құрастырушы ... ... не ... өз ... байланысты. Бұл еңбектер жай басылым ретінде қабылданады, мемлекеттің құқық қорғаушы не басқа органдары актіге жүгінген ... ... ... ... жасауға болмайды.
Реттестірілген түзіктің заңдық күші оларға енгізілген қалып материалдың өңделу тереңдігіне елеулі әсер етеді. Өңдеудің ... ең ... ... тұзіктерге тән болып келеді. Мұндай өңдеу ресми түзіктер мен ... ... күші ... деп ... ... ғана мәні бар немесе жедел қалыпты емес сипаттағы жекелеген баптар мен ... алып ... ... ... ... ... ... немесе жекелеген баптарын, тармақтарын актінің күші туралы, оның басқа актімен ... ... ... ... ... ... қайшылықтар мен үйлесімсіздіктер болуы туралы белгілі бір редакциялық ескерпелермен жабдықталуы мүмкін.
Актілерді әлдеқайда терең өңдеу жартылай реттестіруде, ал одан терең ... ... ... ... Мұндау жағдайда жинақтарға енгізілетін актілер мен олардың құрамдас бөліктері редакциялық ... және ... ... ... Актілерді өңдеу тереңдігі реттестіруді жүзеге асыратын органның өкілеттігіне де байланысты. ... ... ... ... ... ... ... тәртіптеудің мәнін өзгерпей заңдық материалдарды сыртқы өңдеумен шектеледі.
Қорыта келгенде заңдарды реттестіруді сыныптаудың өзге де негіздері бойынша ... ... ... ... атап айту ... Жекелей алғанда жинаққа қалыпты актілердің толық мәтіні енгізілетін мәтіндік реттестіруді және актілердің тізбесі олардың бас тақырыптары жіне ... ... ... бір ... ... ... ... бөліп айтуға болады. Бұдан бұрын айтқанымыздай, құқық шығару жіне құқық қолдану жұмыстары үшін мәтіндік реттестіру сөз жоқ, әлдеқайда ... ... ... ... ... құқық жүйесінің ерекше саласы бар, оның негізгі мақсат-міндеті айырықша сипаты бар қоғамдық қатынастарды реттеу болып табылады. Бұл ... ... сол, олар ... ... ... ... ... аясында пайда болуы (тиісінше өзгертілуі және тоқтатылуы) мүмкін. Ал оларға реттеушілік ... ... ... ... бойынша құқығы құрайтын құқықтық нормаларға жүктелген.Солай болғандықтан, аталған аядағы әр түрлі қоғамдық қатынастар ең ... ... ... құқығының осы саласының пәнін құрайды деп айтуға болады. Құқықтың пәні туралы сұраққа неғұрлым нақты түрдегі жауапты оның жинақталған анықтамасынан ... ... ... ... жиынтығы, солардың көмегімен мемлекет атқарушы билікті нақты жүзеге асыруға байланысты және сол туралы пайда болатын қоғамдық қатынастарды реттейді.
Қалыпты актілерді заңдардың ... ... ... жаңартылып, техникалық жақсы өңделіп, онда қарама-қайшылықтар, олқылықтар іс жүзінде мағызы ескірген ... ... ... ғана ... әрі ... болып шығады.
Заңдарды жүйелеудің екі түрі - ... ... мен ... ... ... ... атап көрсету маңызды. Олар тығыз байланысты, бірін-бірі қамтамасыз етеді. Ойдағыдай сұрыптау ісін жүргізу үшін тиісті мәселе бойынша қолданыстағы барлық ... ... ... ... ... ала ... қажет. Бұл әсіресе, заң кең ауқымды, күрделі болып, қабыспаған, кейде тіпті бір-біріне қайшы ... ... ... бар ... ... Мұндай жағдайды ең алдымен қандай қалыптар жұмыс істейтінін анықтап, олардың әр мәселе бойынша басын қосып,сонан соң осының негізінде жаңа ... ... ... ... қажет.
Сұрыптау мен реттестірудің тығыз байланысы мысалы кеңестік кезеңіндегі заңдар жиынтығын ... ... ... ... ... ... ... заңдарды реттестіру деген сөз. Алайда, оның алдында жаңа ірілендірілген актілер қабылдау, заңдардағы олқылықтар мен ... ... ... ... ... ... реттеудің бірқатар саласын жаңарту турасында зор жұмыс атқаруға тура ... ... ... бір ... қалыпты актілердің жиыны емес, тек бір актіні ретке келтіруді ... Және ... ... ... ... ... ... қажет. Белгілі бір ірі қалыпты құжаттарды немесе бүкіл заңдарды тұтастай ... ... ... ... әрі ... ... ... мейілінше тиімді болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
+ Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы / Т. Ағдарбеков. - Қарағанды: ... - ... ... ... А.А. ... ... ... советского права // . -1991. -№3.
+ Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 ... ... ... ... ... в РК // . - 1994.- 24 ... ... и издание систематических собраний действующего законодательства. - ... ... С.З. ... ... - это лишь ... конституционной реформы//. - 1994.- 28 января.
+ Керимов Л.А. Кодификация и законодательная техника. - М. ... ... и ... ... // ... ... и право. - 1971. - №6.
+ Жоламан Қ.Д., ... А.Қ., ... А.Н. ... және ... теориясы. - Алматы.- 1999. - с. 312.
+ Қазақстан ... Заңы 1998 ... 24 ... N ... Основы теории государства и права /Под ред. Пиголкина А.С. - М.,1982. - С. 177-185.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтірудің криминологиялық және қылмыстық-құқықтық сипаттамасы41 бет
Заң актлерін кодификациялау13 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
MS Access-те деректерді сұрыптау5 бет
«сұрыптау станциясының жұмысын ұйымдастыру»28 бет
Іздеу және сұрыптау алгоритімдері5 бет
Аудиттегі сұрыптау39 бет
Ауыл шаруашылық малдарын өнімділігі бойынша сұрыптау3 бет
Ақмола облысы астрахан ауданы «Приишимское» жшс-нің жыртылған жерін реттестіру жобасы64 бет
Бір өлшемді массивтерді сұрыптау алгоритмдері16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь