Әлеуметтану тарихының негізгі кезеңдеріне сипаттама


Жоспар:
1. Әлеуметтанудың пайда болуының алғашқы кезеңі .ХІХ ғасырдың 40.
жылдары.
2. Әлеуметтану дамуындағы классикалық кезең.
3. XIX ғасырдың әлеуметтануы.
1. Әлеуметтанудың пайда болуының алғашқы кезеңі –ХІХ ғасырдың 40- жылдары

Қандай да бір ғылым белгілі бір объективтік қажеттілікте, өмір сұранысына байланысты пайда болады. Өмір, тәжірибе қажеттілігі, сұранысы болмаса, ғылым пайда болмаған болар еді. Осыған орай әрбір ғылымның, тіпті теорияның өзіне тән шығу, пайда болу тарихы бар. Сондықтан әрбір ғылымның шығу, пайда болу тарихын білу қажет, өйткені бұларды білмейінше біздің нақтылы ғылым туралы біліміміз шектеулі, біржақты, үстірт болады.
Бұл шарттардың да әлеуметтану ғылымына тікелей қатысы бар және біз оның әрбір теориясына, тұжырымдамасына тарихи тұрғыдан қарасақ, біз ондағы ескі, кертартпа ой-пікірлерді, қателерді жағымсыз тәжірибені болдырмауға, қайталамауға тырысып, болашағы зор теорияны, тұжырымдарды тәжірибені кең қолдануға мүмкіндік тудыратын процестерге жол ашамыз. Олардың ілгерілеп дамуына мүмкіндік жасалады. Сөйтіп қоғамның, адамның жан-жақты дамуына тікелей ықпалын тигізеді.
Әлеуметтану қалай пайда болды, оның алғы шарттары, шығу себептері қандай, оның ғылым болып қалыптасуына қандай қозғаушы күштер түрткі болды?
Бұл сұрақтарға бірден жауап беру емес оңай емес. Өйткені әлеуметтанудың шығуының түп-тамыры көне заманға ұласады. Қоғам, қоғамдық өмірдің болғанын біз антикалық философиядан, біздің жыл санауымыздан бұрынғы VI ғасырда өмір сүрген ұлы ойшылдары Платонның “Заңдар”, “Мемлекет туралы” еңбектері мен Аристотельдің “Саясат”, т.б. еңбектерінен кездестіреміз. Бұл мәселелер жаңа дәуірде Макиавелли, Руссо, Гоббс, т.б. еңбектерінде де өткір тұжырымдалған. Әлеуметтану қалай пайда болды, қай уақытта, оның өмірге келуіне қандай алғышарттар себеп болды, т.с.с. сұрақтарға ғылыми дұрыс жауап беру үшін біз ғылымдардың шығуы мен дамуы зерттейтін “Науковедение” атты кітаптың деректеріне сүйенеміз. Бұл ғылымның ұйғарымы бойынша, әлеуметтану ХІХ ғасырдың 40-жылдары, оның негізін салушы француз оқымыстысы Огюст Конттың 1839 жылы “Позитивтік философия курсы” атты еңбегі шыққаннан кейін пайда болған. О.Конт бұл 6 томдық еңбегінің 3-ші томында “Социология” деген ұғымды бірінші рет қолданып, қоғамды ғылыми негізінде зерттеп білуді міндет қойды. Қоғамды ғылыми негізінде зерттеу қажеттілігі - әлеуметтану ғылымының пайда болуының және қалыптасуының басты себебі болды.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Әлеуметтану тарихының негізгі кезеңдеріне сипаттама

Жоспар:
1. Әлеуметтанудың пайда болуының алғашқы кезеңі –ХІХ ғасырдың 40-
жылдары.
2. Әлеуметтану дамуындағы классикалық кезең.
3. XIX ғасырдың әлеуметтануы.

1. Әлеуметтанудың пайда болуының алғашқы кезеңі –ХІХ ғасырдың 40- жылдары

Қандай да бір ғылым белгілі бір объективтік қажеттілікте, өмір
сұранысына байланысты пайда болады. Өмір, тәжірибе қажеттілігі, сұранысы
болмаса, ғылым пайда болмаған болар еді. Осыған орай әрбір ғылымның, тіпті
теорияның өзіне тән шығу, пайда болу тарихы бар. Сондықтан әрбір ғылымның
шығу, пайда болу тарихын білу қажет, өйткені бұларды білмейінше біздің
нақтылы ғылым туралы біліміміз шектеулі, біржақты, үстірт болады.
Бұл шарттардың да әлеуметтану ғылымына тікелей қатысы бар және
біз оның әрбір теориясына, тұжырымдамасына тарихи тұрғыдан қарасақ, біз
ондағы ескі, кертартпа ой-пікірлерді, қателерді жағымсыз тәжірибені
болдырмауға, қайталамауға тырысып, болашағы зор теорияны, тұжырымдарды
тәжірибені  кең қолдануға мүмкіндік тудыратын процестерге жол ашамыз.
Олардың ілгерілеп дамуына мүмкіндік жасалады. Сөйтіп қоғамның, адамның жан-
жақты дамуына тікелей ықпалын тигізеді.
Әлеуметтану қалай пайда болды, оның алғы шарттары, шығу себептері
қандай, оның ғылым болып қалыптасуына қандай қозғаушы күштер түрткі болды?
Бұл сұрақтарға бірден жауап беру емес оңай емес. Өйткені
әлеуметтанудың шығуының түп-тамыры көне заманға ұласады. Қоғам, қоғамдық
өмірдің болғанын біз антикалық философиядан, біздің жыл санауымыздан
бұрынғы VI ғасырда өмір сүрген ұлы ойшылдары Платонның “Заңдар”, “Мемлекет
туралы” еңбектері мен Аристотельдің “Саясат”, т.б. еңбектерінен
кездестіреміз. Бұл мәселелер жаңа дәуірде Макиавелли, Руссо, Гоббс, т.б.
еңбектерінде де өткір тұжырымдалған. Әлеуметтану қалай пайда болды, қай
уақытта, оның өмірге келуіне қандай алғышарттар себеп болды, т.с.с.
сұрақтарға ғылыми дұрыс жауап беру үшін біз ғылымдардың шығуы мен дамуы
зерттейтін “Науковедение” атты кітаптың деректеріне сүйенеміз. Бұл ғылымның
ұйғарымы бойынша, әлеуметтану ХІХ ғасырдың 40-жылдары, оның негізін салушы
француз оқымыстысы Огюст Конттың 1839 жылы “Позитивтік философия курсы”
атты еңбегі шыққаннан кейін пайда болған. О.Конт бұл 6 томдық еңбегінің 3-
ші томында “Социология” деген ұғымды бірінші рет қолданып, қоғамды ғылыми
негізінде зерттеп білуді міндет қойды. Қоғамды ғылыми негізінде зерттеу
қажеттілігі - әлеуметтану ғылымының пайда болуының және қалыптасуының басты
себебі болды.
Өзінің даму кезеңінде әлеуметтану төрт негізгі кезеңнен өтті.
1-кезең. Әлеуметтану ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың 20-30
жылдарының басында қоғамдық құбылыстарды баяндай сипатында болды. Бұл
кезеңде әлеуметтану философиядан бөлініп шығып, қоғамды зерттеудің,
түсіндірудің жаңа ғылыми, әдістемелік тұжырымдарын іздестіре бастады.
Әлеуметтану дамуының алғашқы кезеңінің өзінде-ақ осы ғылымның пайда болуын,
дамуын түсіндірмекші болған бірнеше мектептер, бағыттар, ілімдер
қалыптасты. Бұл кезеңде әлеуметтанудың қолданбалы саласы қалыптаса бастады.

2-кезең. Қолданбалы әлеуметтану ХХ ғасырдың 30-60 жылдарын қамтиды. Бұл
кезеңде әлеуметтанудың әдістемелік және әдістік аппаратын дайындау
басталды, әлеуметтану эксперименталды (практикалық) ғылымға айналды. Оның
әр түрлі ақпарат құралдары қалыптасып, математикалық аппаратты кеңінен
қолдана бастады.
3-кезең. ХХ ғасырдың 60-90 жылдарын қамтиды. Бұл кезеңде әлеуметтану өткен
кездегі әлеуметтанудың теорияларын, алуан түрлі ой-тұжырымдарын өмірде
қолдана бастады. Қазіргі кезде Батыс елдерінде парламентті және
президенттерді сайлаулардың қарсаңында нақтылы әлеуметтік зерттеулер
жүргізіліп, саяси серіктестердің сайлауын қамтамасыз етіп отырды.
4-кезең. Бүгінгі таңда әлеуметтану әлемдік шеңберде жүйелі білімге айналды.
Бұл кезеңде әлеуметтану ғылымында алуан түрлі тұжырымдамалар, көптеген
теориялар пайда болды.
Әлеуметтану тарихына үңілсек, бұдан мыңдаған жылдар бұрын грек
ойшылары Сократ, Платон, Аристотель, т.б.әлеуметтануға қатысты мәселелермен
айналысқанын байқаймыз. Олар қоғам дамуының кейбір мәселелерін қарапайым
түрде қарағандарымен, көптеген ұнамды, жақсы ойлар айтқан.

2. Әлеуметтану дамуындағы классикалық кезең

Әлеуметтану ХІХ ғасырдың 30-40 жылдары өз алдына дербес ғылым
болып қалыптасты. Оның негізін салушы француз оқымыстысы Огюст Конт (1798-
1857 ж.ж.) болды. Оның әлеуметтану тұжырымдамасының негізінде қоғам
дамуының сатыларға жіктелуі туралы идея жатыр.
Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл-сана, жалпы
идея басқарады деген идеалистік ой жатыр. Сондықтан О.Конт жалпы қоғамның
дамуын адамдардың интеллектуальды ақыл-ойының, санасының бір ізділікпен
дәйекті дамуының үш кезеңі, яғни теологиялық метафизикалық және
позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы түсіндіреді.
Бірінші, яғни теологиялық сатыда адам қандай да бір құбылыс, процесс, зат
болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге тырысты, оларға табиғат пен
өмірге байланысты жоқ ғажайып, абстарктілі ұғымдарды қолданды.
Екінші, яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, өмірден тыс абстрактілі
ұғымдардан бас тартты, ендігі жерде құбылыстарды, процесс, олардың мәні мен
себебін философиялық абстракциялы ұғымдардың негізінде түсіндіруге тырысты.
Бұл кезеңнің басты қызметі – ол қандай да бір затты, құбылысты, процесті
алмайық, оларды сын тұрғысынан өткізіп қарауды қажет етеді.
Үшінші, яғни позитивистік кезеңде адам құбылыс, процесттердің, заттардың
абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас тартады. Ол тек
қана құбылыстарды бақылап, олардың арасындағы тұрақты байланыс пен
қатынастарды белгілеп отырды.
Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол
үшін нақтылы фактілерді оқып, үйрену қажет. Нақтылы фактілер –бұл
әлеуметтік құбылыстар мен процесстер. Объект қарапайым болған сайын одан
алынатын позитивтік  (яғни, оң, жағымды – А.И.) білім жеңілірек, тезірек
болады. Осыған орай позитивтік әдіс алғаш рет математика, физика,
астрономия, химия, биология ғылымдарына қолданған.
Әлеуметтанудың шығуына екінші бір үлкен себеп болған оқиға, ол
О.Конттың өзі ашқан еңбектің бөлінуі және оны кооперациялау туралы заң
болды. Бұл фактілердің адамзат қоғамының тарихында үлкен маңызы болды,
өйткені бір жағынан осылардың негізінде қоғамда әлеуметтік және маманданған
топтар пайда болды, қоғамда адамдардыің әл-ауқаты, материалдық тұрмыс
жағдайы біршама жақсара бастады. Екінші жағынан, бұл факторлар қоғамға кері
әсер етті, өйткені бұлар байлықтардың бір қолға, немесе кішігірім топтардың
қолына жиналуына әкелді, сөйтіп қанаушылыққа жол берді. Конттың  пікірінше,
осы адамдардың арасындағы ынтымақтастықты, келісімді тек әлеуметтану ғылымы
реттеп отырады.
О.Конттың әлеуметтану тұжырымдамалары әлеуметтік статика және
әлеуметтік динамика деген бөлімдерден тұрады. Әлеуметтік статика қоғамдық
өмір сүру жүйенің шарты мен даму заңдылықтарын зерттейді. Бұл салада О.Конт
әлеуметтік институттардың негізгі түрлерін, яғни, отбасын, мемлекетті,
дінді алып қарайды. Конт қоғамның ілгері дамуы туралы теорияны әлеуметтік
динамикада одан әрі жетілдіреді. Конттың пікірінше, қоғамның ілгері дамуы
негізінде, рухани бастама, адамзаттың ақыл-ойының дамуы жатыр.  О.Конт
әлеуметтік құбылыстарды зерттеуде әлеуметтік фактілерді бақылау әдісіне
үлкен мән берген, өйткені бақылау ғылымға объективтілікті береді.
Әлеуметтік зерттеудің екінші бір маңызды әдісі- ол эксперимент. О.Конттың
пікірінше, эксперимент бұл белгілі бір арнаулы жасанды жағдайда әлеуметтік
процесстердің құбылыстардың өзгеруін, дамуын бақылау жатады. Конт бойынша
әлеуметтанудың үшінші негізгі әдісі – салыстыру. Бұл әдіс әрбір халықтың
өмірін бір-бірімен салыстаруда қолданылады. Конттың осы әдістер туралы
пікірлері де әлеуметтануда өте құнды, маңызды рөл атқарады.
О.Конттың ой-пікірлері, идеясын одан әрі дамытқан ағылшын
әлеуметтанушысы Герберт Спенсер (1820-1903 ж.ж.) болды. Оның көзқарасына
қысқаша тоқтасақ, Спенсердің әлеуметтану теориясы негізгі екі мәселеден
тұрады. Бұл екі ой-пікір, идея Ч.Дарвинның биологиялық түрлердің пайда болу
теориясының негізінде пайда болған.
1. Қоғамды биологиялық организм ретінде қарау;
2. Әлеуметтік эволюция идеясы.
Г.Спенсер тірі организмдердің жүйке жүйесін мемелекеттік басқару
мекемелерінің қызметімен теңестіреді.
Г.Спенсер қоғам  мен организм арасында кейбір ерекшеліктер туралы,
ой-пікір қозғады. Мысалы, қоғамдағы адам (индивид) қоғамнан біршама
тәуелсіз тұрады, ал организмнің бөліктері мен элементтері оның тұтастығын
құрайды, оған тәуелді. Қоғамда, керісінше, тұтастық өзінің бөліктерінің
игілігі үшін өмір сүреді.
Г.Спенсердің бұл ойлары қоғамды бір жүйе деп қарауға мүмкіндік
беретіндей жол ашты. Спенсердің қоғамды организммен теңестіруі қоғамды
іштей үш жүйелес салаға бөлуге әкеледі. Олар:
1) қолдаушы;
2) материалдық игілікті өндіру;
3) қоғамның жеке бөліктерінің арасындағы байланыс, қатынастарды анықтау,
қоғамдағы еңбектің бөлінуін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Адамзаттың ежелгі тарихының негізгі кезеңдеріне жалпы сипаттама
Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары
Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары.
Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары жайлы
Әлеуметтану
Саяси психология тарихының негізгі кезеңдері
Әлеуметтану ғылымының тарихы. Әлеуметтану, әлеуметтік гуманитарлық ғылымдар. Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары. ХХ ғ. әлеуметтануы. Қоғам әлеуметтік жүйе ретінде. Әлеуметтік институттар мен әлеуметтік процестер
Әлеуметтану ғылымының шығу тарихы. Әлеуметтану әлеуметтік-гуманитарлық жүйесінде. Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары. XX ғасырдың әлеуметтануы. Қоғам әлеуметтік жүйе ретінде. Әлеуметтік институттар мен әлеуметтік процестер
Әлеуметтану ғылымының негізгі категориялары мен ұғымдары
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь