“Ақсай нан” ЖШС - ның стратегиялық жоспарлауды талдау


Мазмұны

Кіріспе

1 Тарау Стратегиялық жоспарлаудың экономикалық мәні және орны

1.1. Стратегияның мәні және кәсіпорынның қызметтегі орны

1.2. Кәсіпорынның бәсекелестік стратегиясы

2 Тарау “Ақсай нанның”ЖШС .ның стратегиялық жоспарлауды талдау

2.1. “Ақсай нанның” ЖШС негізгі технико. экономикалық көрсеткіштерді талдау

2.2. “Ақсай нан” бәсекелік стратегиясын құру

3 Тарау Стратегиялық жоспарлаудың дамуынның алғы шарттары

3.1. Стратегиялық жоспардаң даму жолдарына талдау жүргізу

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Нарыќтыќ ќатынастар жаѓдайында ќоршаѓан ортадаѓы µзгерістер жылдамдыѓы, сондай-аќ осы µзгерістер туатын ќосымша м‰мкіндіктер т±раќты µседі. Сондыќтан, кєсіпорынныњ стратегиясы осы µзгерістерден артыќшылыќтар алу м‰мкіндігін шаруашылыќты ж‰ргізу ‰шін барлыќ ќосымша м‰мкіндіктерді ќамтитындай болуы керек.
Стратегия - ол бейнені бірт±тас т‰рде бейнелейді экономикада ќандай µзгерістер болып жатќаны, осы µзгерістерде кєсіпорын ќандай орын алатындыѓы т±рады.
Кєсіпорынныњ стратегиясы оныњ наќты жаѓдайына ќызмет ету ерекшеліктеріне тікелей байланысты. Кєсіпорын алѓа ќойылѓан стратегиясы ж‰зеге асыру ‰шін µзініњ іс- єрекеттерін ќай баѓытта, ќандай зањдар негізінде орындайтынын аныќтайды, яѓни µзініњ саясатын жєне тактикасын белгілейді, алѓа ќойѓан стратегиялыќ маќсатќа жету жолдары аныќталады. Кєсіпорын маќсаты оныњ ќызметініњ соњында ќандай нєтижені кµздейтінін кµрсетсе, стратегиясы осы нєтижеге жету жолдарын, баѓыттарын аныќтайды. Єрбір кєсіпорынныњ стратегиясы µзгеріп отырѓан нарыќ жаѓдайын ескеріп, кєсіпорынѓа жања шешімдер ќабылдауѓа еркіндік береді.
Кєсіпкерлікке кењ ауќымды мемлекеттік ќолдауда іске асыру, шаѓын жєне орта бизнестіњ т±рѓыныњ кенейту мен ныѓайту .
Стратегия сала ерекшелігін, ќызмет аясы мен µндірілген µнімді µзгерпей- аќ жалпы кµрсеткіштерді арттыру ‰шін ќолданады. Осы топтыњ наќты стратегиялары мынадай.
- нарыќтаѓы позицияларын к‰шейту. М±нда кєсіпорын бірлігін нарыќты белгілі бір µніммен жаулап алу ‰шін ќолынан келгенніњ бєрін жасайды.
- Нарыќты дамыту стратегиясы. М±нда µндірілген µнімге жања нарыќќа іздестіріледі.
- µнімді дамыту стратегиясы, м±нда берілген нарыќќа жања µнімді енгізу жєне оны µткізу кµзделеді.
Негізі осындай тенденцияларды ќарастырады .
Шаѓын кєсіпкерлікті дамыту ќоры халыќтыќ кєсіпкерлік єлеуеті мен бастамашылыѓын іске асыруѓа тырысќан т‰рлі топтары ‰шін ќаржы ресурстары мен сараптама жасаудыњ кењейту, µнірлердегі кєсіпкерлікті ќолдауѓа баѓытталѓан ж±мысты к‰шейту ќажет.
Сонымен ќатар, металургияда, банк саласында, саќтандыру, химия µнеркєсібінде жєне басќа салаларда саќталып ќалѓан “Жасырын”манополияларды ќ±рту ќажет Елімізде кµптеген µндірістерді ќарастырѓан олар “Аќсай нан ” “Рахат’ канфеті жєне таѓы сол сияќты кµптеген µнімдерді кµрсеткен.
М±ны монополияѓа ќарсы зањнаманы реформалау арќылы, сондай-аќ отандыќ жєне шетелдік жања компаниялардыњ экономиканыњ осы секторларына кіруі ‰шін тартымды єрі ашыќ жаѓдайларын туѓызу арќылы жасау керек. Елімізде стратегияны іске асырудын екінші кезенініњ басты міндеттерініњ бірі- экономиканыњ басым орын алатыны “Туризм” “Тамаќ µнеркєсібі”, “Кµліктік логистика”, “Металургия” жєне “Ќ±рылыс материялдары секторларында ” бекітілген жоспарлар негізінде кластерлік даму ±станымдарын енгізеді.
Т±раќты экономика пайда алуда жєне ел экономиканы дамыту жµніндегі стратегиялыќ міндеттерді іске асыруды ќамтамасыз ететін стратегиялыќ мемлекеттік активтерді єрі кєсіптік басќару маќсатында 2006 жылы “Сам±рыќ” мемлекеттік активтерді басќару жµніндегі Ќазаќстандыќ холдинг ж±мыс істей бастады.
Ќолданылѓан єдебиеттер тізімі


1. А.Ќ.Мейірбеков Ќ.Є.Єлімбетов Кєсіпорын экономикасы Алматы “экономика”2003ж.
2. Л.Е.Басовский Прогнозирование и плонирование в условиях рынка Москва ИНФРА-М 2003 г.
3. Н.Н.Тренев Стратегическое управление “ПРИОР” Москва 2002г.
4. Б.Т.Тулегенов С.А. Адильханова Планирование деятельности хозяйствующих субъектов Алматы 2001 г.
5. А.П.Абдразаќова Кєсіпорынныњ бєсікелік стратегиялары Каз ЭУ хабаршысы № 5 2004
6. Ф.Котлер Маркетинг негіздері Алматы “ЖАЗУШЫ” 2000 ж.
7. С.Р.Есімжанова Маркетинг Алматы “ЭКО” баспа ‰йі 2005ж.
8. А. Саттар “Аќсай нан” Кµкжиегі кенейген кєсіпорын \\ Алматы аќшамы 2004ж 7 тамыз
9. Г. Бектасов. Арпа, бидай ас екен: “Аќсай нан тоќаш зауыты єзірлейтін µнімдерге с±раныс кµп” Т‰ркістан 2004ж. 15 ќантар.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Мазм±ны

Кіріспе

1‭ ‬Тарау‭ ‬Стратегиялыќ жоспарлаудыњ экономикалыќ мєні жєне орны

1.1.‭ ‬Стратегияныњ мєні жєне кєсіпорынныњ ќызметтегі орны

1.2.‭ ‬Кєсіпорынныњ бєсекелестік стратегиясы‭

2‭ ‬Тарау‭ “‬Аќсай нанныњ”ЖШС‭ –‬ныњ‭ ‬стратегиялыќ жоспарлауды талдау

2.1.‭ “‬Аќсай‭ ‬нанныњ‭”‬ ЖШС‭ ‬негізгі технико-‭ ‬экономикалыќ кµрсеткіштерді талдау‭

2.2.‭ “‬Аќсай нан‭”‬ бєсекелік стратегиясын ќ±ру‭

3‭ ‬Тарау‭ ‬ Стратегиялыќ жоспарлаудыњ дамуынныњ алѓы шарттары‭ ‬

3.1.‭ ‬Стратегиялыќ жоспардањ‭ ‬даму жолдарына талдау ж‰ргізу‭

Ќорытынды‭

Ќолданылѓан єдебиеттер‭ ‬ тізімі‭

Кіріспе

Нарыќтыќ ќатынастар жаѓдайында ќоршаѓан ортадаѓы µзгерістер жылдамдыѓы,‭ ‬сондай-аќ осы µзгерістер туатын ќосымша м‰мкіндіктер т±раќты µседі.‭ ‬Сондыќтан,‭ ‬кєсіпорынныњ стратегиясы осы µзгерістерден артыќшылыќтар алу м‰мкіндігін шаруашылыќты ж‰ргізу‭ ‬‰шін барлыќ ќосымша м‰мкіндіктерді ќамтитындай болуы керек.
Стратегия‭ ‬-‭ ‬ол бейнені бірт±тас‭ ‬т‰рде бейнелейді экономикада ќандай µзгерістер болып жатќаны,‭ ‬осы µзгерістерде кєсіпорын ќандай орын алатындыѓы т±рады.‭
Кєсіпорынныњ стратегиясы оныњ наќты жаѓдайына ќызмет ету ерекшеліктеріне тікелей байланысты.‭ ‬Кєсіпорын алѓа ќойылѓан‭ ‬стратегиясы ж‰зеге асыру‭ ‬‰шін µзініњ іс-‭ ‬єрекеттерін ќай баѓытта,‭ ‬ќандай зањдар негізінде орындайтынын аныќтайды,‭ ‬яѓни µзініњ саясатын жєне‭ ‬тактикасын белгілейді,‭ ‬алѓа ќойѓан стратегиялыќ маќсатќа жету жолдары аныќталады.‭ ‬Кєсіпорын маќсаты оныњ ќызметініњ соњында ќандай нєтижені кµздейтінін кµрсетсе,‭ ‬стратегиясы осы нєтижеге жету жолдарын,‭ ‬баѓыттарын аныќтайды.‭ ‬Єрбір кєсіпорынныњ стратегиясы µзгеріп отырѓан нарыќ жаѓдайын ескеріп,‭ ‬кєсіпорынѓа жања шешімдер‭ ‬ќабылдауѓа еркіндік береді.
Кєсіпкерлікке кењ ауќымды мемлекеттік ќолдауда іске асыру,‭ ‬шаѓын жєне орта бизнестіњ т±рѓыныњ кенейту мен ныѓайту‭ ‬.
Стратегия сала ерекшелігін,‭ ‬ќызмет аясы мен µндірілген µнімді µзгерпей-‭ ‬аќ жалпы кµрсеткіштерді арттыру‭ ‬‰шін ќолданады.‭ ‬Осы топтыњ наќты стратегиялары мынадай.
нарыќтаѓы позицияларын к‰шейту.‭ ‬М±нда кєсіпорын бірлігін нарыќты белгілі бір µніммен жаулап алу‭ ‬‰шін ќолынан келгенніњ бєрін жасайды.‭
Нарыќты дамыту стратегиясы.‭ ‬М±нда µндірілген µнімге жања нарыќќа іздестіріледі.
µнімді дамыту стратегиясы,‭ ‬м±нда берілген нарыќќа‭ ‬жања µнімді енгізу жєне оны µткізу кµзделеді.‭
Негізі осындай тенденцияларды ќарастырады‭ ‬.‭
Шаѓын кєсіпкерлікті дамыту ќоры халыќтыќ кєсіпкерлік єлеуеті‭ ‬мен бастамашылыѓын іске асыруѓа тырысќан т‰рлі топтары‭ ‬‰шін ќаржы ресурстары мен сараптама жасаудыњ кењейту,‭ ‬µнірлердегі кєсіпкерлікті ќолдауѓа баѓытталѓан ж±мысты к‰шейту ќажет.‭
Сонымен ќатар,‭ ‬металургияда,‭ ‬банк саласында,‭ ‬саќтандыру,‭ ‬химия µнеркєсібінде жєне басќа салаларда саќталып ќалѓан‭ “‬Жасырын”манополияларды ќ±рту ќажет‭ ‬ Елімізде кµптеген µндірістерді ќарастырѓан олар‭ “‬Аќсай нан‭ ” “‬Рахат’канфеті жєне таѓы сол сияќты кµптеген µнімдерді кµрсеткен.‭
М±ны монополияѓа ќарсы зањнаманы реформалау арќылы,‭ ‬сондай-аќ отандыќ жєне шетелдік жања компаниялардыњ экономиканыњ осы секторларына кіруі‭ ‬‰шін тартымды єрі ашыќ жаѓдайларын туѓызу арќылы жасау керек.‭ ‬Елімізде стратегияны іске асырудын екінші кезенініњ басты міндеттерініњ бірі-‭ ‬экономиканыњ басым‭ ‬орын алатыны‭ ‬ “Туризм‭” “‬Тамаќ µнеркєсібі‭”‬,‭ “‬Кµліктік логистика‭”‬,‭ “‬Металургия‭” ‬жєне‭ “‬Ќ±рылыс материялдары секторларында‭ ” ‬бекітілген жоспарлар негізінде кластерлік даму‭ ‬±станымдарын енгізеді.‭
Т±раќты экономика пайда алуда жєне ел экономиканы дамыту жµніндегі стратегиялыќ міндеттерді іске асыруды ќамтамасыз ететін стратегиялыќ мемлекеттік активтерді єрі кєсіптік басќару маќсатында‭ ‬2006‭ ‬жылы‭ “‬Сам±рыќ‭” ‬мемлекеттік активтерді басќару жµніндегі Ќазаќстандыќ холдинг ж±мыс істей бастады.‭

1-‭ ‬Тарау Стратегиялыќ жоспарлаудыњ экономикалыќ мєні жєне орны

1.1‭ ‬Кєсіпорынныњ мєні жєне алатын орны

Стратегия‭ “‬грек‭” ‬тіліннењ аударылѓанда‭ “‬генерал µнері немесе жетекшілік ету‭” ‬денген маѓынаны білдіреді.‭ ‬Жалпы алѓанда стратегия кез-‭ ‬келген єрекеттіњ ќызметініњ негізгі баѓытын білдіреді.‭
Стратегиялыќ жоспарлау‭ ‬дегеніміз‭ –‬б±л жоспарлау мен баќылау‭ ‬интегрициясы.‭ ‬Яѓни белгіленген маќсатќа ќол жеткізу‭ ‬‰шін ќазіргі жаѓдайда басќаруѓа арналѓан ќ±рал.‭ ‬Стратегиялыќ жоспарлау негізінде орта мерзімді жоспар ќ±ралады.‭ ‬Ол наќты маќсаттарды жоспарлау‭ ‬‰шін ќ±ралатыњ кµлемін аныќтауѓа м‰мкіндік береді.‭ ‬Сандыќ жєне сапалыќ кµрсеткіштердіњ сипаттарын ќамтиды.‭ ‬
Нарыќтыњ болашаќ конъектурасында кєсіпорын маќсатты орынѓа маќсаттарды тіркеу нєтижесінде ие болады.‭
Маќсаттары‭ ‬-‭ ‬критерилердіњ наќты дєлме-‭ ‬дєл т‰сіндірілуі жєне оларѓа ќол жеткізу керек.‭ ‬Бµлімше жетекшілері мен олардын ж±мысшылары маќсат пен критерилерді бірдей т‰сіндіріп,‭ ‬т±жырымдауы аса манызды.‭ ‬Маќсаттарѓа жету белгіленген уаќыт мерзімі мен ресурстыќ шешушілердегі белгілі бір маќсаттарды іске асыру міндеттеріне бµлінеді.‭ ‬Міндеттерді орындау‭ ‬‰шін ќ±ралдар ќажет.‭ ‬Ќандай ќ±ралдар ќолда бар екендігін жєне ќандай ќ±ралдар жоќтыѓын т‰сіну аса манызды.‭ ‬Ќолда жоќ ќ±ралдарды сатып алу шараларын талдау ќажет.‭
Кез-келген стратегия єсерлесуге‭ ‬±шырауы м‰мкін‭ ‬тєуелділік факторлары мен форс-мажор.‭ ‬Осы факторлардын пайда болуы‭ ‬кµздерін талдап олардыњ єсерлесуін бейтараптандыру шараларын ж‰ргізу ќажет‭
Факторлардыњ єсерлесуін бейтараптандыру шаралары міндетті т‰рде факторлардыњ µздерін бейтараптандыру шаралары болуы ќажет емес.‭ ‬Мысалы‭ ‬ ‰йді µрттен саќтандыру,‭ ‬µрттен болатын шыѓында бейтараптандыру шарасы болып есептеледі.‭
Кєсіпорын стратегиясыныњ негізі.‭
Стратегияѓа кµз ќарастыњ екі ќарама ќайшы т‰рі бар.‭
¦заќ уаќыт мерзімі кµлемінде ќол жеткізілуі тиіс соњѓы нєтижеге наќты белгіленеді.‭ ‬Одан єрі ќарай осы соњѓы нєтижеге жету‭ ‬‰шін не істеу керек екендігі аныќталады.‭ ‬Дєл аныќталѓан соњѓы нєтижеге алып келетіњ уаќыт интервалдарына‭ (‬бес жылдыќ,‭ ‬жылдыќ,‭ ‬квартал‭) ‬бµлінген іс-‭ ‬єрекеттер жоспары жасалады.‭ ‬Орталыќтандырылѓан жоспарлы экономикалыќ ж‰йелерде стратегияныњ дєл осы‭ ‬±ѓымы болатын.‭ ‬М±ндай т‰сініктегі‭ ‬стратегия-‭ ‬б±л наќты‭ ‬±заќ мерзімді маќсатќа ќол жеткізудіњ наќты‭ ‬±заќ мерзімді жоспары.‭ ‬Ал стратегияны жасау‭ ‬-‭ ‬маќсатты табу мен‭ ‬±заќ мерзімді жоспарды ќ±растыру.‭
Соњѓы жылдарда нарыќтаќ,‭ ‬экономикалыќ ж‰йелердін дамуы ортаныњ µзгеруі‭ ‬‰рдістері жоѓары ќарќын мен ж‰ргізілуі мен осы µзгерістер ќ±рамындаѓы ќосымша м‰мкіндіктер кµлемінніњ µсуі‭ ‬‰немі артуда.‭ ‬Сондыќтан,‭ ‬кєсіпорын‭ ‬стратегиясы нарыќтыќ экономикада µз ќ±рамында осы µзгеріс нєтижесінде басымдылыќтарѓа ие болу м‰мкіндігі болуы ќажет.‭
Стратегия б±л-‭ ‬ќоршаѓан орта мен,‭ ‬оныњ ќызмет нысандары мен ќ±рамдары,‭ ‬кєсіпорын ішіндегі ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынасына.‭ ‬Ж‰йелері мен ќоршаѓан ортаѓа кєсіпорын жайѓасымдары мен байланысты‭ ‬±заќ мерзімді сапалы,‭ ‬аныќталѓан кєсіпорынныњ дамуынныњ баѓдары стратегияныњ‭ ‬2-ші типтегі.‭ ‬Мысалы нарыќтаѓы сату кµлемінніњ‭ ‬‰лесін белгілі бір пайызѓа µсіру,‭ ‬баѓаны тµмендетпеген к‰йі бір µнім µндірісін ќысќартуы мен ќатар,‭ ‬басќа бір µнім т‰рін µндіруді бастау.‭ ‬Бєсекелес пен баќланатыњ тарату желілеріне ену,‭ ‬ењбекті‭ ‬±йымдастырудыњ топталѓан нысанына кµшіруді іске асыру.Фирма‭ ‬‰шін стратегияны аныќтау негізінен ол фирманыњ ќандай к‰шті жаќтарын пайдалануы,‭ ‬стратегияныњ шешімдер аумаѓында ќандай дєст‰рлері бар екендігіне тєуелді.‭ ‬Наќты ќанша фирма болса,‭ ‬сонша стратегия болады.‭ ‬Біраќ стратегия ќ±расырудыњ жалпы тєсілдері мен стратегия‭ ‬енетіњ жалпы шектеулері бар.‭
Жалпы т‰рде стратегия кєсіпорын іс-єрекетініњ ѓажайып баѓыты оѓан с‰йене келсек‭ ‬±заќ мерзімдегі уаќытта алѓа ќойѓан маќсатќа алып келеді.‭ ‬Стратегияныњ м±ндай‭ ‬±ѓымы кєсіпорынды басќарудыњ ењ жоѓарѓы дењгейде ѓана ќарастырсаќ єділ.‭ ¦‬йымдастырушылыќ ќ±рлымынањ тµмен орналасќан денгейі‭ ‬‰шін жоѓарѓы денгей стратегиясы ењді,‭ ‬маќсатќа баѓыталады.‭ ‬Алайда,‭ ‬аса жоѓарѓы дењгейде ол тек ќ±рал ретінде ќарастырылады.‭ ‬Мысалы фирма‭ ‬‰шін бір-‭ ‬т±тас жасалѓан нарыќтаѓы ќызмет стратегиясы осы фирманыњ маркетингтік ќызметі‭ ‬‰шін маќсатты белгілер т‰рінде оныњ роліне ие болады.‭ ‬Кєсіпорын стратегиясыныњ аныќтау кезінде оныњ негізгі‭ ‬3‭ ‬с±раѓы мен кезігеміз.
Ќандай бизнесті тоќтату.
Ќандай бизнесті жалѓастыру.
Ќандай бизнеске кµшу‭ ‬.
Осы жаѓдайда негізгі мєн кєсіпорын не жасайды жєне не жасал майды.‭ ‬Кєсіпорынныњ єрекет етуші ќызметіндегі не аса манызды жєне онша манызы жоќ орындарѓа беріледі.‭
Єдетте,‭ ‬эталондыќ‭ (‬базистік‭) ‬деп аталатыњ кµп тараѓан стратегияны ќарастырады.‭ ‬Олар кєсіпорыныњ µсуіне‭ ‬4‭ ‬єр-‭ ‬т‰рлі тєсілін бейнелейді жєне бір немесе бір неше ќараушылардыњ жаѓдайыныњ µзгеруіне байланысты.‭
¤нім‭
нарыќ‭
сала
сала ішілік кєсіпорынныњ жаѓдайы‭
техналогия.
Осы‭ ‬5‭ ‬ќ±раушылардыњ єр-‭ ‬ќайсысы орын алѓан‭ ‬2‭ ‬жаѓдайдын біреуінде болуы м‰мкін‭ (‬ескі жєне жана тауар‭)
1.‭ ‬тобы.‭ ‬ Эталандыќ стратегияныњ‭
Шоѓырланѓан µсу стратегиясы.‭
Нарыќтын ќалпын к‰шейту стратегиясы‭
Нарыќтын даму стратегиясы
¤нім дамуыныњ стратегиясы‭
2‭ ‬тобы.‭ ‬Біріктірілген µсу стратегиясы‭
-‭ ‬кері вертикальді біріктірудін стратегиясы‭ (‬ќандай да бір бµліктерді т±тас біріктіру‭ )
-‭ ‬Алѓа баѓытталѓан вертикальды біріктіу стратегиясы‭ ‬.
3‭ ‬тобы.‭ ‬Єртараптандырылѓан µсу стратегиясы.‭
-‭ ‬Горизантальды
-‭ ‬Орталыќтандырылѓан‭
-‭ ‬Конгломирантты‭ (‬тікелей µндірістік кооперациялау мен байланысыз µнер кєсіптін єр‭ ‬-‭ ‬т‰рлі сомалардаѓы кєсіпорыныњ біріктірілуі.‭)
4‭ ‬тобы.‭ ‬Ќысќарту стратегиясы‭ ‬-Жою стратегиясы‭
-¤німді жинау‭
-Ќысќарту
-Шыѓындарды ќысќарту
Кєсіпорынныњ стратегииялыќ ресурстары кез-‭ ‬келген кєсіпорын ќ±рамына‭ (‬цех,‭ ‬бµлімше.‭ ‬Ж±мыс орны‭) ‬келесі ресурстар кіреді.‭
Техникалыќ
Техналогиялыќ‭
Кадырлыќ ресурстар‭
Кењістік
¦йымдастырушылыќ ќ±рылыымдыќ структурасы‭ (‬басќару ж‰йелері,‭ ‬басќару ж‰йенін сипаты,‭ ‬икемділігі,‭ ‬жылдамдыѓы‭ )
Аќпарат ресурстары‭ (‬фирма туралы аќпарат,‭ ‬оныњ растылыѓы‭)
Ќаржылыќ ресурстар‭ (‬Актив жаѓдайы,‭ ‬несие алу м‰мкіндіктері‭)
Кµрсетілген ресурстар т‰рлерініњ єр біреуі кєсіпорын маќсатына жетудіњ м‰мкіншілік жиынтыѓын білдіреді.‭ ‬Б±л µзініњ ќолында бар µндіріс ќ±ралыныњ кадырларды белгілі сипаттаѓы µндірістік ѓимараттарды,‭ ‬жолдарды,‭ ‬ќ±рылыстарды жєне басќа да‭ ‬ресурстарды кєсіпорын µзгермелі ќажеттіліктерді белгілі дењгейінде потенциялды сатып алушылардыњ ќажеттіліктерін жєне с±раныстарын ќанаѓаттандыра алады.‭
Кєсіпорынныњ стратегиясы ресурстардын маќсатќа жету м‰мкіндігін аныќтай отырып,‭ ‬сол м‰мкіндіктердіњ маѓынасын аныќтау.‭
М‰мкіншілік б±л белгілі ќажеттілікті ж‰зеге асыру ќ±ралы,‭ ‬шарты,‭ ‬жаѓдайы.‭ ‬М‰мкіншіліктерді иемдену ќажетті шарттардын ќ±ралдардыњ бар болуын білдіреді.‭ ‬Кєсіпорынныњ стратегиялыќ маќсаттарына жету‭ ‬‰шін ќандай шарттар мен шарттары мен жаѓдайлар бар болу керек.‭ ‬Жоѓарыда аталѓан кєсіпорынныњ барлыќ элемментері‭ ‬‰шін б±л шарттар бірдей ие немесе ол белгілі бір ќолданатын стратегиялыќ‭ ‬маќсатќа наќты болу керек пе‭ ?
Б±л с±раќтардыњ пайда болуына‭ ‬2‭ ‬зандалыќ ж‰йеніњ єрекетін ќалыптастырѓан.‭ ‬Олар‭
Коммуникативтік‭
Эквифиналдыќ
Коммуникативтік салдарынан маќсат тандау мен оѓан жетуіне єсер ететін,‭ ‬сыртќы орта шарттары болып табылады.‭
Эквифиналдыќ‭ ‬кєсіпорынныњ шекті м‰мкіндіктеріне ішкі орта шарттарыныњ сєйкес єсері болып табылады.‭
Сыртќы орта‭ ‬(шаралар шаќыруларына жауап беретін кєсіпорын‭)
Кєсіпорынныњ мемлекеттегі жєне одан тыс жердегі жаѓдайларды макро экономикалыќ талдау ќабілеттігі.‭
Потенциялды сатып алушылардыњ с±раныстардыњ,‭ ‬ќажеттіліктерін жєне ахуалды м±ќтаждыќты дер кезінде аныќтау ќабілетілігі.
Нарыќтыќ экономикалыќ канъектураларын µндірістік факторлардыњ,‭ ‬сонымен ќатар стратегиялыќ єсер ету топтарыныњ ќызметін талдау.‭
Аныќталѓан с±ранысты м±ќтаждыќты тиімді дер кезінде сапалы ќанаѓаттарѓа м‰мкіндік беретін тауар мен ќызмет нарыѓыныњ экономикалыќ конъектурасын талдау ќабілеттігі.‭
Тауар нарыѓында с±ранысќа ие техналогияларды жєне тауар µндірісі мен ќызмет кµрсетеді.‭
Конструктарлау обылысында бєсекеге ќабілетті идиялар‭
6.Бєсекеге ќабілетті идеияларды тауар µндірісі мен ќызмет кµрсетуде‭ ‬‰рдісінде іске асырылуын,‭ ‬оларды нарыќќа шыѓару сатудан кейінгі ќызмет кµрсетуді‭ ‬±йымдастыру ќабілеттілігі.‭
Кєсіпорынныњ стратегиясын тандау келесі негізгі ќадамдарды ќосады.‭
Аѓымдаѓы стратегияны айќындау‭
Бизнес портфеліне талдау жасау‭
Фирма стратегиясын талдау жєне тањдалѓан стратегияны баѓалау.‭
1-ші ќадам‭
Б±л болашаќ бойынша шешімдерді ќабылдау,‭ ‬яѓни‭ ‬±йым ќандай стратегияларды ж‰зеге асырып жатќаны жµнінде наќты елесті иемдену ж‰зеге асырылып жатќан стратегияны т‰сіну‭ ‬‰шін оны‭ ‬5‭ ‬сыртќы жєне ішкі факторлардыњ арќасында баќылау керек.‭
Сыртќы факторлар‭
кєсіпорын ќызметініњ µрісі,‭ ‬µндірілген µнімніњ єр‭ ‬-т‰рлі денгейі,‭ ‬фирманыњ дифферсивикациясы‭
Фирманыњ жаќын арадаѓы алынѓан табиѓи заттары мен жалпы мінездемесі жєне µзініњ меншігініњ бір бµлігін сатуы
Соњѓы кезендегі фирма ќызметініњ ќ±рылымы мен баѓыты.‭
Соњѓы уаќытта фирма баѓдарыныњ м‰мкіндіктері
Сыртќы ќауып ќатерге ќатынасы‭
Ішкі факторлар‭
Фирма маќсаты‭
Ресурстарды‭ ‬‰лестіру критериі жєне µндірістін µнімдері бойынша капитал салымдарын ќалыптастасќан ќ±рылымы.‭
Басшы жаќтарынан,‭ ‬сонымен ќатар наќты тєжірбиеден,‭ ‬ж‰ргізілетін ќаржы саясатынан ќаржы.
‭ ‬Ниокр саласында к‰шті шоѓырлану
Жеке функционалды сфералары,‭ ‬ѓылыми зертеулер мен µњдеулер.
-ші ќадам‭
Бизнес портфельді тењдау.‭ ‬Кєсіпорын ќызметініњ жеке бµліктеріне µте тыѓыз байланыстыѓын жєне портфельді б‰тін ретінде оныњ бµліктері сомасынан ерекше екенін жєне ол кєсіпорын‭ ‬‰шін µте манызды екенін кµрнекті т‰рде кµрсетеді.‭ ‬Бизнес‭ ‬-‭ ‬портфельді тандау кµмегімен тµлемділік,‭ ‬аќшаныњ т‰суі,‭ ‬жањару,‭ ‬жойылу сияќты бизнестіњ манызды факторлары балансталуы м‰мкін.
Бизнес стратегиясын тандау кезінде бизнес-‭ ‬портфельге тандау ж‰ргізудін келесі ќадамдарын ескеру керек.
Бизнес портфеліне талдау ж‰ргізу‭ ‬‰шін‭ ‬±йымда дењгейлерді тењдеу‭ (‬жеке µнім дењгейінде,‭ ‬жалпы‭ ‬µнім дењгейінде‭)
Бизнес портфельін тандау матрицасында тандау бірліктерін позициялау‭ ‬‰шін талдау бірліктерін фикциялау‭ (‬бизнестін стратегиялыќ бірлігі‭)
Бизнес стратегиясыныњ бірлігі‭ ‬±ќсас ќажеттілікті ќанаѓатандыратын бір немесе бірнеше µнімдерді ќамти алады.‭
Бизнес портфельін тандау‭ ‬матрицасыныњ параметірлерін аныќтау ол ќажетті аќпараты жинау ќатынасында аныќтылыќты білу‭ ‬‰шін сонымен ќатар портфельді тандау арќылы ж‰ргізілетін ауыспалыќтарды бизнес к‰штерін µлшеу,‭ ‬нарыќ‭ ‬‰лесініњ алдынѓы ќатарлы маркаларѓа ќатысты µсу сапа бойынша лидерлікті жєне таѓы басќа талдау‭ ‬‰шін ќажет.‭
Мєлеметерді жинау жєне талдау мынандай баѓыттар бойынша ж‰ргізіледі Саланыњ он жєне теріс аспектілеріњ мінездемесі мен дєрежесі,‭ ‬жалпы саладаѓы фирманныњ потенциялды пазицасыннан кадыр ресурстары мен біліктілігі.‭
Бизнес портфель матрицасын ќ±растыру жєне талдау‭ ‬.‭ ‬Ол портфельдіњ аѓымдаѓы жаѓдайын жєне соныњ негізінде фирманыњ бизнес портфельініњ болашаѓы жаѓдайын талдауѓа м‰мкіндік береді.‭ ‬Тартымды салалар бизнестердіњ саны ќаншалыќты Аныќ емес с±раќтар мен заттар т±йындай ма‭? ‬Бизнес портфелі єр‭ ‬-т‰рлі жаѓдайлар єлсіз бе‭? ‬Оныњ кµп жаќтары бар ма‭?
‡міт еткен бизнес портфельін аныќтау
3.-ші ќадам Стратегияныњ талдау негізгі факторларды талдау негізінде болады.‭ ‬Ол бизнес партфельді талдау нєтижесінде фирма жаѓдайын,‭ ‬сонымен ќатар ж‰ргізілетін‭ ‬стратегияныњ мінезі мен мєнін сипаттайды.‭
Б±л факторларѓа жататындар‭
Саланыњ жаѓдайы жєне фирманыњ сол саладаѓы позциялау.‭ ‬Егер к‰шті дамуда болса онда консентрациялы µсу стратегиясыныњ немесе интеграцилыќ стратегияны ќолдану керек.‭
Єр бір наќты фирмаѓа‭ ‬стратегия тандауыныњ єбебаптыѓын жєне оригиналдыѓын білдеретін фирма маќсаттары.
Стратегияны тандауѓа єсер ететін жоѓарѓы басшыќтарыныњ м‰дделері мен ќатынасы.‭
Фирманныњ ќаржылыќ ресурсары‭
Ж±мысшылардыњ біліктілігі.
Сыртќы ортаѓа тєуелділік дєрежесі‭
Уаќыт фокторы.
Тандалѓан стратегиялыќ баѓалау,‭ ‬б±л стратегиялыќ негізгі факторын тањдау кезінде талдаудыњ ќ±растылыѓы мен есептіњ жеткіліктілігі

1.2‭ ‬Кєсіпорынныњ бєсекелік стратегиясы

Кєсіпорынныњ бєсекелік стратегиялары‭ ‬-‭ ‬Еліміз Ќазаќстан‭ ‬-‭ ‬2030‭ ‬±заќ мерзімді стратегиялыќ баѓдарламасына сєйкес маќсатты даму‭ ‬‰стінде.‭ ‬Елбасымыз атап кµрсеткендей,‭ ‬б‰гінгі к‰н тєртібінде єлем ќоѓамдастыѓындаѓы Ќазаќстанныњ жєне барлыќ Ќазаќстандыќтардыќ-‭ ‬ѓалымардыњ,‭ ‬менеджерлердіњ,‭ ‬бизнесмендердіњ,‭ ‬мамандар мен ж±мысшылардыњ бєсекге ќабілеттілігі мєселе болып т±р.‭ ‬Осы орайда шаруашылыќтын жана жаѓдайларында нарыќтыќ ќатынастарѓа бейімделген басќару ж‰йесіњ ќ±ру процесін жеделдеткен жµн.‭ ‬¤те т±раќсыз жєне сыртќы орта факторларыныњ аныќталѓан жаѓдайында єр т‰рлі бизнес аясында тауар µндіріп,‭ ‬ќызмет кµрсететін‭ ‬±йымдар‭ ‬‰шін‭ ‬±заќ мерзімді келешектерде кєсіпорындардыњ єрі ќарай г‰лденіп,‭ ‬µркен жоюыныњ кепілдігін ќамтамасыз ететін бєскелік стратегиясын ќалыптастыру жєне оны тиімді іске асыру ењ µзекті мєселеге айналып отыр.
Єдебиеттерде кµп ќарастыратын,‭ ‬тєжірбиеде µзін-‭ ‬µзі аќтай білген бизнес стратегияларыныњ кењ тараѓан т‰рін базистік немесе эталондыќ стратегиялар деп атайды.‭ ‬Олар мынандай элементердењ біреуіне немесе бірнешеуінін жай‭ ‬-‭ ‬к‰йініњ µзгеруіне байланысты болады:‭ ‬µнім,‭ ‬нарыќ,‭ ‬сала,±йымныњ сала ішіндегі жаѓдай жєне техналогия.‭ ‬Б±л бес элемментердін єрќайсысы аѓымдаѓы немесе жања жаѓдайда болады.‭
1.‭ ‬Эталондыќ стратегиялар‭ ‬±йымныњ тµрт т‰рлі тєсілдерімен µсіп келе жатќандаѓын білдіреді.
2.‭ ‬Эталондыќ стратегияныњ бірнші тобын шоѓырландырылѓан‭ ‬µсу стратегиялары ќ±райды.‭ ‬Б±л стратегияларды сала ерекшелігін,‭ ‬ќызмет аясы мен µндірлетін µнімді µзгертпей-аќ жалпы кµрсеткіштерді арттыру‭ ‬‰шін ќолданылады.‭ ‬Осы топтыњ наќты стратегиялары мынадай:
‭ ‬3.‭ ‬нарыќтаѓы позициясын к‰шейту.
М±нда кєсіпорын берілген нарыќты белгілі бір µніммен жаулапалу‭ ‬‰шін ќолынан келгенін бєрін жасайды.‭
4.нарыќты дамыту стратегиясы.‭ ‬М±нда µндірілген µнімге жања нарыќ іздестіріледі.‭
5.µнімді дамыту стратегиясы,‭ ‬м±нда берілген нарыќќа жана µнімді енгізу жєне оны µткізу кµзделінеді.
Бизнесті дамытудыњ эталондыќ стратегиясыныњ екінші тобын єртараптандырылѓан µсу стратегиялар кєсіпорын берілген нарыќта б±рынѓы µнімімен ары ќарай дами алмайтындай жаѓдай туѓанда ќолданылады.
М±ндай стратегиялардыњ негізгі т‰рлері мынадай:‭
6.‭ ‬µндірісте жања µнім т‰рін µндіруге жања м‰мкіндіктерді пайдалану негізіде орталыќтандырылѓан єр-‭ ‬тараптандыру‭ (‬диверсификация‭)‬.
Б±л жерде ж±мыс істеп т±рѓан µндіріс бизнестіњ ортасында ќалып ќояды да,‭ ‬жања µндіріс игеріледі нарыќтаѓы м‰мкіндіктерге орай немесе компания іс-‭ ‬єрекетіндегі басќадай к‰шті жаќтарда пайда болады.‭
7.‭ ‬Кµлденен єртараптандыру,‭ ‬нарыќта жања техналогия мен µндірілген,‭ ‬ќолданыстаѓы тауарѓа‭ ‬±ќсамайтын ерекше тауар кµмегімен µсу м‰мкіндігін ќарастырады.‭ ‬М±нда компания ењ алдымен дана µнім µндіруге ќ±зіретілігіне баѓалау ж‰ргізгені жµн.‭
8.‭ ‬Конгломеративті єртараптандыру стратегиясыныњ мєні компанияныњ ќолданыстаѓы тауарѓа‭ ‬техналогия жаѓынан байланысы жоќ жања µнім µндіруінде жатыр.‭ ‬Б±л ж‰зеге асыру жаѓынан ењ ќиын стратегия болып есептелінеді,‭ ‬себебі ол ойдаѓыдай ж‰зеге асырылуы кµптеген факторларѓа,‭ ‬атап айтќанда,‭ ‬персоналдыњ ќ±зіреттілігінен бастап,‭ ‬менеджердіњ µзіне тєн ерекшелігі,‭ ‬нарыќ µмірініњ маусымдылыѓы жєне ќажетті наќты м‰мкіндіктерге ие болса,‭ ‬кµп шыѓынѓа‭ ‬±шырайды немесе даѓдарысќа‭ ‬±шырайды.‭
9.‭ ‬Эталондыќ стратегияныњ‭ ‬‰шінші тобы жања ќ±рылымдарды ќосу есебінен кєсіпорынды кенейтуге байланысты біріктірілген µсу деп аталатын стратегияларды µз ќатарына алады.‭ ‬Б±л топќа мыналарды жатќызуѓа болады.‭
10.‭ ‬Сатылып біріктіретіњ кері стратегиясы,‭ ‬жабдыќтаушылардыњ‭ ‬‰стенен ќатан ќадаѓалау жєне жабдыќтаушыныњ еншіліс компания ќ±руы есебінен µсуге баѓытталѓан‭
Стратегияныњ б±л т‰рін ќолдау кєсіпорынныњ жабдыќтаушылардыњ баѓасы мен жабдыќтар баѓасыныњ µзгеруіне тєуелді болмайтын жаѓжайын жасайды.
‭ ‬11.‭ ‬алѓа‭ ‬±мтылатын сатылас біріктіру стратегиясыныњ мєні‭ ‬-‭ ‬компания мен т‰пкі т±тынушы арасындаѓы ќ±рылым,‭ ‬яѓни сату жєне бµлу ж‰йесініњ‭ ‬‰стінен ќатањ баќылау ж‰ргізуге немесе жања ќ±рылымдар ќ±ру есебінен кєсіпорындарды кењейтуден т±рады.
Эталондыќ стратегияныњ тµртінші т‰рі ќысќарту стратегиясы деп аталады.‭ ‬Кейбір жаѓдайларда бизнесті жањартудыњ б±л стратегиясы ењ соњѓы м‰мкіндік болуы м‰мкін,‭ ‬µйткені жањару жєне жаппай тездету кµбіне кєсіпкерлікті дамыту жолындаѓы бір-біріне ќайшы процестер.‭ ‬Бизнесті маќсатты ќысќарту стратегиясыныњ тµрт т‰рін бµліп кµрсетуге болады.
‭ ‬12.‭ ‬кєсіпорын бизнесін ары ќарай ж‰ргізе алмайтын жаѓдайда ќолданылатын жою стратегиясы‭;
13.‭ ‬кєсіпорын µзініњ ќызмет ету аясына‭ ‬±заќ мерзімді µзгеріс енгізу‭ ‬‰шін бизнесініњ немесе бµлімшелерініњ бірін сату немесе жабу арќылы ќысќарту стратегиясы.‭ ‬Єдетте кєсіпорын м±ндай стратегияны µндірістіњ µсуі басќалармен сєйкес келмегенде немесе кєсіпорын маќсатына орай ќолданады‭;
14.‭ ‬µндірістік шыѓындарды кµлемін азайту бойынша іс-‭ ‬шаралар ж‰ргізуге баѓытталѓан‭ ‬стратегия.‭ ‬Б±л стратегияны ж‰зеге асыру шыѓындарды азайту,‭ ‬µнімділікті арттыру,‭ ‬персоналды ќысќарту жєне тіпті ж±мыстан шыѓару,‭ ‬пайдалы тауардыњ µндірісін тоќтатумен байланысты.‭
Іс ж‰зінде‭ ‬±йым бірнеше стратегияларды бірге ќолдануы‭ (‬єсіресе кµп салалы компаниялар‭) ‬жєне оларды белгілі бір ж‰йе бойыншаж‰зеге асыру м‰мкін.‭ ‬Б±л жаѓдайларда ќ±рамдастырылѓан стратегия‭ ‬±ѓымын ќолданамыз.
Кєсіпорынныњ ерекше стратегияларын іске асыратын бірнеше амалдардыњ µз тєртіптері бар.‭ ‬Олардыњ ішінен мыналарды атап µтуге болады:
15.‭ ‬Стратегиялыќ жоспарлау жалпы баѓадарлау мен белгілі шектеулермен сипатталады.‭ ‬Оныњ негізгі параметірлері ќатањ саќталу керек,‭ ‬µйткені олардын кµмегімен ыќтимал µзгерістерді баѓалауѓа болады.‭
16.‭ ‬Жоспарлауда сценарийлерді ќолдану.‭ ‬Оптимистік т±рѓыдан келешектегі оќиѓаларды ењ онтайлы,‭ ‬ал пессемистік т±рѓыдан ењ ќолайсыз даму барысын аныќтау.‭ ‬М±ндай єдістеме барлыќ ыќтимал нєтижелерді ќамтуды талап етеді.‭ ‬Єдетте‭ ‬жоспарлау шењбереніњ базасы ретінде аталѓан екі н±сќаны бірігуін ѓана єзірлейді.‭ ‬М±нда алдын-‭ ‬ала ескерту ж‰йесін єзірлеу µте манызды.‭ ‬Біраќ,‭ ‬б±л т‰зету енгізу процесі наќты жаѓдай мен шыѓындарды талдауды ќажет етеді.‭
Жоѓарыда айтылѓандарды назарѓа ала отырып,‭ ‬стратегияны кєсіпорын саясатынан бµліп,‭ ‬басќарудыњ жеке функциясы ретінде ќарастыруы керек деген ќорытындыѓа келеміз.‭
Кєсіпорын стратегиясы мен саясаты µзара байланысты болады.‭ ‬Бір жаѓынан,‭ ‬стратегия кєсіпорын саясатынын норма мен‭ ‬принциптеріне баѓынышты болса,‭ ‬екінші жаѓынањ,‭ ‬америкалыќ экономистердіњ зертеулерінде кµрсеткендей,‭ ‬сол принциптер мен нормалар стратегиядан келіп шыќты.‭ ‬Б±л жерде кєсіпорынныњ стратегия ж‰зінде аныќталѓан саясаты туралы айтып µткенді жµн кµріп отырмыз.Стратегия компанияны тиімді басќаруѓа єсер ететін кµптеген бєсекеге ќабілетті амалдар мен жалпы тєсілдерге бµлінеді.‭
Жалпы алѓанда кєсіпорын стратегиясы‭ ‬-‭ ‬барлыќ негізгі функциялар мен бµлімшелерді ќамтитын маќсаттарды,‭ ‬т±тынушыларды ќанаѓаттандару жєне нарыќтыќ позициясын ныѓайтуѓа кєсіпорынныњ басќару жоспары.
Кєсіпорынныњ негізгі ќызметі мен бµлімшелеріне жабдыќтау,‭ ‬µндіріс,‭ ‬ќаржы,‭ ‬маркетинг,‭ ‬кадырлар жєне ѓылыми зертеулерді жатќызуѓа болады жєне олардыњ єрќайсысыныњ стратегия ішінде атќаратын міндеттері бар.‭
Стратегияны тањдау‭ ‬-‭ ‬б‰кіл‭ ‬±йым бойынша жинаќталѓан µндірістік шешемдер мен бєсекеге ќабілетті амалдарды бір арнаѓа келтіру.‭ ‬Амалдар мен тєсілдердіњ м±ндай бірлігін кєсіпорынныњ аѓымдаѓы стратегиясы білдіреді.‭ ‬Жаќсы ойластырѓан стратегиясы білдіреді.‭ ‬Жаќсы ойластырѓан стратегия кєсіпорынды келешекке дайындап,‭ ‬оныњ‭ ‬±заќ мерзімді даму баѓытын белгілейді жєне оныњ наќты іскерлік позицияѓа орналасу ниетін аныќтайды.‭
Кєсіпорынныњ міндетін‭ ‬(миссиясын‭) ‬аныќтаѓан басќарушы кєсіпорынныњ атќарар ќызмет аясын жєне т±тынушыларѓа‭ ‬±сынатын ќызмет т‰рін айќындайды.‭ ‬Басќарушы кєсіпорын ќызмет аясын тандауды стратегиялыќ т±рѓыдан орындау керек жєне ол кєсіпорынныњ‭ ‬±заќ мерзімді даму т±жырымдамасымен‭ ‬‰йлесіп,‭ ‬ќатар ж‰руі керек.‭
Нарыќты‭ ‬маќсаттарды аныќтау кєсіпорынѓа миссиясын жалпы т±жырымдаудан істін бµлек жоспарына кµшуге м‰мкіндік береді.‭ ‬Кєсіпорынныњ алѓа ќойылѓан маќсаттарын оныњ ќызметі мен прогресініњ баѓытын білдіруге ќатысады жєне маќсаттар ќысќа немесе‭ ‬±заќ мерзімді маќсаттары келешекте кєсіпорын жаѓдайын жаќсарту‭ ‬‰шін не істеу керектігі туралы ойлануды талап етеді.‭
Єрбір бµлімшеніњ наќты міндеттері болу керек жєне ол міндеттер‭ ‬±йымныњ басты маќсатна баѓатталуы ќажет.‭ ¦‬йымныњ жалпы маќсаты наќты міндеттерге бµлініп,‭ ‬єрбір бµлімше мен менеджерлерге ж‰ктелсе,‭ ‬ж±мыс нєтижесіне деген жалпы м‰дде пайда болады.‭
Кєсіпорын маќсаттары екі т‰рлі болады:‭ ‬ќаржылыќ жєне стратагиялыќ.‭ ‬Ќаржылыќ маќсат кєсіпорынныњ пайда кµлемі,‭ ‬инвестицияныњ ќайтарымдылыѓы,‭ ‬наќты аќша аѓымы,‭ ‬заем мен дивиденд кµлемі сияќты кµрсеткіштердіњ артуын кµздейді.‭ ‬Стратегиялыќ маќсат кєсіпорынныњ нарыќтаѓы позициясын ныѓайтуѓа баѓытталады.‭ ‬Стратегиялыќ маќсат кєсіпорынныњ µсу ќарќынныныњ артыруын ќамтамасыз ету,‭ ‬нарыќ‭ ‬‰лесін арттыру,‭ ‬бєсеклестерімен салыстырѓанда µнім мен ќызмет кµрсету сапасын жаќсарту шыѓындардыњ‭ ‬тµмен дењгейінде ќол жеткізу шетел нарыќтарына кіру,‭ ‬алдынѓы ќатарлы техналогияны енгізу,‭ ‬µсу м‰мкіндіктерін дамыту жєне кєсіпорын беделін биік‭ ‬±стауы баѓыталады.‭
Сонымен,‭ ‬±йымныњ маќсатын белгілеу жаќсы ќаржылыќ кµрсеткіштерге ќол жеткізуді ѓана кµздемей,‭ ‬бизнестін‭ ‬±заќ мерзімді дамыту мен кєсіпорынныњ бєсекеге ќабілетілігін арттыруды ескерген жµн.‭
Кєсіпорынныњ стратегиясын айќындау‭ ‬‰шін оныњ сыртќы жєне ішкі факторларын зерттеп шыѓару ќажет.‭ ‬Менеджер кєсіпорынныњ жаѓдайы мен нарыќ ерекшелігі туралы аныќ жєне наќты мєлеметке ие болѓанда ѓана д±рыс стратегияны тандауѓа м‰мкіншілік туады.‭
Кєсіпорын стратегиясы‭ ‬-‭ ‬ойланып іс-‭ ‬телген маќсатты іс-єрекеттерден жєне ќ‰тмеген оќиѓалар мен к‰шейе т‰скен бєсекелік к‰реске жауап ќайтару.‭ ‬Кез келген кєсіпорында ќай дењгейде болсын,‭ ‬келешекке тєуелді болады.‭ ‬Менеджерлер кєсіпорын жаѓдайы мен нарыќ‭ ‬ерекшелігі туралы аныќ жєне наќты мєлеметке ие болѓанда ѓана д±рыс стратегияны тандауѓа м‰мкіншідік туады.‭
Кєсіпорын стратегиясы-‭ ‬ойланып істелген маќсаты іс-‭ ‬єрекеттерден жєне к‰тілмеген оќиѓалармен к‰шейе т‰скен бєсекелестік к‰реске жауап ќайтару.‭ ‬Кез-‭ ‬келген кєсіпорында ќай дењгейде болсын,‭ ‬келешекке тєуелділік болады.‭ ‬Менеджерлер барлыќ стратегиялыќ єтекеттерді,‭ ‬жања техналогиялардын пайда болуы,‭ ‬мемлекетік регламинтация,‭ ‬сатып алуышылардын ынтасы артуы жєне таѓы басќа.‭ ‬Осы сияќты µзгерістерді алдын ала болжап,‭ ‬біле алмауына байланысты стратегияны іске асыру барысында оѓан µзгертулер мен т±зетулер енгізіп отырады.‭ ‬Осыдан келіп,‭ ‬±йымныњ стратегиясы алдын‭ ‬-‭ ‬ала жоспарланѓан єрекеттер мен к‰тілмегін оќиѓаларѓа байланысты енгізілген т‰зетулерден т±рады деп айта аламыз.‭ ‬Аѓымдаѓы стратегия кєсіпорынныњ ішкі жєне сыртќы ортасында болып жатќан µзгерістерді ескере отырып,єзірленеді.‭
Стратегияны ќалыптастыру тек‭ ‬жоѓары басшылыќтыњ ѓана міндеті емес.‭ ‬Ірі кєсіпорындарда стратегияны ќалыптастыру жµнінде шешім ќабылдауѓа жоѓарѓы буын басшылары мен ќаттар коммерциялыќ жєне µндірістік бµлімшелердіњ,‭ ‬кєсіпорын бµлімшелері ішіндегі атќарушы‭ (‬µндіріс,‭ ‬маркетинг жєне µткізу‭ ‬.‭ ‬ќаржы,‭ ‬кадырлар жєне таѓы басќалар‭) ‬басшылары,‭ ‬µнімніњ шыѓарылуына жауапты µндірістік кєсіпорын басшылары мен жеттекшілері де ќатысады.‭ ‬Ал,‭ ‬єр тараптандарылѓан кєсіпорын стратегиясы жеке‭ ‬±йымдыќ тµрт дењгейде ќалыптасады.
Бірінші дењгейде корпаративтік стратегия єзірленсе,
Екінші дењгейде-‭ ‬компанияны єртараптандыруѓа себеп болѓан бизнес бірліктерінніњ стратегиялары єзірленеді.
‭‡‬шінші дењгейде бизнес ішіндегі єрбір атќару ќызметтерініњ стратегиясы‭ (‬атќару стратегиясы‭) ‬єзірленеді б±ѓан µндірістік,‭ ‬маркетинг ќаржылыќ жєне таѓы басќа стратегия т‰рлерін жатќызуѓа болады.‭
Ал‭ ‬тµртінші дењгейде негізгі ж±мыс бµлімшелеріне баѓытталѓан оперативті стратегиялар єзірленеді.
Єрбір кєсіпорын µзініњ дамуына ќолайлыраќ болѓан стратегияны єзірленуіне байланысты ќалыптасќан жаѓдайды ескере отырып,‭ ‬мынадай стратегияларды келтіруге болады.‭ ‬Берілген кєсіпорынныњ‭ ‬жана объектілеріне салыстыру стратегиясы,‭ ‬тауарлырды нарыќќа жылжыту стратегиясы персаналды іріктеу жєне дайындау стратегиясы µсу стратегиясы франчайзинг,‭ ‬шыѓандарды азайту жєне єлеуметік стратегиялар.
Кєсіпорынныњ стратегиялыќ миссиясын єзірлеу,‭ ‬маќсаттарды белгілеу мен стратегияны тандау‭ ‬-‭ ‬кєсіпорынныњ даму баѓытын тандау‭ ‬‰шін ќажетті басты мєселесі.‭ ‬Олар кєсіпорынныњ ќай баѓытта даму ќажеттілігін,‭ ‬ќысќа жєне‭ ‬±заќ мерзімді стратегиялар мен белгіленген нєтижелерге жетудегі амалдары мен тєсілдерін белгілейді.‭ ‬М±нын барлыѓы µз кезегінде стратегиялыќ жоспардыњ негізін ќалайды.
Стратегиялыќ жоспарлау‭ ‬‰дерісі басќару шешімдерін ќабылдауѓа кµмектесетін ќ±рал болып табылады.‭ ‬Онын міндеті-‭ ‬±йымѓа жанартулар мен µзгерістерді жеткілікті дєрежеде ќамтамасыз ету.Стратегиялыќ жоспарлау барысында басќарушылыќ ќызметін тµрт т‰рін кµрсетуге болады:‭ ‬ресурстарды бµлу,‭ ‬сыртќы ортаѓа бейімделу ішкі‭ ‬‰йлестеру жєне‭ ‬±йымдастырылѓан стратегиялыќ болжау.
Ресурстарды бµлу‭ ‬-‭ ‬ќор,‭ ‬басќарушылыќ ќабілет пен техналогиялыќ тєжірбие сияќты шектеулі‭ ‬±йымдыќ ресурстарды бµлуді ќ±райды.
Стратегиялыќ сипатаѓы барлыќ єрекеттерді ќамтитын сыртќы ортаѓа бейімделу кєсіпорынныњ сыртќы орта мен ќатынасы жаќсартады.‭ ‬Кєсіпорын сыртќы ќолайлы м‰мкіндіктерге де,‭ ‬ќауіп-‭ ‬ќатерлерге де икемделіп стратегияныњ ќоршаѓан ортаѓа жаќсы бейімделуін ќамтамасыз етуі ќажет.‭
Талданатын объиектіге сыртќы факторлардын єсер‭ ‬‰лкен.‭ ‬Б±лар сала µнімін т±тынушылар,‭ ‬мемлекет саясаты,‭ ‬халыќтын тµлем ќабілеті.‭
Ішкі‭ ‬‰йлесу тиімді біріктіру мен ішкі операциялардын он нєтижесіне жетуін маќсат еттеді,‭ ‬кєсіпорынныњ к‰шті жєне єлсіз жаќтарын аныќтау‭ ‬‰шін стратегиялыќ ќызметті‭ ‬‰йлестіруді ќамтиды.‭
Стратегиялыќ жоспарлау басќару апараты ќызметкерлердіњ ж±мысына µзіндік талпатарын ќояды.‭ ‬Ол талаптарѓа мынадай элементтер кіреді‭ ‬:
Бірінші элемент‭ ‬-‭ ‬жаѓдайды‭ ‬‰лгілей білу.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін ќажеттіліктер мен т±тынушы с±ранысыныњ,‭ ‬бєсекелестер µнімінењ сипаты мен µзініњ т±тынушылыќ ќажеттіліктерін ќанаѓатандыра білу ќабілетініњ араќатынас зандылыќтарын аныќтау маќсаты мен м±ќият талдау ж‰ргізу ќажет.‭
Екінші элемент-‭ ‬µзгерістер ќажет екендігіњ аныќтай білу ќабілеті.‭ ‬Нарыќ жаѓдайында ќызмет ететін кєсіпорындаѓы µзгеріс ќарќыны жоспарлы экономикаѓа ќараѓанда єлде ќайда к‰штірек болады жєне ол сыртќы нарыќтыќ жаѓдайдын тегеурінді болуына байланысты екендігі т‰сіндеріледі.‭ ‬¤згерістердін ќажеттілігін аныќтау мынандай шарттарды талап етеді:
Басќару апараттары ќызметкерлерініњ берілген саладыѓы белгілі факторлардын єсерінен туындайтын процестерге жауап ќайтаруѓа єзірлігі‭;
Белгілі жєне белгісіз факторлардын жиынтыѓын есепке алу негізінде кєсіпорындарды к‰тілмеген ойда жоќ жаѓдайларѓа дайындау,‭ ‬бєсекеге ќабілеттелікті арттыру м‰мкіндігін ќарастыруѓа м‰мкіндік беретін ѓылыми-‭ ‬техникалыќ єлеует‭ (‬потенциал‭ )‬,‭ ‬интеллект,‭ ‬интуиция мен басќаруылардын творчестволыќ ќабілеті.‭
‡шінші элемент-‭ ‬µзгерістер стратегиясынныњ ќалыптастыру.‭ ‬Онтайлы стратегияны іздеу‭ ‬-‭ ‬кєсіпорынныњ ќазмет етуініњ ќолайлы н±сќасын зиялы т‰рде творчестволыќ‭ ‬т±рѓыдан ќарастыру процесі.‭ ‬Онын негізінде жетекшілер мен мамандардын жаѓдайын даму бет алысын кµре білу ќабілеті жатыр.‭ ‬Стратегиялыќ жоспарды дайындаушылар єр т‰рлі сенарийлерді‭ ‬єзірлей білуі,‭ ‬болжау єдістерін менгеруі.‭ ‬Т±тынушылардыњ ќажеттіліктерін аныќтай білу керек.‭
Тµртінші элемент‭ ‬-‭ ‬стритегиялыќ жоспар єзірлеуде пайдаланатыњ єр-‭ ‬т‰рлі сенімді єдістерді ќолдану тєртібі.
Бесінші элемент-‭ ‬стратегияны ж‰зеге асыра білу ќабілеті.‭ ‬Стратегия ѓылами негізделген жоспар болса да оныњ,‭ ‬кєсіпорын ж±мысшыларыныњ проктикалыќ ќызметі мен екі жаќта байланысы бар.‭ ‬Бір жаѓынан,‭ ‬жоспар мен бекітілмеген кез келген єрекетін пайдасы болса.‭ ‬Екінші жаѓынан,‭ ‬практикалыќ ќызмет пен байланыспаѓан ойлау процесі де нєтижесіз болмаќ.‭ ‬Сондыќтан стратегияны ж‰зеге асыруѓа ќатысатын кєсіпорын ж±мысшылары техналогияны менгергені жµн.‭
Кєсіпорын стратегиясын ж‰зеге асырудын ќ±ралы ретінде оны дамытудыњ стратегиялыќ жоспарды жасау керек.‭
Єлемдік тєжірбиеде ќалыптасќан стратегиялыќ жоспарлаудыњ мынадай сатылары бар‭ ‬:
Объектініњ‭ ‬дамуын стратегиялыќ жоспарлыу бойынша‭ ‬±йымдастару‭ ;
маќсатќа жетудін баламалы жолдарыњ аныќтау жєне оларды баѓалау‭;
менеджер белгілеу жєне жоспардын жалпы жобасын єзірлеу‭ ;
стратегиялыќ жоспардын жобасын ж‰зеге асыру‭ ‬,‭ ‬жоба бойынша єрекетер жоспары мен оныњ ќ±рамдас бµліктерін баќылау,‭ ‬баѓалау жєне ќажет болѓан жаѓдайда µзгертулер енгізу‭;
Фирма стратегиясы тандап алынѓансон оны ж‰зеге асыру жµніндегі к‰рделі ж±мыс басталады ол‭ ‬‰ш міндеті атќаруѓа баѓыталады.
‭ ‬Біріншіден‭ ‬±йым ж‰зеге асыратын стратегияѓа сєйкес єкімшілік міндеттерге басымдыќ беру.‭ ‬Б±л ж±мыс ресурстарды бµлу,‭ ‬±йымдыќ ќатынастар орнату кµмекші ж‰йелер ќ±ру жєне таѓы басќа міндеттерге ќатысты.‭
Екіншіден,‭ ‬осы тандалѓан стратегия мен‭ ‬±йым ішіндегі‭ ‬‰рдірістер арасында сєйкестік орнату.‭ ‬Сєйкестік‭ ‬±йымын мынадай сипатамалары бойынша орнатылуы тиіс оныњ ќ±рлымы ынталандыру ж‰йесі,‭ ‬мінез‭ ‬-ќ±лыќ тєртіптері мен нормалары,‭ ‬ортаќ ќ±ндылыќтар,‭ ‬менеджерлер мен ќызметкерлердін мамандануы.
‭‡‬шіншіден‭ ‬,‭ ‬ж‰зеге асырлатын стратегияѓа сєйкес лидерлік стиль мен‭ ‬±йымды басќару тєсілдерін талдау.‭ ‬Осы‭ ‬‰ш міндет µзгерістер жасау жолы мен орындалады‭ ‬.
‭¦‬йымда µзгерістер жасау тандалѓан стратегияларѓа‭ ‬сєйкес ќазметтерді атќаруѓа жаѓдай жасайды.‭ ‬¤згерітердін ќажеттіліге мен дєрежесі‭ ‬±йымнањ стратегияны тиімді ж‰зеге асыруѓа арналѓан дайындыќ дењгейіне байланысты.‭ ‬Сала,‭ ‬±йым‭ ‬,‭ ‬µнім жєне нарыќ жаѓдайы сияќты µзгеріс ќажетілігі мен дєрежесін аныќтайды негізгі факторлардын жаѓдайына байланысты µзгерістердін тµрт т‰рі бар:
-‭ ‬±йымды ќайта ќ±ру‭ ‬-‭ ‬±йым мєдениеті мен миссиясына м‰делі т‰бегейлі µзгерістер‭;
-‭ ‬Радикалды µзгерістер‭ ‬±йым сапаны µзгертпеген жаѓдайда ѓана ќолданылады.‭
-‭ ‬ќарапайым µзгерістер‭ ‬-‭ ‬±йым µніміне ќызыѓатыњ ниеті саќтау‭ ‬‰шін маркетингтік салада µзгерістер жасау мен байланысты‭ ;
Стратегиялыќ µзгерістер д±рыс жасаѓан жаѓдайда ж‰йелі сипатќа ие болады.‭ ‬Б±л орайда кєсіпорын ќызметінін барлыќ жаќтарын ќамтиды.‭
Жоѓарыда айтылѓандарды‭ ‬ќортындалайтын болсаќ,‭ ‬стратегиялыќ жоспарлау‭ ‬-‭ ‬басќару объектісін єлсіз жєне к‰шті жаќтарын,‭ ‬м‰мкіндіктері мен кедергілерін ескере отырып,‭ ‬оныњ келешекте т±раќты ќызмет етуіне баѓыталѓан творчествалыќ пратцесс.
Єр т‰рлі стратегиясын єзірлеуі барысы бір біріне‭ ‬±ќсамайды.‭ ‬Кішігірім кєсіпорын стратегиясы оныњ жетекшісі ауысша тапсырмасы негізінде єзірленсе,‭ ‬ірі кєсіпорындар жыл сайын кєсіпорын мен оныњ бµлімшелерін дамытуды жазбаша,‭ ‬жоспар т‰рінде белгілейді жєне єкімшіліктін ќатысуы,‭ ‬±сынылып отырѓан шешімдер бойынша зерттеулер ж‰ргізіледі,‭ ‬оны талќылауѓа салу‭ ‬‰шін кездесулер‭ ‬±йымдастыру арќылы стратегиялыќ жоспар єзірленеді.‭ ‬Стратегияны‭ ‬ќалыптастыруды‭ ‬±йымдастыру кезењінде басшы‭ ‬±йым жаѓдайын дамытуды жазбаша,‭ ‬жоспар т‰рінде белгілейді.‭ ‬Стратегияны ќалыптастыруды‭ ‬±йымдастыру кезењінде басшы‭ ‬±йым жаѓдайын талдай отырып,‭ ‬оњтайлы стратегияны тањдап алады.
Стратегияны єзірлеуде ќолданылатын мынадай негізгі єдістер бар.
Негізгі стратегиялыќ тєсіл.
Кєсіпорын менгерушісі стратегияны єзірлеу,‭ ‬оныњ тимді жаќтарын баѓалауѓа µзі арнайы ќатысады.‭ ‬Басќарушыныњ стратегияны єзірлеудегі ќосатын‭ ‬‰лесі кµп єрі оѓан жетекшілік етеді.‭
¤кілеттілікті табыстау тєсілі.‭ ‬Кєсіпорын менгерушісі стратегия єзірлеуді бµлімшелер мен ќол астындаѓы ќызметкерлерге ж‰ктейді.‭ ‬Дайын болѓан соњ µзі тексеріп,‭ ‬бекітеді.‭ ‬М±ндай тєсіл кєсіпорынныњ аѓымдаѓы мєселесін шешуге баѓытталѓан ќысќа мерзімдік стратегияда ќолданылмайды.
Кооллаборационистік‭ (‬бірлескен‭) ‬тєсіл‭ ‬-‭ ‬жоѓарыда кµрсетілген екі н±сќаныњ тєсілдіњ арасындаѓы тєсіл.‭ ‬М±нда басќарушы ќол астындаѓы стратегияны єзірлеушілер де,‭ ‬оны орындаушылар да бір болып табылады.‭
Инициативті тєсіл.‭ ‬М±нда басќарушы‭ ‬стратегияны єзірлеуге,‭ ‬онымен айналысып жатќан топты басќаруѓа да ќызыѓыушылыќ танытпайды.‭ ‬Б±л тєсілді ќолдануда басќарушы µзініњ ќол астындаѓы ќызметкерлермен менеджерлермен д±рыс стратегияны єзірлеуге,‭ ‬ќорѓауѓа іске асыруѓа ынталандырады.‭ ‬Ењ бастысы‭ ‬-‭ ‬жања стратегиялыќ бастамаларды тиімді‭ ‬±йымдастырып,‭ ‬ынталандыру мен марапаттап отыру.‭
Инвистициялыќ тартымдылыќ кєсіпорнныњ бєсекелік позициясын баѓалау,‭ ‬оныњ жалпы стратегиялыќ жаѓдайын баѓалау жєне‭ ‬±заќ мерзімді єрекеттер тізімін єзірлеуге ќажет.‭ ‬Осындай маќсаттармен SWOT‭ ‬-‭ ‬талдау деп аталатын‭ ‬±йымныњ к‰шті,єлсез жаќтары жєне оныњ м‰мкендіктері мен кедергілерін ќарастыратын амалдар ќолданылады.‭
Б±л талдау бірнеше сатылардан т±рады.‭ ‬Кєсіпорынныњ сыртќы ортасы зерттеледі оњдаѓы‭ ‬±йымнын дамуына м‰мкіндік беретін жєне ќауіп тµндіретін факторлар бµліп кµрсетеді,‭ ‬кєсіпорынныњ ішкі ортасын талдай отырып,‭ ‬оныњ к‰шті жєне єлсіз жаќтарын зерттеуге м‰мкіндік алады.‭ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ақсай ЖШС
«Ақсай» нан комбинаты
“Ақсай нанның” ЖШС –ның астық өндірісінің экономикалық жағдайын талдау
ЖШС «АҚСАЙ» НТК-НЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
Ақсай-нан» нан-тоқаш комбинатының желдету жүйесі
Кәсіпорындағы жоспарлауды ұйымдастыруын талдау
Бизнес жоспар . “Ақсай нан” кондитерлік өнім орталығы
«Ақсай» ХБК ЖШС-нің маркетингтік іс-әрекетін бақылау
ЖШС «АҚСАЙ» НТК-Ы ҚЫЗМЕТІНДЕГІ ӨНДІРІСТІҢ ТИІМДІЛІГІН ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
Стратегиялық жоспарлау туралы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь