Жоғары мектеп оқушысының тәрбиедегі өз-өзін бағалау ерекшеліктері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Жоғары сынып оқушылары туралы теориялық зерттеулер ... ... ... ... ...6
1.1 Жоғары сынып оқушыларының өз.өзін бағалауының қалыптасуы және дүниетанымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2 Жоғары мектеп оқушысының қоршаған әлеуметтік ортаға қарым.қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
1.3 Жоғары сынып оқушысының өзін.өзі тәрбиелеуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

2 Жоғары сынып оқушысының өзін .өзі бағалауын диогностикалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
2.1 Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
2.2 Зерттеу жұмысының жүргізілу барысы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..43
2.3 Эксперименталды .психологиялық зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... 50

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
Кіріспе
Жас ерекшелік психологиясы – бұл қазіргі психологияның қарқынды дамып келе жатқан, басқа да психология салаларымен тығыз байланысты,
адам өмірінің психологиялық заңдылықтарын ашады. Жас ерекшелік
психологиясы-адамның онтогенезді психологиялық ерекшеліктерінің дамуын
оқытады. Жас ерекшелік психологиясының салалары: балалар психологиясы, төменгі класс психологиясы, жас өспірімдер психологиясы, балаң шақ психологиясы, ересек адамдар психологиясын қарастырады.
Өзін-өзі бағалау - мен концепциясының компоненті болып табылады. Өзін-өзі бағалау- реттеуші және қорғаныс функцияларын орындайды,жеке тұлға дамуындағы айналасындағы қоршаған адамдармен қарым-қатынасы.Жеткіншектегіқорғаныс функциясындағы өзін бағалау автономия мен өз бетінше өмір сүруге бағытталады. Жеткіншек жаста өзін-өзі бағалау- бұл өзін-өзі сыйлау деңгейінде көрінеді, өзін қабылдау немесе қабылдамау мақсатында көрініс алады.
Жекелік өзін-өзі бағалау-өзінің бір жақты жеке тұлғалық жетістіктерін, әрекетін айтамыз.
Өзін-өзі бағалауды мынадай параметрлерге бөлеміз:
1) деңгеймен (жоғары, төмен, орташа).
2) шынайылық адекватты және адекватсыз өзін бағалау.
3) Құрылымдылығымен ерекшеленеді жанжалды және жанжалсыз.
4) Тұрақтылық және т.б.
Өзін-өзі бағалау-қоршаған ортаның бағалау базасында қалыптасады. Өзін-өзі бағалау адамның өзі туралы: жасына, денсаулығына, алға қойған жоспарына, уайымдауларына және т.б. байланысты.
Жалпы жоғары сынып оқушысында жеке тұлғаның қалыптасу процесі
айтарлықтай маңызды роль атқарады. Жоғары сынып оқушыларына – балаң
жасты жатқызуға болады. Балаң жас –жас өспірім шақтан ересек кезеңге өту
сәті. Психологтар балаң жастың хронологиялық шекарасын түрліше көрсетеді. Балаң шақ кезеңінің өтуіме бірге адамның физикалық тұрғыдан жетілуі де аяқталады. Оның өмірге дегенкөзқарасының негізгі сипаттары қалыптасады, үлкен өмір алдында алғаш рет өз бетімен шешім қабылдап, болашақ кәсібін таңдау міндеті жүзеге асырылады. Қоғамда балалық шақтан балаң шаққа өту кезеңі тек қана оның тұлғалық жағынан пісіп жетілуінің ғана белгісі емес, сонымен бірге мәдениеттілікке ұмтылу, белгілі бір деңгейдегі білім нормалары мен дағды жүйесін игеруі, сол арқылы жеке тұлға еңбек етіп, қоғамдық қызметтерді атқара алады және әлеуметтік жауапкершілікті сезінеді.
Әлеуметтік тұлғалық фактор әрекеті барлық жүйеде баланың айналасындағы адамдарға және өзіне қатынасы өзгереді. Әлеуметтік позициясы мектептегі ортасына қарым-қатынасын өзгертеді, оқуда және қоғамда пайдалы әрекеттер, болашақ мамандаққа қызығушылық бағытын анықтау, сонымен қатар оқуға қызығушылығына мінез-құлық мотивтері әсер
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Г.С.Абрамова «Возрастная психология».(Академическая Проект 2001г) /539-570/.
2. Андреева Г.М. Социальная психология М: Изд-во, МГУ, 190-292с.
3. «Возраст познания» М.: 1974 Молодая гвардия 121-135с.
4. Гурова Р.Г. «Выпускник средней школы» М.: 1977г.360с.
5. Голод С.И. «Любовь, нравственно – психологичские и социальные
6. основы взаимоотношений юношей и девушек» Л.1972г.164-171с.
7. И.В.Дубровина «Рабочая книга школьного психолога» М.1991г.246-254с.
8. Қ. Жарықбаев «Жалпы психология» А.2004ж.
9. И.С.Кон «Психология ранней юностей» М.1989г.109с.
10. И.С.Кон «Психология старшекласника» М.1982г. 342с.
11. И.С.Кон «Социология личности» М.1967г. 272с.
12. Е.А.Климов «Путь к профессии» Л. 1974г.613-620с.
13. И.С.Кон «Психология юношеского возраста»М.1979г.73-81,228-234с.
14. Қоянбаев «Педагогика» А.2004ж.486-497б.
15. И.С.Лейтес «Умственые способности и возраст» М.1971г.304-314с.
16. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики 4-из.М 1981г.520с.
17. М.В.Максимова, В.Г. Эристави «Физическое развитие современных
18. школьников» М.1979г.400-415
19. В.С.Мухина «Возрастная психология» М.2006г.312-321с.
20. Р.С.Немов «Общая психология» 2 том М.2000г.384-397с.
21. Р.С.Немов Общая психология 2том М 2000г.321-330с.
22. Л.Ф.Обухова «Возрастная психология» М.2006г.510-524с.
23. А.В.Петровский «Педагогика және жас ерекшелік психологиясы»Алматы 1987
24. Практикум по экстримальной и пракладной психологии / под ред.А.А.Крылова, 1990г.272с.
25. Психология.Словарь, М: Политиздат, 1990г.492с.
26. в школе» А.2006 журнал
27. Педагогика және психология. Под ред.У.Б.Жексенбаева,А.К.Сатов. Алматы 2002ж.248б.
28. Под. Мастерская А.В.Хуторской.Развитие школьников.Москва 2000г.67-75с.
29. Л.И.Рувинский, А.Я.Арет «Самовоспитание школьников» М. 1976г. 445- 460с.
30. Рубенштейн С.Л. Основы общей психологии. М: Учпедгиз,1946г.520с.
31. Рубенштейн С.Л. Принципы и пути развития психологии.М.Учпедгиз, 1946г.704с.
32. Ротанова Т.А. Общая психология. Изд-во «Флита»,1998г.61-70с.
33. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании.М: Владос, 1995г.529с.
34. Рабочая книга школьного психолога.под ред. Дубровиной И.В. Просвещения,1991г.238с.
35. Справочник по психологии и писхиатрии детского подраскового возраста. Под ред.С.Ю.Цирина.Спб:Питнр.2000г.50-55с.
36. Столяренко Л.Д. Основы психологии научное издание,-Ростов-на-Доу, Феникс,2001г.672с.
37. Сөздік «Педагогика және психология» А.2000ж.17-18б.
38. Сөзік «Орысша – қазақша сөздік»
39. А.Г.Хрипкова, Д.В.Колесов «Девочка – подросток - девушка» М.1981г.468-490с.
40. А.Г.Хрипкова, Д.В.Колесов «Малчик – подросток - юноша» М.1982г.269-276с
41. Чудновский В.Э.Воспитание способностей и формирование личности,М.1986г.4-32,41-55с.
        
        Кіріспе
Жас ерекшелік психологиясы - бұл қазіргі психологияның қарқынды дамып келе ... ... да ... салаларымен тығыз байланысты,
адам өмірінің психологиялық заңдылықтарын ашады. Жас ерекшелік
психологиясы-адамның ... ... ... ... ... Жас ерекшелік психологиясының салалары: балалар психологиясы, төменгі класс психологиясы, жас ... ... ... шақ психологиясы, ересек адамдар психологиясын қарастырады.
Өзін-өзі бағалау - мен концепциясының компоненті болып табылады. Өзін-өзі бағалау- реттеуші және ... ... ... тұлға дамуындағы айналасындағы қоршаған адамдармен қарым-қатынасы.Жеткіншектегіқорғаныс функциясындағы өзін бағалау автономия мен өз бетінше өмір сүруге бағытталады. ... ... ... ... бұл ... сыйлау деңгейінде көрінеді, өзін қабылдау немесе қабылдамау мақсатында көрініс ... ... ... ... бір ... жеке ... жетістіктерін, әрекетін айтамыз.
Өзін-өзі бағалауды мынадай параметрлерге бөлеміз:
1) деңгеймен (жоғары, ... ... ... адекватты және адекватсыз өзін бағалау.
3) Құрылымдылығымен ерекшеленеді ... және ... ... және т.б. ... ... ортаның бағалау базасында қалыптасады. Өзін-өзі бағалау адамның өзі туралы: жасына, денсаулығына, алға қойған жоспарына, уайымдауларына және т.б. ... ... ... ... жеке ... ... ...
айтарлықтай маңызды роль атқарады. Жоғары сынып оқушыларына - ... ... ... ... ... жас - жас ... ... ересек кезеңге өту
сәті. Психологтар балаң жастың хронологиялық шекарасын түрліше көрсетеді. Балаң шақ ... ... ... ... ... тұрғыдан жетілуі де аяқталады. Оның өмірге дегенкөзқарасының негізгі сипаттары қалыптасады, үлкен өмір алдында алғаш рет өз бетімен шешім қабылдап, ... ... ... ... ... асырылады. Қоғамда балалық шақтан балаң шаққа өту кезеңі тек қана оның тұлғалық жағынан пісіп жетілуінің ғана ... ... ... ... ... ... ... бір деңгейдегі білім нормалары мен дағды жүйесін игеруі, сол арқылы жеке ... ... ... ... қызметтерді атқара алады және әлеуметтік жауапкершілікті сезінеді.
Әлеуметтік тұлғалық фактор әрекеті ... ... ... ... ... және ... ... өзгереді. Әлеуметтік позициясы мектептегі ортасына қарым-қатынасын өзгертеді, оқуда және қоғамда пайдалы әрекеттер, болашақ мамандаққа қызығушылық бағытын анықтау, сонымен қатар оқуға ... ... ... әсер ... ... зерттеу қорытындысында адамның индивидуалды дамуы және жеке тұлғалық қалыптасуы оның қоршаған ортада белсенді әрекеті ... ... ... ... бір ... биологиялық және әлеуметтік жетілу балаң шақта жиі бақыланады. Балаң шақ екі фазаға бөлініп қарастырылады: бірі балалық шақ шекарасындағы - ерте ... шақ, ал, ... ... ... жақын-ересек балаң шақ-бұл фазаны есейгендіктің басты белгісі ретінде қарастырылады. Бірінші фаза үшін балаң шақ өмір жолында өз бетінше өмір ... ... деп ... (білім қорын жинау, ептілік, ізденіс,болашақ мамандық таңдау және т.б.)Ал,екіншісінде еңбек өнімділігінде мамандыққа икемділік пен дағдыға ие болу ... және ... ... ... ... және ... одан әрі ... талпынуына жатады. Жас өспірім мен балаң шақтың арасында ап-айқын көрініп тұрған аралық шек жоқ,ол шартты түрде ғана алынады, ... көп ... ... ... болып келеді.15-18 жас арасын кей жағдайда ерте ... шақ деп те ... ... ... балаң шаққа өту сол қоғамның бала мен үлкенге ... ... мен ... ... ... болуына байланысты. Әлеуметтік және топтық жағдайы жеке тұлғаның өмірлік жолының тұлғалық жағынан қалыптасу кезеңінен бастап, ... алу ... мен ... ... қалыптастыруда зор мәнге ие болады.
Балаң жастың маңызды ерекшелігі-өзін-өзі тұлғалық анықталуды бір
бөлігі ... ... ... ... ... кәсіби анықтау бірнеше кезеңнен тұрады. Бала ойыны (рөлдік ойындарды ойнайды.) Жас өспірім қиялы-бұнда жеткіншек өзін бір мамандық иесі ... ... ... таңдауы.
Осы балаң жас түрлі ерекшеліктерімен сипатталады.
* Кәсіби қалыптасады.
* Э.Эриксонның айтуынша интимділік дағдарысы ... ... Осы ... бала ... таңдауға байланысты өзіндік зерттеу жүргізіледі.
3) Кәсіби қалыптасуда өзіндік ересектік сезім жүзеге асады. ... жаңа қыры ... ... ... балаң жас кезеңінің негізгі ерекшеліктерін көрсетсек:
* өзін-өзі анықтау.
* Кәсіби анықтау,мамандық таңдау.
* Балаң шақ жақын тұлға аралық қатынасқа ұмтылуы.
* Өзін-өзі ... ... ... ... жас ... ... кәсіби қызығушылықтар қалыптасып,еңбек
етуге, болашақтың жоспарын құруға қоғамдық өмірге араласуға белсенділігі
артады.Бұл жаста адамгершілік ... ... ... ... ... ... қиын ... өтеді.
Қазіргі жоғары сыныптағылардың дене жетілуі мен психикалық дамуы
айтарлықтай жоғары деңгейде, бұл жастағылар өздерін көп ... ... ... ... Жоғары сынып оқушыларының өзіндік бағалауының ерекшелігін
зерттеу.
Міндеті:
1. Жоғары сынып оқушыларының өзін бағалауындағы
психологиялық түсініктеме.
2. Балаң жас туралы ... ... ... сынып оқушысының өзін-өзі бағалауын эксперименталды зерттеу.
4 . Жоғары сынып оқушыларының өзін -өзі бағалауының кемшіліктеріне
әдістерді пайдалану арқылы коррекция жүргізу .
Пәні ... ... ... өзін бағалаудағы психологиялық
ерекшеліктерін зерттеу .
Обьектісі :Жоғары сынып оқушылары .
Болжамы: Жоғары сынып оқушыларының өзін бағалау ... ... ... ... алатын орнымен анықталуы мүмкін .
Зерттеу әдістері: Біздің дипломдық жұмысымызда жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі бағалауын ... ... ... әдістемелер қолданылды . > (Ч. П. Спилберг , Ю. Л.Ханин ) және " ... өзі ... " ... мен өзін - өзі ... ... ... ойын ... элементтері .
Әдіснамасы :Дипломдық жұмысымызда И.С.Кон ,А.В.Петровский ,
А.Г.Хрипкова ,Д.В.Колесов ,т.б.еңбектері қолданылды .
Зерттеу базасы: Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы №17 ... ... мен №11 ... гимназиясының оқушылары.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан, қолданған әдебиеттер тізімінен және ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы және дүниетанымы.
Қазақстан Республикасының біртұтас әлемдік білім кеңістігіне ... ... ... ... сынып оқушыларының оқу - тәрбие үрдісінің демократиялық және ізгілікті ұстанымдар негізінде тұлғаға бағытталып жүргізілуін ... ... ... ... ... ... ... білікті де білімді, іскер де тәрбиелі, саналы да салауатты болып қалыптасуы мектептегі жоғары сыныпта білім беру мен тәрбиелеудің сапалы ... өзін - өзі ... ... ... ... деңгейіне, білуіне байланысты, өзін - өзі тәрбиелеуге, өзін - өзі жетілдіруге қабілетті ... ... ... алдыңғы орынға шығарылып отыр.
Адам санасы өмірлік мәселелерді шешу үшін тұлғаның бойынан өзі ... және ... орта ... ... ... ... ... отырады. Адам жануарлар дүниесінің дамуынан жоғары тұруы оның санасында өзіндік сана - ... ... ... ... Бұл ... ... және ... сигналдық жүйенің, сөйлеудің арқасында мүмкін болады. [31;71].
Жеке тұлғаның өзін - өзін ... мен өзін - өзі ... ... ... К.А.Абульханова - Славская, А.А.Вербицкий, Ю.М.Орлов, В.Г.Романенко, И.И.Ческнокова т.б., ал өзін - өзі ... ... ... ... В.С.Магун, Е.И.Савонько, В.Ф.Сафин т.б. ғалымдар еңбектерінен көруге болады. ... ... ... ... ... ... зерттеулерді ғылыми - теориялық, тұжырымдамалық, ... ... ... ... Х.Т.Шерьязданова, Т.А.Левченко, М.Х.Балтабаев, А.А.Семченко, Л.К.Көмекбаев, З.Б.Мадалиева, Е.Е.Бурова, т.б. өзін - өзі ... ... - ... ... ... Тұжырымдаманы құрастырушылар қазіргі қоғамдағы тәрбие жеке тұлғаны жан - жақты жарасымды дамытуға бағытталуы қажет деп есептейді. ... ... ... ... ... сұранысының талабына сай жасөспірімдердің өзін - өзі тәрбиелеуі мәселесін ... ... шешу ... мен осы ... ... ... өз ... болмауы арасында қайшылық орын алып отыратындығына көз жеткіздік.
Совет психологы ... тағы да 1920 жылы ... ... ... шақ жасы үлкен қоғамда едәуір факт қатаңқалыптасқан деп шешті. ... ... таяу 3 ... қарапайым белгіні бөлуге болады, олардың әрқайсысы жетілген түрленуі көп ... ... ... ... ... ... ... басқа да процесстердің тууын - биогенетикалық деп ... ... ... процесінде әлеуметтану және міндеттерде қоғамдағы өмірлік жол ... сай тұру ... деп ...
Жасөспірімдік кезең тұлғаның өмір жолына, өзінің қандай жағдайға жеткеніне, нені ... не ... ... ... ... ... ... яғни өз болашағына айрықша үңіліп қарайтын кезең деп түсіндіріледі. Бір сөзбен айтқанда, осы кезең олардың өзімен - өзі ... өз жан ... ... ... ... Тұлғаның ішкі жан дүниесі және оның сана сезімі ерте замандарда - ақ ... ... ... ... өнер ... ... ... білді. Сана және өзіндік сана сезім философиясының, психологияның, ... ... ... ... Оның мәні сана және ... сана ... білім тек көптеген маңызды теориялық сұрақтарды ғана емес, сондай - ақ ... ... ... ... ... ... де ... әдістемелік негізін құрайтындығына негізделген. Өзіндік сана мен ... тану ... - ... ... игілігі, яғни өзінің өзіндік сана - сезімінде қарым - ... пен іс - ... ... ... ретінде, өзіне тікелей қатынасты орнатуды таниды.
Өзіндік сана - ... ... ... ең ... ... ақыл - ой белсенділігін қалыптастырудың және өзінің пікірі мен іс - ... жеке ... ... ... сана - ... ... ... өзінің образын және өзіне деген қатынас ретінде анықтауға болады. Бұл бейнелер мен қатынастар өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... сана - сезімнің жоғарғы формаларының бірі өзінің жеке әрекетіндегі мағынаны табуға тырысу. ... ... ... болу ... адам ... рет өзіне мынандай сұрақтар қою кезінде пайда болған: өзінің әлемін құруға, зерттеуге және бағындыруға қандай күш әсер ... оның ақыл - ... ... қандай, рухани өміріқандай заңдылықтарға бағынады?, т.б. Мұны қысқаша түрде былай деуге болады: [38;59].Тұлға туралы американдық ілімдердің лидері Г.Олпорттың ... ... ... ... ... ... диспозицияның үш типін бөлуге болады, олар:
* Кардинальды диспозиция, бұл адамның практикалық әрекетіне мәнді әсер ...
* ... ... бұл ... жалпы сипаттамасын өзіне таңдап алады;
* Қайталанатын диспозиция, бұл біршама түрақты, қарапайым қажеттілігімен байланысты. Диспозициялық ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі түрткінің функциональды автономия қағидасының әсерімен өлшенеді. ... ... ... жеке ... белсенділігінің ең жоғарғы деңгейі тұлға әрекетіне оның өсуіне позитивті, шығармашыл ұмтылушы қатысуымен шартталады. үшін ... ие ... ... ... сезіммен оны реттеуші етеді, яғни сол тұлғаның өзін білімді, шеберлікті, өзін - өзі тәрбиелеуді игеруде тиімді ... ... ... ... Л.И.). ... өзіндік тәщрбиесі кемелденген және дені сау адамның белгісі деп санасақ, яғни біршама ... ... ... ... ... дей ... ... теориясының өзегі - өзінділіктің мынадай тұлғалық аспектілерден құралатының анықтайды:
* Өз ... ... ... біртектілік; өзін - өзі тану;
* Өзіндік пікір айту;
* Өзін - өзі ...
* Өзін - өзі ... ... ... ... ... ... формаларын қалыптстырудағы өзіндік сана сезімнің реттегіштік ролі тұлғаны практикалық іс - әрекеттің субъектісі де ... жеке ... ... ... ... құндылығын, мұратын, мінез - құлығын тұлға ретінде ұғынуы мен бағалауынан көрінеді.
Жеке тұлғаның өзін - өзі ... ... ... көне заманнан бастап бүгінгі күнге дейін философтардың, педагогардың, психологтардың ... ... ... мәселелерінің бірі.
Біз зерттеу барысында қарастырылып отырған мәселенің ... - ... ... ... ... ... еңбектерге талдау жасау арқылы , ұғымдарының анықтамалары мен олардың өзара ... ... ... мән ... ... өзіне сыни көзқараспен қарай отырып, өз мүмкіндігін өмір талабына ... ... ... ... өз ... нақтылап, ойны бір тұрақты түйінге байланыстыра алу ... ... ... - бір ... ... жеткізетіндігі сөзсіз. Оның ішінде, өзін - өзі бағалау тұлғаның өзіне ... ... ... рухани күш алады, өзінің айналасын қоршаған адамдармен қарым - қатынасын, ... сыни ... ... ... қоя ... ... пен жетістікке қалай қарайтындығына мүмкіндік береді. Сондай - ақ ... ... іс- ... ... және оның жеке ... ... дамуына әсер етеді, мұнда ескеретін жағдай, ең алдымен сол адамға басқалардың беретін бағалау критерийлеріне қарай қалыптасады. Бұл тұлға ... ... ... қалай бағалайтын болса, ол өзін - өзі ... ... ... ... ... Өзін - өзі ... деп ... белгілі бір мақсатқа бағытталған, өз сапасын жетілдіру арқылы, кемшіліктерінен ... ... ... ... ұмтылысы үнемі құпталып, жол көрсетіп отырылуы тиіс. Осыдан келіп оқушының оқуға деген өзінің ... өзін ... ... ерік ... пайда болады. Егер оқушы білімді меңгеруге, оқуға өзі ынталанбайынша, ұмтылмайынша, өзі-өзінің дара сапасын қалыптастрымайынша, білімге деген ізденісін тудырмайынша, оның адамгершілік, ... ... ... өзінен - өзі келе салатын ... ... ... оқу - ... жұмысының мақсаты оқушының белсенділігін арттыра отырып, оның еңбекке ... ... ... - ... ... - ... әрекетін дамытуға болады.
Қандай - да болмасын тәрбие жұмысының тиімділігі тәрбиеленушінің ішкі қажетсінуінің нәтижесінде іске ... ... ... ... ... ... сезімталдығы мен оған деген ілтипатты қарым - қатынасы арқылы, оның іс - ... оны ... ... оған беретін бағасына да байланыста болады. Әр адамның іштей рухани қалыптасуы ең алдымен ... ішкі ... ... бола ... да, оны ... ... арқылы қанаттандырып, қолдап, бағыт - бағдар беріп отыруға байланысты - ... С.Л. ... ... ... ... ой толғаған Абай ішкі сезім мен талаптың, ынтаның қызметіне ... ... ... . ... ... дұрыс жолға қойылған тәрбие жұмысы, өсіп қалыптасып келе жатқан жеке бастық ішкі талпыныстарын, талабын, белсенділігін ынталандыру арқылы, дұрыс баптай ... оның өз ... ... ... ... өзін - өзі ... жетілдіруіне жол ашылады. Қысқасын айтқанда тәрбие процесінде ... өзін - өзі ... ... ... орны бар. ... ол ... ... ықпалы арқылы іске асады. Өз алдына мақсат етіп қоя отырып ... - ... ... ... өз ... ... алу қажеттілігін қалыптастырады. Сөйтіп ол оқушының күнбе - күнгі іс - ... ... ... ... - өз ... ... алу белсенділігін оятады.
Ал көп ретте адам өз ... ... бір биік ... ... өз ... ... өзін - өзі тәрбиелеп жетілдірудің жолдарын өзі қарастырады. Содан ... ... , оның ішкі ... ... ... ... болады. Соның нәтижесінде мақсатына жеті үшін табандылықпен ізденеді. Өзін - өзі ... ... - қай ... болмасын өзінің мүмкіндіктерін үнемі толық ашып дамытуға ұмтылушылық қасиетке ие тұлға. Осындай тұлға болып жетілуде жеткіншектер мен ... ... ... ... ... - ... жасауға, өз ойындағысын орындауға қабілетті бола отырып, ізгілікті, тұлғалық бағдарлы тәрбие жүйесінде өзін қалыптастыра алады. ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын тәндік, жандық, рухани күш - қуатын сандық және сапалық өзгеріске түсетін ішкі объективтік процесс ретінде ... ... ... ... өзін - өзі ... ... де өз ... байқатады. Бұл процесс оқу үрдісін зерттеуде ерекше мәнге ие ... ... ... ... - ... мәселелердің бірі етіп алға қояды. Жасөспірімнің өз бойындағы теріс қылықтарын жойып, жағымды қасиеттерін жетілдіру саласындағы саналы, мақсатты іс - ... өзін - өзі ... ... ... Көп жағдайда, жеткілікті әлеуметтік тәжірибенің және психологиялық ... ... ... мен жасөспірімдер өз қылықтарының мотивтерін, яғни себеп - салдарын түсіне бермейді. Демек, мұндайда оларға міндетті түрде педагогикалық ... ... ... олар ... қалауы мен көмегінсіз өзін - өзі тәрбиелеуді адамның моральдық қасиеттерінің ... түрі ... ... ... ... жасөспірім өзінің іс- әрекетін, ақыл - санасын іштей бақылап, бағыттай отырып, өзін - өзі ... ... ... ... тыйылып, жақсы әдеттерін, жағымды мінез - құлқын дамытып жетілдіруге мүмкіндігі туады. Мұндай жағдайда оған ерік күш - ... ... ... ... ... т.б. ... сапалар маңызды роль атқарады. Бұл сапалар жасөспірім белсенділігін ... ... ... әлеуметтік кемелдігінің көрсеткішін көрсетеді.
Тұлғаның өзіндік тәрбиесінің жағымды формаларын ... ... ... ролі ... Бұл ... ... , ... - психологиялық қасиеттері және оның қоғамға қарым - қатынасын білдіру арқылы көрінетін ішкі қағидасы ... ... ... ... негізінде жжасөспірімдер өз әрекетін белсенді немесе баяу етіп көрсетеді. Дәлірек айтсақ, белсенді деп ... олар ... ... ... ... ... ал баяу дегеніміз қалыптасқан тәртәп пен салтты және норманы сақтау мен шектеледі. Жеке тұлғаның іс - ... ... бір ... ... ... ... адамгершілік бағытта ол тұлғаның мінез - құлық жүйесінен көрініс табады, адамдардың сенімінен, ар - ожданынан, ... бір ... ...
Жасөспірімдік кезеңдегі өмірлік ұстанымды дамытуды алатын болсақ, оның ... ... ... және ... айқындау бұл қоғам прогресінің дамуына сай келумен өлшенеді. Жасөспірімнің тұлғалық дамуын анықтаудың ең басты белгісі, оның өмір ... ... ... ... - мәдени процестегі орнын белгілеу. Оның тұлға ... ... ең ... ... өз ... саналы түрде таба біліп, адаспауына байланысты. ... ... ... қалыптастырушы факторлар: жеке тұлға, отбасы, қоғам, саясат, идеология және т.б. оның өмірі мен қызметі, болашақ мамандығына деген өмірлік ... әсер ... ... белсенді ұстанымы оқу - еңбек процесінде айқындалады, шыңдала бекитініне мән ... ... ... өзіндік өмірлік ұстанымы оның қоғамдық байлыққа деген көзқарас пікірінен, қоғамдық қызметінен, өмірге деген көзқарасынан білінеді, сондай - ақ іс - ... пен сөз ... ... ... алға ... ... ... белсенділіген, теориялық білім, білік, іскерлік қабілетін жүзеге асыра білуінен байқалады. Тұлғаның өзіндік тәрбиесінің ... ... ... - бұл ... ... ... ... әрекеті, мазмұнды, көлемді танымдық қолданылатын, шығармашылықты арттыратын, білімді меңгерудегі оқушының өзіндік үйренуі, дағды мен шеберліктің ... ... ... ... ... . Бұл ... ой еңбегінің төмендеуі мен тоқтап қалуынан сақтайтын, жігерлі, мақсатты, ... ... Жас ... өзін - өзі ... ... ... пайдалы жұмыстарға байланысты тапсырмалар беріп, орындау арқылы дамытуға болады. Жасөспірімдердің жас ерекшеліктері мен жеке ... ... ... ... ... мен , яғни ... қоғамдық іс - әрекеттер мен қамтамасыз етіп отыру ... Адам өзі ... ... өзін ... ... ... асыруға ұмтылса, онда тұлғалық өзін - өзі дамуының жоғарғы деңгейіне өтеді.
Өзін - өзі ... ... ... ... ... толық қабылдау және онымен үйлесімді қатынаста болу;
* Басқаларды және өзін - өзі ...
* ... ... ... ... ісіне кәсіби қызығу;
* Автономдық, әлеуметтік ортаға тәуелсіздік;
* Өзге ... ... білу ... ... ... жақсылық жасау;
* Үнемі жаңалыққа ұмтылу, тәжірибеге ықыласты қарап, ашықтығын бағалау;
* Мақсат пен тәсілдерді, жақсылық пен жамандықты ...
* ... - ... ...
* Әзіл - ... ажуа;
* Өзін - өзі дамыту, қабілеттіліктерін көрсеті, еңбекте, махаббатта, өмірде өзін өзектендіру шығармашылығы;
* Жаңа ... ... ... ... кедергілерді түсіну.
Жеке тұлғаның дамуына кедергі келтіретін тұқымқуалай берілген патогенді механизмдерге шындыққа деген пассивтілік, ығыстыру және басқа да ... ... т.б. ... ... негізінде пайда болады, адам өзі не ... ... ... ... ... ... сана - ... өте күрделі психологиялық құрылым. В.С.Мерлин өзіндік сана - сезімнің ерекше компоненттерінің ... ... атап ... - ден, сана ... тепе ... ерекше;
2 - ден, өзіндік сана жеке белсенді, әрекетшілдігі ретінде;
3 - ден, ... ... ... мен ... ...
4 - ден, ... адамгершілік өзін - өзі бағалаудың белгілі бір жүйесі болуымен ерекшеленеді. ... ... ... ... процесстер мен функцияны құру ... деп ... ... ... - ... ... ... негізгі дамуға көңіл аударады, одан қорытындыда әлеуметтік психологиялық қасиетке ие ... ... ... ... 19 ... ... психологияда басты заңы ол биологиялық даму , яғни индивидуалды даму ... ... ... ... ... шақ ... кезеңі жыныстық жетілу (12 - 13 жас) және ... ... ... 22 - 25 жас ... романтизм кезеңін қамтиды. ұл кезең ішкі және ... ... ... ... ... . Холл үлкен фактолы материалды ... Холл ... жас ... көп ... жинады. Бірақ оның теориясын бірден психологтар сынға алды. Балалар ... ... ... ... ... ... ... - құлқы психологиялық жағын анықтамайды. Неміс психологы Э.Кречмер мен Э. ... ... ... концепциясы , мұнда басты образдағы ... ... ... ... ... биологиялық фактор (дене қабілет типі) адамдағы ... ... ... ... ... ... деп ұйғарды. Э.Кречмер барлық адамды оське қоюға болады деп ... бір ... ... тұрады (жеңіл құштарлану тікелей, көңіл - күйдің өте ... ал ... ... ... ... ұялшақ) типтерін қойып көрсетті. Э.Кречмердің ізін жалғастырушы К.Конрад - бұл ... - ... ... жас ... ... жас ... ... дауылды циклоидты болады, ал ... ... ... анализдеу щизоидты кезеңі ауыр өтеді. Щизоидты балаң шақта жекеден ... өту ауыр ... ... ... ... оның жас қасиетіне байланысты. Ал циклоидты ... ... ... ... мен ... ... ... - күй түрлері жиі болады. Йенштің ... ... жеке ... процестер деңгейінің айырмашылығына көңіл ... ... атты ... ... және ... дамуы баланың денесі мен ... ... ... тигізеді деп санады. Синхронды соматикалық және психикалық даму Целлер ... ... ... ... ... ... ... тестінде баланы мектепке,
оқуға дайындауда қарастырады. К.Левин атты ... ... ... шақты әлеуметтік психологияда көрсетеді. Тұтас және іс - әрекетте ... және ... орта ... ... ... ... психологиялық кеңістік деп атады. Левин концепциясында балаң шақ ... ... ... ... психологиялық даму әлеуметтік жағдаймен ауыстырылады. Левин ... жас ... ... ... шақ пен жас ... шақтың айырмашылығын оның индивидуалды типологиялық ... ... ... ... шақ пен ... ... - ... көрсетеді. Психодинамикалық теорияда балаң шақты атақты ... ... ... ... ... позициясында фрейдистік психоанализмге тиісті дамиды. Оның философиялық ... ... ... психоанализммен байланысады. З.Фрейд нақты қозғалушы күштің жекелік ... ... ... және ... ... ... ... Эриксон биологиялық және пансексуализмнің мағынасын қарастырады. Адам дамуы ... ... 3 ... және ... ... ... Эриксон адам өмірін 8 циклдік фазаға бөледі. ... ... ... тапсырма жағымды және жағымсыз ... ... ... ... фаза - ... Оның ... ... балада санасыз сезімді дамыту, ішкі ... ... ... Нақты ортада ата - анасының күтімі және ... ... ... ... фаза - ерте ... ... анатомиялық және құндылы дамиды. Ұят ... ... ... Өз ... ... ... ... тәртіпке және тазалыққа үйренеді.
Үшінші фаза - ойын жасы 5 - 7 жас . Бұл ... топ ... ... ... ... - ... ... әр түрлі ролдерде ойнайды, әр ... ... ... ... ой - ... дамуына жол ашады. Төртінші фаза - мектеп жасы. Пысықтық және ... алға ... ... ... ... Осы жаста еңбекке деген ынтасы ... ... ... фаза - ... шақ. Бұл ... мінездеуде сезімнің пайда болуы
өзінің қайталанбас индивидуалды, ... ... ... - ... нұсқасы жарамсыз диффузиялық ролдік және ... ... фаза - ... шақ. ... адамдармен жақындасуда психологиялық интимділік қабілеттілік пен ... ... ... ... соңында сексуалды жақындасумен аяқталады.Жетінші фаза - ересектік ... ... іс - ... және сезімде өнімділік тек еңбекте ғана көрінбейді сонымен қатар ұрпақ ... ... ... ... ... ... Ең ... фаза сегізінші фаза - кемелденген жас немесе кәрілік. ... ... ... ... ... Бұл ... өмірден түңілу, ақылгөй т.с.с. ... ... және ... ... жоғарыдан анықтайды. Э.Шпрангердің көзқарасынша атты ... ... ... ... жеке ... ішкі әлемін тану және мәдениеті мен тарихына көз ... ... ... ... екі фазаға бөлді:
1. 14 - 17 - бұл жас ... ... ... ... пен ... ... өту, яғни босатылу.
2.17 - 21 - бұл жаста ... ... ... үзу ... оторванности) жалғыздық сезімі т.с.с. Шпрангер балаң шақтағы әлеуметтік жағдайды, тарихи шарттарды, ... ... ... ... ... ... араласу, мамандық таңдау сияқты құндылықтар ... ... ... нақты көрсетті. Ш.Бюллер бойынша психикалық процестерге өту ерекшеліктерін биологиялық және ... ... ... екі фазаға бөлді: 1) негативті; 2) позитивті.Негативті фаза (қобалжу, үрей, ... ... ... ... ... Оның ... - ... қобалжу, үрейлену, ашулану, психологиялық және физикалық дамуында сәйкессізденеді. Қыз ... осы ... екі ... 9 айға ... орта ... ... дамуы 11 - 13 жаста ... Ал ер ... 14 - 16 ... ... ... фазада - бұл жастағылар табиғатты өзіне ... ... ... қоршаған ортаны жаңадан қабылдайды, және жаңа құндылықтар пайда бола ... ... ... жақын қарым - қатынаста болғысы келеді, ... ... ... оянады. Осы жаста қоғамдық - саяси ролдің ... ... және ... ... ... ... пен ... шақ- балалықтан есейгенге дейінгі адам өмірі сатыларын қамтиды. Астрономиялық уаөыт бойынша ... ... ... бұл ... ... ... кең жолды өтеді, мұнда өзімен-өзі ішкі шиеленістерге ұшырайды. Ересекке көшу кезеңінде кең жетістіктерге сүйенеді.
Жеткіншек ... ... ... ... қозғалмайтын ештеңе жоқ. Қазіргі қоғамда, жеткіншек ересектік мәртебесіне талпыну арманына жету аздап кездеседі. ... да ... ... жеткіншек ересектік сезімді иемденбей, жастық жетіспеушілік сезіміне ұшырайды. ... шақ ... ... ... ... ... ... дамуына көп мән береді.
Ар намысты құндылықтар тұлғалық сапалар да, ... ... ... ... Ақыл- ойдың дамуы кезеңінде және бос уақыт өткізу барысында, жеткіншек өзін тқлға ретінде сезінеді.
Жеткіншек есеюі ... ... ... баға ... ... ... ... иемденуге талпынысы оқшаулануға деген мұқтаждықты қалыптастырады. Оқшаулану жағымсыздықты ... бұл ... ... ... түсінуге көмектеседі. Есейген шақта жеткіншек достықтан, топтағы ... ... Өзін ... ... ... айналады. Есейген шақта жеткіншек жаңа деген өнімді форма іздеп, өзін-өзі алуға тырысады. Алайда әлі де жетілмегендігінен ... ол, ... ... ... ... жағынан бұл өте қиын өтеді. Бірақ, жеткіншек есейген ... ... ... сезімдерге толтырады, олар ұқсастық мектебінен өтуге және тұлға болып қалыптасуына мүмкіндік береді.
Жеткіншек жаңа ... ... ... ... оның ... ... келесідей болжай алады.
1) Өзіндік даму, өзіндік баға дамуы- тұлғалық жетіспеушілік.
2) Мінез-құлықтың интенсивті ... ... ... Есею ... ... ... топтануға деген реакциясы.
5) Өзіндік орнығуға деген мұқтаждық- хобби, адекватсыз реакция, патологиялық қызығушылық.
6) Сыни ойлау- негативизм реакциясы.
7) Өзін ... ... ... ассоциалды тәртіп, қашу.
8) Жоғары эмоциялық аффективті тәртіп, сәтсіздіктерге деген аффективтілік, агрессивтілік.
Бұл шақтың негізгі ... ... ... ... қанағаттандыру табылады:
- Физиологиялық- ол физикалық және жыныстық белсенділіктің бастамасы.
- Жанұядан ... ... ... ... ... Жеткіншек, өз мүмкіндігін тексеру;
- Өзіндік жетілу мен өзіндік ... ... ... ... ... ... бір жастық шақтың өзіндік дамуында әр қилы мәселелермен қиындықтар бар.
Өзіндік сана ... - ... ... ... ... ерекшелігі ретінде көрсетіледі. Жоғары сынып оқушысында өзіндік сана-сезім деңгейі және қажеттіліктерді, өзінің айналасындағы адамдардың қатынасын анықтайды.
Олар осы жаста сыншыл болып ... ... ... және ... ... ... түр ... бет әлпетіне жоғары талаппен қарайды.
Әсіресе олар сыныптастарынан жоғары деңгейде адамгершілікті талап етеді. В.Ф.Сафин жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... - ... сапасын қарастырады. Сонымен
жоғары сынып оқушылары бағалауда өз сыныптастарының моральдық адамгершілік сапасын жігерліктен артық ... ... ... ... ... компоненттер ретінде өзіне В.С.Мерлиннің осылай деп санайтындай, біріншіден, өзінің теңдестігін ұғынуды, екіншіден, белсенді,іс-әрекетшіл негіз ретінде өз ... ... ... ... . Бұл > , >, ... ... қиындықты жеңу кезінде кейде ересектердің пікірі мен кеңестеріне де қарамай болу сияқты түсіндіріледі.
Осыған орай Е .А .Шумилин былай деп ... : > мен ... жеңу ... , ... ... ... >> . Жасөспірімдер айналасында болып жатқан оқиғалардан тыс қалғысы ... . ... >, > және т.б. ... ... жұмыс жасау атмосферасында өмір сүре отырып ,және ересектік кезеңге бір ... ғана қала тұра ... ... ... ұмтылады . Олар үшін қоғамдық жұмыс - тәжірбие және өзін-өзі анықтауға мүмкіндік . Жасөспірімдерді қоғамдық ... ... ... ... - ... және психологиялық міндет .
Идеал менге ұмтылу жасөспірімдерде жоғарғы мотивтер мен сезімдерді ,
ерлік жасауға ұмтылуға , тәрбиелеуге жақсы мүмкіндіктер ... . ... ... оқушыларында қоғам өміріндегі өз орны туралы түсініктері,өзін тұлға ретінде тану белсенді түрде қалыптасады , бұл өз кезегінде өзін-өзі танудың жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... негізгі шарттары олардың қоғамдық өмірдегі, мектептегі , жанұядағы орнының өзгеруі , қоғамдық пайдалы және еңбек әрекетіне жұмылдыра бастау және ... ... ... тәуелсіздікке жол ашу . Жасөспірімдер өз кезегінде ,жеткіншектерге қарағанда өздерінің қоғам алдындағы міндеттері мен жауапкершіліктерін сезіне отырып , пайдаға жарамды ... ... . ... ... ... ... ... қалыптасуының негізі болып табылады.
И.С. Конның пікірінше ,жасөспірімдік кезең өзін-өзі танудың ең негізгі кезеңі болып ... . ... ... ... , жасөспірімдік кезеңде тұлға өзін-өзі іс-әрекет және қарым-қатынас субьектісі ретінде таниды .Жасөспірімдер өзін іс-әрекет субьектісі ретінде тани отырып , олар ... ... ... да ... . ... орай , И .С. Кон былай деп жазады : > .
Жасөспірімдік шақтағы өзін-өзі танудағы қызмет іс-әрекетінің жетекші түрін анықтау, ... ... ... ішкі ... ... табылады .
Осыған орай , жасөспірімдік шақта оқу-кәсіби іс-әрекет барысында жүзеге
асатын қоғамның құндылықтарын меңгерумен байланысты болатын іс-әрекеттің ерекше түрі жетекші ... . ... ... жасөспірімдердің өзін-өзі тануы олардың қоғамдық қатынастар жүйесіндегі өз орнын белсенді түрде ... ... ... . Л .И . Божович, И .С . Кон осы ... ... ... ... ... ... ... ішкі позициясын ұсынуға ,өзін қоғамның мүшесі ретінде сезінуге , өзінің өмірдегі орнын анықтауға , яғни өзін және өз ... ... ... ... .
Л .С . Божовичтің пікірінше, жоғарғы сынып оқушыларында оқу іс-әрекеті ... ... ... .
И . С . ... психикалық дамуды кезеңдерге бөлінуде жасөспірімдік шақта құнды - бағдарлау іс-әрекеті жетекші болып табылады .
М . С ... ... , ... ... доминантаның өзгеруі тән ,алдыңғы қатарға сананың құнды - бағдарлық ... ... ... ... және ... ... ... эстетикалық идеялардың өздігінен анықтау шығады .
В .В . Давыдов жасөспірімдердің ... ... ... келесіде пайымдау жазады : >.
Жасөспірімдік шақта баланың ересектермен өзара қарым-қатынасының күрделене түсуіне байланысты , өзін-өзі тану жаңа ... ие ... және ... ... ... . ... ... бұл өзгерістерді С.Л .Рубенштейн былай деп түсіндіреді : Жасөспірімдік кезеңге ... ... ... дамуы бірнеше сатылардан өтеді ,>.Өзін-өзі танудың сапалық өзгерістері жасөспірімдік кезеңде соншалықты үлкен және мәнді,сондықтан кеңес психологтары жасөспірімдік ... ... ... ... , осы ... ... ... ретінде өзін-өзі танудың дамуын есептейді .
И .С .Кон жасөспірімдер өздерін басқалармен салыстыру барысында ғана тани алады деп есептеді .Оның ... , ... ... ... деген қызығушылықтарының артуы ,олардың іс-әрекетінің күрделенуі мен оларға >, яғни өзінің ... мен ... ... ... адамдар мен топтар санының өсуіне байланысты .
Ж .И . Намазбаева өзін-өзі танудың бірнеше ... ... келе , ... ішінде басқалардың тану арқылы өзінөзі тануды ерекше бөліп көрсетеді >. Демек , өзгелердің берген бағаларын ескере отырып , адам ... ... ... ... ... ,өзін біреулерге ұқсату ие болудың маңыздылығын сонша , кейде тіпті адамдар заңды бұзуға дейін баруы ... яғни тек ... ... үшін ... жабыстыратын ұқсастыққа қарама - қарсыны таңдап алуы ... ... ... ... Э .Эриксон кеңінен өңдеді.Эриксон эго-ұқсастық сезімін индивидтің өзінің ішкі теңбе-теңдігін және тұтастығын сақтауға қабілеттілігі ... ... пен ... ... ... ... ... сенімділігінің жоғарылауы ретінде анықтайды .Оның айтуынша , жасөспірімдік шақта сәтті ұқсастыққа қол жеткізудің негізгі балалық шақта қаланады . Алайда , ... ... жеке ... ... ... ... ... үлкен ықпалымен дамиды .Жастардың әлеуметтік, саяси және технологиялық өзгерістерге байланысты болатын стресстерге әлсіздігін Эриксон ұқсастықтың дамуына айтарлықтай кедергі келтіретін фактор ... ... ... ... ... пен ... күшейтеді .
Жасөспірімдік кезеңде тұлғаның өзін-өзі бағалауында да жыныстық ерекшеліктер көрініс табады . ... орай ,В ... ... ... келтіруге болады . Ол ... ... және ... ... ... ... ... жыныстық ерекшеліктердің болатынын анықтады : қыздар өз сыртқы келбетін бағалауда бет әлпеттеріне көп көңіл бөледі , ал ... - бойы мен ... ... , оларда қыздармен салыстырғанда бет әлпетінің әдемілігінеқойылатын талап ... .
М .И ... ... ... қыздардың өзін-өзі бағалаудағы негізгі сапалар қарым-қатынастық ,кейде интелектуалды ,ал жігіттерде интелектуалды және еріктік сапалар .Өзін-өзі бағалаудың ... ... ... ... қарағанда жоғары .
Жасөспірімдік кезеңде өзін-өзі танудағы тағы да бір маңызды ерекшелік,ол жасөспірімдердің алдымен өз ... , ... ... соң ... адамгершілік-психологиялық , интелектуалды ,еріктік сапаларын тануы .
Сонымен ,көрсетілген мәселенің , яғни жасөспірімдік кезеңдегі өзін-өзі
танудың психологиялық ерекшеліктері мәселесінің өзектілігі біздің ... ... ... ... анықтады.
Жас өспірімдік кезеңін психологияда зерттеу - жас өспірім кезең өткін қиын ... ... ... ... Л. С. ... жеткіншек жасын тарихи құрылым деп санаған. Оның ойынша бұл жас ең тұрақсыз өзгерісті кезеңі. Жас өспірімдік ... ... ... ... С. ... теориясы: деп санады. Холлдың ойынша жас өспірімдік кезең балалық шақ және ... ... ... ... Егер ... ежелгі заманда аң аулап жабайы түрде өмір ... ... ... ... әр түрлі жағымсыз қылық істеуге қарама-қайшылық көрсетуде икемделеді. Жас өспірім ... ... ... тез ... ... күрт ... кетеді. Холлдың ойынша жекелік, өзіндік сана қалыптасып, дамып өзіндік сезімнің дағдарыс кезеңі. Ш. Бюллер жеткіншекті психикалық жетілу кезеңі деп ... Оның ... ... ... ... ... пайда болады. Ол уайымдау сезімі, яғни жас өспірім кезеңінде бала өзі туралы ... ... ... ... көп ... қанағатсыз сезімі пайда болады. Ш. Бюллер ер балалар арасында- 14-16 жас, қыз балаларда 13-15 жас арасын пубертатты ... деп атап ... Бұл ... ... ... ... ... енгізіп бөлген: сезімталдылық, қызбалық, агрессивтілік, реакцияның ашық түрде көрсетілуі. Жас өспірімдік кезеңде позитивті (жағымды) яғни жасөспірімдік кезеңде балалар өмірден өз ... ... ... ... ... ... жаңа қызығушылығы пайда болады. Кейбір бала өнермен айналысады.
XX ғасырдың ртысында Д. Э. Эрексонның жас ... ... ... ... пайда болды. Эриксон жас өспірімдік кезең психологиялық қиындықтар тек физиолгиялық өзгеріс емес ... ... ... ... ... рухани атмосфераға байланысты деп атады. Жас өспірім кезеңді зерттеуге совет ғалымдарының қосқан үлесі зор. Л.С. ... ... ... ең ... ... доминанты деп атады. Осы доминантаның 4 түрін көрсетті.
1) Эгоцентрикалық ... - жас ... ... жеке ... қызығушылығы.
2) Болашақ доминантасы - жеткіншектің болашақтағы мақсатқа әр түрлі арман қиялдарына қызығушылығы.
3) ... ... - ... ... ... қысымына, талабына қарсылық көрсету.
4) Романтикалық доминантасы - жас өспірімдік кезең баланың әр ... ... ... ... ... ... алыс ... кеткісі келеді немесе жаңа бұрын болып көрмеген қызығушылықтарды, түйсіктерді іздеуі.
Л. С. Выгодскийдің ойынша Бұл ... ... қиял ... ... ... ... Жас ... кезеңде бала өте қиялшыл, арманшыл болады. Әсіресе ата-анасынан жаңа ... ... ... Элконин теориясында жас өспірімдік кезеңдегі өзгерістер жетекші іс-әрекетке байланысты деп есептейді. Жас өспірімдік кезеңнің келесі белгілерін атады: а) ... ... ... қиындауы, қырсықтық, мектептен қашу, өзінің айтқанын орындау. б) балалардың топқа бөлінуі, жолдас ... т.б. в) бала ... жаза ... ... бала ... пікірін еркін түрде жазады.
Бұл белгілердің басты ерекшелігі жас ... ... бала ... ... жауап іздейді. Өзін ересек адамдармен салыстырады. Элконин жас өспірімдік кезеңдегі ... ... ... ... ... ... бекітіледі дейді.
Жас өспірім ересектердің мінез-құлық нормалары мен құндылықтарына бағдарланады. Интелектуалды ересектік яғни бала жаңа затты білуге ұмтылады, танымдық ... ... ... Жас ... ... даму кезеңдері;
1) Ересектік сезім.
2) Өзіндік сана мен өзін-өзі бағалау.
3) ... ... ... ... Әлеуметтік сана ойлаудың ішкі жоспарына айналады.
5) Өз мінез-құлқына моральдік нормаларын құрастырады.
1.2
Жоғары сынып оқушыларының қоршаған ортаға қарым-қатынасы
15-18 ... ... ... бет бұра ... ... ... ... қадағалауынан босану әрекеті.Үнемі қадағалауда болған бала, өзінше тәуелсіздік алғанға асығады. Бұл жерде ата-аналар ... , ... ... ... ығыр ... Сондықтан да ерте ме, кеш пе бала тәуелсіздікке барады. Оған ... ... ... ... ... жоғары сыныпта қыдырымпаздыққа салыну, дискотекаға кету, жолдасының үйінде түнеп қалу, мектепті бітіре сала басқа қалаға кету, т.б. Қысқасы,ата-ананың ... ... ... шығып кету.
Екіншіден, ата-ананың, үлкендердің кертартпалылығынан босану. Үлкен кісілер кертартпа (консерватор) болып келеді. ... ... ... ... ... келе ... ... өмірге көзқарас,материалдық,рухани байлық туралы, мәдениетке, сәнге деген көзқараста алшақтық болады. Әсіресе жастар неғұрлым жаңашылдыққа ұмтылса, ... ... ... ... ... түседі. Ол түсінікті де. Үлкендер жастарға жамандық ойлап кертартпалылыққа ... ... жоқ. ... ... ... тым шектен шығып, өз еріктерін бейлей алмау жағдайына жеткізбеу ниетінен туындайды. Жастар максималистер, ... ... өте ... кей ... ... ... да қоюы ... Сондықтан да консерватор-кертартпа.
Оқушылардың ата-анамен жаңа қатынастарының пайда ... ... ... оқушылары өздерінің ата-анасымен қатынасын жаңаша құра бастайды. Себебі олар жасөспірімдіктен өтіп, ересектердің ... ... Осы ... олар ... өздерімен санасуын, қатынасты ерекше құруды талап етеді. Олар өздерінің егемендігі, бостандығы үшін күреседі, ... ... ... осы мәртебені алу барысында жастар мен ата-ана арасында келіспеушілік болып тұрады. Себебі жоғары сынып оқушылары өзіндік көзқарастары болғанымен әлеуметтік, материалдық ... ... ... Осы ... ... жалтақ етіп, кей жағдайларда үлкен жанжалға, кей кезде оларды үйден кетіп қалуға да ... жас ... ... тіл таба ... ... ... бала деп есептеуі. Бала мәңгілік балалықтан шыққысы келгенде шығару керек. Жоғары сынып оқушыларының құрбыларымен ... ... ... ... ... ... өзара қатынасындағы кемшілік - олардың өзара ортақ тіл ... ... ... Сөз ... ... Өздерінің іштей ұнататын адамына барып сөйлесуді білмейді,ұялады. Осы жерде психолог, ... ... ... ... сол ... орнатуға көмектесуі тиіс. Ғалым-педагог Дейл Карнегидің айтуы ... Сен ... ... ... деп ... ... әр ... жақсы қасиетін табуға тырыс;
* Сен сөйлесейін деген ... ... ... ал. Әңгімеңді соның төңірегінде өрбіт.
* Езуіңнен ... ... ... сені ... ... ... сеніміне кіргізеді;
* Сырласыңның атын жақсы біліп ал.
Өзін анықтаудың курделі проблемаларын жас өспірім жалғыз өзі ... ... ... ... шешеді.
Жеткіншектің өзі-ақ өзінде ояна бастаған есею сезімінің негізінде өзіне қамқорлық жасағанға ауырсынып, ата-анасымен қарым-қатынасын теңдік негізінде қайта құруға тырысады. Бұл ... жас ... ... де ... Бірақ жететін автономияның нақты дәрежесі мен табиғаты қандай? Шын мәнінде ата-анамен баланың өзара қарым-қатынастары әлеуметтік ... ... мен ... құрылымы, тәртіп сақтау сипаты мен тәсілдері т.б.сол сияқты әлеуметтік жағдайлардың ... бір ... ... ... келе жатқан адамның өз ұмтылыс-талаптарына тежеу болатын тәрбиелеудің авторитарлық жүйесі іс жүзінде ... ... ал ... тәрбиелеуде ондай болмайды.
Қазіргі психология есейген балалардың мінез-құлық автономияс ( жас өспірімдердің жеке өзіне қатысты ... өзі ... ... ... және оған ... ... автономия (ата-анасының дегенімен емес,олардың тәуелсіз өзі қалағанын жасауға провалылығы және оны ... ... және ... автономиясы (өз көзқарастары болу правосы мен қажеттігі және осындай көзқарастардың шын мәнінде болуы) болады деп шектеп, балалар автономиясы туралы мәселені ... ... ... ... бар деректерге қарағанда ақыл - ой қабілетінің саралауы қыздардан гөрі ер ... ... ... ... ... көрінеді . қабілеттер мен мүдделердің мамандануы нәтижесінде басқа да көптеген барлық айырмашылықтар неғұрлым елеулі және ... ... ... болады. Осыны, сондай - ақ жоғары сынып оқушыларына мамандық таңдауға даярлану ... ... , ... ... ... даярлығын күшейтуі қажет , оқушылардың дербестік дәрежесін ... , ... ... ... ... ... ... біраз мамандануға мүмкіндік жасау керек ( факультативтік пәндер, үйірмелік жұмыс, маманданған мектептер ) .
Балаң жас - жеке ... ... мен ... ... кезеңі . Жыныстық толысуға байланысты өз организмі мен сырт ... ... ... , ... ... ... ... , өмірлік іс -әрекетінің күрделенуі , жеке адамның өз мінез - ... ... ... ... жас ... ... қалыптасқан ерекше маңызды белгісі -өзін-өзі сыйлау, өзін-өзі бағалау, өзін жеке адам ретінде қабылдау немесе қабылдамаудың дәрежесі. Өзін -өзі ... ... ... ... сын ... ... синонимі емес Мұның мәнісі адам өзін өзгелерден нашармын не төменмін деп санамайды, өзін жақсы көреді деген сөз. Керісінше, өзін -өзі ... ... ... көңіл толмаушылықты, өзін жек көруді , өз күшіне сенбеуді көрсетеді . Өзін-өзі сыйлаудың қалыптасуына кішкене кезінен бастап - ақ ... ... ... ... , құрдастарының арасындағы жағдайы т. б .әсер етеді .
Өзін анықтаудың күрделі проблемаларын жас өспірім жалғыз өзі шешпейді, ата-анасымен, ... - ... ... бірге, олардың қолдауы жағдайында шешіледі. автономияға ұмтылу және ата-анасымен өзара қарым-қатынас . ... ... ... өзі-ақ өзінде ояна баcтаған есею сезімінің негізінде өзіне қамқорлық жасағанға ауырсынып, ата-анасымен қарым - қатынасын ... ... ... ... ... Бұл ... әрі қарай жалғасады .
Қалыптасып келе жатқан адамның өз ұмтылыс - ... ... ... ... ... ... іс ... дау-жанжалдар туғызады ,ал демократиялық тәрбиелеуде ондай болмайды .
Қазіргі психология есейген балалардың ... ... (жас ... жеке ... ... мәселелерін өзі дербес шешкісі келетіні және оған праволылығы ) , эмоциялық автономия ( әке-шешесінің ... емес , ... ... өзі қалаған ден қояр жайлар болу правасы және оны қажетсіну ) , моральдық және құндылық ... ( өз ... болу ... мен ... және ... ... шын мәнінде болуы) болады деп шекте , балалар автономиясы ... ... ... ... қояды .
Балаң жастағы жеткіншек бәрінен бұрын, белгілі бір шекте, бос уақытында мінез - құлық автономиясына жеткісі ... ... ... ... ... ... жасайтын шақ қана емес, сонымен бірге нағыз > шақ. Жоғары ... ... үшін ... ... ... - ... мұны ... топқа өзін қажет сезіну, онда белгілі бір бедел мен құрметке жету . Коллективтегі статустың төмен болуы , әдетте барынша алаңдатады: ... онша ... жас ... жеке ... ... ... басқалардан гөрі анағұрлым жиі кездеседі .
Жоғары ... ... ... ... ... өмірлік іс-әрекетінің күрделенуі нәтижесінде оның өзі соған қатысты немесе соны бағдар етіп ұстайтын, өзінің құндылық бағдарлары мен өзін-өзі бағалауын ... ... мен ... ( ... топтар) саны көбейеді. Біріншіден, бұлар ұйымдасқан мектеп коллективтері ( сыныптар, ұйымдар), екіншіден , бұларда ... , ... ... тыс коллективтер ( спорт қоғамдары , клубтар), үшіншіден , жеке қарым-қатынас процесінде қалыптасатын ... емес ... ... мен ... ... ұрпақтың бүкіл өмірін қамтиды ,сондықтан оны әр түрлі ұйымдардың - саяси, қатынастарды неғұллым үстірт топты достық ығыстырған деп ... ... ... ... жоқ сияқты. Біріншіден, жеке адамдар арасында қарым-қатынастар ешқашан бірдей емес. Екіншіден, жасөспірімдердің топ өмірі мен достығы әр түрлі психологиялық ... ... , осы ... де ... орнына бірі жүре алмайды. 15-16 жастарында балаң жастағы жігіттер мен қыздар достықты адамдардың қарым-қатынасының ең маңыздысы деп ... . Бұл ... ... ... ... оның ішінара қиялдағы достыққа айналады . Оның дос туралы түсінігі ккөбіне нақтыдан гөрі өзінің мұратындағы жақын. ... өз ... ... ... өз > ... ... бейнелейді . Біреулер досынанкөбінесе өз қуатталуын іздейді; ол үшін досы өзінің бейнесі көрінетін айна тәрізді. Екіншісі, керісінше, досымен өмір сүре ... ; ... ... еліктейтін үлгі, психологиялық қорғаныс,т .б . іздейді .
Алайда қыздардың жалпы алғанда көтеріңкі сезімталдығы , олардың болмашы психологиялық құбылыстарға мән ... ... ... ... бейімділігі және т.б. негізгі және басты нәрседен өзара түсінікті қанағат ететін ер баланың неғұлым сабырлы және ... ... гөрі ... ... ... ... ... қиындатады .
Махаббат ер балалармен қыз балалардың өзара ... ... ... ... ... қысылып жүретін ер балалар мен қыздардың арасындағы қарым - қатынас балаң жаста едәуір белсенді бола түседі. Осы балаң жастағы ... ... ... және ... қалыптасуына тоқталып кетсек. Осы жастағы қыздар мен жігіттердің 30 -40 ... ... ... жастардың жалпы мәдени деңгейінің , интелектілік мүдделерінің кеңдігі мен жан - ... ... ... емес ... ... ... кино, көпшілікке арналған ғылыми басылымдардың арқасында жоғары сынып оқушылары ғылым мен техниканың ең жаңа жетістіктерін біліп отырады. Жүргізілген психологиялық ... оқу ... ... ... ... оқушыларының ғылым, техника, мәдениет пен спорттың ең жаңа жетістіктері туралы хабарлардағы мұғалімдерден кем түспейтінін, ал кейде ұстаздардан асып ... ... ... болмауы да мүмкін емес: ғылыми - технологиялық революция заманында әр бір келесі ұрпақ өзінен бұрынғыдан білімдірек болуы тиіс . ... ... ... ... ... саяси өміріне, халықаралық қатынастарға , спортқа, өнерге өте зор ынта қояды . Олардың сүікті істері кітап оқу, кинофилмдермен телевизия хабарларын ... ... ... ... және т . б . көптеген жағдайлар .
Жігіттер мен қыздар ғылыми ... ... үшін ... ... бар ... ... ( ... философияға ) ден қояды .
1. Жоғары сынып оқушыларының оқу істері көп болса да , олар оған ... ... ... еңбекке ұмтылады, оны практикалық пайдасына қоса, өзін ... ... ... деп ... . ... ... жеткіншектерге өздеріне жинақталған білімі мен тәжірбе беретін аға ұрпақтың көмегімен басшылығы қажет және ... да ... бола ... . ... жұмысы жастардың ерекшелігін неғұрлым толық ескеріп, олардың ұмтылыс мен белсенділігіне сүйеніп болса, соғұрлым пәрменді болады . ... В .И. ... ... . ... психлогі Л .С . Выгодский тағы да 1920 жылы қалыптасуымен психлогтар балаң шақ жасы үлкен қоғамда ... факт ... ... деп ... . ... ... ... өмірдегі келесі обьективті өзгерістермен сипатталады: орта білім алу кезеңі аяқталуының таяулығы; мамандық таңдаудың ... ... ... ... ... ... ... қайтару талаптарын қоюы; есеюге обьективті куәлік және осыларға ... ... оқу ... ... ... ... іс-әрекетінің есейген қалыпқа енуі .
Бұл жаста жоғары мектеп оқушысының бірқатар ерекшеліктері көрінеді :
- ... ... ... ... деген сұранысы мен оны болашақта іске асыруға ... ... осы ... алып ... қазіргі жағдайын түйсінуі ;
- адамзаттық міндетінің қалыптасуы, қоғамға ... ету ... ... және танымдық мотивтері мен бағытына бағыштауы ;
- өзін-өзі жеке бүтін тұлға ретінде сезіну, мамандық таңдаудағы өзінің ... ... ... ... ... баға беру ... ;
- ... анықтаудың бір жағы ретіндегі өзіне-өзі шек қоя білу қажеттілігі ;
- мақсатты болжай білуі-болдамды тиімді мақсаттардан шынайы өмірге ... ... ... тек ... ... ғана емес ,сонымен қатар өзгелерге де қатысты шешімдерді ... алуы ... -өзі ... барлық формаларына деген мүдделілігі ;
-мүдделердің тұрақтылығы,олардың қоршаған орта пікіріне қатысты тәуелділігі . ... ... ... бір - бірімен функционалды және генетикалық тұрғыда ... ... олар бір ... ... Сана - ... ... ... ерте нәрестелік шақта басталады, яғни олар сыртқы заттарда келген түйсіктерді, ажырата бастаған кезде, өзінің бойында деген ұғымы келгенде (шамамен 3 - ... ... яғни ... жеке ... ... ... ... кезде пайда болады. Өзінің психикалық сапалары мен өзіндік бағалауын тану. Жеткіншектік және жасөспірім кезеңде ерекше мәнге ие ... ... ... ... ... ... сана - ... сананы өзінің пәні ретінде иелік етеді, сондай - ақ оны өзіне қарсы ... ... сол ... сана өзіндік сана - сезімде өзінің дербес ... ... ... кезең ретінде сақталады. Егер сана адамның қоршаған ортаға бағдарлаудың субъективті шарты, басқалар туралы білімі болса, онда ... сана - ... ... жеке тұлғасына, өзі туралы білімге бағдар болып табылады. Бұл өзінше сияқты көрінеді. [65,78].Өзіндік сана - ... ... ... ... ... күре ... болып табылады. Ол адамға сыртқы ортаны тануға ғана мүмкіндік беріп қоймайды, сондай - ақ осы өмірдің өзін бөлуге, ... ішкі ... ... оны ... және ... бір ... ... қатыстыруға мүмкіндік береді. Өзіңді тұрақты объектінің сапасында тану тұлғаның тұрақтылығын, ішкі тұтастығын ұсынады, яғни ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Әдетте өзіндік сана - сезім мәселесін ... ... ... ... ... [45]. ... сана өзімен бірнеше іс әрекеттер, актілерді ұсынады, яғни деп айтуға ... , ... ... ... мен ... ... жасалынады.
қатынасының актісін психологиядағы идентификация деп атауға болады. Бұл акт ... ... ... ... ... біз ... басқа адамдармен, заттармен идентификациялаған кезде. Бірақ егер біз өзімізді тәуелділікке ие адамдармен идентификацияласақ пайдасын көрген ... ... Егер де олар ... ... ... онда ... ... мұраттардың өзгеруі пайда болады. Біз өзімізге идентификациялаған адамды өзіміздің менімізге қосамыз және жоғары бағалаймыз, ... ... ... Егер ... мұрат (идеал ) тікелей қоршаған ортада жоқ ... онда ол ( жай ... ... ... не ... ... негізінде құрылады. [47].
Идентификация - бұл өзіңді басқа адаммен салыстырып қана қою емес, ... не ... да ... пен ... қатынасы. Жасөспірімнің идентификациясы оның өзіне өзге адаммен ұқсастыру,өзін өзгелермен салыстыру, басқаның орнына қоюы, оның жеке ... ... ... ... ... ... - құлық нысандары (альтруизм, эмпатия т.б.) пайда болады. ... ... ... ... меңгереді, игереді, басқа адамның ойларын, әрекетін, сезімдерін өзіне көшіреді. Өзіндік сана-сезім мынандай психикалық білімдерді де ... ... олар ... ... тыс көкіректік, түсініксіз дабылдар, көре алмаушылық, жайсыздық, қанағаттанбаушылық, т.б. сезімдер кейде адамды азаптайтыны соншалық, ол ... ... ... ... ... ... ... айырлуына апарады. Жетістікке тойымсыз ұмтылған адам ешқашан бір минутқа да тыныштала алмайды; өзара сүйіспеншілікте махаббаттан айырылып қалу қорқынышынан қайғырады; ... ... - ол әлі де аз деп жиі ... ал өзінің жетістіктерін басқа жетістіктермен салыстырғанда - өзінен-өзі көңілсізденеді [49].
Осындай даралық даму деңгейіне идеалды түрде жетістікке жету үшін, ... ... ... оның ... жоғарыда айтылған қобалжуларсыз жетілдірсе, ең болмағанда шыдауға болатындай деңгейге түсіру, өзіндік сананың дамуына ... ... ... ... ... ... ... көріністері, оның әр - қайсысына қатысты жағдайдағы тұлғасының дамуы мен қалыптасуының нәтижесі.
Тұлғаның даму процесі жасөспірімнің өзін-өзі бағалауының, ... ... ... ... ... бір сөзбен айтқанда оның өзіндік сана-сезімінің динамикасын ұсынады. Мен- бейнесінің адекваттылық дәрежесі жасөспірімнің маңызды аспектілерінің бірі - ... ... ... ... ... адамның айналасындағылармен қарым-қатынасын, өзіне сын көзбен қарауын және талап қоя білуін, жетістікке, ... ... ... ... Сонымен қатар, өзін-өзі бағалау адамның іс-әрекетінің тиімділігіне және оның ... ... ... әсер ... ... бағалау ең алдымен адамға басқалардың беретін бағасына қарай қалыптасады. Жасөспірім өзін айналасындағылардың бағалауына сәйкес өзін-өзі бағалауға ... ... ... ... ... ... бағалауы негезінде өзін-өзі жетілдіре түседі. Өзін-өзі жетілдіру - бұл өзінің өмірлік қуатының мәнін, мақсатын жүзеге ... ... ... ... ... ... өзгеріске түсіретін ішкі объективті процесс. Жасөспірімнің өзін-өзі бағалауы - өзін, ... ... ... және ... ... арасындағы орнын бағалауы. Егер табиғи қажеттіліктерді қанағаттандыруды басқа жаққа қойып, жасөспірім өзі үшін жасайтын болса, онда ... ... ... ... ... ... болған күнде де солардың үлесіне тиеді [45].
Өзін-өзі бағалау көп жағдайда психологиялық қорғаныс құралы ретінде қызмет көрсетеді. Жасөспірімдік кезең адамның өмір ... ... ... ... ... неге ... келетініне, дүниеде не үшін өмір сүріп, жер басып ... нені ... не ... келетініне, жұртқа нендей пайда тигізетіндігіне, яғни өз болашағына айрықша үңіліп қарайтын кезең деп жоғарыда айтып өттік. Яғни бір сөзбен айтқанда осы ... - ... ... өзі ... шағы [15]. ... кезең адамның өзін-өзі тәрбиелеу мәселесінде ерекше орын алады. Олардың бірі өз бойындағы берекесіздіктен, екінші біреуі тұйықтықтан, ... - ... ... арылғысы келеді. Мұндайда ол келеңсіз қылығымен шама шарқынша алысып, өзін-өзі қатты қадағалайды. Бұл үшін ол жоспар құрып, оған ... әр ... ... ... мен ... белгілейді, тиісті жаттығулар жасауды ойластырады. Әрине, бұл белгілі жүйемен жүргізілсе, нәтижесіз де болмайды [30].
1.3
Жоғары сынып ... ... ... ... деңгейде өзін-өзі тәрбиелеу көрінеді.
Жоғары сынып оқушысында өзін-өзі ... өте ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттерге баулып, теріс қылықтарды жоюға бағытталған, адамның ... және ... ... ... ... жеке өз ... және ... қабілетін нығайту және дамытуды әрі моралдық сезімдерді, қажетті тәртіп дағдыларын, ерік қасиеттерін қалыптастыруды талап етеді.
Өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... бәрі де дұрыс шығар.Баланың өзін-өзі тәрбиелеуге ең бірінші баланың өзі, ... ... ... ... ... достары, ата-аналары, мұғалімдері ат салысуы тиіс.
Осы бағытта:
Біріншіден, ата-ананың балаға өзін-өзі тәрбиелеу қажет екенін ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеудің мотивтерін түсінуге көмектесу.
Үшіншіден, психологиялық қолдау және көтермелеу қажет.
Төртіншіден, өзін-өзі ... ... ... жаңа тапсырма беру.
Осы төрт бағытта да мұғалімдердің ақыл кеңесі қажет, олар әр уақытта ата-ана,балаларға осы ... ... ... ... ... ... бұл өте ... педагогикалық процесс. Өзін- өзі тәрбиелеуді баланың мектепке дейінгі жасынан ... ... Осы ... ... ... ... талап-тілектерін орындау үшін, сол ортаға бейімделеді,өзінің кемшілігін түзетеді.Жас өспірім қалыптасып келе жатқан жеке ... Жек ... ... және ... ... ... сонымен қатар оған байланысты жеке адамның дамуындағы әлеуметтік ортаның рөлі туралы қозғаушы күштері туралы, оның ... жолы мен ... ... мен ... ... ... ... жасағанда жеке адам психологиясы пәніне төмендегідей сипатта берілуі мүмкін: жеке адам индивид. Бұл индивиттің қоғамдағы айырықша сапасы ... ... жеке адам ... және де аса ... ... ... ... кері көзқарас жекелік проблеманы жаңа психологиялық өлшемде бейімделеді. Жас өспірімде, яғни жеке адамда туғаннан иеленген темперамент бітістері, білімі, құштарлығы, ... ... адам ... ... араласқан жоғары санаға ие әлем қарым-қатынасын жасай алатын тарихи процесс негізіндегі айналған кез-келген адам ... жеке адам ... ... Жеке ... ... ... зерттеупринциптері кез-келген құбылысты белгілі бір жүйе ретінде қарастыруға болады. Жеке адам тарихи қалыптасқан әлеуметтік ... ... Жеке адам ол ... ... және әлеуметтік статусына сүйене отырып сол қоғамдағы адамның ... ... ... ... Әр ... даму ... ... мәдениетінің, білімінің дамуына байланысты.
Жеке адамның анықтамасында ең бастысы түсінік, жеке адамды әлеуметтік ... ... ... және ... ... болып табылады. Жеке адам бүтін ретінде дамиды. Тек ғылыми анализдің арқасында оның дамуының әртүрлі жақтарын береді. Мәдени ... адам өз ... ... ... ... ол ... алғы шарты жеке адамның қалыптасуы. Жеке адам бұл біртұтас іс-ірекет иесі. Мақсатқа ұмтылушы ғана емес сонымен қатар өзі ұйымдастыратын жүйе. Адам ... ... пен ... ... ... тұрғыда адам: әлеуметтік, денелік, рухани, табиғи болып ... ... Бұл ... өзі өмір ... ... өзіндік тәжірбе жинаған топтармен, қоғаммен үздіксіз қарым-қатынаста болатын адам. Адамның қоғамдық өмірдегі орны әлеуметтік жай күйі толығымен өз ... саны мен ... ... ... ... сай белгіленеді. Денелік жеке тұлға -өзіндік денелік құрылымға ие барлық адамдар.Мұнда физиологиялық ерекшелік биологиялық өлшемі яғни адам ... түр ... ... ... ... ... негізі ми және жоғары жүйке жүйесін екінші сигнал жүйесі қамтылады. Рухани жеке ... - бұл адам ... мен ... ... ... ... ... тәрбиесімен, білімімен, дүниетанымымен, қадір-қасиетімен көріне алады. Мұнда адам рухани түрде дамиды, жетіледі.Бұл бір бағытты ұстап дамудың ең ... ... ... өсуі ... ... ... адам бұл барлық адам зат баласы. Адам табиғатпен тіршілік етуі арқасында басқа табиғат құбылыстарымен байланысты болады. Адам ... ... ... ... ... ... бұл жеке адамның іс-әрекетінен олардың өздерінен құралады. Сондықтан жеке адам қоғамдық қатынастардың белгілі бір түйіні яғни адам қоғамдық ... ... адам зат ... ... ... ... ... қоғамдық, рухани қызметі, жеке адамдардың нақты өмірі. Адам өмірде өмір сүріп қана ... ... ол ... ... ... ... ... келеді. Адамдардың өзінің көздеген мақсат армандары болады. Осыларға қол жеткізу үшін адам барлық күш жігерін осы іске салады. Жекелік ... мен ... орта мен ... ... арқылы көрінеді. Жеке адам ең бірінші индивид содан кейін әлемді, дүниені таныр, біліп қарым-қатынас арқылы өзінің санасын қалыптастыру арқылы жеке ... ... яғни жеке адам ... ол ... ... ... жағынан да, қарым-қатынасы жағынан да өзін көрсете білетін адам. Ең бірінші ол сана ... ... ... бір ... ... соған талпынып саналы түрде іс-әрекет жасайды. Ал индивидпен ... ... ... ... және ... ... ... болады.Жеке тұлғаның алатын орны статусы, яғни статус-мәртебе, ... ... яғни өзін ... ... ... жоғары ұстау. Сонымен қатар әлеуметтік роль аса маңызды мінездеме береді. Жас өспірім жеке адам болуға ең алдымен өзіміздің , ... ... ... ... ... аса ... Жеке адам түсінігі психологияда нақты белсенді түрде адам бейнесі болып табылады. Жеке адам қажеттіліктерін қамтамасыз ету ... өзін ... ... өзін жеке адам ... ... ... Жас өспірім қоршаған ортаға және өзіне деген қоғамдық қарым-қатынастары жатады. Дамып келе жатқан жкек тұлғаның қарым-қатынасының параметрлеріне тоқталсақ: А) қарым-қатынас ... ... ... ... В) ... ... ... тәрбиелеудің басы еліктеуде жатыр. Мектеп жасынадейінгі, мектеп жасындағы бастауыш сынып оқушыларының өзін-өзі тәрбиелеуеліктеуден басталады. Жасөспірімдер біртіндеп ... ... ... тәртіпке көше бастайды. Ал жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі ... ... ... ... кемшіліктеріне талдау жасайды, оны түзетуге ұмтылады. Олар өздерінің даму жолдарына божау жасау, соған жетудің бағыттарын қарастырады.Жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі ... ... ... ... ... өтеді. Олар өздерін обьект пен субьект ретінде таниды. Осының арқасында оларға педагогикалық көмек көрсету, ата-анамен ұстаздармен қызметтес болу достық жағдайда ... ... өз ... ... ... ... ... тәрбиелеудегі ұстаздың көмегі мына тұрғыда қарастырылады.
Біріншіден, жоғары сынып оқушысының өзін-өзі тәрбиелеуде қиындыққа ұшырап, сол ... шеше ... ... ... ... беруі тиіс. Көмек өте әдепті түрде берілгені жөн.
Екіншіден, жоғары сынып оқушысы өз-өзіне міндеттеме беріп, сол ... ... ... ... ... ... Адам өз міндеттемесін орындау үшін оған мақсат арқылы орындалады, бірақ ол кез-келген ... ... келе ... Оған ... төзім керек. Ол тұлғаның өмірлік бағдарламасы, ұсынған бағыты.
Үшіншіден, өзін-өзі тәрбиелеуді ұйымдастырудың нәтежесін божау. Бұл жоғарыда көрсетілген міндеттеме алудың жалғасы. Адам ... ала ... оның ... күні бұрын болжайды.
Болжамдар оқуға, өмірге, махаббатқа, мамандыққа, ... т.б. ... ... ... ... ... жоғары сынып оқушыларының қиял-болжамдарына көмектесіп отырады.Балаң шақтың біраз бөлігі орта ... ... ... ... ... және ... қалыптасу процесінде айтарлықтай маңызды роль атқарады. Бұл жаста адамның тұлғалық жағынан пісіп - жетілу кезеңі ... оның ... ... ... сипаттары қалыптасады , үлкен өмір алдында алғаш рет өз ... ... ... ... ... міндеті жүзеге асырылады. Қоғамда балалық шақтан балаң шаққа өту кезеңі тек қана оның ... ... ... ғана ... емес,сонымен бірге мәдениетке ұмтылу, белгілі бір деңгейдегі білім, нормалары мен дағды жүйесін игеруі, сол арқылы жеке тұлға еңбек ... ... ... ... ... және әлеуметтік жауапкершілікті сезінеді .
Әлеуметтік және топтық жағдайы жеке тұлға ның өмірлік жасының тұлғалық жағынан қалыптасу ... ... ... алу ... мен дүниеге көзқарасы қалыптасуда зор мәнге ие болады. Өзін-өзі кемелдендіретін, дамытатын жасөспірім неғұрлым тереңірек тұлға аралық ... ... ... ... ... ... орта ... жоғары сыныбына сәйкес ... және жеке ... ... ... ... маңызды роль атқарады. Бұл жаста (15-17 жас) адамның ... ... ... ... ... аяқталады, оның өмірге көзқарасының негізгі сипаттары қалыптасады, ... өмір ... ... рет өз бетімен шешім қабылдап, болашақ кәсібін ... ... ... ... ... жас шағы ... жас ... шақ жыныстық толысудан ... ... ... ... даму ... деп ... Алайда, бірінші шегі физиологиялық, екігшісі әлеуметтік шек ... ... осы ... өзі ... ... мен көп өлшемділігін көрсетеді. ... ... бір ... яғни ... әлі ... ... ... возраст) балалық шақпен кемелденудегі ... ... яғни ... ... ... ... да оныпубертатты кезең деп те атайды. Физикалық жағынан кемелденгенмен, ... адам ... ... ... іс - ... ... ... мазмұны еңбек, материалдық және рухани құндылықтарды қалыптастырады.
Балаң жас - жас ... ... ... кезеңге өту сәті. Психологтар балаң жастың ... ... ... ... пен 18 жас ... ерте балаң жас кезеңі деп, ал 18 бен 23 жас ... кеш ... жас деп ... Онтогенезде жас кезеңі физиологиялық және ... жас ... ... ... VII конференциясында қабылданды, балаң жас ер ... 17 - 21 жас, ал қыз ... 16 - 20 жас деп ... яғни бұл ерте ... ... жатады. Ал кеш балаң шақ ер ... 22 -23 жас, ал ... 19 - 20 ... ... Жалпы жас өспірім шақпен балаң шақтың арасында ап - ... ... ... аралық шек жоқ, ол ... ... ғана ... ... көп ... бір - бірімен ... ... ... ... шақтан балаң шаққа өту сол ... бала мен ... ... ... мен ... ... ... болуына байланысты. Әлеуметтік және таптық жағдайы жеке ... ... ... ... ... ... кезеңінен басталып, бөліп алу ... ... ... қалыптастыруда зор мәңге ие болады.
Балаң жасқа байланысты көптеген ... бар. ... ... нақ ... биологиялық процестері басқаларының бәрінен ... ... ... ... ... ... организм эволюциясының белгілі бір кезеңі деп ... ... ... ... ... ... ішкі дүние мен өзін - өзін ұғынудың тән сипаттарына назар ... ... ... ... шақтағы жас өспірімді ... ... ... ... деп ... Көрсетілген теориялар балаң ... ... ... ... жеке адамның дамуы ретінде ішкі ... ... ... ... бұл даму әр ... және ... ... ... ... ... ... жасты социологиялық теориялары оны ... ... ... бір кезеңі, тәуелді балалықтан ересектің дербес те ... іс - ... көшу деп ... ... адам ... ... әлеуметтік рольдерге, оның бағалаушылық бағдарының ... ... ... аяқ ... ... проблемаларға назар аударады, яғни ... ... ... ... ... ...
Советтік ғылым жас жағдайын ... - ... ... ... ішкі ... ... ... комплексті зерттеу керек деп біледі. Бұл әжептәуір қиын, өйіткені ... ... ... мен ... ... ... ... әр кезде үйлесе бермейді. Акселерацияның, дене күшінің жедел ... ... ... ... тез және ... 2 - 3 ... ... қарағанда, орта есеппен екі жыл бұрын өседі. Жыныстық толысу екі жыл ерте ... ерте ... ... - ... дене дамуы аяқталады. Бұл жаста ... ... ... ... ... баяулайды. Қыздардың бойының ... орта ... 16 -17 ... ... ал ... 17 - 18 жас арасы. Салмағы артады, осының ... ер ... ... қалып келген есесін келтіреді. Бұлшықет күші тез ... 16 ... ер бала 12 ... екі есе асып ... Бойы ... кейін адам қалыпты ересектік бұлшықет күшіне жетеді. Әрине, көп нәрсе ... ... ... дене ... ... ... Спорттың кейбір түрлерінде балаң жастың ең көп ... ... ... ... ... ең күрделі жағы жас мөлшеріне ... ... жеке ... ... ... және ... деңгейі. Генетикалық немесе дамудың ... ... ... ... ... даму ... жас мөлшеріне, жынысына байланысты. Мәдени шарттылықтарға байланысты сипаттамалар ... ... ... оның ... жас ... қарай ілгелеушілік, шын мәнісінде басқа сипатқа ие.
Балаң жаста бала мен ... ... ... ... ... Баланың жағдайы оынң ересектерге тәуелділігімен сипатталады, ... оынң ... іс ... ... ... мен бағытын белгілейді. ... ... ролі ... ... сапалық тұрғыдан өзгеше болады. Өмірлік іс - әрекетінің ... ... ... ... ... ... мен ... диапазонының сандық ұлғаюы ғана ... ... ... ... да ... ... ... бірден бірге көбееді, осыдан
келіп дербестік пен жауапкершілік ... ... ... бұл ... ... ... ... бәрі де мамандық таңдау туралы және т. б. ... ... ... ... ... ... элементтерімен қатар оынң жағдайын ... ... ... ... ... әлі сақталады. Материалдық ... ... ... ... әлі ата- ...
қарауында. Мектепте оған ,бір жағынан ,екінің бірінде сен ересексің , үлкенсің ... ... одан ... тіл алуды талап етеді.Бұл мектептен басқа жерлерде де ... 16 ... ... жастағылар да көбінесе ересек деп санамайды.
Балаң жаста аса маңызды ... - ... ... ... пен ... ... қызметке даярлау, некелесуге өз семьясын құруға әзірлену. Өзара тәуелді бұл ... ... ... ... бір ... ... ... және оларды жүзеге асу мерзімдері жас ... іс- ... ... ... ... бұл жастағылар оқуды өнімді еңбекпен ұштастырады.
Адамның жалпы ... ... 15-16 ... қарай әдетте қалыптасып болады, сондықтан оның бала кезіндегі шапшаң өсу ... ... ол одан әрі ... ... Күрделі интелектілік операцияларды меңгеру және ... ... баюы жас ... мен ... ... ой ... неғұрлым орнықты әрі пәрменді етіп, оны бұл ... ... іс- ... ... Әсіресе арнайы қабілеттер шапшаң дамиды. Мүдделердің бағытталуының барған ... ... ... ... ... өзі ... ақыл- ой қызметінің құрылымын кіші жастардағыға қарағанда ... ... ... ... ... бар ... қарағанда ақыл-ой қабілетінің саралануы ... гөрі ер ... ... ... неғұрлым айқын көрінеді. Қабілеттер мен мүдделердің мамандануы нәтиежесінде басқа да ... ... ... неғұрлым елеулі және практикалық тұрғыдан маңызды болады. Осыны, сондай- ақ ... ... ... ... таңдауға даярлану қажеттігін ескеріп, жоғары сыныптарда оқытудың даярлығын күшейтуі ... ... ... ... ... ... ... білім беретін мектеп шеңберінде біраз ... ... ... ... ... пәндер, үйірмелік жұмыс, маманданған мектептер.
Балаң жас - жеке ... ... ... аяқталатын кезеңі. Жыныстық толысуға ... өз ... мен сырт ... үлкен өзгерістер, жағдайдың біршама тиянақсыздығы, ... іс- ... ... жеке ... өз мінез құлқын үйлестіруге тиісті адамдар тобының ... - ... бәрі ... ... балаң шақта бағдарлаушылық - бағалаушылық іс - әрекетін күрт арттырады. ... - ... ... ... ... - ... пайдалы . Ол өмірде іс әрекет нәтиежесінде қоғамдық қоршаған ортада ... ... таба білу ... 15-17 жастағы жоғары сынып оқушысына басты міндет оқу ... ... , ... ... ... оқу үшін ... ... керек.
Ал Л.И.Божович жоғары сынып ... ... жас деп ... ... ... ... дамудың жекелік мотивация дамуы: жоғары сынып оқушысының өзінің өмірдегі орны мен ішкі ... ... ... санасы және әлеуметтік санасы қалыптасқан. әдебиетінде редакция бойынша жас ... ... ... 11-12 жас ... мен 14-15 ... бағдарлайды, ал 14-15 жас пен 17 ... ерте ... жас деп ...
Жас котигориясына байланысты әлеуметтік статус сақталады. Тек жас ... ғана ... ... ... сонымен қатар аталған сатының индивидуалды дамуы, анықталған әлеуметтік ... , іс - ... ... алатын орны көрсетіледі.
Антикалық және орта ғасыр авторлары ... ... ... ... ... күш иесі немесе әскери күш , ... ... ... жас емес деді. Қоғам дамуындағы жылдамдық тэмпі отбасындағы ата - ... ... ... , ... ... ... индивидуалды процесті таңдау, және т.б. ... ... ... ... шақ ... ... пайда болады.
XIX ғасырда ... ... ішкі ... ... , ... ... , ... кезең, боранды , дауылды шабуыл деп ... ... ... ... адам өмір жолында ауысуы саны және ... сана ... деп ... ... ... ... ... қарым - қатынасының шындығы ... ... ... Сондықтан да оның негізгі өмірлік іс -әрекеті қорытады. Екіншіден ... ... ... ... психологтарға жастың лайықты, нақты тарихын қарау керек.Балаң жастың өзіндік ... ... ... сана - ... психологиялық құрылым, ол е ерекше, компоненттер ретінде өзіне біріншіден, ... ... ... ... белсенді іс - әрекетшіл негіз ретінде өз ... ... ... ... ... мен ... ұғынуды, төртіншіден, өзін - өзі әлеуметтік - адамгершілік бағдарлардың белгілі бір ... ... ... бәрі бір - ... ... және ... тұрғыдан байланысты. Бірақ олар бір мезгілде ... Бұл ... өзін ... барынша ұмтылумен өзінің мен өз қасиеттеріне зор ынта ... Атап ... ол ... ... мен дене ... ... ... қабылдай бастайды. Өзінің өзгергіш тұлғасын зер сала зерттейтін балаң жастағы ... мен ... ... ... ... Олар үшін әсіресе құрдастары алдындағы ... ... ... ... ... ... маңызды. Кішкентай балалардың ... ... мен өзін - өзі ... ... ата - ... және ... да ... үлкендерден алған бағаны қайталайды. ... бала ... ... ... оның ... - ... бағалардан гөрі өзін -өзі бағалауға соғұрлым бағдар ала түседі.
Алайда, өз ... ... ... ерлік немесе принципшілдік ... ... ... - ... ... ... өзінде - ақ эмоциялық бағалау мен әлеуметтік ... ... ... (өз ... немесе сұлулығын басқа біреумен ... ... ғана ... ... жас жеткіншек секілді өзінің қандай екенін, қаншалық құнды, ... ... ... ... ... Өзін - өзі бағалаудың екі тәсілі бар. Біреуі өз ... ... ... нәтижесімен өлшемдестіру. Ересектердің көзқарастарымен қарағанда қисынсыз көптеген қылықтар - ... ... ... - ... ... ... танығысы келуден гөрі өзінің ... ... т.б. ... ... ... болады.
Өзін - өзі бағалаудың екінші жолы - ... ... өзі ... ... ... ... ... өзі туралы
пікіріне өте сезімтал қарайтын жеткіншектің өзі ... ... ғана ... ... ... өзі ... болатынына көзі жетеді. Сыныптастары ... деп ... ... ... ... жолдастық деп атайды. Осыдан келіп даңдау, өздігінен ойланып көру қажет ... ... ... ... ... өспірім өзін - өзі бақылау, байқау ... ... ... дейді.
Балаң жастың алғашқы жасы 15 ... мән ... бір ... ... айту мүмкін емес, себебі бұл кезде ... ... ... тез ... келе ... Бұл 15 ... жаңа ... яғни отбасындағы да, мектептегі де қарым -қатынастарында қиыншылық туғызатын ... ... ... ... ... өзін сырттай бақылап отырғандардан бостандықта ... ... ... өзін -өзі алып жүое ... өзін - өзі ... ... ... Осының барлығы жас өспірімнің жандүниесінің тез ... ... ... болады.
Ал 16 жасқа келгенде мінездегі тепе - теңдік тағы да ... ... ... ... ... алмасады. Өзіне - өзі ие бола алу ... де ... ... де қалыпқа түскені,
көпшілдігі , болашаққа деген зор ... ... ерте ... шақ ... ұғым ... да ... кезең( жыныстық
жағынан жетілу болып табылатыН физиологиялық процесс ... ... ... ... Физиологиялық бұл процесс рартты түрде 3 ... ... ... ... ... ... кезеңі.
2. Өзіндік пубертатты кезең, бұл ... ... ... ... ... ... асады.
3. Пубертаттық кезеңнен кейінгі ... бұл ... адам ... ... ... ... деңгейіне жетеді.
Жоғары сынып оқушылары ... ... ... және ...
түрде жауап іздейді және берілген жауаптың жеткіліктілігіне әрі негізділігіне өз ... ... ... ... ... қызметі әлдеқайда белсенді және еркін. Олар ... сын ... ... ... ... туралыжастардың түсінігі жас өспірімдерге қарағанда басҚаша: егер агтыншы сыеыпта ... ... ... ... ... тоғызыншы сыныпта өзінше ойлауды талап ететін пәндер қызықтырады. Олар бір ... ... ... жеке ... ... ... ... қағидалар мен заңдылықтарды іздеуге құштар.
Балалықпен ... көп ... бір ... ... ... ретінде, өз бұлыңғырлығы, ... өеін ... ... көру және тағы ... ... уайымдалады.
Алайда, бұл сәттерді асыра бағалауға ... ... ... ... ... бәрі де ... бола бермейтінің, кезіккеннің өзінде міндетті түрде ... қиын ... ... ... бұлар ойдағыдай жеңуге болатынын өсу қиыншылықтары. ... ... ... шақ - ... шақ. ... жастағы өспірім өмірлік жоспары көбіне қиялдағы сипатта болатыны ... бұл өзі - өзін ... да ... қиялдағы сипатта болады. ... өзін - өзі ... ... өзі ... ... ... ... және нысаналы түрде өзін - өзі ... алғы ... ... ... рефлевцияның тереңдігі мен ... ... ... ... тегі мен ... білім деңгейі), және типологиялық (интроверсияның, экстроверсияның дәрежесі) және ... ... ... алу ... ... ... - қатынас, оқыған кітаптардың сипаты) факторларға байланысты, бұлардың ара ... әлі де жете ... Бұл ... біреулері оңашалықты ұнатса, енді екіншілері, керісінше, одан ... ... аз ғана ... ... жалғыз қала алмайды. Рефлексивтілігінің жетіспеушілігінен ... ... ... өз ... ... үшін ... - ... болғысы келмей ме деген ... ... ... ... көне - көп балаң жас өспірімдік шақта қалыптасқан ерекше маңызды ... - өзін - өзін ... яғни ... өзін - өзін ... өзін жеке адам ... ... не қабылдамаудың дәрежесі. өзін - өзі ... ... ... не сын ... қарамаудың синонимы емес. Мұның мәнісі адам өзін өзгелерден ... не ... деп ... Өзін жақсы көреді деген сөз. Керісінше, өзін - өзі силаудың төмендегі ... ... ... өзін жек ... өз ... ... көрсетеді. Өзін - өзі силаудың қалыптасуына кішкене кеөеңнен бастап - ақ ... ... - ата - ... ... құрдастарының арасындағы
жағдайы т.б. әсер етеді. Өзін ... ... ... жас өспірім жалғыз өзі шешпейді, әке - ... ... - ... ... ... ... жағдайында бірігіп шешеді. ... ... және әке - ... өзара қарым - қатынас. Балаң жастағы ... өзі - ақ ... ояна ... есею ... ... ... ... жасағанға ауырсынѫп, әке - шешесімен ... ... ... ... ... құруға тырысады. Бұл тенденция әрі қарай ... ... келе ... ... өз ... ... ӂежеу болатын тәрбиелеудің авторитарлық жүйесі іс жүзінде дау - ... ... ал ... ... ... ...
Қазіргі психология есейген балалардың міне - ... ... (жас ... жеке ... қатысты мәселелерді өзі дербес ... ... және ... ... ... (әке - ... дегенімен емес, олардан тәуелсіз өзі қалаған ден қояр жайлары болу ... және оны ... ... және ... ... (өз көзқарастары болу правосы мен қажеттігі және осындай көзқарастарының шын ... ... ... деп ... ... автономиясы туралы мәселені нақты тұрғыдан қояды. ... ... ... ... ... ... бір ... бос уақытында мінез - құлық автономиясына жеткісі келеді. Мәселен: ... ... ... көбі бос ... ... де,
үйден де басқа жерде өткізгенді ұнатады. Бұл ... ... ... ... гөрі ... ... болуды артық көреді. Эмоциялық автономияның үлкен қиыншылықтары бар. Бұл жастағы жас ... әке - ... ... ... ... ... жете бағаламайтындай, олардың толғаныстарын байыптап
қарамайтындай болып көрінеді. - ... ... ... жастағы жігіттер мен қыздардың бірсыпырасы әке - шеше ... көрі ... ... - ... деп жауап береді. Егер тәртіп ... ... жасы ... қиын ... ... ... ... эмоциялық проблемалар туғызып, балалардың ата - ... ... ... ... ... жиі ... Бұл жылдары ата - анамен өзара қарым - ... ... ... және ... ... ... бұл жастар ананың балаға әкеден гөрі ... ... ... ... ... өзін - өзі ... жасайтын шақ қана ... ... ... шақ. ... ... ... үшін ... маңыздысы құрбы - құрдастарының мұны қабылдауы, топқа өзін ... ... онда ... бір ... мен қызметке жету. Коллективтегі статустың ... ... ... ... ... ... онша ... жас өспірімдердің жеке ... ... ... ... гөрі ... жиі кездеседі. Социометриялық ... ... ... ... бір ... ... көрсетеді: бір жағынан, неғұрлым танылғандар, ал, екінші ... ... ... аз ... ... Мұүның өзі жарыс жағдайын туғызып, ... ... ... ... ... біршама жақсы балаларда да проблемалар ... ... ... ... - ... ауқымының ұлғайып, өмірлік іс - ... ... ... оның өзі ... ... ... соны ... етіп ұстайтын, өзінің құндылық бағдарлары мен өзін - өзі ... ... ... мен коллективтерді (референттік топтар) саны көбееді. ... ... ... ... ... ... ұйымдар), екіншіден, бұлар да ұйымдасқан, бірақ мектептен тыс коллективтер ... ... ... ... жеке ... - ... ... қалыптасатын
ресми емес стихиялы ... мен ... ... ... ... бүкіл өмірін қамтымайды, сондықтан оны жастардың әр ... ... - ... ... және ... ағарту ұйымдарының қызметі
толықтырады.
Достық. Коллективтік ... ... ... ... ... ... ... өспірімде жеке интимдік достықты ... күрт ... ... ... бұл ... ұғым мен оның ... ... дәрежесі әр түрлі адамдарда бірдей емес . Қыз балаларда олардың ... ерте ... ... Егер ... біршамалас ер балалармен қыз ... ... ... ... , қыз балалар ер балаларға қарағанда достыққа неғұрлым жоғары талаптар қоятыны ... ... жұп ... ғана ... да, ... дос ... ғана ... деп санайды. Екіншілерінде екі, үш және одан да көп дос ... ... ... ғалымдары қазіргі жігіттер мен ... ... ... мәліметтерді өткен заманғы Герцен мен Огаревтің достығы ... ... ... ... ... ... ... қазіргі жастарда терең достық қатынастарды неғұрлым ... ... ... ... деп ... ... ... негіз жоқ сияқты. Біріншіден , жеке адамдар арасында қарым- қатынастар ешқашан ... ... ... Екіншіден , адамдардың сезімдері тайыздап барады деп ... да ... көне ... (Аристотельдің өзі деп ... ... және одан да гөрі бұл ... ... құндылығының жоғарылығын көрсетеді . Үшіншіден , жас өспірімдердің топ өмірі мен ... әр ... ... ... ... осы ... де бірінің орнына бірі жүре алмайды.
15 - 16 жас ... ... ... ... мен қыздар достықты адамдардың қарым - қатынасының ең ... деп ... Бұл ... ... көтеріңкі эмоциялылығы оның ішінара қиялдағы достыққа айналады. Оның дос туралы ... ... ... гөрі ... ... жақын.
Әркім өз досын ... alter ego өзің өз ... ... бейнелейді. Біреулер достан көбінесе өз қуатталуын ... ол үшін досы ... ... ... айна ... Екіншісі керісінше, досымен өзі бір кісідей ... оның ... өмір сүре ... ... ... ... ... психологиялық қорғаныш т.б. іздейді. ... ... да, ... ... қарым - қатынастың сипаты да осы ұғынылмаған психологиялық ... ... ... ... ... мен ... ... айырмашылық зерттеулер қыздар мен әйелдер жалпы алғанда ... ... ... ... келе ... ... ...
Махаббат және қыздар мен ... ... ... - ... ... ... бір - ... ұялып, қысылып жүретін ер балалар мен қыз балалардың ... ... - ... ... ... едәуір белсенді бола түседі. Жолдас ... - ... аясы ... бір ... ... ... ... топтар көбееді. Әсіресе, қыздарда аралас достыққа ... ... 5 - 7 ... ... жиі ... аңқау балалық ғашықтықпен қатар, 15 - 16 ... ... ... ... ден қою, ... ... сезімге қажеттілік туады.
Эксперименттік зерттеулер 15 - 18 ... ... жас ... ... мен ... бір - ... қарым - қатынаста психологиялық қиыншылықтар, ... пен ... ... ... ... және ... ... сенімдірек сезінетін қыздарға қарағанда жігіттер де бұл ... ... көп ... ... тұрғыдан неғұрлым ерте толысу, әрине, ... ... саны ... және ... ... ... артуын білдіреді, мұның өзі мұғалімнің педагогикалық ... ... ... ... ... ... - гентикалық жыныстық білім берумен қатар жан - жақты адамгершілік ... беру ... А.С. ... ... адамның махаббаты қарапайым зоолгиялық жыныстық құмарлықтың қойнауынан өсіп ... ... емес деп ...
Осы балаң шақтағы өспірімнің ... ... және ... ... тоқталып кетсек. Осы жастағы қыздар
мен ... 30 - 40 ... ... ... ... ... мәдени деңгейінің, интеллектілік мүдделерінің кеңдігі мен жан - ... ... ... ... ... ... ... кино, көпшілікке арналған ғылыми басылымдардың арқасында ... ... ... ... мен ... ең жаңа жетістіктерін біліп отырады. Жүргізілген психологиялық зерттеу оқу ... ... ... ... оқушыларының ғылым, техника, мәдениет пен спорттың ең жаңа ... ... ... ... кем ... ал ... ... асып түсетінін көрсетеді. ... ... ... ... елдің саяси өміріне, халықаралық қатынастарға, сыртқа, өнерге өте зор ынта ... ... ... ... кітап оқу, кино фильмдер, телевизия хабарларын көру, спортпен шұғылдану, музыка ... және т.б. ... ... ... - ... ... ... артатын кезеңі. Жоғары сынып оқушыларының оқу ... көп ... да, олар оған ... қоғамдық пайдалы еңбекке ұмтылады, оны ... ... ... ... ... ... деп біледі.
2
Жоғары сынып оқушысының өзін-өзі бағалауын диогностикалау.
2.1
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері.
Біздің зерттеуіміздің өзекті ... ... ... ... оқушыларының өзін бағалауын тәжірбелік зерттелуі.
Мақсаты: Жоғары сынып оқушыларының өзін-өзі бағалауын зерттеу.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... өзін-өзі бағалауын тәжірбе жүзінде зерттеу.
2) Өзін бағалауды анықтайтын әдістемелерді іріктеу.
3) Зерттеуді жүргізу.
4) Алынған нәтижені өңдеу.
5)Қорытынды.
Тәжірбені ұйымдастырылу шарты:
Маңғыстау ... ... ... №17 орта ... және № 11 ... ... оқушыларының өзін-өзі бағалауына байланысты әдістеме жүргіздік.
1) №17 орта мектеп 9-шы сыныптан 23 оқушы.
2) № 11 гимназия мектебінің 9-шы ... 24 ... ... ... ... жасы 15-16 ... ... мектеп оқушысының өзін-өзі бағалауын зерттеуде Ч.Д.Спилбергер мен Ю.Л.Ханинның диогностикалық әдісі қолданылды.(Жоғары ... ... ... ... ... арналған). Сонымен қатар жоғары сынып оқушыларына сауалнама жүргізілді.
диогностикалық әдіс ... ... ... Жаңаөзен қаласы №11 мектеп гиназиясының орта 9а,б-сынып оқушылары қатысты.
9-шы ... ... ... ... ... ... ... С.
15
ер бала
9-сынып
2
Суюндуков Р.
15
ер бала
9-сынып
3
Дүсіпова А
15
қыз бала
9-сынып
4
Төлепбергенов Х.
15
ер бала
9-сынып
5
Альдешова А.
16
қыз бала ... ... бала ... ... бала
9-сынып
8
Кемалова Ф.
16
қыз бала
9-сынып
9
Жумагалиева С.
15
қыз бала
9-сынып
10
Бағдәулет Б.
16
ер бала
9-сынып
11
Жоламанов Р.
16
ер бала
9-сынып
12
Қыдырбай М.
15
ер бала
9-сынып
13
Ахметкерей Н.
15
ер бала
9-сынып
14
Байбекова ... ... ... бала
9-сынып
16
Жеткербай М.
15
ер бала
9-сынып
17
Қасымхан Р.
15
ер бала
9-сынып
18
Раева Ф.
15
қыз бала
9-сынып
19
Ізбасар И.
15
қр ... ... ... бала
9-сынып
21
Серікова А.
15
қыз бала
9-сынып
22
Смагулова А.
15
қыз бала
9-сынып
23
Наурызалы Б.
16
ер бала
9-сынып
24
Сарсенбаева А.
15
қыз бала
9-сынып
Зерттеу ... ... бір ... ... ... ... қаласы № 17 мектептің 9а - сынып оқушылары алынды ,солардың аты-жөнімен ... ... ... ... бала
9-сынып
2
Али Қ.
15
ер бала
9-сынып
3
Құрманғали Ф.
16
ер бала
9-сынып
4
Болмағанбетов Е.
16
ер бала
9-сынып
5
Досжан Н.
15
ер бала
9-сынып
6
Иманова А.
15
қыз бала
9-сынып
7
Абаев Д.
15
ер бала
9-сынып
8
Тастаева А.
16
қыз ... ... ... ... бала
9-сынып
11
Төлеуова А.
15
қыз бала
9-сынып
12
Бекболсынов Б.
15
ер бала
9-сынып
13
Пірмағанбетов А
15
ер бала
9-сынып
14
Мұратов К.
16
ер ... ... ... Д.
16
ер бала
9-сынып
17
Төлепбай А.
15
ер бала
9-сынып
18
Мәлік Д.
15
ер бала
9-сынып
19
Төреш А.
15
ер бала
9-сынып
20
Мейрамбеков С.
16
ер бала
9-сынып
21
Айтанатова Ә.
16
қыз ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі бағалауынзерттеуде Ч.Д.Спилбергер мен Ю.Л.Ханинның диогностикалық ... ... ... ... текст нақты мерзімдегі адамның мазасыздану деңгейіндегі өзін-өзі бағалауының сенімді әрі ақпаратты тәсілі болып табылады. Жеке тұлғалық өзін-өзі бағалауы мазасыздануда ... ... ... ... өз-өзін қабылдаумен мінезделеді.Реактивті мазасыздану қиналумен, уаымдаушылықпен, жүйкенің тозуымен түсіндіріледі. Өте жоғары реактивті мазасыздану ... ... ... соғады, кейде жұқа координацияның бұзылысына әкеліп соғуы мүмкін. Өте жоғары өзін-өзі бағалаудағы жеке тұлғаның мазасыздануы невротикалық конфликтіні эмоционалды және ... ... ... ... ... жарылысына әкеліп соқтырады. Бірақ мазасыздану алғашында жағымсыз түрде ... ... анық ... тұлғаның табиғи және міндеті ерекше белсенділік. Сондықтан оптималды индивидуалды деңгей ... ... ... бағалау шкаласы екі бөлімнен тұрады:
1) Реактивті өзін-өзі бағалау.Бұл ... 1-ші ... 20-шы ... ... ... (N 1-20 )
2) Жеке тұлғалық мазасыздану.Бұл бөлім 21-ші сұрақ пен 40-шы сұрақ аралығын ... ... ... ... ... ... сөйлемдердің әрқайсысын мұқият оқып, өзіңе сәйкес келетін санның астын сызасыз.Яғни, сіз осы нақты жағдайда өзіңізді қалай сезінесіз. ... ұзақ ... оның ... немесе бұрыс жауаптарына қарамастан белгілеңіз.
Ч.Д.Спилбергер мен Ю.А.Ханин бойынша №11 мектеп гимназиясының 9-сынып оқушыларына диогностиканы ... ... атты ... ...
Диогностиканың нәтижесін тексеру үшін сауалнама жүргіздім.
сауалнаманың ... ... ... ... ... жиі- 4 ... 3 балл.
Кейде- 2 балл.
Анда-санда-1 балл.
Ешкашан- 0 балл.
1) Мен жиі қобалжимын.
2) Мені достарым көңілді қылдырғанын қалаймын.
3) Мен ақымақ ... ... Мен ... ... ... ... ... менікінен жақсы.
6) Өкінішті, мені көп адам түсінбейді.
7) Мен өзімді адамдармен сөйлесе алмайтын сияқты ...
8) ... ... көп ... ... Мен ... ... сезінемін.
10) Меніңше маған жағымсыз бірдеңе болатын сияқты.
11) Маған адамдардың қатынасы маңызды.
12) Адамдар менің артымнан әңгіме ... ... Мен ... қауіпсіз сезінбеймін.
14) Мен өз ойларымды ешкіммен бөлісе алмаймын.
15) Адамдар менің жетістігіме аса қызығушылықпен қарамайды.
30 ... сен ... ... балл- өзін дұрыс бағалайды.(адекватты)
10 және одан төмен болса- өзін жоғары бағалайды.
сауалнамасын №17 мектеп (Ч.Д.Спилбергер,Ю.А.Ханин бойынша) диогностикасынан ... ... ... ... ... ... ... деңгейі.
1
Кенжебаева Ж.
өзін дұрыс бағалайды.
2
Құрманғали Ф.
өзін дұрыс бағалайды
3
Балмағанбетов Е.
өзін дұрыс бағалайды
4
Досжан Н.
өзін ... ... ... ... Д.
өзін дұрыс бағалайды
7
Тастаева А
өзін дұрыс бағалайды
8
Өмірхан А.
өзін дұрыс бағалайды
9
Хакимова А.
өзін дұрыс бағалайды
10
Төлеуова А.
өзін дұрыс бағалайды
11
Бекболсынов Б.
өзін дұрыс бағалайды
12
Пірмағанбет ... ... ... ... ... ... ... Т.
өзін бағаламайды.
15
Арманұлы Д.
өзін дұрыс бағалайды.
16
Төлепбай А
өзін дұрыс бағалайды.
17
Мәлік Д.
өзін дұрыс бағалайды.
18
Төреш А.
өзін дұрыс бағаплайды.
19
Мейрамбеков С.
өзін дұрыс бағалайды.
20
Айтанатова ... ... ... ... ... ... А.
өзін дұрыс бағалайды.
23
Әли Қ.
өзін дұрыс бағалайды.
Жоғарыда келтіргендей №11 мектеп гимназия оқушылары, (Ч.Д.Спилбергер, Ю.А.Ханин боынша ) ... ... ... ... сауалнама қорытындысы
р/с
Оқушының аты-жөні.
өзін бағалау деңгейі.
1
Тағыбергенов С.
өзін дұрыс ... ... ... ...
3
Дүсіпова А.
өзін дұрыс бағалайды.
4
Төлепбергенов Х.
өзін дұрыс бағалайды.
5
Альдешова А.
өзін дұрыс бағалайды.
6
Сейлова С.
өзін дұрыс бағалайды. ... ... ... ... Ф.
өзін дұрыс бағалайды.
9
Жумагалиева С.
өзін бағаламайды.
10
Бағдәулет Б.
өзін дұрыс бағалайды.
11
Жоаманов Р.
өзін дұрыс бағалайды.
12
Қыдырбай М.
өзін дұрыс бағалайды. ... ... ... ... ... ...
15
Досмағанбетов А.
өзін дұрыс бағалайды.
16
Жеткербай М.
өзін дұрыс бағалайды.
17
Қасымханова Р.
өзін дұрыс бағалайды.
18
Раева Ф.
өзін дұрыс бағалайды.
19
Ізбасар И.
өзін ... ... ... ... ... А.
өзін дұрыс бағалайды.
22
Смагулова С.
өзін дұрыс бағалайды.
23
Наурызалы Б.
өзін ... ... ... дұрыс бағалайды.
Сонымен (Ч.Д. Спилбергер, Ю.А.Ханин) диогностиканың нәтижесін тексеру үшін №17 орта ... және № 11 ... ... ... жүргіздім. Жүргізілген сауалнама диогностика нәтижесін дәлелдеді. Сонымен 9-сынып оқушыларын салыстыра қарағанда, № 17 мектеп 9 - ... ... ... №11 ... ... өзін-өзі бағалау деңгейі жоғары көрсеткішті көрсетті.
р/с
Жоқ олай
емес
солай
дұрыс
өте ... ... ... ... қ ... ... жүрмін
1
2
3
4
4
Өкініп жүрмін
1
2
3
4
5
Өзімді еркін, бос ұстаймын
1
2
3
4
6
Мен мазасызбын
1
2
3
4
7
Мен жол болмағаннан, с сәтсіздіктерден қорқамын.
1
2
3
4
8
Мен өзімді ... ... деп ... ... ... ... ішкі рахаттану сезімін бақылаймын.
1
2
3
4
11
Мен өзіме сенімдімін.
1
2
3
4
12
Мен ашуланамын.
1
2
3
4
13
Мен өз орнымды таппаймын.
1
2
3
4
14
Мен өзімді кінәлі сезінемін.
1
2
3
4
15
Өзімді қиналғандай сезінемін
1
2
3 ... ... ... ... қалыпты жағдайда емеспін
1
2
3
4
19
Маған бұл өмір қуанышты
1
2
3
4
20
Маған жағымды.
1
2
3
4
Нұсқауы: Берілген сөйлемдердің әрқайсысын мұқият оқып, өзіңе сәйкес келетін
санды сызасыз, яғни сіз ... ... ... ... ... ұзақ ... оның ... не бұрыс жауаптарына қарамастан белгілеңіз.
р/с
ешқашанда
Кей кезде
Күнде
әрқашанда.
21
Мен рахаттанамын.
1
2
3
4
22
Мен өте тез ... тез ... ... ... ... ... ... қалаймын.
1
2
3
4
25
Мен тез шешім қабылдағандықтан жиі ұтыламын.
1
2
3
4
26
Күнделікті өмірде мен өзімді ... ... ... ... ... мені жиі қобалжытады.
1
2
3
4
29
Мен болмашы нәрсеге бола уайымдай беремін.
1
2
3
4
30
Мен ... ... ... жүрегіме жақын қабылдаймын.
1
2
3
4
32
Маған өзіме деген сенімділік жетіспейді.
1
2
3
4
33
Күнделікті өмірде өзімді қауіпсіз ... ... ... мен ... ... ... болып тұрады.
1
2
3
4
36
Мен өмірге ризамын.
1
2
3
4
37
Барлық болмашылар мені уайымдатады.
1
2
3
4
38
Мен өзімнің көңіл қалуыма өте ... ... ... ... адаммын.
1
2
3
4
40
Мен өзімнің жұмыстарыммен қамқорлығымды ойласам болды менде уайым пайда болады.
1
2
3
4
2.3
Эксперименталды - психологиялық зерттеу нәтижелері.
... мен ... ... жеке балаға немесе топқа да жүргізуге болады. Біз бұл жүмысымызды топқа жүргіздік. Осы диогностикалық әдістемесін жоғарыда көрсетілген №17 орта ... пен №11 ... ... жүргізілді.
Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласының №11 мектеп гимназиясының 9-сынып оқушыларының диогностикасы.
Р/с
Оқушылардың аты-жөні
Реактивті өзін-өзі бағалау ... ... ...
Х2
У2
ХУ
1
Тағыбергенов С.
қалыпты.
5 жоғары.
16
25
20
2
Суюндуков Р.
2 төмен.
5 жоғары.
4
25
10
3
Дүсіпова А
3 ... ... ... ... А.
3 қалыпты
3 қалыпты.
9
9
9
6
Сейлова С.
3 қалыпты
3 қалыпты
9
9
9 ... ... ... қалыпты.
9
16
12
8
Кемалова Ф.
3 қалыпты.
4 қалыпты.
9
16
12
9
Жумагалиева С.
4 қалыпты.
4 қалыпты.
16
16
16
10
Бағдәулет Б.
5 жоғары.
4 қалыпты.
20
16
20
11
Жоламанов Р.
4 қалыпты.
4 қалыпты.
16
16
16
12
Қыдырбай М.
5 жоғары.
4 ... ... Н
3 ... ... ... төмен.
5 жоғары.
4
25
10
15
Досмағанбетов
А.
3 қалыпты.
4 қалыпты.
9
16
12
16
Жеткербай М.
4 қалыпты.
3 қалыпты.
16
9
12
17
Қасымхан ... ... ... ... жоғары.
5 жоғары.
25
25
25
19
Ізбасар И.
3 қалыпты.
4 қалыпты.
9
16
12
20
Турганова А.
3 қалыпты.
4 қалыпты.
9
16
12
21
Серікова Л.
5 жоғары.
3 қалыпты.
25
9
15
22
Смагулова А.
4 қалыпты.
4 қалыпты.
16
16
16
23
Наурызалы Б.
4 қалыпты.
3 қалыпты.
16
9
12
24
Сарсенбаева А.
4 ... ... ... критериі бойынша диогностикасы.
( ∑ 83*83) = 6889
( ∑ 98*98) = 9604
∑ (х - х 2 ) = 326 - 6889 / 24 = ... = ... ( у - у 2 ) = 418 - 9604 / 24 = 418 - 400.16 = ... (х - х )2 (у - у)2 = 346 - 83*98 / 24 = 346 - 8134 /24 = 346 - 338.91 = ... = 7.09 / √ 38.96 * 17.84 = 7.09 / √ 695.04 = 7.09 / 26.36 = ... мектеп 9-сынып оқушыларының диогностика қорытындысы.
р/с
Оқушылардың аты- жөні
Реактивті өзін-өзі бағалау.
Х
Жеке тұлғалық мазасыздық.
У
Х2
У2
ХУ
1
Кенжебаева Ж.
1
3
1
9
3
2
Әли Қ.
4
4
16
16
16
3
Құрманғали Ф.
3
5
9
25
15
4
Балмағанбетов ... ... ... ... ... А.
4
4
16
16
16
9
Өмірхан А.
4
6
16
36
24
10
Хакимова А.
3
4
9
16
12
11
Төлеуова А.
6
4
36
16
24
12
Бекболсынов Б.
3
5
9
25
15
13
Пірмағанбет Р.
3
4
9
16
12
14
Мұратов К.
4
5
16
25
20
15
Тауышев Т.
5
4
25
16
20
16
Арманұлы Д.
5
3
25
9
15
17
Төлепбай А.
4
4
16
16
16
18
Мәлік Д.
3
5
9
25
15
19
Төреш А.
4
6
16
36
24
20
Мейрамбекова С.
4
4
16
9
16
21
Айтанатова Ә.
5
3
25
16
15
22
Әмірова Қ.
6
4
36
16
24
23
Мырзабаева К.
4
4
16
16
16
n =23
94
100
414
452
385
( ∑ 94 * 94 ) = ... ∑ 100 * 100 ) = ... (х - х )[2] = 414 - 8836 / 23 = 414 - 384.17 = ... ( у - у )[2] = 452 - 100 / 23 = 452 - 4.34 = ... ( х - х ) ( у - у ) = 385 - 94 * 100 / 23 = 385 - 9400 / 23 = 385 - 408.69 = - ... = - 23.69 / √ 29.83 * 447.66 = - 23.69 / √ 13353.69 = -23.69 / 115.55 = - ... < 0.26 ... ... №11 ... ... ... ... ... бөлімінде Ч.Д.Спилбергер, Ю.А.Ханиннің әдістемесі мен сауалнамасы №17 мектептің 9- сынып ... мен №11 ... ... 9-сынып оқушыларының өзін-өзі бағалауларын салыстырып қарастырдық.
Жалпы қорытындылай келе №17 орта ... ... ... №11 ... ... ... ... өзін-өзі бағалау деңгейі жоғары яғни басым болғанын дәлелденді.
Қорытынды
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... даму ұстанымы әр түрлі индивидуалды типологиялық ерекшеліктерге байланысты түрлі ерекшеліктерді байқадық. Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өзін бағалау автономия мен өз бетінше өмір сүруге бағытталады.Жеткіншек жаста өзін-өзі ... ... ... ... ... өзін бағалауы-бұл өзін-өзі сыйлау деңгейінде көрінеді, өзін қабылдау немесе қабылдамау мақсатынта көрініс табады.Өзін-өзі бағалау мынадай параметрлермен мінезделеді: деңгеймен(жоғары, орташа, ... ... және ... ... ... адамдарда балаң жастағы дағдарыс пен күрделі ... ... ... ... - ... түрлі эмоцияларға толы болады. Ал екінші бұл ... бір ... ... ... Олар ... ... өтуі жеңіл ,бірақ пассивті, ... ... ... Үшіншілерінде балаң шақта мінез құлықтары тез қалыптасады, өзінде ... ... ... ... және ерте ... - ақ ... ... құра бастайды, бұндай процестер көбіне қыз балаларда ... ... ... яғни қыз ... ер ... ... ... салада табысты болады.
Қазіргі жоғары ... дене ... ... дамуы жағынан бұдан он жыл бұрынғы қатар құрдастарынан айтарлықтай жоғары, бұл ... ... көп ... ересектер санатымызда деп есептейді. Адамның әр бір жас ... ... ... ... ... ... сондай - ақ әрбір жас кезеңі адамның өмірде өз ... ... орын ... ... ... жас ... өзіндік мәні, сипаттамаларын зерттеу, білу ... ... ... ... ғана ... баланы белгілі бір мақсатқа бағыттаумен байланысты. Жоғары ... ... ... ... жұмысы жетекші педагогикалық идеяға негізделген жеке тұлғаның өзіне тән ... сай, оның ... ... іске ... жүзеге асыру үшін ... ... өз ... ... мәнділік жағын анықтау үшін ... ... ... ... психологиялық процесс өзіндік ақыл - ойдың және өзіндік ... ... ... ... Балаң жас кезінде танымдық кәсіби ... ... ... ... ... жоспарын құруға қоғамдық өмірге араласуға белсенділігі ... ... жас ... ... қасиеттің, тұрақты көзқарастың, азаматтық ... - ... ... қиын ... ...
Сонымен жоғарыда айтылғандай балаң жас ... ... ... ... ... жас ... психологиялық ерекшеліктерінің барлық аспектісі ғылыми зерттеу ... ... ... ашып, сипаттау мүмкін емес, сондықтан ... ... осы ... ... ... ... ... осы дипломдық жұмыста Жоғары сынып оқушыларының өз-өзін бағалауы әсіресе осы жас өспірімдік шақта күрделі ... ... ... ... ... Диплом жұмысында №17 мектеп оқушылары мен №11 мектеп гимназиясының оқушыларын зерттеу обектісіне алып, олардың өзін-өзі бағалау деңгейін ... ... ... ... ... ... ... бағалауына әлеуметтік қоршаған ортасы, ата-анасы, достары, құрдастары, мектептегі мұғалімдер және тағыда басқа әлеуметтік ... ... ... ... ... аңғардық.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Г.С.Абрамова .(Академическая Проект 2001г) ... ... Г.М. ... ... М: ... МГУ, ... М.: 1974 ... гвардия 121-135с.
* Гурова Р.Г. М.: 1977г.360с.
* Голод С.И. Л.1972г.164-171с.
* И.В.Дубровина М.1991г.246-254с.
* Қ. Жарықбаев ... ... ... ... М.1982г. 342с.
* И.С.Кон М.1967г. 272с.
* Е.А.Климов Л. 1974г.613-620с.
* И.С.Кон М.1979г.73-81,228-234с.
* Қоянбаев А.2004ж.486-497б.
* И.С.Лейтес ... ... А.Н. ... ... психики 4-из.М 1981г.520с.
* М.В.Максимова, В.Г. Эристави М.1979г.400-415
* В.С.Мухина ... ... 2 том ... ... Общая психология 2том М 2000г.321-330с.
* Л.Ф.Обухова М.2006г.510-524с.
* А.В.Петровский Алматы 1987
* Практикум по экстримальной и пракладной психологии / под ... ... ... М: ... ... в ... А.2006 журнал
* Педагогика және психология. Под ред.У.Б.Жексенбаева,А.К.Сатов. Алматы ... Под. ... ... ... ... ... ... М. 1976г. 445- ... ... С.Л. ... ... ... М: ... Рубенштейн С.Л. Принципы и пути развития психологии.М.Учпедгиз, 1946г.704с.
* Ротанова Т.А. Общая психология. Изд-во ,1998г.61-70с.
* Рогов Е.И. Настольная книга ... ... в ... Владос, 1995г.529с.
* Рабочая книга школьного психолога.под ред. Дубровиной И.В. Просвещения,1991г.238с.
* Справочник по психологии и ... ... ... ... Под ... ... Л.Д. Основы психологии научное издание,-Ростов-на-Доу, Феникс,2001г.672с.
* Сөздік А.2000ж.17-18б.
* Сөзік
* ... ... ... ... ... ... ... В.Э.Воспитание способностей и формирование личности,М.1986г.4-32,41-55с.
Қосымшалар.
шкаласы.
р/с
Жоқ олай
емес
солай
дұрыс
өте дұрыс
1
Мен ... ... ... ... қиналып жүрмін
1
2
3
4
4
Өкініп жүрмін
1
2
3
4
5
Өзімді еркін, бос ұстаймын
1
2
3
4
6
Мен мазасызбын
1
2
3
4
7
Мен жол болмағаннан, сәтсіздіктерден қорқамын.
1
2 ... ... ... ... деп ... ...
4
10
Мен өзімнің ішкі рахаттану сезімін бақылаймын.
1
2
3
4
11
Мен өзіме сенімдімін.
1
2
3
4
12
Мен ашуланамын.
1
2
3
4
13
Мен өз орнымды таппаймын.
1
2
3
4
14
Мен өзімді кінәлі сезінемін.
1
2
3
4
15
Өзімді ... ... ... ... ... ... қалыпты жағдайда емеспін
1
2
3
4
19
Маған бұл өмір қуанышты
1
2
3
4
20
Маған жағымды.
1
2
3
4
р/с
ешқашанда
Кей кезде
Күнде
әрқашанда.
21
Мен рахаттанамын.
1
2
3
4
22
Мен өте тез ... тез ... ... ... ... ... болуды қалаймын.
1
2
3
4
25
Мен тез шешім қабылдағандықтан жиі ұтыламын.
1
2
3
4
26
Күнделікті өмірде мен өзімді сергек сезінемін.
1
2
3
4
27
Мен сабырлымын, салқынқандымын,жинақымын
1
2
3
4
28
Күтпеген қиындықтар мені жиі ... ... ... бола уайымдай ... ... ... ... ... ... ... өзіме деген сенімділік жетіспейді.
1
2
3
4
33
Күнделікті өмірде өзімді қауіпсіз сезінемін.
1
2
3
4
34
Мен критикалық жағдайлар мен ... ... ... ... тұрады.
1
2
3
4
36
Мен өмірге ризамын.
1
2
3
4
37
Барлық болмашылар мені уайымдатады.
1
2
3
4
38
Мен өзімнің көңіл қалуыма өте қатты уаымдаймын.
1
2
3
4
39
Мен ... ... ... ... ... ... ... болды менде уайым пайда болады.
1
2
3
4
Ч.Д.Спилбергер мен Ю.Л.Ханиннің диагностикалық әдісінің қорытындысы
Тест ... мына ... ... - ...
сауалнамасы
Сауалнама нәтижелері мына диграммамен келтірілді
2 - диаграмма
-228600457200

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершілік35 бет
Атырау газетіндегі патриоттық тәрбие мәселесі67 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық салт- дәстүрдегі тәрбиенің маңызы9 бет
Балалардың мемлекеттік символдарға когнитивтік қатынасын тәрбиелеу48 бет
Ересек тобындағы мектепке дейінгі тәрбиедегі балаларды учаскедегі өсімдіктермен таныстыру25 бет
Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу біліг» дастанындағы халықтық педагогика негіздері136 бет
Мектептерде музыка пәні арқылы халықтың тәрбие берудің мән-мағынасы83 бет
Ойынның психологиялық негіздері. Ойын –баланың психологиялық феномені ретінде9 бет
Отбасы тәрбиесінің мазмұны38 бет
Оқушылардың экологиялық тәрбиесінің өзекті мәселесі21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь