Балалардың мектепке дайындығын жан - жақты ұйымдастырудың психологиялық - педагогикалық негiздерi

ЖОСПАР:

1. Кiрiспе
2. Мектепке дейiнгi балаларды адамгершiлiкке баулудағы ойынның әсерi
3. Ұлттық тағылымдар қалыптастырудағы ойын әрекеттерiнiң дамытушылық рөлі
4. Қорытынды
КIРIСПЕ

Бала - баќшадаѓы тєрбие - барлыќ тєрбиенiњ бастамасы.
Мектепке дейiнгi шаќ - бала бойынша адамгершiлiктiњ негiзiн ќалайтын кез. Сондыќтан да бала бойынша жас кезiнен бастап iзгiлiк, мейiрiмдiлiк, инабаттылыќ сезiмдерiн ќалыптастыру ата - аналар мен тєрбиешiнiњ мiндетi.
Мектеп жасына дейiнгi балалардыњ жан - жаѓты дамуы ‰шін ойынныњ рµлі ерекше. Тєрбиешi баѓдарламада кµрсетiлген сюжетi – рµлдiк, ќимыл - ќозѓалысты, дидактикалыќ жєне басќа да ойын т‰рлерiн пайдаланы отырып, топтаѓы баланыњ ойын єрекетiн ±йымдастыра бiлуi тиiс. Ойын барысында балалардыњ айналадаѓы д‰ние жайында маѓл±матттары кењейiп / таным белсендiлiгi артып,/игерген бiлiм – машыќтарыныњ негiзiнде бiр сюжетке орай басты кейiпкерлерге елiктеуi /шыѓармашылыќ белсендiлiк/, ойын ойнауѓа µзiне серiк тауып алуы, онымен шынайы ќарым - ќатынас орната отырып, тањдап алѓан рµлдерiне деген жауапкершiлiгi арта т‰седi.
Ойын - балалардыњ оќуѓа, ењбекке деген белсендiлiгiн арттырудаѓы басты ќ±рал.
Адамгершiлiк тєрбиесi тєрбиенiњ басќа да салаларымен тыѓыз байланысты. Адамныњ iс - єрекетi мен мiнез - ќ±лќынан да єдемiлiк, с±лулыќ кµрiнiс таппайынша, адамгершiлiк парасат тєрбиесi кездеген м±ратына жете алмайды.
Адамгершiлiк, адамгершiлiкке баулу дегенiмiз Бiздiњ ше, ол - адамдардыњ ‰лкен бе, кiшi ме, єрбiр iстеген iсiн, сµйлеген сµзiн, µзгелермен ќарым - ќатынасын аѓылѓа салып, ар - ±ят таразысынан µткiзiп, бiлiммен ±штастырып, ењ єдiл, ењ д±рыс жолын тањдап ала бiлуi. Сондыќтан адамдыќќа баулу ж±мысыныњ ережесi балабаќшадан бастап наќтылы маќсатты кездеуi шарт. Тєрбиешi балалардыњ орынды iс - єрекеттерiн маќ±лдай отырып, азды – кµптi жiберген кемшiлiктерiн µздерi т‰сiнiп, т‰зетуге баѓыттай бiлуге тиiс. Єр бала µз iсi мен ќылыѓына жауапкершiлiкпен ќарап, ±ялу, кешiрiм с±рау сияќты єдеттердi ‰йренуi керек. Балалардыњ рухани д‰ниесiн байыта отырып, талѓамдарын арттыруѓа ат салысу, жања, озыќ тєжiрибенi дер кезiнде насихаттап, µмiрге енгiзу - барша ќауым, педагогтары бiрлесе атќаратын абыройлы мiндет.
Жас ±рпаќќа адамгершiлiк эстетикалыќ тєрбие беру т±жырымдамасында былай делiнген: “Балабаќшадан бастап жан - жаќты жєне толыќ жетiлген т±лѓалы адам тєрбиелеуге жєрдемдесетiн эстетикалыќ м±раттар, тaлѓам мен талап.
Балабаќша ж±мысыныњ мазм±ны к‰нтєртiбiнiњ барлыќ сєттерiнде балалардыњ мiнезiн д±рыс баѓытта тєрбиелеуге негiзделедi. Егер де бала мiнезiн дамыта отырып тєрбиелемесек, онда ќыњыр баланыњ ќиќарлыќы арта т‰седi де, тєбелеске, дау - дамайѓа бейiм болады. Тегiнде кµп нєрсе бала µмiрiн д±рыс ±йымдастырып, шебер басќара бiлуге байланысты.
Ол ‰шiн тєрбиешi ‰немi µз тєжiрибесiн молайтып, шеберлiгiн, бiлiктiлiгiн арттырып отыруы ќажет.
Бала ойын ойнаѓанда µмiрде кµрген - бiлгенiн µзiне ±наѓан адамныњ iс - єрекетiне елiктей отырып бейнелейдi. Бала ‰шiн µзiне ±наѓан адамнан артыќ ештење жоќ, оѓан барлыќ жаѓынан ±саѓысы келедi. Жалпы бала табиѓаты µзiн бiрнеше есе ‰лкен ѓып кµрсетуге бейiм. Тез есейгiсi келiп, бєрiн µзiм iстеймiн деп талпынады. Баланыњ осы талпынысын м±ѓалтпай, сен ‰лкенсiњ, мен кµмектесiп жiберсем, бєрiн де µзiњ iстей аласыњ деп, сенiм бiлдiре тєрбиелеу ±тымды єдiс. ‡лкен адам мен баланыњ айырмашылыѓы ‰лкендердiњ сана - сезiмi мен iс - тєжiрибесiнiњ молдыѓында ѓана.
Iзеттiлiк, iзгiлiк, инабаттылыќ єдептiлiк - бiр к‰нде ќалыптаса ќалатын ќасиет емес. Б±л - балабаќшадан бастау алып, µмiр баспалдаќтарында шыњдалып, бiртiндеп ќалыптасатын ќасиет.
Тєрбиешi б±л маќсатта кµркем єдебиет шыѓармаларын кењiнен пайдаланады. Солай еткенде бала µздiгiнен ойын ойнаѓанда тєрбиешiнiњ, ата - аналарыныњ оќыѓан шыѓармаларынан µздерiне ±наѓан басты кейiпкерлерiн
ЄДЕБИЕТТЕР

1. Ж.Б. Ќоянбаев, Р.М. Ќоянбаев. Педагогика. Астана, 1998ж
2. В.А. Сухомлинский Коллективтiњ ѓ±дiреттi к‰шi. Алматы, Мектеп, 1979ж
3. Е. Саѓындыќ±лы. Педагогика. Алматы, 1999ж
4. Макаренко А.С. ¦стаздыќ дастан. Алматы, 1985ж
5. Сарѓожаев Н. Сенде бiр кiрпiш дњниеге. Алматы, 1990ж
6. Харламов М.Ф. Педагогика. Москва, 1990ж.
7. Бастауыш мектеп N2 24 - 29 беттер 2002ж.
8. Бастауыш мектеп N4 21 - 24 беттер 2003ж
9. Шаѓын мектеп N1 29 - 31 беттер 2004ж
10. Улаѓат N1 91 - 94 беттер 2004ж
11. Ќоянбаев Є., Ќоянбаев Ќ. Педагогика, Алматы 2004ж
12. Бастауыш мектеп N3, 19 - 21 беттер, 2003ж
        
        БАЛАЛАРДЫЊ МЕКТЕПКЕ ДАЙЫНДЫЃЫН
ЖАН - ЖАЌТЫ ¦ЙЫМДАСТЫРУДЫЊ
ПСИХОЛОГИЯЛЫЌ - ПЕДАГОГИКАЛЫЌ
НЕГIЗДЕРI
ЖОСПАР:
Кiрiспе
Мектепке дейiнгi балаларды адамгершiлiкке баулудаѓы ... ... ... ойын ... рµлі
Ќорытынды
КIРIСПЕ
Бала - баќшадаѓы тєрбие - барлыќ тєрбиенiњ бастамасы.
Мектепке дейiнгi шаќ - бала бойынша адамгершiлiктiњ негiзiн
ќалайтын кез. ... да бала ... жас ... ... мейiрiмдiлiк, инабаттылыќ сезiмдерiн ќалыптастыру ата
- аналар мен тєрбиешiнiњ мiндетi.
Мектеп жасына дейiнгi балалардыњ жан - жаѓты ... ... ... ... ... ... ... сюжетi – рµлдiк,
ќимыл - ќозѓалысты, дидактикалыќ жєне басќа да ойын т‰рлерiн
пайдаланы отырып, топтаѓы баланыњ ойын єрекетiн ±йымдастыра
бiлуi тиiс. Ойын ... ... ... ... ... кењейiп / таным белсендiлiгi артып,/игерген бiлiм
– машыќтарыныњ негiзiнде бiр сюжетке орай ... ... ... белсендiлiк/, ойын ойнауѓа µзiне серiк
тауып алуы, онымен шынайы ќарым - ќатынас ... ... ... ... деген жауапкершiлiгi арта т‰седi.
Ойын - балалардыњ оќуѓа, ењбекке деген белсендiлiгiн
арттырудаѓы басты ќ±рал.
Адамгершiлiк тєрбиесi тєрбиенiњ басќа да салаларымен ... ... iс - ... мен ... - ќ±лќынан да
єдемiлiк, с±лулыќ кµрiнiс таппайынша, адамгершiлiк парасат
тєрбиесi ... ... жете ... ... ... ... ... ше, ол -
адамдардыњ ‰лкен бе, кiшi ме, єрбiр iстеген iсiн, ... ... ... - ... ... ... ар - ... µткiзiп, бiлiммен ±штастырып, ењ єдiл, ењ д±рыс
жолын ... ала ... ... ... баулу ж±мысыныњ
ережесi балабаќшадан бастап наќтылы маќсатты кездеуi шарт.
Тєрбиешi балалардыњ ... iс - ... ... ... – кµптi жiберген кемшiлiктерiн µздерi т‰сiнiп, т‰зетуге
баѓыттай бiлуге тиiс. Єр бала µз iсi мен ... ... ... ... ... сияќты
єдеттердi ‰йренуi керек. Балалардыњ рухани д‰ниесiн байыта
отырып, талѓамдарын арттыруѓа ат ... ... ... дер кезiнде насихаттап, µмiрге енгiзу -
барша ќауым, педагогтары бiрлесе атќаратын абыройлы
мiндет.
Жас ±рпаќќа адамгершiлiк ... ... ... ... делiнген: “Балабаќшадан
бастап жан - жаќты жєне толыќ ... ... ... ... ... ... мен ... ж±мысыныњ мазм±ны к‰нтєртiбiнiњ барлыќ сєттерiнде
балалардыњ мiнезiн д±рыс баѓытта тєрбиелеуге негiзделедi.
Егер де бала мiнезiн дамыта отырып тєрбиелемесек, онда ќыњыр
баланыњ ќиќарлыќы арта ... де, ... дау - ... ... ... кµп ... бала µмiрiн д±рыс
±йымдастырып, шебер басќара бiлуге байланысты.
Ол ‰шiн тєрбиешi ‰немi µз тєжiрибесiн молайтып, шеберлiгiн,
бiлiктiлiгiн арттырып отыруы ќажет.
Бала ойын ойнаѓанда µмiрде ... - ... ... ... iс - ... ... отырып бейнелейдi. Бала
‰шiн µзiне ±наѓан адамнан артыќ ештење жоќ, оѓан ... ... ... ... бала ... µзiн ... ... ѓып кµрсетуге бейiм. Тез есейгiсi келiп, бєрiн µзiм
iстеймiн деп талпынады. Баланыњ осы талпынысын м±ѓалтпай, сен
‰лкенсiњ, мен кµмектесiп жiберсем, ... де µзiњ ... деп, ... ... тєрбиелеу ±тымды єдiс. ‡лкен
адам мен баланыњ айырмашылыѓы ‰лкендердiњ сана - сезiмi мен
iс - ... ... ... ... ... ... - бiр к‰нде ќалыптаса
ќалатын ќасиет емес. Б±л - балабаќшадан бастау алып, µмiр
баспалдаќтарында шыњдалып, бiртiндеп ќалыптасатын ќасиет.
Тєрбиешi б±л маќсатта кµркем єдебиет ... ... ... ... бала ... ойын ойнаѓанда
тєрбиешiнiњ, ата - аналарыныњ оќыѓан шыѓармаларынан µздерiне
±наѓан басты кейiпкерлерiн ... Осы ... ... ... т‰сiнiктi юморлыќ /µзiл - ќалжыњ/
шыѓармаларды пайдалану топта балалардыњ кµњiл -
к‰йiн кµтерiп, олардыњ ќайырымдылыќын iзгi ... бiр ... ... ... ... єсер ... атап єту
лµзiм.
Ойын проблемасымен ш±ѓылданѓан кµрнектi ѓалымдар Р.И.
Жуковская, Д.В. Менджерицкая, Т.А. Маркова, Н.Я.
Михаленколардыњ айтуынша, ... ... ... ... ... ойнауы ‰шін бiлiм - машыќтарыныњ болуы ѓана
жеткiлiктi емес. Балалар игерген бiлiмдерiн ойынѓа
пайдалана бiлуi керек. Сондыќтан да балалар µздерiнiњ
iс - ... ... ... ... ... кезењдердi
наќтылы аныќтай бiлу ќажет. Ол кезендер мыналар:
жоспарлау, дайындалу, iске асыру /ойынды µздiгiнен/,
ойын шартыныњ д±рыс орындалуын баѓылау, ойын кезiндегi ќарым
- ќатынасы, ... - ... жан ... Ќай бала ... ойнап µседi. Єрбiр
елдiњ ойыны бол елдiн ќоѓамдыќ идеологиясына, т±рмыс -
тiршiлiгiне, айналысатын кєсiп - ... ... Ойын ... ... айтќандай ќиындыќы жоќ, оп - оњай тєрiздi кµрiнуi м‰мкiн.
Ал iс ж‰зiнде бала ‰шін ойынѓа ќатысты басќалармен ... ... ... ойын iске ... оњай емес.
Сондыќтан тєрбиешiнiњ мiндетi - балаларды ойынѓа µз
ќызыѓушылыѓымен, ынтасымен ќатысуын ќамтамасыз ету. Сонда
ѓана ойын µз ... ... ... мєнi арта ... ... ±жымдыќ ойынды тартымды ±йымдастырып
µткiзуi балалардыњ бiр - бiрiмен ... . ... ... ... ... сµзсiз. Ойын кезiнде жолдасыныњ
айтќанымен келiсiп, оны ќ±рмет ... µзi ... жол. ... ойын ... єр баланыњ игi бастамасын
ќолдап, оныњ бойындаѓы жаќсы ќасиеттердi єрбiте, µзiндiк мiнез
- ... ... ... Єлiм ... неше т‰рлi
ќ±рылыстарды µзi ойлап сала алады. Жанына келген ... ... ... ... жолдарын барынтасымен айтып
т‰сiндiредi. Болашаќта осы Єлiмнен талантты ѓ±рылысшы
шаѓуы єбден ыќтимал. Єр ... ... ... деген белгiлi
бiр бейiмдiлiгi, с‰йiктi iстерi болады. Єне соны дер кезiнде
байѓап, жан - жаќты дамыта тєрбиелеу ќажет.
Баланыњ єдептi, ... ... ... µсуi ... ... байланысты екенi мєлiм. Бала
µмiрде кµрген - бiлгендерiн, ойѓа т‰йгендерiн ойын арќылы
ќалай ... ... яѓни ... ... ... ... ... болса, балалардыњ да тµлiмдiлiгi
соны айќын бейнелейдi.
Балалардыњ мейiрбандыќ ќасиетi отбасындаѓы ‰лкен адамдардыњ
µнегесiне, балабаќшадаѓы тєрбиешi - апайыныњ олармен
к‰нделiктi ... - ... мен ... ... ... ... ... ‡лкендердiњ
мейiрiмдiлiгi баланыњ сєби ж‰регiн куаныш сезiмiне
бµлейдi. Бала жања елiктегiш, ол ‰лкендердiњ єсрекетiн
‰лгi ретiнде ќабылдайда да, оны ойын ... ... ... ... бiр - ... достыќ
ќарым - ќатынасыныњ д±рыс ќалыптасуында маќсатты ж‰ргiзiлген
ж‰йелi ойын процесiнiњ ... мєнi мол. ... ... ойын ... ... ... ... тобындаѓы
сєбилердiњ екi - ‰шеуден бiрiгiп ойнауы келе - келе ±жымдыќ
баѓыт алады.
Бала табиѓатыныњ µзi тек ... ... Сєби ... ... ойнауы баланыњ ќамќорлыќ, ізгiлiк
сезiмiн оятады да, єрi ќарай µрбiте т‰седi. М±ндай ... ... ... ... ќатынастыњ ќалыптасуына жаѓдай
туѓызады. Ќай бала болмасын жеке - дара ойнаѓаннан кµрi,
бiрiгiп ойнаудыњ єлде ... ... ... ... ... бастайды. Соныњ нєтижесiнде олардыњ ойынѓа
деген ќызыѓушылыќтары артып, достыќтары беки, ныѓая ... ... ... ... бiлiмдерiне, µмiрден
жинаѓтаѓан азды - кµптi тєжiрибелерiне сќйене ... ... - ... ... ѓарай бейiмдей алады.
Балалардыњ µзара ќарым - ќатынастары т±раѓты ќажеттiлiкке
айнала бастайды.
Тєрбиешi ... ... - ... ... ... єр баланыњ мiнез - ќ±лќыныњ ќалай ќалыптаса
бастаѓанын аныѓтайды, бала бойына ќалыптасѓан жаѓымды,
жаѓымсыз ѓылыќтарды ескере отырып, жеке ... ... ойын ... єр ... ... ќайырымдылыќѓа,
iзгiлiкке, єдептiлiкке баулиды.
Сєбидiњ алѓашѓы ѓадамынан бастап, ќайырымдылыќ ... ... ... ќажет. Ол ‰шін баланыњ айналасында соѓан
ќолайлы жаѓдайлар ... ... ... ... єр заттыњ µз орнында жєне гигиеналыќ талапѓа ... ... бала µзiн ... ... ... ... бала талабыныњ ѓанаѓаттануы ќажет;
в) тєрбиешiнiњ жеке басыныњ ‰лгi - єнегесi, мєдениеттiлiгi,
байсалдылыќы, мейрiмдiлiгi, т.б. ќасиеттерi бала ... ... ... ... ... ... ... сай д±рыс
±йымдастырылуы.
Сюжеттi - рµлдiк ойындардыњ мазм±нын балаларѓа терењ мењгертуде
тєрбиешiнiњ балалармен бiрге ойнауы айырыѓша жемiстi болмаѓ.
Б±л жаѓдайда тєрбиешiнiњ балалармен µзiн тењ ... ... мєнi зор. ... бала µзiн еркiн сезiнедi де,
тєрбиешi алѓа ѓойѓан баѓдарламалыќ мiндеттерiн ойдаѓыдай
ж‰зеге асырады. Бала мен тєрбиешi арасындаѓы сыйластыќ, достыќ
дєнекерi бекидi. Тєрбиешi ойын ... ... ... ... ... ... ... їнемi арттырып отыруѓа
тиiстi. Топта µзара ынтымаќтастыќ жаѓдайында балалардыњ
ойынды µз ѓалаумен бастауы, не ... ... ... аса ... Мысалы, Талѓат серуен кезiнде жалѓыз
µзi кеменiњ рулiмен ойнап т±р. ... ... пен ... ... - ... - ... ... жалѓыз
µзi емемен бiр жаќѓа ж‰зiп барады”. ¶шеуi кеменiњ жанына
келiп: “Сен капитансыњ баќ Бiз матрос болайыѓшы” – деп,
ойынѓа кiрiседi. “Капитан, бiз не ... ... ... ... бєлiп бередi де, тєрбиешi екеуi бiрлесе
отырып ойынды єрбiтедi. Айталыќ, бiр бала дњрбiнi алып
ѓарайды. Екiншi бала ... ... ... ... ойын ... ... ѓойып, тењiз жайында ѓызыѓты
єњгiмелер айтып, балалардыњ ойынѓа деген ѓызыѓушылыќын
арттырады. Сєйтiп, тєрбиешiнiњ балалармен бiрлесiп
ойнауы, олардыњ ой - єрiсiн кењейтiп, кµп ... ... ... септiгiн тигiзедi.
Ойын сонау ата - бабалар заманынан берi мазм±н жаѓынан толысып
дамып, дєст‰рлi жалѓасып келедi. Ойын ен ... да ... ... ... тоќтап ѓалмайды, жетiле т‰седi.
Сєбилерге де, ‰лкендерге де арналѓан ойындар бар, ... ... єр ... ... ... ... ... адамдар µмiрiнiњ барлыќ саты -
баспалдаѓтары кµњiл кµтеретiн, рухани лµззат алатын
ермектiњ т‰рi - ойынмен тыѓыз ... ... ... ... єнермен ±штасып жатады.
Єртiстердiњ сахнада єнер кµрсетуi - –ол да ... ... Ал ... ... ... ... кµрiп, онан рухани
лµззат ала отырып, жаѓымды, жаѓымсыз бейнелердi аѓыл сарабына
салып, єр кµрермен µзiнше пайымдайды. Сол ... дос ... ... пiкiр ... барысында µз
пайымдауларыныњ д±рыс - б±рыстыќына кµз
жеткiзедi. Театр - тєрбие ошаѓы. Ата - аналар балаларын
жас кезiнен бастап, жастар театрына - ... ... ... мен ... ... достыќ дєнекерi берiк
болатыны сезсiз.
Ќазаќ балабаќша тєрбиешiлерi ‰шін ±сынылып отырѓан осы
ењбектегi сюжеттi - рµлдiк ойындар арнай iрiктелiп,
балабаќшаныњ ересектер тобы мен ... ... ... ... Ондаѓы маќсат - ±лттыќ ойындардыњ
мазм±ны мен єдiстерiн жетiлдiре т‰су едi. Атадан балаѓа
м±ра болып келе ... ... ... ... ... ... сєйкес єр кезенде жетiлдiрiлiп отыруы – зањды
ќ±былыс. ... єр ... ... ... сай ... ±лттыќ ойындарыњ єњдеп,
жањѓыртып пайдалану - болашаѓта да арнайын зерттеудiњ ќажет
ететiн аса мањызды мєселе.
Эксперименттiк байѓау ... ... ... ... ... N170, ... ... 6 топтыќ N161 баѓылау
балабаќшасында, Алматы облысы, Шелек ауданы, Т. Ќабылов
атындаѓы совхоздыњ 6 ... ... ... ... Осы балабаќшаныњ ±сынылѓан ойын т‰рлерiн
байѓаудан µткiзген тєрбиешiлерiне ризашылыќымызды
бiлдiремiз.
Материалдарды байѓаудан µткiзу ‰шін, ењ алдымен ойынѓа ќажеттi
ѓ±ралдарды ... ... ... ... жеке - ... ... салып, оныњ сыртын єр ойынныњ т‰рiне
орай, тиiсiнше кµркемдеймiз. Мєселен, “Дєрiгер” ойыны
ѓорабыныњ сыртына “Дєрiгердiњ” суретiн жапсырдыќ.
Єр ойынныњ сюжетiн µз ... ... ... оѓан ... ... ... ќуыршаќтар т‰рлi мамандыќ иелерiн
бейнелеу ‰шін ќолданылады. Олар дєрiгер, м±ѓалiм, аспазшы,
пошташы, ѓарышкер, милиционер жєне т.б.
Сондай - аѓ ... ... ... ( їй жєне ... да ... жыл мезгiлдерiне арналѓан киiмдерi. Єр т‰рлi
мамандыќ иелерi киiмдерiнiњ бiр белгiсi не ... ... бас ... ... ... ... ќалпаѓы, аспазшыныњ ѓалпаѓы мен
алжапѓышы, ±шѓыш пен ѓарышкердiњ киiмдерi бейнеленедi.
Кєлiк т‰рлерi: жењiл жњк машинасы, автобустар мен
троллейбустар, ... ... ... - ... кємек”, “Сњт”, “Жедел жєрдем”), трамвайлар,
пойыздар, кемелер, ±шаѓтар, тiк - ±шаѓтар.
Т±рмыстыќ - техникалыќ ойыншыќтар: кiр жуатын машина,
шањсорѓыш, электр жєне газ ... ет ... ... ... ... шамы жєне ... ... ойыншыќтары: телефон, теледидар, радио жєне
т.б.
Ќ±рылыс материалдары: “конструктор”, мозайка.
Музыкалыќ ойыншыќтар: домбыра, ѓобыз, ... ... ... ... ... ... т.б.
Їй iшiне ќажеттi ќ±ралдар: ыдыс - аяѓтар, тµсек - орындар, ... кiр ... кiр ... т.б. ... - ... ... ойнату ‰шін ќолдан кµптеген ќажеттi
ѓ±ралдарды эстетикалыќ талѓаммен жасап пайдалануѓа єбден
болады. Мысалы, “Шаштараз”, ойынын ±йымдастарѓанда
дїкеннен дайын к‰йiнде алынѓан ѓ±ралдарды пайдалана
отырып, шаш ... шар ... т.б. ... ... жасап толыќтырѓан абзал.
Тєрбиешiлер єр ойынды байѓаудан µткiзгенен кейiн, арнайы
баѓылау дєптерiне тємендегiдей ... ... ... ... ... єр ... кезенiнде балалардыњ ойынын баѓылап, талдау
(аптаныњ бiр кїнiн ... ойын ... ... ... ... ... ... басынан - аяѓына шейiн бiр баланы ерекше назарѓа ... да, сол бала ... µз ... жазыњыз.
Тобыњыздаѓы балалар айѓалап сєйлей меќ
Адамгершiлiк таѓырыбына єњгiме µткiзгенде баланыњ ±жымды µзiн -
µзi: ... ... ... ... ... ... отырып,
ыѓпал жасау.
Сюжеттi - рµлдiк ойын кезiнде сыпайы ... ... ... єсер ... ... жєне ... баѓдарламасы сюжеттi -
рµлдiк ойындар жайында мынадай мiндеттер ѓояды:
“тєрбиешiмен бiрлесiп ойнайтын ойындарда балаларѓа
таныс сюжетке жања эпизодтарды енгiзе отырып, ... ... ... ... ... Осы ... ... жаѓдайда µз мєнiнде iс ж‰зiне асырылмайды. Тєрбиешiлер
сюжеттi - ... ... єте ... ... бiр - екi ... да, ѓоя ... ... ойыны ойналса болды, єрi
ѓарай балалар µз бетiнше ойнай алама, ойынныњ сюжетiн
кїрделендiре бiле ме, мiне, осы, жаѓына кµњiл аз
бєлiнедi. Сол ... ... ... µздiгiнен ойнай
бiлмейдi.
Ойынѓа талдау жасаѓанда, єсiресе сюжеттi - рµлдiк ойындардын
мазм±ны, балалардыњ белсендi єрекетi онша ашылмай, ойын
мєнiнде єрбiмейтiндiгiн жиi ... ... ... ... ѓарапайым, ж±тањ болѓандыќтан, ол аѓырына дейiн,
т±раѓты ойналмайды. М±ныњ басты бiр себебi тєрбиешiнiњ
ойынѓа басшылыќ жасамауынан, д±рыс баѓыт берiп, балалардыњ ... ... ... жете кµњiл бєлмеуiнен. Сол ‰шін сюжеттi -
рµлдiк ойындарды дайындау ж±мысын кµњiл бєлiп, балалардыњ
ой єрiсiн, танымын кењейтiп, олардыњ iс - ... ... ... - рµлдiк ойынды ±йымдастырудыњ екi жолын ѓарастырып
кµрелiк: 1. Тєрбиешi ... - ... ... µзi ... рµлдерге бєлiп, ойын шартын т‰сiндiредi; 2.
Тєрбиешi сюжеттi - рµлдiк ойынѓа ... Ал ... ... осы екi жолы ±тымды емес; балалардыњ
ойынѓа деген ѓызыѓушылыќтары тез басылып ѓалады. Негеќ
Бiрiншi жолы балалар тек орындаушылар ѓана болса, ал екiншi
жолы ... ... ... алмайды. Ол ‰шін не iстеуге боладыќ
Тєрбиешiлер балалардыњ дњниетанымы ѓандай дєрежеде екенiн
бiлуге тиiстi. Баланыњ аѓыл - ой парасатын кењейте ... Ол ... ... дњниенi баѓылатып, т‰рлi ѓ±рылыс
объектiлерiне серуенге апарып, кµркем шыѓармаларды оѓып
таныстыру ќажет.
Балалар ... ... ... айналасында кµргенiн
бейнелейтiндiгi, жєне ол ойындар балалардыњ µмiр сњрген
кезењiне дєл келетiнi аѓиѓат. Ќазiргi ѓылыми - техникалыќ
прогресс заманында балалар кєбiнесе техникалыќ ... ... ... ... ... ... ... ѓойылуы да тегiн емес. Єрине, балалар
ѓуатымен ж±мыс iстейтiн ѓозѓалмалы ойыншыќтармен ойнай
отырып, ол ойыншыќтардыњ батареямен ж‰ретiндiгiн,
кiшкентай ... ... ... жєне т.б. iс ... ... ... болады. Олар кїнделiктi µмiрде
электр ќуатымен ѓаншама ж±мыс атѓарылатынын кµздерiмен
кµрiп, ќолдарымен ±стап ж‰р.
Айталыќ, їйде теледидарды µздерi электр ... ... ... ... Балалардыњ кµпшiлiгi њн т‰сiру. Радиола,
шањсорѓыш, электр шамын, т.б. ‰лкендердiњ басшылыќымен
еркiн ... ... ... ... байланысты тєрбиешiлер ењ алдымен
балаларѓа ѓауiпсiздiк ережелерiн жете мењгерткенi жєн. Сонан
кейiн барып электр ѓуатын пайдалану жєнiнде ѓарапайым ойыншыќ
т‰рлерiн ... ... ... ... мен балалардыњ т±рмыс - тiршiлiгiн ±йымдастыруда
ойыншыќтар бала жасына лайыѓтап тањдап жєне орѓаластыра
бiлудiњ мањызы ерекше. Єдетте, бала тањартењ, балабаќшаѓа
келiсiмен бiрден кµзiне ... ... алып ... ... ... ... ... топтап, шкаф сєрелерiне, њстелдерге арнайы ойын
мїйiстерiн д±рыс їйымдастыруѓа мiндеттi. Ол ‰шін топтаѓы
ойыншыќтар т‰рлерiне ѓарай бєлiк ѓойылады. Мысалы, кєлiк
бєлiмiне (машина т‰рлерi); ... ... ... ... киiм - ... ... ... - орын,
ойыншыќ - жиїаздар, ыдыс - аяѓтар, т.б.); ѓ±рылыс
материалдарѓа жататын нєрселер, њстел їстiнде
ойнайтын дидактикалыќ ... ... ... ... заттар; ќимылдыќ ойындарѓа ќажеттi атрибуттар,
музыкалыќ аспаптар (домбыра, ксилафон, ойыншыќ
ѓ±сандыќ, ... ... жєне т.б. жеке - ... ... Топтаѓы ойыншыќтарды осылайша
бiрiњѓай орналастыру тєрбиешiнiњ ойынды басѓарып, д±рыс,
ж‰руiне жаѓдай жасайды. Егер бала µз бетiнше ойын тањдай
алмай, єр ... бiр ... ... не ... ... ... онда тєрбиешi кємектеседi. Мысалы, тєрбиешi
Серiктiњ ѓасына келiп: - ... ... ... ... жасайыѓ - деп, ќ±рылысты бастап: - Ендi µзiњ аяѓта
да, iшiне машиналарады орналастыр, - ... ... ... ... ... оныњ ѓасына таѓы екi - їш бала ... єрi ... ... ... ... ... балалардыњ
ойындарын баѓылап, олардыњ тату - тєттi ойнауына жаѓдай
жасайды. Топтаѓы ±ялшаѓ, жасѓаншаѓ балаларѓа ... ... ... µзiне деген сенiмiн оята бiлу керек.
Сондай - аѓ ѓызба, жењiлтек балаларды да їнемi ѓадаѓалап
отыру ќажет.
Сюжеттi – рµлдiк ... ... µз ... їш - ... ... ... ... олардыњ сюжеттi єрбiте алмай,
ѓарапайым ѓана ойнап, єрi ѓарай не iстерлерiн бiлмей
даѓдарысын кездерiн жиi ... ... ... ... ... - ойынѓа бастапѓы кездерi басшылыќ
жасай отырып, ойынды µз мєнiнде ойнай бiлуге їйрету. Ол ‰шін
сюжеттi - ... ... ... ... жолдарын ќалай
кењейтуге болатынын жан - жаѓты ойластырѓан жєн.
Топтаѓы балаларды рµлдерге бєлгенде, ойынды басѓарушы
баланы таѓайындаѓанда єр жолы ... ... ... ... µз ... ойын ... ... ролдi
кезекпен µзара бєлiсiп алатын болады. Тєжiрибе топта
белсендi їш - тєрт бала ... ... ... ... ... ... ... Ќалѓан балалар тек солардыњ
айтѓанымен ж‰рiп, не ±йымдастырушылыќ ѓабiлетi, не ойынды
бастамашылыќ ѓабiлетi дамымай, тек орындаушы ѓана болып
ѓалады. Сондыќтан да бала мiнезi ... келе ... ... ... µз ... ±йымдастырып ойнату - аса
мањызды. Єсiресе, б±йыѓы балаларды рµлдерiн бiртiндеп
кїрделендiре отырып ойынѓа ... ... ... ... ... ... тез бейiмдеуде де ойынды д±рыс ±йымдастырып
µткiзудiњ рµлі зор. Бала аѓзаларыныњ ќимыл - ѓозѓалыс
ќажетiн д±рыс єтеу негiзiнен ойын арѓылы ж‰зеге асады.
Ойын - ... жан - ... ... ѓана ... µзiн ... ... ѓыр - ... т‰сiнуiне єсер етедi.
‡лкендер ‰шін ењбек ѓандай болса, ... ... ойын ... ќажеттiлiк болып саналады.
Баѓдарламадаѓы ойынѓа бєлiнген уаѓытты тиiмдi пайдалану керек.
Ол ‰шін тєрбиешi баѓдарламада ±сынылѓан ойындарды iрiктеп
алып, оныњ ... ... жете ... ... тобында ойынѓа ќажеттi ѓ±ралдарды реттеп ѓоя отырып,
балаларѓа ѓай жерде не т±рѓанын бiртiндеп кµрсете ... ... Ойын ... ... ... µзара пiкiр алысып,
жаѓындаса т‰седi. Ойын ойнау кезiнде балалар µзара пiкiр
алысып, жаѓындаса т‰седi. Тєрбиешi топтаѓы єр баланыњ
мiнез - ќ±лќын ойын ... ... єр ... айѓын кµрiп,
бiлетiн болады. Балалар достарын да ойын ... ... ... Єр бала µз ѓалауымен достасады. Бiр - бiрiмен достыќ
ќарым - ќатынас орнатуда мiнез їйлесiмдiлiгi,
сыпайыгершiлiгi, т.б. ќасиеттерiн ... ... ... ... достыќ ќарым - ќатынаста бола
бiлуi - аса мањызды фактор.
Сєбилер ... ... ... тобы ... ... ... ерекшелiтерi бар. Сєбилер
тобыныњ балалары ‰шін ењ ќажеттiсi – ... ... ... ... ойын ... ... ойыншыќтардыњ
аз - кµптiгiне ѓарамайды. Ќайта ересектер тобыныњ балалары
ойынды µздiгiнен ... ... ... ... ... ... келiсiп, аныѓтауды. Олар µздерiнiњ
µмiрден кµрген - бiлгендерiн, азды - кµптi жинаѓтаѓан
тєжiрибелерiн ойын кезiнде єрi ѓарай єрбiтiп, дамыта
т‰седi. ¦жымдыќ ойын ... ... ... ... ... - ... машыѓтарын ќалыптастырады.
Ересектер тобында ойыншыќтардын тым кµп болуы балалардыњ
ѓиялын, ойлау ѓабiлетiн тежейдi. Б±л топтыњ ... ... ... тауып, оларѓа ќажеттi атрибуттардыњ µзi
болмаѓаны, соларѓа ±ѓсас заттарды алмастырып
пайдаланады. Тєрбиешi балалардыњ осындай
шыѓармашылыќ ... дер ... ... ... ... игi. ... балаларѓа єсерлi єњгiме,
ертегiлердi оѓып - айтуы, рµлдерге бєлiп сахналатуы,
саябаќѓа, мєдени орындарѓа, ѓ±рылыс объектiсiне, т.б.
кµрiктi ... ... жиi ... отыруы олардыњ бiлiмiн,
танымын жан - жаѓты кењейтедi.
Балабаќшада балалардыњ этикалыќ пайымдаулары, єсiресе, ойын
ережесiн б±лжытпай орындауѓа, адалдыќ, єдiлдiк ... ... ... Кей ... ойын ережесi б±зылып,
ол туралы балалардыњ т±жырымдары єр т‰рлi болатын кездерi
кездеседi. ... Асан мен ... ... ... ... деген досын оныњ ѓателiгiн бiле т±ра кµпе - кµрнеу ѓорѓап,
µздерiнше м±нымыз ... деп ... ... Ал ... ... ќасиет дєл осы сияѓты њсаѓ - т±йектеп
бастап ќалыптаса бастайды.
Педагогтiњ мiндетi - ... дер ... єдiл ... ... ... ... ±жымы - ойын кезiндегi жiберiлген
азды - кµптi кемшiлiктердi µздерi - аѓ ... ... ... ойын ... ... - ... ... д±рыс баѓыт сiлтеп, шынайы достыќ жайлы ±ѓымды
т‰сiндiрiп, отырса, олардыњ санасына iзгiлiктi
ќатынастардыњ айѓын ж‰йесi орныѓа бастайды. ¦жым ... ... - ... кездесiп ѓалатын жаѓымсыз iстердiњ
ѓандайын болса да бiртiндеп ... ... ... етедi. ¦жымныњ пiкiрiмен санаспайтын пенде жоќ.
Єрине, тєрбишi ата - аналармен бiрлесе отырып, бiрыњѓай
талап ѓоя бiлгенде ... ... ... сапалы болады.
Айталыќ, Єсет балабаќшада єдептiлiк талаптарын орындап,
барлыќ ережелердi м‰лтiксiз орындаѓанымен, їйiне барысымен
µзгерiп шыѓа келедi. ... ата - ... жиi ... ... ... осындай тєртiптi, сiздердi
тыњдайды, ал їйде еркелiгi басым. Б±лар ... ... пєле ѓой, ... ... - ... ... Єрине, ол ата -
ананыњ шектеп тыс еркелетуiнiњ салдары. Ата - ... ... - ... ... жас ... ... т±рѓыдан тєрбиелеу ‰шін
тєрбиешiлiрмен аѓылдаса, бiрлесе отыра ж±мыс
ж‰ргiзгенi жєн. Єр баланыњ мiнез - ќ±лќын жете ... дер ... ... ... ... Бала тєрбиесi
мерзiмдi не болмаса ара - т±ра ж‰ргiзiлетiн ж±мыс емес.
Тек маќсатты, ж‰йелi ж‰ргiзiлген тєрбие ... ѓана ... ... бала ... ... ... ... берi басты м±рат екенi баршаѓа мєлiм.
Ќазiргi уаѓытта ѓалымдар ... ... ... ... ... аныѓтады. Б±л жєнiнде бала жайында
моральдыќ тєрбие мєселелерiне арналѓан маѓалалар кµп
айтылып та, ... та ж‰р. ... кµп ... ... ... ... ... олардыњ жеке басыныњ мiнез - ќ±лќы,
балаларѓа деген мейiрбандыќ ќасиеттерi еленбей,
айтылмай ѓалады. Бала жас ... ... сол ... ... µмiр
бойы ±мытпай, ерекше єсермен еске алып отырады. Сондыќтан да
єсiп келе жатќан балауса жанныњ бойына адамгершiлiк ±рыѓын ... егер ... сµз жоќ оныњ ... ... ... кезењi
ойдаѓыдай мєндi болады. Ќоѓамныњ болашаѓ азаматын єсiру ±шiн
отбасы. ѓоѓамдыќ орындар, ќоршаѓан ортаныњ тигiзер ыѓпалы
їшан - тењiз. “‡лкендер єсiп келе ... ... ... дер ... ... беру ... ќоршаѓан ортасында кµњiлдi, ѓуанышты жайларды жасай
бiлуi шарт” - ... Е.А. ... ... ѓуаныш сыйлай отырып,
тєрбиелеуге мiндеттiмiз. Бала тек тєжiрбесiнiњ аздыќынан
iстеген iстерiнiњ, ѓылыќтарыныњ д±рыс - б±рыстыѓын ... ... жиi ... Ал ... болса, баланыњ єр
ѓылыќына зер сала їњiлiп, мєн бере бермейдi. Осыныњ
салдарынан баланыњ жiберген сєл ѓана кемшiлiгiне
±рсып, жекiп, кейде тiптi жазалап ... ... ѓып, ... сєби ... даѓ ... байѓай
бермейтiн кейбiр тєрбиешiлер педагогикалыќ єдiс ќолдандым деп
есептейдi. Сондыќтан да тєрбиешi ер баланыњ жеке басыныњ µз
ерекшелiктерiне ѓарай икемделiп, єр т‰рлi єдiс ... ... iшкi ... ... ... ... ќарым - ѓтынасы, iлтипаты аса манызды. балалар єте
сезiмтал. Олар ‰лкендердiњ мiнез - ќ±лќына, iс -
єрекетiне, жаѓсы ќасиеттерiне дєл, м‰лтiксiз ... ... ... ... ... ... µзара мєдениеттi д±рыс ќарым - ќатынас стилiн
жасау керек. Мекеме басшылары тєрбие ... ±жым ... ... ... ... да ... ... атып келе жатќан жемiс аѓашындай. Књтiмi
бапты болса, ол аѓаш сапалы жемiс бередi. Бапты тєрбие алѓан
бала да байсалды, абзал азамат боп єсiп, ... ... ... ... ... ... ... ‰шін, оны єте жаѓсы бiлу керек. Ол ... - ана, ... бала ... - ... ... ... бiлген жєн. Баланыњ жас жаны елiктегiш, тез жабыѓѓыш
келетiнiн ±мытпаулары тиiс.
А.П. Чехов: “Баланы ... ... ... адам оны ѓорѓытып
та тєрбиелей алмайды”, - деген ѓой.
Оѓыту мен тєрбиелеудiњ ыѓпалы баланыњ бiлiм молайып, даѓдылары
орныѓады, сонымен бiрге ... ... ... жеке ... ќасиеттерi де ќалыптасады.
Бала ‰шін тамаќ пен киiмнен кейiнгi ењ баты ќажеттiлiк –
ойыншыќ. Ойыншыѓ ѓаншама єсем, єдемi болса да, ... ... ... ... ... Негеќ Себебi
ойыншыќпен бiраз алданады да, жалыќа бастайды. Єрi оныњ
ѓиялы шартарапты шарлайды. Ер балалар ойыншыќ машинаныњ
моторыныњ iшкi ѓ±рылысын ... ... де, оны ... ... ќалай орналасѓанын баѓылайды. Ќай балаѓа
болмасын табиѓи заттармен ойнау єлде - ѓайда єсерлi.
Тєрбиешiнiњ мiндетi - баланыњ ... єрi ... ... ... ... ... ... берiп, басшылыќ жасау. Бала
‰шін тас, ѓ±м, аѓаш, жапырак, матаныњ ќиыќтары, т.б. –
бєрi - бєрi ќажет. Балаларды ќажеттi ѓ±ралдармен ... µз ... ... ... ... ... iске ... туѓызѓан лµзiм.
Тєрбиешi єр баланы ненiњ ѓызыѓтыратыны, ѓабiлетiн жете бiлмесе,
онда ќалай ... ... ... Бала ... да ... ... сезiнуге тиiс. Тєрбиешiлердiњ балалардыњ бойынша
алѓашѓы ѓадамынан - аѓ имандылыќ, адамшылыќ ±рыѓын етудiњ
тиiмдi єдiс - ... жете ... ... бiлу ... ... ... алѓы ... б‰лдiргiшiндерiната - анасы пєк, адал, таза к‰йiнде
тєрбиешiлердiњ ... ... ... ... ... ... кењ пейiлдi, iзгiлiкке толы болса,
тобындаѓы балалар да оны сєбилiк пєк сезiмiнен ... ... - ... бiр бєлшегi. Тєрбиешi баланыњ єсi - єркендеу
сатыларында табиѓаттыњ тылсыѓ сырларын бiртiндеп бiлсе отырып,
жан - жаѓты дамуына ыѓпал етедi. ... ... ... ... ... мњмкiндiктерге сай болуѓа, психологиялыќ,
физиологиялыќ жаѓынан оны еркiн дамыта отырып, аѓыл - ойын,
зейiнiн, ѓиялын жетiлдiруге ќолайлы ... тиiс. Б±л ... ... ... ескеретiн мєселесi.
Сонда ѓана баланыњ µмiр ќ±былыстарын баѓылап, танып - ... ... ... бала ... ... ... ... салып ж‰редi. Олар.
Мєселен, тас, єдемi шыны сыныѓтары, аѓаш, ќаѓаз, бор, т.б.
µзiнiњ ... ... ... їйге ... ... кµрсетемiн, не беремiн деп, кєбiне ешкiмге бiлдiрмей сол
затты ќалтасына салып ѓояды. Кейде тєттi, ерекше єдемi ... бар ... ... кємпиттiњ екеуiнiњ бiруiн досына
беремiн деп саѓтап, ертењiнде ... ... ... ... тєрбиешiге) берiп жатады. Кейiн ыњѓайлы сєтi
келгенде досы да дєл осылай ќарымын ѓайтаруѓа тырысады. Досѓа
деген адал кµњiлдi, шынайы пейiлi осылайша ќалыптаса
бастайды.
Баланыњ ... - ... ... ... туады. Ал сол баланыњ
табиѓат берген таланты, дарыны, ... ... ... ... ... дамитындыќы белгiлi. Баланы
тек ѓ±рѓаѓ, аѓыл - кењес єдiсi арѓылы тєрбиелеудiњ пайдасынан
зияны басым балаѓа ... єке - ... ... ... ... тiл алѓаш бол, єтiрiк айтып, адал бол деген сияѓты
уаѓыздарды ѓ±р мiнез - ќ±лќын ата - ... мен ... бiлуi ол ... жеке ... ... зор ... ... мен баланыњ арасында бiрiн - бiрi
т‰сiнушiлiк, сенiмдiлiк, ынтымаѓтастыќ, сыйластыќ
сезiмiнiњ орныѓуы аса мањызды.
Ќай бала ... ... ... µз бойындаѓы µзiмшiлiк
ѓылыќтарынан ерте ме, кеш пе арылуѓа мєжбњр болады. Ол
ѓылыќтарын тек ... ... ѓана iс ... ... єте аз ... - аѓ кєкейiмен айырады. Б±л
єсiресе бiрдi - екiлi ѓана бала ... ... ... ... ... кездеседi. Бiр - екi ѓана бала
єсiрiп отырѓан ата - ана баласыныњ еркелiгiн ѓызыѓ кµрiп,
бњкiл їй - iшi ... ... ... ... µзiнен - µзi
аѓ тњзеледi, деп есептейдi. М±ныњ ѓате екенiн халыќ
педагогикасы таѓылымдарынан аныѓ кµремiз. Халыќ
баланы жастан деп тегiн ... ... ... ... ... iс - єрекетiнiњ
негiзгi т‰рi шыѓармашылыќ ойынмен тыѓыз байланысты. Тєрбиешi
ойын кезiнде балалардыњ “Азат менiњ ойыншыќымды алып ѓойды”,
“Бiздiњ жасаѓан ѓ±рылысымызды Єсет ... ... ... ... да, мен оныњ - ѓызы ѓана ... деген сияѓты арыз
- шаѓымдарын жиi естидi. Ол б±л сияѓты ойын кезiнде д±рыс
шешiп, балалардыњ єтiнiштерiн аяѓсыз ѓалдырмаса, єдiлдiк
жењiп, олар да ... ... ... ... ... ... ... шаѓым айтуы мњмкiн. Сондыќтан м±ндай
дау - дамайлардыњ алдын алу баѓытындаѓы ... ... ... ... ... Ол, ... ... шебер ±йымдастыруына, тєртiп б±затын,
ѓисыѓтау, ѓынырлау балаларды µзiне белсендi кємекшiлiке
таѓайындап, бiртiндеп ыѓпал ете отырып, ойын ережесiн
б±збай ойнауѓа негiз болады.
Педагог µз ... ... ... ... ... ... ... шыѓармаларды оѓып талдай отырып та
олардыњ сезiмiне єсер етедi. Ќай бала болмасын жаѓымсыз
ѓылыќтан жиренiп, єњгiме ... ... ... Ойын ... ... шыѓармаларды оѓу барысында,
бiртiндеп топтаѓы балалардыњ µздерi - аѓ байѓаѓыш, реттегiш
бола бастайды. Тєрбиешi кїнделiктi бiлiм беру, ењбекке
баулу, ойындарды ±йымдастыру кезiнде єр ... ... ... ... ... ... ... ДЕЙIНГI БАЛАЛАРДЫ АДАМГЕРШIЛIККЕ БАУЛУДАЃЫ ОЙЫННЫЊ
ЄСЕРI
Сєбилер тобындаѓы ойындар - ойыншыќѓа ... ... ... ... ... керекќ Олар негiзiнен тамаѓтандыруѓа,
бесiк - арбамен тербетуге ынѓайлы ќуыршаќтар, аюлар, ‰лкен -
‰лкен ѓояндар болып ... Осы ... мен ... ... ... ... кереуеттер, бесiк - арбалар,
жєне орташа автомашиналар (аѓаштан жасалѓаны д±рыс) ќажет.
Балалардыњ ойнауына ќолайлы болуы ‰шін, ... ... де iрi - iрi ... ... ... ... орташа
ќуыршаќтар да ќажет: олар кµрпешеге орауѓа,
±йыѓтауѓа, суѓа т‰сiруге жєне т.б. ыњѓайлы. Єр ... мына ... ... ... газ ... ойынына арналѓан аспаптар (ѓабырѓаѓа iлетiн айна,
њстел, тараѓ, ... ... ... ... ... ойын ‰шін: аѓ халат, градусник, фонендоскоп
жєне т.б. Мєселен, сєбилер тобында “ќуыршаќтар ±йыѓтатамыз”
рµлдiк ойынын ±йымдастырѓанда, ењ єуелi ... ... алу ... Олар, кереует
ѓазаѓша бесiк тµсек - орын, ќуыршаќтыњ жыл мезгiлiне ѓарай
киетiн киiм - кешегi тњгел болуы керек.
Тєриешi ойын ... ... ... ... ... ... айтып
сєбилердi ойнатады.
Єлди - єлди, аѓ бєпем,
Аќ бесiкке жат, бєпем.
Жылама, бєпем, жылама
Кезiњнiњ ... ... ауыз ... - ... - ... єлди - ... бєпем, ±йыѓта жай.
Бесiгiње бєлейiн,
Емiздiгiњ берейiн.
(Ж. Смаков)
“Єй - єй, ... - єй ... єй ... ... бал ... ... келсе егер,
Жєне айтайын, жан бєпем…
(С. Жиенбаев)
Бесiк жыры
Єлди єлди, бєбегiм
Аќ ... ... мен ... ... ... єлди ... ананыњ
Єлпештеген ѓараѓым,
Таза болсын жанарыњ.
(Є. Асылбеков)
Тєрбиешi ќуыршаќты ±йыѓтауѓа байланысты µзiне ±наѓан “Бесiк
жыры” ... бiр - екi ... баяу ... ... ... ... ойнату кезiнде барлыќ
балалар тєрбиешiлiке ѓосылып айтады. Ойынѓа ±сынылѓан
таѓпаѓтарды арнайы ... - аѓ ... рет ... ... - аѓ ... ... ... былайша
ойнатуѓа болады.
“Ќуыршаќты ±йыѓтатамыз”
Ќажеттi атрибуттар: ѓазаѓы бесiк, кереует, тµсек - орын,
ќуыршаќтыњ жыл мезгiлiне ѓара їйде ж‰ргенде киетiн киiмi
тњгел болуы керек.
Ойын ... ... ... ... ... ... ... Ќазiр ќуыршаќ, ±йыѓтайды, бєрiмiз
сыбырлап ѓана сєйлесейiк. Сендер ѓарап отырыњдар. Мен
ќуыршаќты шешiндiремiн. Єуелi аяѓ киiмiн, калготкиiн, сосын
кєйлегiн шешiп орындыќтыњ арѓасын ... ... ... ... баяу ... ... “Єй - єй, ... айтамыз.
Єй - єй бєпем, єй бєпем,
Єн айтайын, бал бєпем.
Єн тыњдаѓыњ келсе егер,
Жєне айтайын, жан кєкем…
Бєпем ... ай ма ... ме ... бал мен екенќ
Ойнаѓтап бiр бєйгеден,
Озып келер тай ме екенќ
Єй - єй ... єй ... ба, бал ... ... ... ... ... деп, бєрiмiз аѓырын, тарсылдатпай шыѓайыѓ
дейдi.
Тєменде автор µзi дайындаѓан рµлдiк ойындардыњ ѓарапайым
сюжетiн тєрбиешiлерге ±сынып отыр. Сiздер, осы ойындардыњ
мазм±нын єрi ... ... ... ... ... ... оянды”.
Ќажеттi атрибуттар: керекует, тµсек - орны, ќуыршаќтыњ
киiмдерi.
Ойын шарты. Ќуыршаќ кереуетте ±йыќтап ... ... ... т±ра ѓой деп, ... ... ... балалардан с±рай отыра, солардыњ айтѓандарымен
киiндiру.
Єуелi несiн кигiземiнќ
Колготкиiн.
Д±рыс
Колготкидiњ оњ, терiсiн, ќалай кигiзуiн балаларды ќатыстыра
отырып iстеген жєн. Ќуыршаќтыњ киiмiнiњ т‰р - ... ... ... бiлгiзу.
“Мынау неќ”
Ќажеттi атрибуттар: кереует, тµсек - орны.
Ойын шарты. Балаларды отырѓызып, тµсек - орны ... ... ... бiз ѓазiр тµсек - орындары µз атымен
жеке - жеке атаймыз. Мен ... неќ – ... ... ... ... неќ
Ол жастыќтын тысы.
Мынау неќ
Ол тµсек жапѓыш.
Д±рыс, мынау неќ
Ол кµрпе.
Мынау сейсеп - деп ... µзi ... ... аѓ ... ... ќ±с тµсек
Бiр баланы шыѓарып тµсек - орынды ѓайтадан жинату.
“Ќонжыѓты ... ... ... ... укол ... дєрi
Ойын шарты. Балаларды отырѓызып, тєрбиешi ѓонжыѓты алдына алып,
оныњ ауырып ѓалѓанныњ ... ... ... ... ... ... ... Суыѓ тиiп ѓалѓан екен,
денесiнiњ ѓызуы жоќары деп, ѓонжыѓты тµсекке жатѓызады.
Емдемесе болмайды деп, тєрбиешi ине салады. Содан соњ ... ... ... ... ±йыѓтасын, бiз бєгет
жасамайыѓ. ¦йыѓтап алѓан соњ тєуiр бола бастайды. ... ... ... ... де ... тєте ине ... ... ѓой, иє. Сендер де, ѓонжыѓ сияѓты жылай майсыњдар, сонда
жылдам тєуiр боласындар дейдi.
“Бiзге жања бала ... ... ... ... ... ... жања ... бала (я болмаса ќуыршаќ) “Сєлеметсiздер меќ”
– деп амандасады.
Тєрбиешi, не топтан бiр бала орындыќ ±сынады. “Отыр”, - деп
отырѓызады.
Тєрбиешi: “Бiзге жањадан Серiк ... ... ... ... ... таныстырындар, сосын ойыншыќтарды алып
ойынањдар” - дейдi. Балалар Серiкке (я болмаса ќуыршаќѓа)
“Мынау ±йыѓтайтын, ас iшетiн, ойнайтын бєлмелерiмiз”, ... ... ... ... ... ... ойыншыќында ал, бєрiмiз
ѓазiр ойнаймыз” – деп ойыншыќтар ±сынады.
Рахмет ... ... де ... ... ... ... µздiгiнен ойнайды.
“Ќуыршыќѓа ѓонаќѓа барамыз”
Ќажеттi атрибуттар: ойыншыќ - ыдыстар, папье - машеден
жасалынѓан т‰рлi ... ... ... ... ... ... ... мєдени - гигиеналыќ машыѓтардыњ ѓарапайым элементтерiн
ќалыптастыру.
Балаларды орындыќѓа отырѓызып, “Ќазiр ќуыршаќѓа ѓонаќѓа
барамыз”, - деп ... ... ... ... ... ... ... тамаѓ iшкенде ѓасыѓты оњ ќолдарыњмен ±стап,
салфеткамен ауыздарыњды сњртiп, рахмет айтамыз”, - деп
тєрбиешi т‰сiндiредi.
Ойыншыѓ б±рышына ‰лкен єдемi дидактикалыќ ќуыршаќты отырѓызып,
тєрбиешi ... ... ... ... ... боп, “дзын - дзын” - деп басады.
Књтушi ќуыршаќты жетектеп, есiктi ашѓан боп, кiрiњiздер,
тєрлетiњiздер, - дейдi.
Ќуыршаќ: “њстелге жаѓын отырыњыздар”, - деп ... ... ... ... су ... ... жуѓан
болады.
Жерге дєњгелене отырып, ойыншыќ ыдыстармен тамаѓ
iшкендегiдей ќимыл жасайды. Ќасыѓты оњ ќолымызбен ±стап, тамаѓ
алайыѓ , - деп ... µзi ... ... ... єте ... ... рахмет, - деп ќуыршаќѓа берi де
ризашылыќын бiлдiредi.
Ќуыршаќ, ендi кµњiл кµтерейiк - дейдi: “Мен сiздерге
ѓазiр би билеп беремiн, сiздер бiр ... ... ... ... ... ... би ... айтып, алаѓандарын соѓады, “ќуыршаќ”
Бєрi деп ќол шапалаѓтап, ѓошемет кµрсетедi.
Тєрбиешi, бiз бєрiмiз бiрiгiп “бала, бала, балапан” єнiн биiмен
орындап беремiз.
Ќуыршаќ ... ... ... ризашылыќын бiлдiредi.
Ќуыршаќпен бєрi ѓоштасып, бiзге де ѓонаќѓа келiњiздер, - ... ... ... ... ... ѓалпаѓ (ќаѓаздан жасау), руль,
абонементтер (ќаѓаздан жасау), орындыќтар, микрофон (ѓатты
ќаѓаздан жасауѓа болады, не кубик), билет тесетiн тескiш.
Ойын шарты. Бiр ... ... ... ... тексерушi
етiп таѓайындайды. Ќалѓан балалар ж‰ргiншiлер. Егер ойын
бєлмеде µткiзiлсе, орындыќтар екi ѓатар етiп ѓойылады.
Борменен еденге ... ... есiк ... яѓни екi
параллель сызыѓын сызады. Алдамада тосып т±рѓан
ж‰ргiншiлер ... ... ... ... ... ... тесiп (ќаѓаз
тесетiн тескiштi пайдалануѓа болады) орындарына отырады.
Жњргiзушi рµліндегi бала Ж. Єбдiрашевтiњ “Шофер” таѓпаѓыныњ бiр
шумаѓын айтады.
Шофермiн,
Жарысѓан желменен,
Жєне де ... мен ... ѓара ... ... ... - бе - бе - е - ... ... деп, аузымен мотордыњ дњрiлiн салып (тр - тр - трр
- рр) ж‰ргiзедi. Бiраз ж‰рген соњ, келесi ... ... парк - деп ... ... єр ... 4
- 5 ... т‰сiп отырады. Тексерушi рµлін алѓашѓы кезде
тєрбиешi µзi ... ... ... ... ... ... ... Автобустан
т‰скен балалар “дїкен”, т.б. орындарѓа кiрiп, оны - м±ны
сатып алып, таѓы да аялдамаѓа келiп тосады. ... ... ... болады. )
Ескерту. Дїкен, дєрiхана ойындарына да бiр - бiр баланы
баѓындап ойынды кењейтуге болады.
Апасы баласын тамаѓтандырады.
Ќажеттi ... ... ыдыс - ... ... ... (аты ... ... Тєрбиешi балаларды жарты шењбер жасап отырѓызып,
ќуыршаќтыњ єуелi ќолын жуып, с‰лгiмен сњртедi де (ойыншыќ
шєйнектi пайдаланѓан жєн), кiшкене ... ... ... ... iшемiз дейдi. Тєрбиешi оњ ќолымен ѓасыѓты
ќуыршаќѓа ±статѓан болып. (Уфп - уфп) деп iшкiзе ... ... ... ... Тєрбиешi ара - арасында
балаларѓа да с±раѓ ѓойып, “Ќасыѓты тай ќолымен ±стайдыќ”, -
деп с±райды.
Ендi самса жеймiз, єте ... ... ... ... ... ... сондай дємдi тамаѓ пiсiредi, - деп маѓтаймыз.
Сонан кейiн, шєй iше ѓой, - деп ... ... ... iшiп ... соњ, не ... - деп ... айтамыз
Ќане, “Сєуле” рахмет дейдi
Ендi не iстеймiзќ
Аузын, ќолын салфаткамен с±ртемiз.
Д±рыс
Орындыќты тарсылдатпай кµтерiп, басѓа жерге ѓойып отырады.
Ескерту. Б±л ойынды т‰скi тамаѓтыњ алдында ... ... ойын ... ќолдарын жуып, тамаѓтануѓа
отырады.
“Їй жануарлары жайында”
Ќажеттi атрибуттар: ойыншыќ їй жануарлары.
Ойын шарты. Балаларды дєњгелек жер њстелге отырѓызып, тєрбиешi.
“Мынау неќ” – деп ... ... ... ... с±раѓ ѓоя отырып, сиырдыњ дене мїшелерiн с±рауѓа
болады. Балалардыњ жауаптарын толыќтыра отырып, аѓын Ж.
µмiрбековтыњ “Тєлдер” таѓпаѓан мєнерiне келтiрiп ... ... - ... дєл ... ... ... ... ѓойдыњ ,
Ќайда ќалып ѓойдыњ,
Б±лтиып т‰р б±йiрiњ,
Ќай єрiстен тойдыњќ
Мiне, ќойдыњ ќозысын тєлдердiњ соњына ѓойып, ... ... ... ... ... ... ме - ме - ме , ана
єрiстен тойдым деп басын б±рып кµрсеткен болады. Балалар
б±ѓан мµз болады. Кейiннен олар осы ... ... - аѓ ... ... ... болады.
Естиярлар тобына арналѓан сюжеттi – рµлдiк ойындар.
Баѓдарлама талабына сай, балалардыњ жас ерекшелiгiне ѓарай ойын
т‰рлерi бiртiндеп ... ... ... ... ... (
- 4 - 5) ... ... байланысты ойын ойнатылады.
Балаларѓа сюжеттi - рµлдiк ойындарды ойнату барысында
мамандыќѓа байланысьы шаѓын таѓпаѓтарды айтѓыза
отырып бiртiндеп ойынѓа ж±мылдырылады. ... ... ... µ. ... мына єлењ ... ... ... киемiн,
Аппаѓ болып ж‰ремiн.
Аппаѓ болып ж‰ргендi
µзiм єте сїйемiн.
Я болмаса Ќ. М±сiреповтыњ “Менiњ апам ... ... ... оныњ iсi де; -
Ауырсањ сен, емдейдi
Келедi тњн iшiнде.
Сол сияѓты “Менiн мамам дєрiгер” (Є. М±саханов)
Iш ауырса,
Тiс ауырса,
Мамам дєрi бередi.
Барлыќ бала, барлыќ ... ... ... ±йымдастыру кезењiнен кейiн, “Дєрiгер” ойынын былайша
µткiзуге болады:
Ойынныњ маќсаты. Аќ халатты абзал жандардыњ игiлiктi ењбегiне
деген балалардыњ сїйiспеншiлiктерiн арттыру. Дєрiгердiњ
сезiмталдыќы, кiшiпейлдiлiгi, ѓамѓорлыќы ... жете ... ... ... ... жасайтын наты мысалдармен кµрсете бiлу.
Ќажеттi атрибуттар: дєрiгердiњ аѓ халаты, басына киетiн
ѓалпаѓы, градусник ... ... ... болады, не
ѓатты ќаѓаздан жасап алу керек), рецептi жазатын ќаѓаз,
ѓалам, фонендаскоп (кеуденi тыњдайтын ... ... ... ... ... бєлу, ойынды µз
мєнiнде єрбiте бiлу.
Ойын батсамас б±рын рµлдер таѓайындалады: мысалы, “Дєрiгер” -
Ќанат, “Мейiркеш” - Раушан. ... ... - ... ... шешесi” - Шолпан, “єжесi” - Айман, т.б.
Ойын басталды. ... ауру ... ... ... ... ... ... да, баланыз “баспамен” ауырып
ќалыпты деп, дєрiнiњ аты жазылѓан рецепт ќаѓазын ±сынады.
“Шешесi” ... ... ... ... осы єтте ... ойынѓа араласады да, балалардыњ ойын
кезiндегi жiберген кемшiлiктерiн тњзетуге баѓытталѓан
с±раулар бередi:
Тєрбиешi: “балањыздыњ” ѓай жерi ауырады, денесi ыстыќ паќ
Шолпан: Денесi ... ... ... ауырдыќ
Шолпан: Кеше тњннен берi ауырды.
Тєрбиешi: Тамаѓы ауыра ... ... ... ... ашып ... ѓой деп, ... ѓарайды. Тамаѓы ѓызармаѓан, жаѓсы екен. Ендi
єкспесiн тыњдайын деп фонендоскоппен тындап, єкпесiнде
сырыл бар екен, суыѓ тиiптi, - деп ... ... ... ... босату ќаѓазы керек пеќ” - деп
с±райды.
Шолпан: рахмет, керек емес. Їйде “єжесi” бар, сол ... ... ... ... ... їш рет ... салады, не болмаса ѓыша жаѓылѓан ќаѓаз, банка, (арѓаѓа
ѓоятын) ѓойып бередi.
Шолпан: Сiзге кµп - кµп рахмет, - деп жауап ѓайтарады.
Тєрбиешi дєрiгер ... ... ... ... ... балалар дєрiгердiњ ауруѓа ерекше кµњiл бєлiп ѓарайтынын
т‰сiне бастайды. Ойын барысында, егер ... ... ... ±заѓ ... ѓалса, балаларѓа емханада шуылдауѓа
болмайды, шу дєрiгерге де, ауру адамѓа да ... ... ... кезiнде араласып, д±рыс баѓыт берiп отырса, келесi жолы,
тєрбиешiнiњ араласуынсыз - аѓ, µз беттерiмен ойнайтын болады.
Кейде бiр рµлдi тєрбиешi µзi алуана ... ... ауру ... “Дєрiханаларыњыз ѓай жерде, дєрi салып алайын деп едiм”…
- дейдi. Сонда ... ... єрi ... ... мен ... болайыншы дейдi де, нендей заттар сату керектiгiн
с±райды. ... ... ... ... ... ... ... кємпиттер), дєрiнiњ ѓорапшаларын, т.б.
заттар бередi.
Ойын ±йымдастырылып, ж‰ргiзген кезде балалардыњ тєртiбi ѓандай
болдыќ Осы жєнiнде балалармен пiкiрлесу – олардыњ жолдастыќ,
достыќ ... - ... ... ... ... жаѓдай
жасайды. М±ндай талѓылаулар ѓандай µткiзiлгенмен де, ѓанша
да ... ... - ... ... єсер етiп, тату ... к‰штарлыќын арттырады.
“Шаштаразы”
Ќажеттi атрибуттар. Егер болса, дїкеннен дайын к‰йiнде салып
алу, болмаса, ѓатты ќаѓаздан жасалѓан ... шаша ... иiс ... пульверизатор (шампуньнан босаѓан
пластмасса ѓорапшасы), айна, тараѓ, аѓ алжапѓыш, не халат,
иыќѓа жабатын аѓ мата.
Ойынныњ маќсаты. Балалардыњ достыќ ... - ... ... дамыту. Ењбекке деген
сїйiспеншiлiтерiн арттыру.
Ойын шарты. Балаларды рµлдерге д±рыстап ... ... µз ... єрi ... єрi кассир рµлін µзi алады. 2 - 3
баланы “шаштаразшы”1 баланы їй сыпырушы етiп
таѓайындайды. Ќалѓан балалар шаш алдырушылар
(клиенттер).
Тєрбиешi ойын ... ... ... балаларѓа шашты ѓию
даѓдыларын кµрсетедi. Єуелi шаштарын тарап, сосын ѓиѓан
тєрiздi ќимылдар жасап, иiс су сепкен тєрiздi (пш - пш ... деп ... ... ... ... не солѓа жатѓызып тарайды.
Балалар кезекпен “Шаштаразѓа” кiрiп, тєрбиешiнiњ жазып берген
шегiн (аѓ ќаѓазѓа 1 - 5 дейiнгi санныњ бiреуiн жазады),
±сынып, шаштарын ... ... ... ... бiлдiредi. Єсiресе ѓыз балалардыњ шашын
тарѓатып, ѓайта єрiп єсемдеуге болады. Ойын барысында,
ќажет ... ... бiр бала 2 - 3 ... кезектесiп атѓара
бередi.
Осылайша арнайы 2 - 3 рет ±йымдастырылып ойнаѓаннан кейiн,
балалар ойынды µздiгiнен єрi ѓарай єрбiтiп ойнай бередi.
“Дїкен”
Ќажеттi атрибуттар: ойыншыќтар, ыдыс - ... ... - ... ... ... аѓ ... ѓалпаѓ, есеп шот, тєрт
б±рышты таѓтайшалар (ѓ±рылыс материалынан).
Ойынныњ маќсаты. Балаларды ењбекке, ењбектi ќ±рметтей бiлуге,
сыпайыгершiлiкке, iзгiлiкке, адалдыќѓа баулу.
Ойын шарты. Б±л ойынды єуелi жеке - жеке ... ... ... їш ... ... ашып ... ... рµлдерге бєлу: 2 бала сатушы, 1
бала кассир, ѓалѓандары т±тынушылар.
Тєрбиешi ойын ережесiн т‰сiндiредi. Ереже ... ... ... да бiр - ... ... сєйлеседi. Бiр затты сатып
алѓан соњ, рахмет айтуды ... ... ... ... “Таѓы да келiп т±рыњыз”, - деп iлтипат
бiлдiредi.
Бiрiншi ойыншыќ дїкенiн ±йымдастыру. Ойыншыѓ сєресiнiњ жанына
њстел ѓойылып сєреде “Дїкен” деген iлулi т±рады. ... есеп шот, аѓша ... ... аѓ ... ... ... келген балалар ењ єуелi кассирге аѓшасын
(таѓтайшаны) тєлейдi. Не алѓысы ... ... ... ... ... Чектi алып сатушыѓа бередi. Маѓан “жасыл
машинаны”, немесе ... ... ... ... ... “алыњыз” - деп єпередi. Сатып алушы “рахмет”, - деп
жауап бередi. ... ... да ... ... - ... ... ... єр жолы т‰рлендiрiп, єрбiтiп ойната
беруге болады. Тєрбиешi ойынѓа жалпы басшылыќ жасайды. Егер
ойынды µз сєнiнде ойнай ... ... ... ... ... ењбектi ќ±рметтей бiлуге баулу.
Ойын шарты. 1 - бала тєрбиешi, 2 - сi књтушi, 3 - сi ... 4
- сi ... ... ... ... ... ... ойыннын
ойнаймыз. Књнделiктi баќшада не iстейсiндер, соны ойын арѓылы
бейнелейсiњдер. – дейдi. Тєрбиешi ойынѓа басшылыќ жасап,
ойынды єрбiтедi. Тањертењ баќшаѓа келген балаларды
“мейiркеш” ѓабылдайды. ... ... ... ... ... оларды ойнатады. Аспазшы рµліндегi бала ойыншыє
ыдыс - аяѓтарды њстелге ѓойып, балаларды тамаѓтануѓа шаѓырады.
Балалар ќолдарын ... боп, ... ... Тєрбиешi:
Таѓамдар дємдi меќ - деп с±райды.
Дємдi – деп жауап бередi балалар.
Аспазшы:
“Сєулеге рахмет айтайыѓ”, - дейдi.
Єрi ... ... ... сєттерiне орай, ойынды
єрбiтедi. “Сєлеметсiз бе, сау болыњыз, кешiрiњiз, т.б. сыпайы
сµздердi дер кезiнде ... ... ... ... атрибуттар: ±шѓыштыњ бас киiмi, дњрбi
Ойынныњ маќсаты. Балаларды ењбектi ќ±рметтеуге, ±йымшылдыќѓа,
достыќѓа ... ... ... ... ... 4 бала - ±шѓыш рµлінде,
ѓалѓан балалар жолушылар. 1 бала - хабарлаушы (диктор), ... ... 1 бала ... ±шаѓтыњ 2 - 3 т‰рiн атайды. “Ту”, “Ан”, т.с.с.
Топтаѓы балаларды їш не тєрт командаѓа бєлiп, ±шѓыш рµліндегi
балалардыњ ... ... ... ... ... ... хабарлайды. “Алматы - Ќараѓанды
рейсi бойынша ±шаќѓа отырѓызу басталды”. Билеттерiн
тексерiшуге кµрсетiп, ±шѓаѓа мiнедi. ¦шѓыш ќолын
пропеллер сияѓты айналдырып, ќолдарын екi ... ... ... ... Екi - їш ... ... да, ... ѓонады.
Ойынды єрi ѓарай єрбiтiп, кїрделендiре µткiзуге болады.
¦шѓыш болам
Кєкке ±шамын –
¦шѓыш болар ... ... ... ... ... ... достыќѓа, iзгiлiкке, т.б.
ќасиеттерге тєрбиелеу.
Ќажеттi атрибуттар: киiз їй, домбыра.
Ойын шарты. Б±л ойынды жазда далада, ѓыс мезгiлдерiнде топта
µткiзуге болады. (киiз їй ... ... 2 - 3 ... “Жайлауда” ѓонаѓ ѓабылдаушы рµліне
таѓайындайды. Ќалѓан балаларѓа, бњгiн бiз ... ... ... ... єн айтамыз, би билеймiз
деп хабарлайды. Келген ѓонаѓтрды књтушiлер ѓарсы алып
амандасып, жоќары шыѓыњыздар, ... ... ... ... єн - ... ... ... деп балаларды кµњiл кµтеруге шаѓырады.
Ењ єуелi ауылдыњ алты ... осы ... ... ... ... ... таѓпаѓтарын айтып кµњiл
кµтередi. Сонан кейiн “орама тастамаѓ” ойынын ойнайды.
Тєрбиешi ѓорытып, ... ... ... бередi.
Ескерту. Балалар домбыра тарту бiлмесе де, домбыра тартѓызу.
Домбыра њнiмен би билету.
“Кеме”
Ќажеттi атрибуттар: аѓаштан жасалынѓан кеменiњ макетi, рульшi,
капитанныњ ѓалпаѓы, ... ... ... ... ... ... ... ауладаѓы ойыншыќ кеменiњ ѓасына
єкеледi.
Балалар бњгiн кїн ашыѓ, ѓазiр бiз тењiзге сахатѓа шыѓамыз. Ењ
алдымен бiз арамыздан ... ... жєне ... ... ... - ... µз ... бойынша капитан мен кеме ж‰ргiзушiнi
таѓайындайды, содан кейiн єрѓайсысы µз орындарына
отырады.
Капитан µзiнiњ ж‰ргiзушiсiне оњѓа б±р, солѓа б±р, тура ж‰р, -
деп басѓарып ... ... ... ... болу ‰шін бєрiмiз
ѓосылып єн айтайыѓ”, - дейдi. Онан соњ балалар єн
айтады. Бiрнеше єн ... ... ... ... боларсындар, б±л кеме ауылѓа балабаќшаѓа
б±рылады” - деп хабарлайды капитан.
Кемемен серуенге шыќѓанда тењiзшiлердiњ ... ... ... ... ... ... балаларды
±йымдасѓан т‰рде ойнай бiлуге баулиды.
“Балыќшылар”
Ќажеттi атрибуттар: ау, ѓатты картон ќаѓаздан жасалынѓан єр
т‰рлi балыќтар.
Ойынныњ маќсаты. ... ... ... ... ... ѓ±ралдарымен жєне оларды ќалай пайдаланатынын
бiлгiзу.
Ойын шарты. Балыќшылар ... ... не ... ... ... ... ... аулайды
Балыќшылардыњ ж±мысын кµргендерiњ бар маќ
Жаѓалауѓа барып балыќшылардыњ ж±мысын кµрдiк.
Д±рыс, Аумен балыќ аулайды екен. Балыќшылардыњ таѓы ѓандай
ѓ±ралдары барќ
Моторлы ѓайыѓтары бар.
Ауды немен ... ... ... ... ѓ±рады. Кiшкене жєй ѓайыѓтары да
болады.
Балыќшылар ауысыммен ж±мыс жасайды. Балыќтарды ѓайда тапсырадыќ
Ќабылдау ... ... ... ... балыќшылар ойынын ойнаймыз.
Балалар ау тартуѓа µзiрленедi. Бiр шетте суда жатќандай ау
жатады. Балалар аудыњ бiр жаѓ шетiнен т±рып екi ќолдарымен ... ... ... ... ... ... бiр - екi бала жай ж‰рiп
тартып келедi. Ойын барысында балалардыњ ќимыл - єрекеттерiн
ѓадаѓалау. Балыќтыњ т‰рлерiн с±рау. Олар: бекiре,
шортан,алаб±ѓа, ... т.б. Ау ... ... ... ... ѓояды. Келесi балалр ойынѓа осы єдiспен
ќатыстырылады. Балалар екi - їш ... ... ... ... ... ... болады.
Дауылѓа да ѓарамай,
Жауынѓа да ѓарамай,
Балыќшылар айдында
Ау тартады жаќалай.
“Почташы”
Ќажеттi атрибуттар: почташыныњ ѓалпаѓы, сємкесi, ѓ±стардыњ
эмблемасы, пошта,жєшiгi, “Балдырѓан” ... ... ... ... хаттыстар (конверт)
Ойын шарты. Тєрбиешi балаларды шењберге т±рѓызып, “почташы”
ойынын ойнаймыз дейдi. Балаларѓа µздерiне таныс ѓ±стардыњ
бейнесi салынѓан дєњгелек ... ... ... ... ... ... мойындарына салады, сонда ол
баланыњ кеуде т±сына дєл келедi.
Тєрбиешi балаларѓа: “Ќазiр бiр - бiрiње хат жазаыњдар” - ... Ол ... ... ... ... ... ... жазѓыларыњ келсе, сол “ѓ±стыњ”
бейнесi салынѓан хаттысты аласындар. Сол алѓан хаттысыњныњ
iшiне µздерiн ѓалаѓан суреттерiнде салып, почта ... ... ... ... ... µз ... Ойынды єрi ѓарай єрбiтуге болады.
Сєуле, саѓан кiм хат жаздыќ – деп ойлайсыњќ – Не болмаса ненiњ
суретi, атын ата, т.б. ... ѓоя ... ... кењейтуге болады.
“Ѓарышкерлер”
Ќажеттi атрибуттар: кєкшiл матадан тiгiлген ѓарышкердiњ
костюмi. Костюм - киiмнiњ сыртынан кие салуѓа ыњѓайлы,
жас ... ... ... екi ... ... бау
таѓылады. Арѓасына “Ќазаќстан Республикасы” деген жазуѓа
болады. Бас киiмiн де кєгiлдiр т‰стi матадан тiгiп,
мандайына ж±лдызшаныњ суретiн саламыз. Жалаушалар да
ќажет.
Ойын шарты. Ойын ... ... ... ... ... ... ... командир, механик,
дєрiгер, ѓарышкерлер т.б. Командир ѓарышкерлермен жаттыќу
ж‰ргiзедi. Дєрiгер денсаулыќтарын тексередi. Ракетаѓа єр
жолы 4 - 5 баладан отырып їшады. ... ... ... берiп,
±шатын, ѓонатын баѓытын сiлтеп кµрсетедi.
Ойынды тєрбиешi т‰рлiше кїрделендiрiп µткiзуiне болады.
“Сєн ательесi”
Ќажеттi атрибуттар: iс тiгетiн ойыншыќ машина, ‰лгiлер, матаныњ
ѓиыѓтары, ќуыршаќ, сєн ... ... ... ... ... 3 - 4 бала ... 2 - 3
- уi киiм пiшуi (модельер). Ательеге 2 - 3 бала ... ... т.б. ... ... ... ... ... арнайы єлшеуiшпен ќуыршаќтыњ кєйлегiнiњ
±зындыќын, кеудесiн, жењiл єлшеп алады, да, ... ... ... ... т‰рде барлыќ балалар бiрiгiп iстеуiне єбден
болады.
Ойынды тєрбиешiлер µз ѓалауларына т‰рлендiрiп µткiзуiне болады.
Жыл бойы ойнаѓан сюжеттi - ... ... жыл ... ... т‰рде ойнатса, бњкiл топтыњ балалары
тњ±гел ќатысып, ойын мазм±нды, ѓызыѓты єтедi.
Ойынѓа ќажеттi ѓ±ралдарды алдын ала ... ... ... ... Мысалы, “Ємбебап” дїкенi. (Єркiм ќажет
затын µзi алатын дїкен), “Шаштараз”, “Аурухана”,
“Дєрiхана” - ойындарын µткiзу.
Балалар, кєне, жан - жаѓтарыња ѓарањдаршы, ѓандай ойынныњ
т±рлерiн ... ... ... “Аурухана”, “Дєрiхана” ойындары т±р.
Д±рыс айтасыњдар. Б±л ойындар сендерге б±рыннан таныс, єйткенi
оны сендер жыл бойы ойнап ж±рсiндер, - деп балалармен ѓысѓаша
єњгiме ... ... ... кiм болѓыларыњ келедiќ Ќандай
мамандыќты ќалайсыњдарќ
Балалар, єр т‰рлi ... атын ... - Апай мен ... ... ... ... Сол
туралы таѓпаѓ та бiлемiн (¦шѓыш туралы таѓпаѓын ... - Апай мен ... ... ... мен сияѓты тєрбиешi боласыњ.
Назым: - Мен дєрiгер боламын, дєрiгер ... ... ... ... оѓиды).
Балалар єр т‰рлi мамандыќ иелерi болѓысы келетiнiн айтады.
Балалардыњ ѓалауы бойынша рµлдерге бєлу, сатушы, кассир,
дєрiгер т.б.
Балалардыњ назарын ємбебап дїкенiне аударып:
Ќарањдаршы ... ... ... нан, кємпит, жемiстер, ойыншыќтар, шырын да сатады.
Балалар, бiз ... єте ... ... ... болса
солай тастамау керек. Дїкеннен нан сатып алѓанда оны таза
ѓалтаѓа салып, кїнделiктi керегiнше ѓана алу ... ... бiз кµп ... ... ... ... Мєди ... таѓпаѓѓынды айтып жiбершi.
Сонан кейiн балалармен ѓандай жерлерге саяхатѓа барѓандарын
еске т‰сiрiп, кµргендерiн ... ... ... ... ... барѓандары
туралы естерiне т‰сiрiп, кµргендерiн айтады.
Дїкен, т.б. жерлерге їйде кiммен барсындарќ
Атаммен, ... ... ... ... ... ендi ... ойындарынныњ жанына барып,
киiмдерiндi киiп дайындалындар. Балалар бєлiнiп - бєлiнiп
ойнауѓа кiрiседi.
Ойын шарты. Ойыншы кезiнде єрбiр ... ... ... ... ... ... с±рау.
Мысалы: - Мєди, саѓан Єлiбектiњ шашыњды сєндегенi ±най маќ
Серiк, сен ѓайдан келесiњќ
Дїкеннен
Кiм жiбердiќ
Шешем, т.б.
Тєрбиешi єр ойыншыныњ жанына барып, баланыњ ... ... бiр ... не ... алѓанын, оныњ неге керек екенiн
с±рай отырып, рбiту. Ойын ... ... ... шаѓырып жатыр деп, ќалай сєйлескенiн баѓылау. Ойын
барысында балалардыњ µзара сыпайы ѓарыќатынасын баѓылау.
Ойнап болѓан ... ... ... ... ойнап
жатќанына назарларын аудару.
Ойын аяѓталѓан соњ ѓорытындылау. “Бњгiн сендерге кiмнiњ ойнаѓан
ойыны њнадыќ Кiм ... ... – деп ... ... µз ой ... айтады.”
Дананыњ дєрiгер болѓаны њнады.
Єлiбектiњ жаѓсы шашатаразшы болѓаны ±нады.
Айг‰л, Мєди, Назым , Сєуле жаѓсы сатушылар болды. Талѓат кассир
рµлін жаѓсы ойнады.
Сєнияныњ ... ... ... ... ... ... балалар.
Тєрбиешi мадаѓтап ойынды аяѓтайды.
Тєрбиешiнiњ арнайы ±йымдастырѓан немесе балалрдыњ ... бiр - ... ... єсероi єте к‰штi болмаѓ.
Ойын арѓылы дєл осы жастаѓы балаларды ... жєне ... ... ... зор ... ...... ойындарды ойнаѓаннан кейiн, балаларѓа сурет
сабаѓында сол ойынныњ сюжетiн µз ѓалаулары ... ... ... ... ойынын
ойнаѓаннан кейiн осы ойынныњ бiр ѓарапайым сюжетiн
сурет арѓылы бейнелеуге болады. Тєрбиешi, сурет сабаѓында
“Дєрiгер” ойынын ќалай ... ... ... салады. Бiрнеше балалардан ѓандай сюжет салѓысы
келетiнiн с±райды. Балалалрдыњ жауабы: “Мен дєрiгердiњ
кабинетте ауырѓан баланы ѓарап жатќан сєтiн саламын”,
“Ал мен дєрiгердiњ ... ... ... ауру ... леп ... ... бейнелеймiн”, - деп єр бала µз ойын
сурет арѓылы бейнелейдi.
Сол сияѓты “Почта” ойынынан кейiн де µз ѓалауларынша сурет
салѓызуѓа ... ... ... єр ... суретiн
талдаѓанда балалармен пiкiрлесу барысында µз ойларын
былайша єњгiмелейдi. “Мен почтаѓа ... ... ... ... ... ... т‰сiрiп
жатќан кезiн салдым”.
“Ал, мен кешке їйге барѓанда почта жєшiгiнен газет - журналы
єкемнiњ алып жатќан сєтiн бейнеледiм”.
“Мен, ... ... - ... ... ... сєтiн
салдым”. Осындай сабаѓтастыќпен ж‰ргiзiлген ж±мыстыњ т‰рi
баланыњ танымын, т‰сiнiгiн жан - жаѓты ... ... - ... ... ... кењейе т‰седi. Бала ќиялы
тек ойын кезiнде ѓана емес, бейнелеу ... де ... ... келгенде, тєрбиешiлер балаларды ойын арѓылы
адамгершiлiкке тєрбиелей отырып, олардыњ бойына
кїнделiктi µмiрге ќажеттi єр ... ... Олар ... ... ... µз орнына реттеп жинау, мебельдердi д±рыс
орналастыру, тамаѓ iшетiн њстелдi жабдыќтау, т±рмыстыќ
заттарды пайдалана бiлу, т.б.); “єндiрiстiк машыќтар” (µзiнiњ
ж±мыс орнын таза њстау, ... ... ... ... ... ... ... жерiне д±рыс жеткiзiп салу, бастаѓан iстi аяѓына дейiн
жеткiзу жєне т.б.); ±жымдыќ µмiрдiњ машыѓтары (жолдасына дер
кезiнде кємек беру, айтѓанды тыњдап баѓына бiлу жєне ... ... ... ... ... - ... жасау,
аты - жєнiмен атау, байсалды сєйлеу, айтайын деген ойын
толыќ жеткiзу, сєйлесiп т±рѓан екiншi адамды тыњдай бiлу
жєне т.б.); кµркемдiк машыѓтар ... єн ... би ... ... таѓпаѓ айтып беру), єр т‰рлi материалдардан
ойыншыќтар, атрибуттар, єсемдiк б±йымдарын жасай ... ... ... ... µз ... ... Балалар
µздiгiнен ойынды ±йымдастырып ойнай алатын болды.
Баланыњ iзеттi болып µсуi - ‰лкен баѓыт. Мiнез байлыќы -
адамгершiлiк байлыќы.
ЄДЕБИЕТТЕР
Ж.Б. Ќоянбаев, Р.М. ... ... ... 1998ж
В.А. Сухомлинский Коллективтiњ ѓ±дiреттi к‰шi. Алматы, Мектеп,
1979ж
Е. Саѓындыќ±лы. Педагогика. Алматы, 1999ж
Макаренко А.С. ¦стаздыќ дастан. Алматы, 1985ж
Сарѓожаев Н. ... бiр ... ... ... ... М.Ф. Педагогика. Москва, 1990ж.
Бастауыш мектеп N2 24 - 29 ... ... ... N4 21 - 24 ... 2003ж
Шаѓын мектеп N1 29 - 31 беттер 2004ж
Улаѓат N1 91 - 94 ... ... Є., ... Ќ. ... ... 2004ж
Бастауыш мектеп N3, 19 - 21 беттер, 2003ж

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалардың мектепке дайындығын жан - жақты ұйымдастырудың психологиялық - педагогикалық негiздерi туралы31 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
12 жылдық білім беру12 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау114 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
5-6 жасар балаларды мектепке даярлау әдістері7 бет
«Балбөбек» төл бағдарламасы26 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауды дамытуға арналған психологиялық әдістеме қолдану мүмкіндіктері»32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь