Қазақ, шығыс және еуропа әдеби байланыстары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1 Шығыс елдері мен қазақ әдебиетінің рухани алмасу арналары ... ... ... ... ..10
1.1 Әдеби байланыстардың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2 Түркі халықтарының әдеби байланыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2 Көнеден жеткен әдебиеттер ортақтастығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.1 Қазақ және Шығыс елдері әдеби байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
2.2 ХVІІІ.ХІХ ғасырлар мен ХХ ғасыр басындағы
рухани дәстүр жалғастығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..76
Кіріспе

Жұмыстың жалпы сипаттамасы. ХХ ғасыр басында жаңа толығып, толыса бастаған қазақ әдебиетінің барынша дамуына оның басқа ұлт әдебиетімен байланыс жасауы игі ықпал етті.Тіпті төл сөз өнеріміздің профессиональдық деңгейге жетуінде өзге халықтар әдебиеттерімен рухани алмастығының, әсер-ықпал көріністерінің орны ерекше. Бұл туралы жазылған монографиялар мен ғылыми мақалалар тізімі ойымызды нақтылай түсері анық. Алайда, бұл еңбектердің дені қазақ әдеби байланыстарын бір ғана аспектіде, яғни қазақ-орыс, қазақ-еуропа контексінде алып қарастырды. Ал, оның түбі, діні бір, тілі ұқсас, тағдыр-талайы бір-біріне жақын шығыс-түркі халықтарымен рухани алмастығы ішінара, тиін- қашты ғана сөз етілді. Және олардың көбі кеңес өкіметі тұсында жарияланғандықтан, ұшқары, солақай пікірлерге толы болды. Соның кесірінен әдеби байланыс үрдісінде үлкен рөл атқарған ақын- жазушылардың шығармашылықтарын әспеттеу былай тұрсын, аттары да аталмады.
Әлбетте, жылымық заман орнап, тәуелсіздік алғаннан бергі жылдары жазылып, жарық көрген ғылыми зерттеу еңбектері бұл олқылықтардың орнын толтырғандай еді. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері ақтарылып, нақақтан қараланған, аяусыз жазаланған арыстарымыз ортамызға оралып, руханият әлеміндегі өздеріне тиесілі орындарын иемденді. Олардың ғұмыры мен шығармашылықтары туралы жарияланған тарихи-ғұмырнамалық, ғылыми, публицистикалық сарындағы болсын зерттеулер біршама жайттың бетін ашып, бірқатар мәселенің шешімін тапқан сынды.
Десек те, бұл кезең әдебиеті әлі соншалық толық, әрі тыңғылықты зерттелмеген сыңайлы. Академик С.Қирабаевтың: «Бүгін қазақ халқы ұлттық тәуелсіздігін танып, егемен ел болып жатқан тұста оның ұзақ ғасырлар бойы жасаған әдеби мұрасын түгендеп алу, оны бүгінгі заманның игілігіне жарату осы тұрғыда аса үлкен міндет болып отыр» [1, 89], - деуі сөзімізді нақтылай түседі. Бұл ретте, әдебиеттанудың маңызды бір саласы әдеби байланыстар мәселесі алдымызды орайды.
Тақырыптың өзектілігі. Ешбір ұлт әдебиеті жеке күй кешіп, дара дамымайтыны анық. Қай халықтың сөз өнері болсын, ол басқа ұлт әдебиеттерімен тығыз қарым-қатынаста, өзара байланыста өсіп, өркендемек. Тіпті әрбір ұлт әдебиетінің әлем өркениетіне қосар үлес салмағы да осы байланыстар барысында және әдебиеттерді салыстырып, таразылау тұрғысында олардың шығармашылық үндестігі мен ағымдастығы, т.т. анықталары хақ. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев өзінің дәстүрлі Қазақстан халқына Жолдауында басым бағыттарды санамалай келіп: «Таяудағы 3 жыл ішінде, 2017 жылға дейін орын жетіспеушілігін жойып, қажетті жерлерде елдегі барлық мектепті екі ауысыммен оқытуға көшіру керек. Үкімет пен әкімдер осы міндетті орындау үшін бюджет қаражатының бөлінуін қарастырғаны жөн. Таяудағы 2-3 жылда дуальдік, техникалық және кәсіптік білім берудің ұлттық жүйесінің негізін қалыптастыру керек. Келешекте жастардың техникалық білім алуын мемлекеттік кепілдендіруге көшіруді қарастыру қажет. Үкіметке 2014 жылғы 1 маусымға дейін осы мәселе бойынша нақты ұсыныстар енгізуді тапсырамын» [2] – деп өзінің білім беру саласына ерекше мән беріп отырғандығын атап өткен болатын.
Бүгінгі күні өркениет өрісіне қадам басқан қазақ елінің руханиятын байытуда сөз өнері айрықша зор рөл атқарды десек, бұл деңгейден көрінуде оның басқа әдебиеттермен байланыстарының орны айрықша екені біршама айтылып та, жазылып та жүр. Алайда, көркем өнер қайраткерлерінің шығармашылықтарын қазақ-түркі әдеби байланыстары негізінде тұтас алып қарастырған әрі нақты зерттеу жұмыстарын жүргізген еңбек жоқтың қасы. Болған күнде де ол еңбектер кеңестік идеялогия ықпалынан аспай, шығыстық-түркілік сипаттағы шығармалардың үйлестігіне, ұқсастығына теріс баға беруімен шектелді.
Диплом жұмысының зерттелу деңгейі. Қазақ және түркі халықтарының өзара қарым-қатынастары 50-жылдардан бері біршама сөз болып келеді. Бұл тақырып аясында М.О.Әуезов, С.Мұқанов, Ә.Тәжібаев, Қ.Жұмалиев, М.Қаратаев, Ы.Дүйсенбаев, З.Ахметов, Ә.Дербісалин, Ә.Жиреншин, Р.Нұрғалиев, С.Қирабаев, С.Сейітов, М.Базарбаев, З.Қабдолов, Т.Кәкішев сынды белгілі әдебиетші ғалым, сыншылар ой толғап, қалам тербеді. Сондай-ақ, туысқан халықтар әдебиеттерінің әдеби байланыстары жөнінде Алматы, Ташкент, Бишкек қалаларында түркі ғылыми-теориялық конференция, симпозиумдардың өткені мәлім. Бұл пікірсайысқа қазақ ғалымдары мен әдебиетшілері де атсалысып, айтарлықтай үлес қосты. Мәселен, С.Мұқановтың, Ғ.Мүсірепов, Е.Смайлов, М.Дүйсенов, Р.Бердібаев, Ш.Сәтбаева [3], Б.Тілегенов, т.б. қазақ әдебиетінің басқа туысқан елдер әдебиетімен өзара қарым- қатынастарын сөз етіп, ғылыми мақала, монография тарауларын арнады. Аталмыш тақырып төңірегінде, әсіресе, жекелеген халықтар арасындағы, атап айтқанда, қазақ-татар, қазақ-қырғыз, қазақ-қарақалпақ әдеби байланыстары арнайы зерттеу нысанасына алынып, А.Мусинов, Б.Ысқақов, С.Тойшыбаевалардың еңбектеріне арқау болды. Жалпы ХХ ғасыр басындағы әдебиет кезеңіне қатысты М.Бөжеев, Қ.Мұхаметханов, Т.Қожабеков, Ш.Елеукенов, Б.Құндақбаев, Н.Ғабдуллин, Ж.Ысмағұлов, Б.Шалабаев, М.Мырзахметов, Ә.Нарымбетов, Ү.Субханбердина, Е.Еспембетов, Қ.Жүсіпов, Т.Жұртбаев, Б.Мамыраев, Б.Ыбырайымов, Д.Ысқақов, Б.Майтанов, А.Қыраубаева, А.Егеубаев, Н.Келімбетов, Қ.Ерғөбеков, Қ.Сақұлыларының еңбектерінде әр қырынан зерттелініп келді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1 Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері. –Алматы: Білім, 1995. –288 б.
2 Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ // ww.almaty.kz/page.php?page_id=954&lang=3&article_id=12704.
3 Сәтбаева Ш.Қ. Уақыт шуағы. –Алматы: Ғылым, 2000. –656 б.
4 Бердібаев Р. Байқалдан Балқанға дейін. –Алматы: Қазақстан, –256 б.
5 Бердібаев Р. Түбі бір түрік. –Алматы: Ғылым, 1995, –181 б.
6 Егеубай А. Құлабыз. –Алматы: Ана тілі, 2002. –193 б.
7 Қалижанұлы У. Қазақ әдебиетіндегі діни-ағартушылық ағым. –Алматы: Білім, 1998. – 256 б.
8 Бейсенғалиев З. ХХ ғасыр басындағы қазақ прозасы. –Алматы: Қазақ университеті, 2002. –241 б.
9 Әбдіғазиұлы Б. Шәкәрім шығармашылығының дәстүрлік және көркемдік негіздері. –Алматы: Кенже-Пресс, 2000. –233 б.
10 Қамзабекұлының Д. Алаш және әдебиет. –Астана: «Фолиант», 2002. –474 б.
11 Шәріп А. Абай және ұлттық идея. –Алматы: Ғылым, 2001. – 186 б.
12 Қойгелдиев М. Алашорда және Алаш қозғалысы. –Алматы: Алаш-Орда, 1998. – 185 б.
13 Ломидзе Г. Методологические вопросы изучения взаимо-связей и взаимообогащения советских литератур. //-В кн: Пути развития советской многонациональной литературы. –М.: Наука, 1967. –С.10.
14 Жирмунский В.М. Сравнительные литературоведения. Восток и Запад. –Ленинград, 1979. – 281 с.
15 Конрад Н.И. Запад и Восток. – Москва: Наука, 1972, –189 с.
16 Неупокоева И.Г. Некоторые вопросы изучения взаимосвязей и взаимодействия национальных литератур. Материалы дискуссии. Москва: Издательство АН СССР, 1961. –С.13-51.
17 Омарұлы Б. Зар заман поэзиясы. Генезис, типология, поэтика. – Алматы: Білім. 2000. –368 б.
18 Жирмунский В.М. Проблемы сравнительно-исторического изучения литератур. // Взаимосвязи и взаимодействие национальных литератур. Материалы дискуссии. –Москва: Изд. АН СССР, 1961. –С. 52-66.
19 Айзенштейн Н.А. К вопросу о просветительстве в Турции. // В кн.: Просветительство в литературах Востока (сборник). –Москва: Наука, 1973. –С.5-30.
20 Бушмин А.С. Преемственность литературного развития. // В кн.: Историко-литературный процесс. –Ленинград, 1977. –С.126-218.
21 Дюришин Д. Теория сравнительного изучения литературы. –Москва: Прогресс, 1979. –201 с.
22 Наливайко Д.С. Доминанты национальных культур и меж- национальные литературные общения. / –Москва: Известия АН СССР. Серия литературы и языка. 1990, т. 49. №2. –С.108
23 Марғұлан Ә.Х. Шоқанның жаңадан ашылған досы – Хусаин Фаизханов және оның Петербордан жазған хаттары (...Вновь выявленный друг Чокана (Валиханов) Хусаин Фаизханов и его Петербургские письма) // Известия АН КазССР. Серия общественных наук. –Алматы: Наука, 1965. вып. 3. –С.12-74.
24 Таштемиров Дж. Тоголок Молдо. –Фрунзе: 1960. –С.11.
25 Богданова М.О некоторых вопросах истории киргизской литературы ХІХ и начала ХХ вв. // Труды института языка, литературы и истории Киргизского филиала АН СССР. 1952. вып. 3. –С.127.
26 Гайнуллин М. Каюм Насыри и просветительское движение среди татар. –Казань: Таткнигоиздат, 1965. –280 с.
27 Тоголок Молдо. Чығармаларынын эки томдук жыйнағы. Т.2. –Фрунзе: Кыргызстан, 1960. –184 б.
28 Мәрданов Р.Ф. «Шура» журналы (1908-1917): әдәбият мәсьәләләре. –Казан: Рухият, 2001. –152 б.
29 «Қазақ» газеті. 1913. №1.
30 Амирханов Р.У. Татарская демократическая печать (1905-1907). –Москва: Наука, 1988. –116 с.
31 Яхин Ф.З. Газета «Фикер», журналы «Аль-Гаслурь-джадид», «Уклар» и их роль в татарской литературе нач. ХХ в. Автореферат на соискание уч. степени кандидата филолог. наук. –Казань, 1988. –28 с.
32 Ысқақов Б. Қазақ-татар әдеби байланысы. –Алматы: Ғылым, 1976. –172 б.
33 Кенжебаев Б. Қазақ баспасөзінің тарихынан мәліметтер. –Алматы: Ғылым, 1956. –228 б.
34 Кәкішұлы Т. Сандалтқан «Садақ». –Астана: Фолиант, 2002. – 181 б.
35 Бекхожин Х. Қазақ баспасөзінің даму жолдары (1860-1930). –Алматы: Қазақ мемлекет баспасы, 1964. –179 б.
36 Гринцер П.А. Эпохи взаимоействия литератур Востока и Запада. М: Рос. гос. гум. университет, 1997. –151 с.
37 Бердібай Р. Түркі әдебиеті әлеміндегі ортақ сарындар // Жұлдыз. 1993. №8, –Б. 186-195.
38 Бердібай Р. Эпос – ел қазынасы. –Алматы: Рауан, 1992. – 148 б.
39 Жұмалиев Қ. Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері. –Алматы: ҚМКӘБ, 1958. –191 б.
40 Барласұлы Т. Сөз атасы – ертегі. Құраннан сыр шертеді // «Қазақ әдебиеті» газеті. 06.10.2012. №40.
41 Қасқабасов С. Түгел түркі толғаған толағай жыр // «Қазақ әдебиеті» газеті. 21.06.2013. №25.
42 Тойшыбаева С. Қазақ-қарақалпақ әдебиеттерінің байланысы. –Алматы: Ғылым. 1977. – 88 б.
43 Нұрғали Р. Сырлы сөз. Әдеби сын, зерттеу. 1 том. –Алматы: Жазушы, 2000. –400 б.
44 Аманжолов К. Түркі халықтарының тарихы. –Алматы: Рауан, 1999. –387 б.
45 Сүтжан С. Рухани алмасу арналары. –Павлодар, 2003. – 189 б.
46 Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері. –Алматы: Білім, 1995. –233 б.
47 Қасым Тыныстан уулу: Адабий чыгармалар. –Бишкек: Адабият, 1991. -192б. //Китепта: Эркебаев А. Жақы маданиятыбыздын көч башы. –Б.177-19.
48 Шалгумбаева Ж «История казахского книгоиздания: фольклор, художественная литература и их цензура (ХІХ-начало ХХ вв.)». Дисс. канд. филол. наук. –Алматы, 1994. –28 с.
49 Мамажанов М. Асыл мұра. –Алматы: Қазақстан, 1993. –128 б.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................................................................6
1 Шығыс елдері мен қазақ әдебиетінің рухани алмасу арналары..................10
+ Әдеби байланыстардың теориялық негіздері.............................................10
1.2 Түркі халықтарының әдеби байланыстары.................................................22
2 Көнеден жеткен әдебиеттер ... ... және ... ... ... ... ХVІІІ-ХІХ ғасырлар мен ХХ ғасыр басындағы
рухани дәстүр жалғастығы.................................................................................47
Қорытынды..........................................................................................................73
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі......................................................................76
Кіріспе
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. ХХ ғасыр басында жаңа толығып, ... ... ... ... барынша дамуына оның басқа ұлт әдебиетімен байланыс жасауы игі ... ... төл сөз ... профессиональдық деңгейге жетуінде өзге халықтар әдебиеттерімен рухани алмастығының, әсер-ықпал көріністерінің орны ... Бұл ... ... ... мен ... мақалалар тізімі ойымызды нақтылай түсері анық. Алайда, бұл еңбектердің дені қазақ әдеби байланыстарын бір ғана аспектіде, яғни қазақ-орыс, ... ... алып ... Ал, оның ... діні бір, тілі ... тағдыр-талайы бір-біріне жақын шығыс-түркі халықтарымен рухани алмастығы ... ... ... ғана сөз етілді. Және олардың көбі кеңес өкіметі тұсында жарияланғандықтан, ұшқары, солақай пікірлерге толы болды. Соның ... ... ... ... үлкен рөл атқарған ақын- жазушылардың шығармашылықтарын әспеттеу былай тұрсын, аттары да аталмады.
Әлбетте, ... ... ... тәуелсіздік алғаннан бергі жылдары жазылып, жарық көрген ғылыми зерттеу еңбектері бұл олқылықтардың орнын толтырғандай еді. ... ... ... ... ... ... аяусыз жазаланған арыстарымыз ортамызға оралып, руханият әлеміндегі өздеріне тиесілі орындарын ... ... ... мен ... ... ... тарихи-ғұмырнамалық, ғылыми, публицистикалық сарындағы болсын зерттеулер біршама ... ... ... ... мәселенің шешімін тапқан сынды.
Десек те, бұл кезең әдебиеті әлі соншалық толық, әрі тыңғылықты зерттелмеген сыңайлы. Академик С.Қирабаевтың: [1, 89], - деуі ... ... ... Бұл ретте, әдебиеттанудың маңызды бір саласы әдеби байланыстар мәселесі алдымызды орайды.
Тақырыптың өзектілігі. Ешбір ұлт ... жеке күй ... дара ... ... Қай ... сөз ... болсын, ол басқа ұлт әдебиеттерімен тығыз қарым-қатынаста, өзара байланыста өсіп, өркендемек. ... ... ұлт ... әлем ... ... үлес салмағы да осы байланыстар барысында және әдебиеттерді салыстырып, таразылау тұрғысында олардың шығармашылық үндестігі мен ағымдастығы, т.т. ... хақ. ... ... өзінің дәстүрлі Қазақстан халқына Жолдауында басым бағыттарды санамалай келіп: [2] - деп ... ... беру ... ерекше мән беріп отырғандығын атап өткен болатын.
Бүгінгі күні өркениет өрісіне қадам басқан қазақ елінің руханиятын ... сөз ... ... зор рөл ... десек, бұл деңгейден көрінуде оның басқа әдебиеттермен байланыстарының орны айрықша екені біршама айтылып та, ... та жүр. ... ... өнер ... ... ... ... байланыстары негізінде тұтас алып қарастырған әрі нақты зерттеу жұмыстарын жүргізген еңбек жоқтың қасы. Болған күнде де ол ... ... ... ... ... ... ... шығармалардың үйлестігіне, ұқсастығына теріс баға беруімен шектелді.
Диплом жұмысының зерттелу деңгейі. ... және ... ... ... ... ... бері ... сөз болып келеді. Бұл тақырып аясында М.О.Әуезов, ... ... ... ... ... ... Ә.Дербісалин, Ә.Жиреншин, Р.Нұрғалиев, С.Қирабаев, С.Сейітов, М.Базарбаев, З.Қабдолов, Т.Кәкішев сынды белгілі әдебиетші ғалым, сыншылар ой толғап, қалам тербеді. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... Алматы, Ташкент, Бишкек қалаларында түркі ғылыми-теориялық конференция, симпозиумдардың өткені мәлім. Бұл пікірсайысқа ... ... мен ... де ... айтарлықтай үлес қосты. Мәселен, С.Мұқановтың, Ғ.Мүсірепов, Е.Смайлов, М.Дүйсенов, Р.Бердібаев, Ш.Сәтбаева [3], Б.Тілегенов, т.б. ... ... ... туысқан елдер әдебиетімен өзара қарым- қатынастарын сөз етіп, ғылыми мақала, монография тарауларын арнады. Аталмыш тақырып төңірегінде, әсіресе, жекелеген халықтар ... атап ... ... ... ... ... ... арнайы зерттеу нысанасына алынып, А.Мусинов, Б.Ысқақов, С.Тойшыбаевалардың еңбектеріне арқау болды. Жалпы ХХ ... ... ... ... қатысты М.Бөжеев, Қ.Мұхаметханов, Т.Қожабеков, Ш.Елеукенов, Б.Құндақбаев, Н.Ғабдуллин, Ж.Ысмағұлов, Б.Шалабаев, М.Мырзахметов, Ә.Нарымбетов, Ү.Субханбердина, Е.Еспембетов, ... ... ... ... ... ... ... А.Егеубаев, Н.Келімбетов, Қ.Ерғөбеков, Қ.Сақұлыларының еңбектерінде әр қырынан зерттелініп келді.
Қазақстан егемендік алғаннан бергі тұста аталған тақырыптың көкейкестілігі мемлекет ... ... ... үйлесім тапты. Осыған орай туындаған әдеби, тарихи ... ... ... тән ... қазына - әдеби-мәдени мұра, ескерткіштерден бастап Кеңеске дейінгі ... ... ... ... сараланғаны анық. Атап айтқанда, Р.Бердібаев [4], [5], А.Егеубайдың [6], У.Қалижанұлының [7], З.Бейсенғалиевтің [8], Б.Әбдіғазиұлының [9], ... [10], ... [11], ... [12], т.б. ... ... табиғаты, генетикалық, типологиялық ұқсастықтары, үндестік үрдісі кейбірінде шолу түрінде, ал кейбірінде арнайы сөз болды. Сонымен қатар түркі ұлыстарының ... ... ... ... ... ... ретіндегі Ш.Сәтбаеваның, С.Қирабаевтың, С.Сүтжановтың мақалалары жарық көрді.
Бітіру жұмысының ... мен ... ... ... ... екі ғасыр аралығында Ресей империясы аймағында өмір сүріп, тағдыр талайы сәйкескен, түбі, діні бір, тілдері ұқсас түркі халықтары тарихи-мәдени ... орай ... ... ... ... ... Демек, қазақ пен басқа түркі ұлыстары - татар, башқұрт, қырғыз, өзбек, қарақалпақ, түрікмен, азербайжан және т.б. ... ... ... ... әрі ... ... ... қарастырмай, ол елдердің мәдениет пен әдебиет саласындағы жетістіктерін, өркениет ... аяқ ... ... көзге елестету мүмкін емес. Осы кезең қаламгерлерінің шығармаларына салыстырмалы , ғылыми талдау жасап, уақыт талабына сәйкес туындаған, генетикалық, биологиялық ... мен ... ... негізінде жазылған туындылардың тақырыптық, жанрлық ұқсастықтары мен сюжет, идеялық мотивтер сарындастығын ашып көрсету өте-мөте ... Осы ... түп ... ... ... сабақтастығын ашып көрсету біздің негізгі мақсатымы. Бұл ретте, ғалым Ш.Сәтбаеваның ... ... ... ... ... [3, 164]. ... ... келгенде қосымша міндеттер қатарында ұлттық әдебиетіміздің тарихында аса бір күрделі кезең - ХХ ғасыр басындағы әдеби процесте қазақ пен ... ... ... түп, тіл, дін ... ... ... және ... алмасуларға ерекше көңіл аударылды.
Осылайша түгел түркі халықтарына тән көне мұралар мен қисса-дастандардың тарихи-генетикалық, типологиялық ұқсастарын айқындау да ... ... ... бастыру ісіндегі, мерзімді басылымдар шығарудағы түркі халықтарының ... ... сөз ету ... қазақ, татар, өзбек, қырғыз, азербайжан, түрікмен тіліндегі алғашқы басылымдардың ортақ бағыт-бағдарын анықтауға мүмкіндік аламыз.
Сонымен қатар, ұлт ... ... ... ... ... жәдит ағымында тоғысқан түркі түлектерінің шығармашылық үндестігін, таным сабақтастығын да таныта аламыз. Жалпы, сол тұстағы әдеби процесті ... ... ... ... ... ... ... ғана тарихи-мәдени үрдіске ілесті, ұлт сұранымына орай туындаған түркі жұртының өзара байланыстарының заңдылықтар мен алғышарттары, себеп-салдары ... Осы ... ... қаламгерлерінің татар, башқұрт, өзбек, қырғыз, түрікмен ақын-жазушыларымен шығармашылық үндестігі, кей тұста әсер-ықпалы негізінде төл ... ... ... ... ... ... таным-түсінік ағымдас ой-сана, концепция тұрғысынан байқалды. Сонымен, ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі түркі халықтары әдебиетіндегі ... ... ... сол ... әдеби процесін айқын аңғаруға мүмкіндік береді.
Зерттеу жұмысында қолданылған әдіс-тәсілдер. Ғылыми жұмысты жазу ... ... ... кең ... ... әрі ... ... жүйелеу, жинақтау, тұжырым жасау әдіс-тәсілдерін қолданамыз.
Зерттеу жұмысының практикалық маңызы. Жұмыстың негізгі нәтижелерін арнайы бағыттағы мектеп, лицей, гиназиялардың түркі ... ... мен осы пән ... ... ... ... ... қазақ тілі мен әдебиеті мамандығының студенттеріне қосымша құрал, тірек материалдар ретінде қолдануға болады.
Диплом жұмысының ... ... және ... ... ... екі ... қорытынды мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Шығыс елдері мен қазақ әдебиетінің рухани алмасу арналары
+ Әдеби байланыстардың теориялық негіздері
Әдеби процесс - ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық қозғалыстар жүйесі. Ұлттық әдебиеттің көркемдік таным тұрғысындағы үлгілері жалпы халықтың эстетикалық ... ... орай ... ... ... Әдеби даму қозғалысындағы ықпалды,қозғаушы күштер ретінде көрнекті, дарынды тұлғалар сөз өнерінің рухани танымдық әсері мен қоршаған ортаның қоғамдық-әлеуметтік ... ... ... күші мен ... ... тұтастыққа айналуынан ұлттық әдебиеттің халықтық сипаты қоғамдық маңызға ие болады, ... ... ... ... ... ... жаңа ... оқиғалары ақындардың көркем шығармаларының әдеби дамуындағы ортақ мүдделерді жырлағандарынан байқалады.
Әлбетте, тегі мен діні бір, тілі ... ... ... ... ұлт ... басын біріктіріп қана қоймай, шығармашылық үндестікке де итермелейді. Сондықтан әдебиеттегі тоғысулар, қарым- қатынастар мен ... ... ... ... өз ... ... қатар, сөз өнерінің қалыптасып, дамуының негізгі формасы ретінде де ... Бұл ... ... мына сөзі ... ... [14, 10].
Әдебиет зерттеушілері мен ғалымдардың осы іспеттес ... ... да бір ... ... даму ... ... ... баға жетпес рөлі бар дегенге саяды. Бұған батыстық, ... және ... ... еңбектері куә.
Жалпы, әдебиеттердің байланысу мүмкіндігі мен өзара жақындасуы - олардың даму заңдылығының сәйкестігіне, шындықты бейнелі көркемдеу тәсілдерінің ... ... ... ... пен рухани құндылықтардың алмасуы жас әдебиеттің қалыптасуы мен өсуін неғұрлым ... ... мен ... қызмет етеді. Және олардың жаңа жағдайда дамуына жағдай туғызады.
Әдебиеттің даму ... ... ... сайын, оның басқа халықтың көркем өнерімен қатынасы да ... ... ... Бұл ... ... ... ... дейді: [15, 73].
Әдеби байланыстар-түрлі әдеби-тарихи және көркемдік-эстетикалық фактілердің өзіндік көрінісі ретінде үнемі ... өте ... көп ... ... ... олар әдебиеттердің әлемдік деңгейдегі өсу жолдарына, екіншіден, әртүрлі ұлт мәдениетінің тарихына, үшіншіден, нақты әрбір қаламгер шығармаларына қатысты туындайды.
Әдебиеттанудың өзекті мәселесі ... да, ... ... көптеген ғылыми зерттеу еңбектері мен пікірсайыс, конференциялардың өзегіне айналды. Осы ретте, 1960 жылы ... ... ... орны ... бөлек. Бұл жиында сөз өнеріндегі алмасудың екі негізгі түрі атап көрсетілді. Бірі - ... ... ... ... ... ... ... тығыз қарым-қатынас. Бұл жіктеу бұдан кейін жазылған еңбектерге ... ... ... ... Н.И.Конрад, И.Г.Неупокоева және т.б. көрнекті ғалымдар өз ... ... ... ... ... ... байланыстардың маңызды проблемаларын әлемдік деңгейге көтеріп, әдеби байланыстардың жалпы теориясына үлкен үлес қосты.
Алайда, әдеби байланыстардың теориялық мәселелерін арқау еткен бұл ... ... ... ... әрі ... зерттеуді мақсат етпей, көркемдік тәсілдердің дәйектеріне ғана иек ... ... ... ... ... еңбегінде [15, 64] әлем халықтары сөз өнерінің қарым-қатынасы, бір-біріне еткен ықпалы мен ... ... ... ... бәрі ... - ... контексі тұрғысында қарастырылған.
Жалпы, аталмыш зерттеу объектісін жан-жақты және жүйелі қарастыру міндеті әдеби байланыстың бірқатар теориялық әрі методологиялық ... ... ... етеді.
Кейінірек ғалым И.Г.Неупокоева осы пікірсайыста білдірген көзқарасын ... ... ... ... ... түрі ... этногенетикалық байланысты атап көрсетеді. Ғалымның пайымдауынша, көркем әдебиеттің жалпы даму заңдылықтары ұлт әдебиеттерін салыстыра зерттеуде айқын көрінеді. Демек, әлемдік ... ... ... ... ... айқындау өте күрделі.
Ал, әлеуметтік-тарихи процесс негізінде қалыптасатын ұлт әдебиеттерінің өсуі ... ... ... тығыз байланысты. Әдеби байланыстардың тарихи кезеңдерге байланысты әртүрлі сипатта байқалатыны және жалпы даму үрдісінде ұлт ... ... ... рас. ... ұлт әдебиеттерін түгел қамтитын байланыстар тарихының әлем әдебиеті тарихында алатын өзіндік орны.
Алайда, ғалым әдеби процесс пен байланыс мәселелері ... ... ... ... жүйе ... ... Мәселен, ұлттық әдебиеттердегі әлемдік әдеби даму деңгейінің көріністері мен ілгері ... жол ... жаңа ... әлем ... социалистік реализмнің қалыптасуымен байланыстырады. Сөйтіп, маркстік ілім негізіндегі әдебиеттануды ... бұл - ... ... ... жүйе ... тұсында жаңылыс айтылған, қисынсыз ой-пікір екені даусыз. ... ... өз ... ... жалғастырады:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 99 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері14 бет
Қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі жаргон сөздер4 бет
Түркілер дәуіріндегі түрлі мәдени байланыстар31 бет
. Еуропалық қаржы нарығындағы Евро22 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет
XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстанды еуропа және орыс ғалымдарының зерттеуі37 бет
XХ ғасырдағы батыс еуропа музыкасы48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь