Түркістан өлкесі - кеңес билігі тұсында (1918-1925 жж.)


Жоспар

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім
а) XX ғасырдың басындағы Түркістан өлкесіндегі саяси жағдай
б) 1917 жылғы революциялардың Түркістан өлкесіне ықпалы, саяси процестер мен ұлт азаттық қозғалысының бағыттары
в) Түркі . мұсылман халықтарының азаттық жолындағы күресінде М.Шоқай мен Т.Рысқұловтың алатын орны
г) Түркістан Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының ұлттық.территориялық межеленуінің себептері мен салдарын жан . жақты ашып көрсету;

3. Қорытынды.
Қазіргі таңда төл тарихымыздың ақтандақ беттері ашылып, тың құжаттар мен материалдар зерттеушілерін тауып отыр. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұрмаланған тарихымызды қайта қарап, кеңестік тарихнаманы талдауға бағыт алдық. Өйткені кеңес үкіметі тұсында Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінің тарихы ұлттық сипатынан айрылып, таптық мүдде тұрғысынан жазылды. Қазақ халқының Ресей империясы құрамындағы кезіндегі тарихын бұрмалауды большевиктер жалғастырып, КСРО халықтарының ұлттық тарихын партиялық қағиданы басшылыққа ала отырып жазды.
Бүгінде Отандық тарихнамада XX ғасырдың өзекті мәселелері арнайы зерттеу нысанына айналды. Кеңес үкіметінің Қазақстандағы билігі зорлық – зомбылық, күштеу әдістерімен орнатылды. 1917 жылғы революциялар кезінде большевиктер ұлттық зиялы қауым өкілдеріне жала жауып, орталық биліктен аластатты. Мәселен 1917-1918 жылдар аралығында өмір сүрген «Түркістан мұхтариатының» М.Шоқай, М.Тынышбаев, З.У.Тоған, У.Қожаев, Ә.Оразаев секілді көрнекті қайраткерлері өмірінің ақырына дейін еліне аянбай қызмет етті. Солардың ішінде М.Шоқай иммиграцияда жүріп, Түркістан өлкесіндегі большевиктердің әрекеттерін әшкереледі.
Қазақстан мен Орта Азия тарихы түркі дәуірімен ортақ, әрі бір - бірімен тығыз байланысты. Ресей империясының отарлығында болған түркі - мұсылман халықтарының тағдыры бір.
XIX ғасырдың екінші жартысында құрылған Түркістан генерал-губернаторлығына қазіргі Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түркменстан, Тәжікстан жерлері қарады. 1924 жылғы ұлттық-териториялық межелеу түркі – мұсылман халықтарын дербес мемлекеттерге бөліп жіберді. Бұл Ресейдің «ұлы державиялық шовинистік» саясатының көрінісі, патшалық дәуірдің «бөліп ал да, билей бер» қағидасының жалғасы болғандығы тарихи шындық.
1917 жылы Түркістан өлкесінде Түркістан ұлттық автономия құрылды. Көп кешікпей большевиктер оны құлатып тынды. 1918 жылы ұлттық сипатындағы автономияның орнына «Түркістан Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы» жарияланды. ТАКСР большевиктік сипатта болғанымен, онда қызмет еткен зиялы қауым өкілдері, мәселен, Т.Рысқұлов, С.Қожанов, С.Асфендияров және тағы басқа ұлтшылдылығымен көзге түсті. Олар Кеңестік автономия мүддесін алға қойып, ел қамын ойлап, солардың жағдайвн барынша оә шешуге тырысты.
Большевиктер қол астындағы қазақ, өзбек, түркмен, кавказ халықтары, шуваштар, башкұрттар мен татарлар және т.б. ұлттар большевиктердің қатігездігін бастан өткерді. 1918-1927 жылдар аралығында Түркістан өлкесін шарпыған большевиктік «қызыл» террорға қарсы үлкен саяси күш басмашылық қозғалысын өршіді. Алайда кеңес үкіметі тарапынан аяусыз басып – жанышталды. Кеңес үкіметі Қазақстан мен Орта Азияда, сияқты Ресейдің шеткергі аймақтарында қан төгіспен орнатылды. Басқаша айтқанда жергілікті қаншама ұлттар мен халықтар азаттық қарсылық көрсету жолында құрбан болды. Патшалық отарлау саясатының зұлымдығы мен сұмдықғын көрген қазақ халқы революциядан кейін, кеңестік геноцид саясатынын тырнағына ілікті.
Большевиктердің жергілікті ұлттарға менсінбей қарауы, оларды орыстардан төмен санауы, патшалық отарлау жүйесінен қалған мұра деуге болады. Ерекшелігі билікке келген адамдардың өзгеруі және әдіс – тәсілдердің өзгешелігі
Қарастырылып отырған кезеңдегі ұлт зиялыларының қызметін зерттеу өте қажет, әрі маңызды. Бірақ, кеңестік террордың құрбанына ұшыраған зиялы – қауым өкілдері көздеген мақсаттарына толық жете алмады. Есесіне қазақ зиялылары отаршылдыққа қарсы, тәуелсіздік идеясын негіздеп бергені баршаға аян.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Иноятов Х.Ш. Народы Средней Азии в борьбе против интервентов и внутренней контрреволюции. Москва, 1984 г, 462 б
2. Покровский С.Н. Разгром интервентов и внутренней контрреволюции в Казахстане 1918-1920. Алма-Ата, 1967
3. Зорин А.Н. Революционное движение Киргизии. Фрунзе, 1965г
4. Бартольд В.В. Соченение, Том II, Москва, 1963, 1016 б
5. Е.Елеуов «Великая октябрьская социалистическая революция в Казахстане», А., 1967 ж, 458 б
6. С.С.Голубятников «Победа великой октябрьской социалистической революции в Казахстане», құжаттар мен материалдар жинағы, А., 1957, 423 б
7. Иванов А.И. Русская колонизация в Туркестанском крае. СПб., 1890 ж, 224 б.
8. История таджикского народа, под. рекдакции Б.И.Искандарова, М., 1964, Том 2, 315 б
9. «История Узбекской ССР», Ташкент, 1957 г, Том 1, 415 б
10. «История Казахской ССР», Алматы, 1979 ж, том 4, 639 б
11. « История Таджикского народа» Том 1, Мәскеу, 1952 ж, 461 б
12. Скрыплев П.А. Русские селения в Яимкентском уезде Сыр-Дарьинской области. СПб., 1909 ж, 321 б
13. Заозерская В.В. и Александер К.А. Промышленные заведение Туркестанского края, СПб., 1915 г, 256 б
14. Дитов А.Е. От колониального рабство к социализму, Ташкент, 1939 г, 342 б
15. Сапегина В.А. Борьба за создание воветского государственного аппарата в Туркестане, Ташкент, 1956 г, 361 б
16. Спиридонов И.А. К истории возникновения и развития комсомола Казахстана, Алма-Ата, 1947 г, 289 б
17. Васильев В.А. Семиреченская обдасть как колония и роль в ней Чуйской долины, Петроград, 1915 г, 348 б
18. Нейштадт С.А. Социалистическое преобразование экономики Казахской ССР (1917-1937), Алма-Ата, 1957 г, 415 б
19. Виленский Е.Л. Ликвидация безработицы и аграрного перенаселения в Средней Азии и Казахстане (1917-1932), Алма-Ата, 1980 г, 277 б
20. Есмағамбетов К.Л. Әлем таныған тұлға. Алматы, 2008 ж, 501 б
21. Қоңыратбаев О. Тұрар Рысқұлов қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметі. (Түркістан кезеңі) , Алматы, 1994 ж, 447 б
22. Т.Рыскулов «Собрание сочинии в трех томах», А., 1998 ж, Том 1, 335 б
23. М.Шоқай «Таңдамалы шығармалар», А., 2007 ж, Том 2, 391 б
Ибраев У.С. Патшалық Ресейдің Оңтүстік Қазақстандағы отарлық жүйесі. (Граф К.К.Паленнің сенаторлық тексеру комиссиясының материалдары негізінде) Т.ғ.к. ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




ТҮРКІСТАН ӨЛКЕСІ - КЕҢЕС БИЛІГІ ТҰСЫНДА (1918-1925 жж.)

Қызылорда, 2010

Жоспар

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
а) XX ғасырдың басындағы Түркістан өлкесіндегі саяси жағдай
б) 1917 жылғы революциялардың Түркістан өлкесіне ықпалы, саяси процестер
мен ұлт азаттық қозғалысының бағыттары
в) Түркі – мұсылман халықтарының азаттық жолындағы күресінде М.Шоқай мен
Т.Рысқұловтың алатын орны
г) Түркістан Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының ұлттық-
территориялық межеленуінің себептері мен салдарын жан - жақты ашып көрсету;

3. Қорытынды.

Қазіргі таңда төл тарихымыздың ақтандақ беттері ашылып, тың
құжаттар мен материалдар зерттеушілерін тауып отыр. Тәуелсіздік алғаннан
кейін бұрмаланған тарихымызды қайта қарап, кеңестік тарихнаманы талдауға
бағыт алдық. Өйткені кеңес үкіметі тұсында Қазақстан мен Орта Азия
мемлекеттерінің тарихы ұлттық сипатынан айрылып, таптық мүдде тұрғысынан
жазылды. Қазақ халқының Ресей империясы құрамындағы кезіндегі тарихын
бұрмалауды большевиктер жалғастырып, КСРО халықтарының ұлттық тарихын
партиялық қағиданы басшылыққа ала отырып жазды.
Бүгінде Отандық тарихнамада XX ғасырдың өзекті мәселелері арнайы
зерттеу нысанына айналды. Кеңес үкіметінің Қазақстандағы билігі зорлық –
зомбылық, күштеу әдістерімен орнатылды. 1917 жылғы революциялар кезінде
большевиктер ұлттық зиялы қауым өкілдеріне жала жауып, орталық биліктен
аластатты. Мәселен 1917-1918 жылдар аралығында өмір сүрген Түркістан
мұхтариатының М.Шоқай, М.Тынышбаев, З.У.Тоған, У.Қожаев, Ә.Оразаев секілді
көрнекті қайраткерлері өмірінің ақырына дейін еліне аянбай қызмет етті.
Солардың ішінде М.Шоқай иммиграцияда жүріп, Түркістан өлкесіндегі
большевиктердің әрекеттерін әшкереледі.
Қазақстан мен Орта Азия тарихы түркі дәуірімен ортақ, әрі бір -
бірімен тығыз байланысты. Ресей империясының отарлығында болған түркі -
мұсылман халықтарының тағдыры бір.
XIX ғасырдың екінші жартысында құрылған Түркістан генерал-
губернаторлығына қазіргі Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түркменстан,
Тәжікстан жерлері қарады. 1924 жылғы ұлттық-териториялық межелеу түркі –
мұсылман халықтарын дербес мемлекеттерге бөліп жіберді. Бұл Ресейдің ұлы
державиялық шовинистік саясатының көрінісі, патшалық дәуірдің бөліп ал
да, билей бер қағидасының жалғасы болғандығы тарихи шындық.
1917 жылы Түркістан өлкесінде Түркістан ұлттық автономия құрылды. Көп
кешікпей большевиктер оны құлатып тынды. 1918 жылы ұлттық сипатындағы
автономияның орнына Түркістан Автономиялық Кеңестік Социалистік
Республикасы жарияланды. ТАКСР большевиктік сипатта болғанымен, онда
қызмет еткен зиялы қауым өкілдері, мәселен, Т.Рысқұлов, С.Қожанов,
С.Асфендияров және тағы басқа ұлтшылдылығымен көзге түсті. Олар Кеңестік
автономия мүддесін алға қойып, ел қамын ойлап, солардың жағдайвн барынша оә
шешуге тырысты.
Большевиктер қол астындағы қазақ, өзбек, түркмен, кавказ халықтары,
шуваштар, башкұрттар мен татарлар және т.б. ұлттар большевиктердің
қатігездігін бастан өткерді. 1918-1927 жылдар аралығында Түркістан өлкесін
шарпыған большевиктік қызыл террорға қарсы үлкен саяси күш басмашылық
қозғалысын өршіді. Алайда кеңес үкіметі тарапынан аяусыз басып –
жанышталды. Кеңес үкіметі Қазақстан мен Орта Азияда, сияқты Ресейдің
шеткергі аймақтарында қан төгіспен орнатылды. Басқаша айтқанда жергілікті
қаншама ұлттар мен халықтар азаттық қарсылық көрсету жолында құрбан болды.
Патшалық отарлау саясатының зұлымдығы мен сұмдықғын көрген қазақ халқы
революциядан кейін, кеңестік геноцид саясатынын тырнағына ілікті.
Большевиктердің жергілікті ұлттарға менсінбей қарауы, оларды
орыстардан төмен санауы, патшалық отарлау жүйесінен қалған мұра деуге
болады. Ерекшелігі билікке келген адамдардың өзгеруі және әдіс –
тәсілдердің өзгешелігі
Қарастырылып отырған кезеңдегі ұлт зиялыларының қызметін зерттеу өте
қажет, әрі маңызды. Бірақ, кеңестік террордың құрбанына ұшыраған зиялы –
қауым өкілдері көздеген мақсаттарына толық жете алмады. Есесіне қазақ
зиялылары отаршылдыққа қарсы, тәуелсіздік идеясын негіздеп бергені баршаға
аян.
XIX-XX ғасырлар тоғысындағы Түркістан өлкесі деп аталатын 1-тарауда
өлкенің экономикалық - әлеуметтік, саяси жағдайы жан-жақты қарастырылған.
Түркістан өлкесінде патша үкіметінің билігі түпкілікті орнағаннан кейін,
өлкенің дамуы мен жергілікті түркі – мұсылман халықтарының әлеуметттік,
экономикалық жағдайы нашарлады. Әсіресе XX ғасырдың басындағы Ресейден
көшіп келген қоныстанушыларға жерді беру арқылы жергілікті халық шөл және
шөлейт жерлерге көшуге мәжбүр болды.
Жергілікті халықтың көп бөлігі көшпелі және жартылай көшпелі
шаруашылықпен айналысты. XX ғасырдың басында халық отырықшы шаруашылыққа
көше бастады. Мәселен 1906 жылы Шымкент уезіндегі халықтың 80,38%-дан астам
отырықшылыққа көшіп, егін шаруашылығымен, ал 16,2% көшпелі мал
шаруашылығымен айналысқан. Қазалы уезінде 57,14%, Перовск уезінде 31,18%,
ал облыс бойынша XX ғасырдың басында халықтың 61% көшпелі болған. [24,20б]

Өлкеде өндіріс пен өнеркәсіп баяу дамып, ішкі Ресейдің тек қана
қосалқы өнеркәсіптік шаруашылығы болып қалды. Түркістан өлкесі шикізат
базасы ретінде қаралып, өлкеден жартылай дайын өнімдер экспорталып тұрды.
Мысалы, Қазалы уезі арқылы Ресейге 3 561 300 сомның тауарлары әкетіліп,
Сырдария облысына әкелген тауар-1100000, одан әкетілген тауар - 400000
сомды құрады. [19, 212 б]
1917 жылы Ресейде Уақытша үкімет пен жұмысшы, шаруа және солдаттар
депутаттары Кеңесінің билігі орнады. Ақпан төңкерісін шеткергі аймақ
халықтары қуанышпен қарсы алды. Бұрынғы патша отарында болған халықтар
өздерінің ұлттық мемлекеттерін құруға деген талпыныстары байқалды.
Түркістан өлкесінде 1917 жылдың 27 қарашасында шақырылған өлкелік мұсылман
сьезінде Түркістанның оңтүстік-шығыс одағына кіру және Түркістан
автономиясын құру туралы мәселелер қаралды. 28 қарашада Түркістан
автономиясы (Түркістан Мухтариаты) деп жариялап, Түркістан құрылтайын
шақыруға дейін саяси биліктің Түркістан уақытша кеңесі мен Түркістан халық
билігіне өтетіндігі жөнінде қаулы қабылданды. Түркістан Уақытша кеңесі
құрамына 54 адам еніп, оның 32 Түркістаннан Бүкілресейлік құрылтайға
сайланған депутаттар еді. Бұлардың арасында негізгі тұрғандары қазақтар
Сырдария және Жетісу облыстарынан 11 өкіл (9 және 2) бар болатын. [25,
343б]
Ұлттық сипаттағы автономияның мақсаты Түркістан өлкесіндегі билік
толығымен халық беру және жергілікті өңірді толығымен түркі – мұсылман
халқына жад саяси күштерден тазарту еді. Көп кешікпей М.Шоқай мен
М.Тынышбаев басқарған Түркістан автономиясын большевиктер күшпен таратып
жіберді.
1917ж. 1 наурызында Түркістан халық комиссарлар кеңесі Қоқан
автономиясы барлық басшыларын заңнан тыс деп жариялап, олардың мүлкін
тәркіледі. Түркістан Мухтарияты Уақытша кеңесі мен Уақытша үкіметінің 30
мүшесі тұтқындалып, Ресейдің түкпір-түкпіріне айдалды. Ұлттық сипаттағы
Шурои ислам, Шурои Улема және тағы басқа мұсылман ұйымдары таратылды.
Түркістан өлкесіндегі Кеңестік биліктің ерекшелігі деп аталатын 2-
тарауда Түркістан өлкесінде кеңес үкіметінің орнатылуы, большевиктер
билігіне қарсы ұлт-азаттық қозғалыстар, соның ішінде басмашылық қозғалыс
және қозғалыс жетекшілері туралы мәселелер қамтылған.
1918 жылы ақпан-наурыз айларында Түркістан Мухтариаты таратылып,
ұлттық автономия құлатылғанан кейін өлкеде большевиктер билігі біржолата
орнады. Бірақ өлкеде ұлт-азаттық қарсыласу қозғалысы өздерінің іс-
әрекеттерін тоқтатқан жоқ. 1918 жылдың 20 сәуір айында Ташкентте Түркістан
өлкесінің жұмысшы, солдат, шаруа және диқаншылар депутаттар кеңесінің V
сьезі ашылды. Сьезге 300 тарта делегаттар қатысты. 300 делегаттың 86
большевиктер, 70 солшыл эсер, 87 ешқандай ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Түркістан өлкесіндегі кеңес билігіне қарсы қарулы қозғалыс (1918-1924 жылдар)
Түркістан АКСР-дегі білім, ғылым мәселелері: (1918-1924 жж.)
Қазақстан азамат соғысы жылдарында (1918-1920 жж.)
Кеңестік шығармашылық интеллигенциясы өкілдерінің қызмет кезеңі (1917-1925 жж)
Азамат соғысы – халық қасіреті (1918-1920 жж.)
АМЕРИКА ҚҰРАМА ШТАТТАРЫ 1918-1990 жж
Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы. Өлкедегі азамат соғысы (1917-1920 жж.)
Қазақстан әйелдері саяси қуғын-сүргін құрбандары (1925-1940 жж.)
1924-1925 жж. ұлттық-мемлекеттік межелеу. Қазақстанның тұңғыш шекарасының белгіленуі
«Әскери коммунизм» саясаты (1918 – 1921 жж). Қазақстандағы ЖЭС
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

MasterCard Visa


WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь