Негізгі биогенді элементтердің биосферадағы айналымы

Соңғы жылдары халықтың салауатты өмір сүруіне көп көңіл бөлінуде. Табиғаттағы өзгерістер және қоршаған ортаның әсері жайлы зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Топырақ, ауа, су – тіршілік көзі екендігі белгілі. Ендеше, тіршілікке әсер етуші биогенді элементтер жайындағы ғылыми-жобалы жұмыстарды өзекті зерттеулердің қатарына жатқызуға болады. Бұл жұмыста химиялық элементтердің адам ағзасы үшін маңызы және кері әсері әр түрлі ғылыми зерттеулерге негізделіп қарастырылған. Сонымен қатар, Жамбыл облысы аймағындағы кейбір химиялық элементтер қосылыстарының шамадан артық мөлшерде болуы жайлы мағлұматтар келтірілген. Соңғы жылдарда әлемдік жаһандану үрдісінде табиғатта тепе-теңдік жағдайында сақталып тұрған кейбір химиялық элементтердің адам ағзасында бірден көбейе түсуі және ағза үшін маңызы бар элементтер мөлшерінің кеміп кетуі байқалуда. Химиялық элементтердің барлығы да тиісті мөлшерден артық болса немесе азайып кетсе адам ағзасына кері әсер ететіні анықталған. Химиялық элементтердің табиғатта таралу жағдайларына жасалған зерттеулер бойынша жердің массасының шамамен 50%-ын оттек, 25%-дан астамын кремний құрайды. Он сегіз элемент — оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, калий, натрий, магний, сутек, титан, көміртек, хлор, фосфор, күкірт, азот, марганец, фтор, барий – жер массасының 99,8%-ын құраса, ал қалған 0,2%-ы барлық басқа элементтердің үлесіне тиеді.
Элементтердің ағза мен қоршаған ортада әркелкі таралуы олардың сіңірілуіне, табиғи қосылыстардың судағы ерігіштігіне байланысты. Суармалы жерлерден жылына 6 млн.т. тұздар шайылып, жер бетіне таралып отырады. Бұл көрсеткіш жылдар өткен сайын 12 млн.тоннаға дейін артатындығы жайлы ғылыми болжамдар бар. Кремнийдің, алюминийдің табиғи қосылыстары суда ерімейді, сондықтан олар тірі ағзаларға сіңірілмейді. Тірі жүйелер негізін, ағзаның 97,4%-ын құрайтын элементтер — органогендер: көміртек, сутек, оттек, азот, күкірт, фосфор (көміртек негізгі органоген). Оттек пен сутекті көміртектің органикалық қосылыстарының тотығу және тотықсыздындыру қасиеттерін реттеуші ретінде қарастыруға болады. Қалған үш органоген – азот, фосфор, күкірт ферменттердің белсенді ортасын түзушілер. Элементтерді тірі ағзалардағы орташа мөлшеріне қарай үш топқа бөледі :
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Скурихин И.М., Шатерников В.А. Как правильно питаться. —М.: 1986.
2. Тагидиси Д.Г., Алиев С.Д. Микроэлементы и здоровье. Х 1979.
3. Джустин Гласе. Жить. 180.1990.
        
        Негізгі биогенді элементтердің  биосферадағы  айналымы
Соңғы жылдары халықтың ... өмір ... көп ... ... Табиғаттағы өзгерістер және қоршаған ортаның әсері жайлы зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Топырақ, ауа, су - ... көзі ... ... ... тіршілікке әсер етуші биогенді элементтер жайындағы ғылыми-жобалы жұмыстарды өзекті зерттеулердің қатарына жатқызуға болады. Бұл жұмыста химиялық элементтердің адам ... үшін ... және кері ... әр ... ... ... ... қарастырылған. Сонымен қатар, Жамбыл облысы аймағындағы кейбір химиялық элементтер қосылыстарының шамадан артық мөлшерде болуы жайлы мағлұматтар ... ... ... ... ... үрдісінде табиғатта тепе-теңдік жағдайында сақталып тұрған кейбір химиялық элементтердің адам ағзасында бірден көбейе түсуі және ағза үшін ... бар ... ... кеміп кетуі байқалуда. Химиялық элементтердің барлығы да тиісті ... ... ... ... ... кетсе адам ағзасына кері әсер ететіні анықталған. Химиялық элементтердің табиғатта таралу жағдайларына жасалған зерттеулер бойынша жердің массасының ... 50%-ын ... ... ... ... ... Он ... элемент -- оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, калий, натрий, магний, сутек, титан, ... ... ... ... ... ... фтор, барий - жер массасының 99,8%-ын құраса, ал қалған 0,2%-ы барлық басқа ... ... ... ағза мен ... ... ... таралуы олардың сіңірілуіне, табиғи қосылыстардың судағы ерігіштігіне байланысты. ... ... ... 6 ... ... ... жер бетіне таралып отырады. Бұл көрсеткіш жылдар өткен сайын 12 ... ... ... ... ғылыми болжамдар бар. Кремнийдің, алюминийдің табиғи қосылыстары суда ерімейді, сондықтан олар тірі ағзаларға сіңірілмейді. Тірі жүйелер негізін, ағзаның 97,4%-ын ... ... -- ... ... сутек, оттек, азот, күкірт, фосфор (көміртек негізгі органоген). Оттек пен ... ... ... ... тотығу және тотықсыздындыру қасиеттерін реттеуші ретінде қарастыруға болады. Қалған үш органоген - азот, фосфор, күкірт ферменттердің белсенді ортасын ... ... тірі ... орташа мөлшеріне қарай үш топқа бөледі :
1.Макроэлементтер (оттек, сутек, көміртек, азот, фосфор, күкірт, кальциий, магний, натрий және ... ... ... 10% -- дан жоғары болады.
2. Микроэлементтердің (йод, мыс, мышьяк, фтор, бром, стронций, барий, кобальт) ағзадағы ... ... ... -- ... алтын, уран, торий, радий және т.б. Олардың ағзадағы мөлшері 15% -- дан ... ... ... мен ... ... мен өмір сүруі үшін қажетті элементтер биогенді элементтер болып табылады.Тіршілік үшін маңыздылығына қарай ... ... үш ... ... ... ... Олар адам ... үнемі болады және ферменттер, гормондар, дәрумендер құрамына кіреді : H, O, Ca, N, K, P, Na, S, Mg, Cl, C, I, Mn, Cu, Co, Fe, Zn, Mo, V. ... ... ... ... өмір ... ... ... Бұл элементтер жануар мен адам ағзасында болады: Ga, Sb, Sr, Br, F, B, Be, Li, Si, Sn, Cs, Al, Ba, Cl, As, Rb, Pb, Ra, Bi, Cd, Cr, Ni, Ti, Ag, Th, Hg, V, Se. ... ... ... осы ... ... ... ... аз элементтер. Адам және жануар ағзаларынан табылған, мөлшері және биологиялық маңызы белгісіз.
Адамның ағзалары химиялық элементтерді әр түрлі концентрлейді, яғни ... ... ... мен ... ... таралады. Микроэлементтердің көпшілігі бауырда, сүйек және бұлшық ет ... ... Бұл ... ... ... ... ... Элементтер кейбір мүшелерге тән болып табылады және онда концентрациясы жоғары болады. Мысалы, мырыш - ... асты ... йод - ... ... фтор - тіс кіреукесінде, алюминий, мышьяк, ванадий - шашта, ... ... ... - бүйректе , қалайы - ішек ... ... - қуық ... ... ... ... - ... пигментті қабатында, бром, марганец, хром - гипофизде және тағы басқаларда жиналады.
Ағзада микроэлементтер байланысқан және бос ионды түрінде де ... ... ... мыс және ... бас миы ұлпаларында нәруыздармен комплекс түрінде, ал марганец ион түрінде кездеседі. Сутек және оттек - ... су ... ... белгілі, ал, ересек адам ағзасының шамамен 65%-ы су болып келеді. Су-маңызды еріткіш және ол ... ... ... және ... сұйықтықтарда әркелкі таралған, асқазан сұйығының, сілекейдің, қан плазмасының, лимфаның 99,5% -- дан 90% -- ға ... ... ... ... су ... құрамын зерттеу, үнемі бақылау және мемлекет тарапынан қорғау іс-шараларын жүргізудің тіршілік үшін маңызы бар деуге болады.
Макроэлементтер - ... ... ... ... күкірт, фосфор - нәруыздың, нуклеин қышқылдарының және ағзаның басқа да ... ... ... ... ... Нәруыздардың құрамында көміртек 51 -- 55%, оттек 22 -- 24%, азот 15 -- 20%, ... 6,5 -- 7%, ... 0,3 - 2,5%, ... ... 0,5%. ... ... және ... көмірсулардың және липидтердің (майлар), ал, фосфор, фосфолипидтердің құрамында фосфатты топтар түрінде болады. Көп мөлшерде ... бас ... ... ... және қан ... концентрленеді. Сүйек ұлпасындағы фосфордың негізгі мөлшері - 600 г. Ол адам ... ... ... 85% -- ын ... Фосфор тістің қатты ұлпаларында концентрленеді ал табиғатта ... ... фтор ... ... түрінде, фторапатиттер құрамында кездесетіндігі белгілі. Кальций де негізінен сүйек және тіс ұлпаларында концентрленеді. Натрий және хлор ... ... ал ... және ... ... ... сұйықтықтарда кездеседі. Натрий және калий фторид түрінде сүйек және тіс ұлпаларында болады. Магний фосфат түрінде тістің ... ... ... Тірі ... ... тіршілік металдары деп аталатын металдардың жалпы сипаты ... ... ... 70 кг адам ... ... ... мөлшері төмендегідей болады : кальций - 1700 г, калий - 250г, ... - 250 г, ... - 42 г, ... - 5 г, ... - 3 г, мыс - 0,2 г, ... молибден, кобальт - барлығы шамамен 0,1 г. ... ... ... 3 ... ... минералды тұздар бар, бұл мөлшердің 5/6 ... ... ... тиесілі. Кейбір макроэлементтер (магний, кальций) және көптеген микроэлементтер ... ... - ... ... ... ... гормондармен, дәрумендермен және тағы басқалармен комплекс түрінде кездеседі. Мысалы, темір ионы комплекс түзуші ретінде- гемоглобин, ... 12 ... ... хлорофилл құрамына кіреді. Сонымен қатар, ағзада биологиялық маңызы жоғары басқа да элементтердің көптеген ... ... ... ... ... ... әр ... аурулар әсер етеді. Мысалы, рахитпен ауырғанда фосфорлы - кальцийлі алмасу бұзылады да ағзадағы кальцийдің мөлшері төмендейді. ... ... ... ... ... әсерінен ағзадағы кальцийдің, натрийдің, хлордың мөлшері азаяды да магний мен калий көбейеді. ... ... және ... ... ... ... ... Химиялық элементтердің адам ағзасындағы биологиялық орны әр түрлі болып келеді. ... -- ... ... ... ... тұрақтылығын, иондық және қышқыл - негіздік құрамын реттеушілер. Микроэлементтер қан ... ... - ... ... мен ұлпалардың өткізгіштігіне белсенді әсер етушілер. Макро - және микроэлемент-тер - кальций, ... ... йод, ... және ... сүйек және тіс ұлпаларының түзілуін қамтамасыз етушілер. Микроэлементер ферменттер, гормондар, дәрумендер, биологиялық белсенді заттар құрамына ... ... ... ... түрінде кіреді де зат алмасу, көбею, ұлпаның тыныс алу, улы заттарды залалсыздандыру үрдістеріне ... ... ... ... адам ... жасы ... ... өзгеріп отырады. Мысалы, кадмийдің бүйректегі және молибденнің бауырдағы ... ... ... Жас ... ... ... ... ванадий және хром сияқты микроэлементтердің мөлшерлері ... Әр ... ... ... ... ... ... көптеген аурулар белгілі. Фтордың жетіспеушілігінен тіс жегісі, йодтың жетіспеушілігінен зоб, ... ... ... ... пайда болады. Адам ағзасын-дағы биогенді элементтер концентрациясы өмір ... ... ... ... ... Бұл ... ... жетіспеушілігіне немесе артық болуына байланысты бұзылады және әр түрлі аурулар туады.
Микроэлементтердің адам ағзасындағы мөлшері және ... ... ... сот - ... ... ... істеріне пайдаланады. Мысалы, этил спиртінің қатынасында алкогольді улану жағдайында бауырда кальцийдің мөлшері көбейіп, натрий мен ... ... ... ... темір, мыс, мырыш, йод, кальций, фосфор, магний және т.б. элементтері жетіспесе, адам денсаулығына ... ... ... ... ... ... ағзаға биогенді элементтердің тек қана жетіспеушілігі емес, артық мөлшері де зиян, өйткені бұл кезде химиялық гомеостаз бұзылады. Мысалы, ... ... ... ... болса, плазмада мыстың мөлшері көбейеді, ал, бүйректе азаяды. ... ... ... ... ... ... мыстың мөлшері көбейеді. Тағамда мырыш көбейсе темірі бар фермент-тердің белсенділігі төмендейді. ... да ... ... ... ... ... ... концентрациясы сәл ғана көбейсе олардың аз мөлшерінің өзі де улы болып табылады деуге негіз бар.
Магний жүйке ұлпаларының жұмысын жақсартады, сүйек ... ... ... ... ... 400 мг ... керек. Қаңқаның мықтылығы оның құрамындағы элементтер фосфор мен кальцийдің мөлшеріне тығыз байланысты. Фосфордың мөлшері ... бір ... есе көп ... керек. Ондай болмаған жағдайда тепе-тендік мөлшерін белгілі бір деңгейде ұстап тұру үшін жеткіліксіз мөлшерін ... ... ... ... Д ... оның ... реттеп отырады. Фосфор нерв клеткаларының қызметі үшін де ке - рек, сондай-ақ ол -- ... ... ... оның ... ... уақытта біркелкі болуы керек. Фтор, стронций адам тісінің мықты болуына әсер етеді. Адам ағзасында 250 - 300 г NaCl ... ... 10 - 15 г ... ... ... ... ... хлоридінің артық мөлшері ішкі ағзаларға (бауыр, бүйрек) әсер ... ... Ал, ... облысындағы тұз бассейндері кендерінің (Ресей ғалымдарының зерттеулері бойынша барлығы 54 тұз ... бар ... ... осы ... ... ашық ... ... әсерінен тозаң түрінде аймаққа таралуы экологиялық ахуалының нашарлығын көрсетеді деуге ... ... ағза үшін ... ... өте ... Мыс -- денсаулыққа өте пайдалы микроэлементтердің бірі. Егер ағзада мыс жетіспесе, бауырда қорланған ... ... ... түсе ... ... ... аз ... көптік шамасының көрсеткіші-адамның шашы. Мыстың мөлшері төмендеген кезде немесе жетіспеген жағдайда шаш тез ағарады. Мыс қанға ... ... ... етеді. Соның нәтижесінде жасуша, ұлпалар оттекпен жақсы қамтамасыз етіледі. Мыс көптеген ... ... ... ... ... ... жылдамдатады. Темір элементінің рөлі денсаулық үшін өте зор. Егер темір жетіспесе, баршамызға белгілі анемия немесе қан ... ... ... ... Бұл ... ... ... мөлшері 11-30 мг. Адам қанында 3 г жуық темір бар. Оның ... ... ... ... ... қанның қызыл клеткасының, яғни, гемоглобиннің түзілуі нашарлап, тыныс алу функциясы төмендейді. Темір ағзаға сырттан ... ... ... ... ионы он екі елі ішектің жоғарғы бөлігінде қанға сіңеді. Темірдің ағзаға дүрыс сіңбеуі асқазандагы түз қышқылының жетіспеуінен немесе ... ... ... ... ... Ал, тұз ... жетіспеуінің өзі бауыр мен өт жолдарының дұрыс қызмет атқармауынан деуге болады, яғни, оларда әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... топырақ пен судың және қоректің сапасына байланысты екендігі түсінікті. Демек, облыс көлемінде халықтың денсаулығының төмен көрсеткіштері оларды қоршаған ... ... ... ... ... ... деуге болады. Жоғарыда айтылған элементтердің тәуліктік нормасын ... ... ... ... ... ... адамдар үшін микроэлементтердің тәуліктік мөлшері: алюминий -- 49,01 мг, бром -- 0,821 мг, ... -- 1,1-30 мг, йод -- 0,2 мг, ... -- 0,05-0,1 мг, ... -- 5 -- 7 мг, мыс -- 2-3 мг, ... -- 0,15 -- 0,3 мг, ... -- 0,63 мг, рубидий -- 0,35-0,5 мг, фтор -- 2-3 мг, мырыш -- 10 -- 15 мг. ... бұл ... ... жас ... байланысты өзгеріп отырады. Мысалы, ой еңбегімен айналысатын адамдар үшін марганецтің мөлшері тәулігіне 5-6 мг. Жас ... ... ... ... ... көбірек қажет болады. Сондықтан да соңғы жылдары микроэлементтер жайлы зерттеу жұмыстары жүйелі жүргізіліп келеді. Микроэлементтердің негізгі физиологиялық - ... ... ... ... П. Р. ... Ж. ... Қ. ... Ж. Мамутов және К. Сағатов, ал Ресейде Я. В. Пейве, М. Я. ... П. А. ... О. К. ... - ... ... ... ... жұмыстарын жүргізген.
Қоректік зат, оны пайдалану барлық тірі организмге тән қасиет. Қоректену нәтижесінде ағзада көптеген биологиялық, химиялық және ... ... ... ... өсу, ... ... ету, т.б. жағдайлары болады. Адамның денсаулығы дұрыс болып қалыпты өмір сүру үшін ең қажеттісі -- ... ... ... ... ... ену ... міндетті түрде тиісті деңгейде сақталуы керек. Әрбір қоректік заттың энергетикалық балансын сақтау ең басты шарт болып табылады. ... ... ... әр ... ... мөлшері, сапасы (белоктар, майлар, комірсулар, минералды заттар, макро және микроэлементтер, витаминдер) саны ... ... ... ... ... ... ... Төменде ағзаға қажетті кейбір негізгі қоректік заттардың мөлшерлері келтірілген (кесте1)
Ағзаға қажетті негізгі қоректік заттар
Негізгі қоректік заттар
Тәуліктің ... ... ... ... ... мг
5-10 мг
0,5 мг
400 мг
14 мг
2 мг
Кобальт
Фосфор
Хром
Фторидтер
Йодтар
0,1-0,2 мг
1200 ... ... ... мг
Витаминдер
В1 (тиамин)
В2 (рибофлавин)
В6 (пиридоксин)
В9 (фолацин)
В12 (цианкобаламин)
1,7 мг
2,0 мг
2,0 мг
200 мкг
3 мкг
С (аскорбин қышқылы)
А (ретинол)
Е (токоферол)
Д (кальцийферол)
РР (ниацин)
70 ... ... ... ... келтірілген заттардың арасынан фторидтерге тоқталатын болсақ, оның ағзаға қажетті ... ... ... Ал, судың құрамында болуға тиісті шекті мөлшері-0,75мг. Жамбыл облысы аймағындағы фторидтердің мөлшері шектен артық екендігі зерттелді, яғни, Талас-Аса бойындағы ... ... ... ... тотығу-тотықсыздану үрдісінен кейін ағза үшін маңызды иод элементін ... ... ... ... ... ... ... дәрі-дәрмек пен қоректік заттарды қанша пайдалансақ та ағзадағы иодты фторидтердің ығыстырып шығарып жіберуі қазіргі кезде белең алып ... зоб ... ... ... ... ... Жамбыл облысы елді мекендерінің су құрамында тұздардың тиісті деңгейден артық болуы облыстың экологиялық жағдайының талапқа сай ... ... ... да, ... ... ... болған Жамбыл облысы аймағының су ресурстары мен топырағының ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік жағдайды жақсартуға бағытталған іс-шараларын жүргізудің маңызы ерекше.
Қорытынды
Соңғы жылдарда әлемдік жаһандану үрдісінде табиғатта тепе-теңдік жағдайында сақталып ... ... ... элементтердің адам ағзасында бірден көбейе түсуі және ағза үшін маңызы бар элементтер ... ... ... ... ... элементтердің барлығы да тиісті мөлшерден артық болса немесе азайып кетсе адам ... кері әсер ... ... ... элементтердің табиғатта таралу жағдайларына жасалған зерттеулер бойынша жердің массасының шамамен 50%-ын ... ... ... ... құрайды. Он сегіз элемент -- оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, калий, натрий, магний, сутек, титан, көміртек, ... ... ... ... ... ... барий - жер массасының 99,8%-ын құраса, ал қалған 0,2%-ы барлық басқа ... ... ... ... Скурихин И.М., Шатерников В.А. Как правильно питаться. -- М.: ... ... Д.Г., ... С.Д. Микроэлементы и здоровье. Х 1979.
3. Джустин Гласе. Жить. 180.1990.
4. Искусственная ... за и ... Х ... Кавецкий Р.Е., Чебатарев Д.Ф. Здоровье, труд, отдых. -Киев.: Наука, ... ... Э. ... ... -- М: Мир, 1981.
7. Хьюз М. Неорганическая химия биологических процессов. -- М: Мир, ... ... З. С. ... -- ... 2000.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биогеохимия83 бет
Биосферадағы зат айналымы және энергияның өзгеруі7 бет
Биогенді d элементтер10 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
«Су ресурстары қызметі» ЖШС-ң құжат айналымын автоматтандыру45 бет
Ауаны ластаушы элементтердің биотаға және адам денсаулығына әсері8 бет
Ашық экономиканы жандандырудағы халықаралық сауда айналымын арттырудың басты маңыздылығы8 бет
Ашық экономиканы жандандырудағы халықаралық сауда айналымын арттырудың басты маңыздылығы. Қазақстан экономикасын дамытудың тиімді механизмі34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь