Балалардың мектепке дайындығын жан - жақты ұйымдастырудың психологиялық - педагогикалық негiздерi


ЖОСПАР:

1. Кiрiспе
2. Мектепке дейiнгi балаларды адамгершiлiкке баулудағы ойынның әсерi
3. Ұлттық тағылымдар қалыптастырудағы ойын әрекеттерiнiң дамытушылық рөлі
4. Қорытынды
КIРIСПЕ

Бала - баќшадаѓы тєрбие - барлыќ тєрбиенiњ бастамасы.
Мектепке дейiнгi шаќ - бала бойынша адамгершiлiктiњ негiзiн ќалайтын кез. Сондыќтан да бала бойынша жас кезiнен бастап iзгiлiк, мейiрiмдiлiк, инабаттылыќ сезiмдерiн ќалыптастыру ата - аналар мен тєрбиешiнiњ мiндетi.
Мектеп жасына дейiнгi балалардыњ жан - жаѓты дамуы ‰шін ойынныњ рµлі ерекше. Тєрбиешi баѓдарламада кµрсетiлген сюжетi – рµлдiк, ќимыл - ќозѓалысты, дидактикалыќ жєне басќа да ойын т‰рлерiн пайдаланы отырып, топтаѓы баланыњ ойын єрекетiн ±йымдастыра бiлуi тиiс. Ойын барысында балалардыњ айналадаѓы д‰ние жайында маѓл±матттары кењейiп / таным белсендiлiгi артып,/игерген бiлiм – машыќтарыныњ негiзiнде бiр сюжетке орай басты кейiпкерлерге елiктеуi /шыѓармашылыќ белсендiлiк/, ойын ойнауѓа µзiне серiк тауып алуы, онымен шынайы ќарым - ќатынас орната отырып, тањдап алѓан рµлдерiне деген жауапкершiлiгi арта т‰седi.
Ойын - балалардыњ оќуѓа, ењбекке деген белсендiлiгiн арттырудаѓы басты ќ±рал.
Адамгершiлiк тєрбиесi тєрбиенiњ басќа да салаларымен тыѓыз байланысты. Адамныњ iс - єрекетi мен мiнез - ќ±лќынан да єдемiлiк, с±лулыќ кµрiнiс таппайынша, адамгершiлiк парасат тєрбиесi кездеген м±ратына жете алмайды.
Адамгершiлiк, адамгершiлiкке баулу дегенiмiз Бiздiњ ше, ол - адамдардыњ ‰лкен бе, кiшi ме, єрбiр iстеген iсiн, сµйлеген сµзiн, µзгелермен ќарым - ќатынасын аѓылѓа салып, ар - ±ят таразысынан µткiзiп, бiлiммен ±штастырып, ењ єдiл, ењ д±рыс жолын тањдап ала бiлуi. Сондыќтан адамдыќќа баулу ж±мысыныњ ережесi балабаќшадан бастап наќтылы маќсатты кездеуi шарт. Тєрбиешi балалардыњ орынды iс - єрекеттерiн маќ±лдай отырып, азды – кµптi жiберген кемшiлiктерiн µздерi т‰сiнiп, т‰зетуге баѓыттай бiлуге тиiс. Єр бала µз iсi мен ќылыѓына жауапкершiлiкпен ќарап, ±ялу, кешiрiм с±рау сияќты єдеттердi ‰йренуi керек. Балалардыњ рухани д‰ниесiн байыта отырып, талѓамдарын арттыруѓа ат салысу, жања, озыќ тєжiрибенi дер кезiнде насихаттап, µмiрге енгiзу - барша ќауым, педагогтары бiрлесе атќаратын абыройлы мiндет.
Жас ±рпаќќа адамгершiлiк эстетикалыќ тєрбие беру т±жырымдамасында былай делiнген: “Балабаќшадан бастап жан - жаќты жєне толыќ жетiлген т±лѓалы адам тєрбиелеуге жєрдемдесетiн эстетикалыќ м±раттар, тaлѓам мен талап.
Балабаќша ж±мысыныњ мазм±ны к‰нтєртiбiнiњ барлыќ сєттерiнде балалардыњ мiнезiн д±рыс баѓытта тєрбиелеуге негiзделедi. Егер де бала мiнезiн дамыта отырып тєрбиелемесек, онда ќыњыр баланыњ ќиќарлыќы арта т‰седi де, тєбелеске, дау - дамайѓа бейiм болады. Тегiнде кµп нєрсе бала µмiрiн д±рыс ±йымдастырып, шебер басќара бiлуге байланысты.
Ол ‰шiн тєрбиешi ‰немi µз тєжiрибесiн молайтып, шеберлiгiн, бiлiктiлiгiн арттырып отыруы ќажет.
Бала ойын ойнаѓанда µмiрде кµрген - бiлгенiн µзiне ±наѓан адамныњ iс - єрекетiне елiктей отырып бейнелейдi. Бала ‰шiн µзiне ±наѓан адамнан артыќ ештење жоќ, оѓан барлыќ жаѓынан ±саѓысы келедi. Жалпы бала табиѓаты µзiн бiрнеше есе ‰лкен ѓып кµрсетуге бейiм. Тез есейгiсi келiп, бєрiн µзiм iстеймiн деп талпынады. Баланыњ осы талпынысын м±ѓалтпай, сен ‰лкенсiњ, мен кµмектесiп жiберсем, бєрiн де µзiњ iстей аласыњ деп, сенiм бiлдiре тєрбиелеу ±тымды єдiс. ‡лкен адам мен баланыњ айырмашылыѓы ‰лкендердiњ сана - сезiмi мен iс - тєжiрибесiнiњ молдыѓында ѓана.
Iзеттiлiк, iзгiлiк, инабаттылыќ єдептiлiк - бiр к‰нде ќалыптаса ќалатын ќасиет емес. Б±л - балабаќшадан бастау алып, µмiр баспалдаќтарында шыњдалып, бiртiндеп ќалыптасатын ќасиет.
Тєрбиешi б±л маќсатта кµркем єдебиет шыѓармаларын кењiнен пайдаланады. Солай еткенде бала µздiгiнен ойын ойнаѓанда тєрбиешiнiњ, ата - аналарыныњ оќыѓан шыѓармаларынан µздерiне ±наѓан басты кейiпкерлерiн
ЄДЕБИЕТТЕР

1. Ж.Б. Ќоянбаев, Р.М. Ќоянбаев. Педагогика. Астана, 1998ж
2. В.А. Сухомлинский Коллективтiњ ѓ±дiреттi к‰шi. Алматы, Мектеп, 1979ж
3. Е. Саѓындыќ±лы. Педагогика. Алматы, 1999ж
4. Макаренко А.С. ¦стаздыќ дастан. Алматы, 1985ж
5. Сарѓожаев Н. Сенде бiр кiрпiш дњниеге. Алматы, 1990ж
6. Харламов М.Ф. Педагогика. Москва, 1990ж.
7. Бастауыш мектеп N2 24 - 29 беттер 2002ж.
8. Бастауыш мектеп N4 21 - 24 беттер 2003ж
9. Шаѓын мектеп N1 29 - 31 беттер 2004ж
10. Улаѓат N1 91 - 94 беттер 2004ж
11. Ќоянбаев Є., Ќоянбаев Ќ. Педагогика, Алматы 2004ж
12. Бастауыш мектеп N3, 19 - 21 беттер, 2003ж

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




БАЛАЛАРДЫЊ МЕКТЕПКЕ ДАЙЫНДЫЃЫН
ЖАН‭ ‬-‭ ‬ЖАЌТЫ‭ ‬¦ЙЫМДАСТЫРУДЫЊ‭
ПСИХОЛОГИЯЛЫЌ‭ ‬-‭ ‬ПЕДАГОГИКАЛЫЌ‭
НЕГIЗДЕРI‭

ЖОСПАР:‭

Кiрiспе‭
Мектепке дейiнгi балаларды адамгершiлiкке баулудаѓы ойынныњ‭ ‬єсерi‭
¦лттыќ таѓылымдар‭ ‬ќалыптастырудаѓы ойын‭ ‬єрекеттерiнiњ дамытушылыќ‭ ‬рµлі
Ќорытынды‭

КIРIСПЕ

Бала‭ ‬-‭ ‬баќшадаѓы тєрбие‭ ‬-‭ ‬барлыќ тєрбиенiњ бастамасы.‭
Мектепке дейiнгi шаќ‭ ‬-‭ ‬бала бойынша адамгершiлiктiњ негiзiн‭ ‬ќалайтын кез.‭ ‬Сондыќтан да бала бойынша жас кезiнен бастап iзгiлiк,‭ ‬мейiрiмдiлiк,‭ ‬инабаттылыќ сезiмдерiн‭ ‬ќалыптастыру ата‭ ‬-‭ ‬аналар мен тєрбиешiнiњ мiндетi.‭
Мектеп жасына дейiнгi балалардыњ жан‭ ‬-‭ ‬жаѓты дамуы‭ ‬‰шін‭ ‬ойынныњ‭ ‬рµлі ерекше.‭ ‬Тєрбиешi баѓдарламада‭ ‬кµрсетiлген сюжетi‭ ‬– рµлдiк,‭ ‬ќимыл‭ ‬-‭ ‬ќозѓалысты,‭ ‬дидактикалыќ жєне басќа да ойын‭ ‬т‰рлерiн пайдаланы отырып,‭ ‬топтаѓы баланыњ ойын‭ ‬єрекетiн‭ ‬±йымдастыра бiлуi тиiс.‭ ‬Ойын барысында балалардыњ айналадаѓы д‰ние жайында маѓл±матттары кењейiп‭ ‬‭ ‬таным белсендiлiгi артып,игерген бiлiм‭ –‬машыќтарыныњ негiзiнде бiр сюжетке орай басты кейiпкерлерге елiктеуi‭ ‬шыѓармашылыќ белсендiлiк,‭ ‬ойын ойнауѓа‭ ‬µзiне серiк тауып алуы,‭ ‬онымен шынайы‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынас орната отырып,‭ ‬тањдап алѓан рµлдерiне деген жауапкершiлiгi арта‭ ‬т‰седi.‭
Ойын‭ ‬-‭ ‬балалардыњ оќуѓа,‭ ‬ењбекке деген белсендiлiгiн арттырудаѓы басты‭ ‬ќ±рал.‭
Адамгершiлiк тєрбиесi‭ ‬тєрбиенiњ басќа да салаларымен‭ ‬тыѓыз байланысты.‭ ‬Адамныњ iс‭ ‬-‭ ‬єрекетi мен мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќынан да‭ ‬єдемiлiк,‭ ‬с±лулыќ‭ ‬кµрiнiс таппайынша,‭ ‬адамгершiлiк парасат тєрбиесi кездеген м±ратына жете алмайды.‭
Адамгершiлiк,‭ ‬адамгершiлiкке баулу дегенiмiз Бiздiњ ше,‭ ‬ол‭ ‬-‭ ‬адамдардыњ‭ ‬‰лкен бе,‭ ‬кiшi ме,‭ ‬єрбiр iстеген iсiн,‭ ‬сµйлеген сµзiн,‭ ‬µзгелермен‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынасын аѓылѓа салып,‭ ‬ар‭ ‬-‭ ‬±ят таразысынан‭ ‬µткiзiп,‭ ‬бiлiммен‭ ‬±штастырып,‭ ‬ењ‭ ‬єдiл,‭ ‬ењ д±рыс жолын тањдап ала бiлуi.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬адамдыќќа баулу ж±мысыныњ ережесi балабаќшадан бастап наќтылы‭ ‬маќсатты кездеуi шарт.‭ ‬Тєрбиешi балалардыњ орынды iс‭ ‬-‭ ‬єрекеттерiн маќ±лдай отырып,‭ ‬азды‭ ‬– кµптi жiберген кемшiлiктерiн‭ ‬µздерi‭ ‬т‰сiнiп,‭ ‬т‰зетуге баѓыттай бiлуге тиiс.‭ ‬Єр бала‭ ‬µз iсi мен‭ ‬ќылыѓына жауапкершiлiкпен‭ ‬ќарап,‭ ‬±ялу,‭ ‬кешiрiм с±рау сияќты‭ ‬єдеттердi‭ ‬‰йренуi керек.‭ ‬Балалардыњ рухани д‰ниесiн байыта отырып,‭ ‬талѓамдарын арттыруѓа ат салысу,‭ ‬жања,‭ ‬озыќ тєжiрибенi дер кезiнде насихаттап,‭ ‬µмiрге енгiзу‭ ‬-‭ ‬барша‭ ‬ќауым,‭ ‬педагогтары бiрлесе атќаратын абыройлы мiндет.‭
Жас‭ ‬±рпаќќа адамгершiлiк эстетикалыќ тєрбие беру т±жырымдамасында былай делiнген:‭ “‬Балабаќшадан бастап жан‭ ‬-‭ ‬жаќты жєне толыќ жетiлген т±лѓалы адам тєрбиелеуге жєрдемдесетiн эстетикалыќ м±раттар,‭ ‬тaлѓам мен талап.
Балабаќша ж±мысыныњ мазм±ны‭ ‬к‰нтєртiбiнiњ барлыќ сєттерiнде балалардыњ мiнезiн д±рыс баѓытта тєрбиелеуге негiзделедi.‭ ‬Егер де бала мiнезiн дамыта отырып тєрбиелемесек,‭ ‬онда‭ ‬ќыњыр баланыњ‭ ‬ќиќарлыќы арта‭ ‬т‰седi де,‭ ‬тєбелеске,‭ ‬дау‭ ‬-‭ ‬дамайѓа бейiм болады.‭ ‬Тегiнде‭ ‬кµп нєрсе бала‭ ‬µмiрiн д±рыс‭ ‬±йымдастырып,‭ ‬шебер басќара бiлуге байланысты.‭
Ол‭ ‬‰шiн тєрбиешi‭ ‬‰немi‭ ‬µз тєжiрибесiн молайтып,‭ ‬шеберлiгiн,‭ ‬бiлiктiлiгiн арттырып отыруы‭ ‬ќажет.‭
Бала ойын ойнаѓанда‭ ‬µмiрде‭ ‬кµрген‭ ‬-‭ ‬бiлгенiн‭ ‬µзiне‭ ‬±наѓан адамныњ iс‭ ‬-‭ ‬єрекетiне елiктей отырып бейнелейдi.‭ ‬Бала‭ ‬‰шiн‭ ‬µзiне‭ ‬±наѓан адамнан артыќ ештење‭ ‬жоќ,‭ ‬оѓан барлыќ жаѓынан‭ ‬±саѓысы келедi.‭ ‬Жалпы бала табиѓаты‭ ‬µзiн бiрнеше есе‭ ‬‰лкен‭ ‬ѓып‭ ‬кµрсетуге бейiм.‭ ‬Тез есейгiсi келiп,‭ ‬бєрiн‭ ‬µзiм iстеймiн деп талпынады.‭ ‬Баланыњ осы талпынысын м±ѓалтпай,‭ ‬сен‭ ‬‰лкенсiњ,‭ ‬мен кµмектесiп жiберсем,‭ ‬бєрiн де‭ ‬µзiњ iстей аласыњ деп,‭ ‬сенiм бiлдiре тєрбиелеу‭ ‬±тымды‭ ‬єдiс.‭ ‬‡лкен адам мен баланыњ айырмашылыѓы‭ ‬‰лкендердiњ сана‭ ‬-‭ ‬сезiмi мен iс‭ ‬-‭ ‬тєжiрибесiнiњ молдыѓында‭ ‬ѓана.‭
Iзеттiлiк,‭ ‬iзгiлiк,‭ ‬инабаттылыќ‭ ‬єдептiлiк‭ ‬-‭ ‬бiр‭ ‬к‰нде‭ ‬ќалыптаса‭ ‬ќалатын‭ ‬ќасиет емес.‭ ‬Б±л‭ ‬-‭ ‬балабаќшадан бастау алып,‭ ‬µмiр баспалдаќтарында шыњдалып,‭ ‬бiртiндеп‭ ‬ќалыптасатын‭ ‬ќасиет.‭
Тєрбиешi б±л‭ ‬маќсатта‭ ‬кµркем‭ ‬єдебиет шыѓармаларын кењiнен пайдаланады.‭ ‬Солай еткенде бала‭ ‬µздiгiнен ойын ойнаѓанда тєрбиешiнiњ,‭ ‬ата‭ ‬-‭ ‬аналарыныњ оќыѓан шыѓармаларынан‭ ‬µздерiне‭ ‬±наѓан басты кейiпкерлерiн бейнелейдi.‭ ‬Осы орайда‭ ‬к‰нделiктi‭ ‬µмiрде балаларѓа‭ ‬т‰сiнiктi юморлыќ‭ ‬µзiл‭ ‬-‭ ‬ќалжыњ‭ ‬шыѓармаларды пайдалану топта балалардыњ‭ ‬кµњiл‭ ‬-‭ ‬к‰йiн‭ ‬кµтерiп,‭ ‬олардыњ‭ ‬ќайырымдылыќын iзгi сезiмiн,‭ ‬бiр‭ ‬-‭ ‬бiрiне мейiрiмдiлiгiн тєрбиелеуге‭ ‬к‰штi‭ ‬єсер ететiнiн атап‭ ‬єту лµзiм.‭
Ойын проблемасымен ш±ѓылданѓан‭ ‬кµрнектi‭ ‬ѓалымдар Р.И.‭ ‬Жуковская,‭ ‬Д.В.‭ ‬Менджерицкая,‭ ‬Т.А.‭ ‬Маркова,‭ ‬Н.Я.‭ ‬Михаленколардыњ айтуынша,‭ ‬балалардыњ‭ ‬µздiгiнен сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындар ойнауы‭ ‬‰шін бiлiм‭ ‬-‭ ‬машыќтарыныњ болуы‭ ‬ѓана жеткiлiктi емес.‭ ‬Балалар игерген бiлiмдерiн ойынѓа пайдалана бiлуi керек.‭ ‬Сондыќтан да балалар‭ ‬µздерiнiњ iс‭ ‬-‭ ‬єрекетiн д±рыс‭ ‬±йымдастыра отырып,‭ ‬арнайы кезењдердi наќтылы аныќтай бiлу‭ ‬ќажет.‭ ‬Ол кезендер мыналар:‭ ‬жоспарлау,‭ ‬дайындалу,‭ ‬iске асыру‭ ‬ойынды‭ ‬µздiгiнен,‭ ‬ойын шартыныњ д±рыс орындалуын баѓылау,‭ ‬ойын кезiндегi‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынасы,‭ ‬тєртiбi.‭
Ойын‭ ‬-‭ ‬баланыњ жан серiгi.‭ ‬Ќай бала болмасын ойнап‭ ‬µседi.‭ ‬Єрбiр елдiњ ойыны бол елдiн‭ ‬ќоѓамдыќ идеологиясына,‭ ‬т±рмыс‭ ‬-‭ ‬тiршiлiгiне,‭ ‬айналысатын кєсiп‭ ‬-‭ ‬шаруашылыќ ерекшелiктерiне байланысты.‭ ‬Ойын сырттай‭ ‬ќараѓанда анау айтќандай‭ ‬ќиындыќы‭ ‬жоќ,‭ ‬оп‭ ‬-‭ ‬оњай тєрiздi‭ ‬кµрiнуi м‰мкiн.‭ ‬Ал iс‭ ‬ж‰зiнде бала‭ ‬‰шін ойынѓа‭ ‬ќатысты басќалармен тiл табысып,‭ ‬µзiнiњ ойлаѓан ойын iске асыру оњай емес.‭ ‬Сондыќтан тєрбиешiнiњ мiндетi‭ ‬-‭ ‬балаларды ойынѓа‭ ‬µз‭ ‬ќызыѓушылыѓымен,‭ ‬ынтасымен‭ ‬ќатысуын‭ ‬ќамтамасыз ету.‭ ‬Сонда‭ ‬ѓана ойын‭ ‬µз‭ ‬маќсатына жетiп,‭ ‬тєрбиелiк мєнi арта‭ ‬т‰седi.‭ ‬Айталыќ,‭ ‬тєрбиешiнiњ‭ ‬±жымдыќ ойынды тартымды‭ ‬±йымдастырып‭ ‬µткiзуi балалардыњ бiр‭ ‬-‭ ‬бiрiмен достыќ‭ ‬.‭ ‬Ќатынастарыныњ д±рыс‭ ‬ќалыптасуыныњ нышаны екенi сµзсiз.‭ ‬Ойын кезiнде жолдасыныњ айтќанымен келiсiп,‭ ‬оны‭ ‬ќ±рмет т±тудыњ‭ ‬µзi адамгершiлiкке бастайтын жол.‭ ‬Тєрбиешi ойын арѓылы‭ ‬єр баланыњ игi бастамасын‭ ‬ќолдап,‭ ‬оныњ бойындаѓы жаќсы‭ ‬ќасиеттердi‭ ‬єрбiте,‭ ‬µзiндiк мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќын‭ ‬ќалыптастырады.‭ ‬Мєселен,‭ ‬Єлiм‭ ‬ќ±мнан неше‭ ‬т‰рлi‭ ‬ќ±рылыстарды‭ ‬µзi ойлап сала алады.‭ ‬Жанына келген‭ ‬Єсетке ол‭ ‬ќ±мнан‭ ‬ѓ±рылыс салудыњ жолдарын барынтасымен айтып‭ ‬т‰сiндiредi.‭ ‬Болашаќта осы‭ ‬Єлiмнен талантты‭ ‬ѓ±рылысшы шаѓуы‭ ‬єбден ыќтимал.‭ ‬Єр баланыњ бойында‭ ‬µмiрге деген белгiлi бiр бейiмдiлiгi,‭ ‬с‰йiктi iстерi болады.‭ ‬Єне соны дер кезiнде байѓап,‭ ‬жан‭ ‬-‭ ‬жаќты дамыта тєрбиелеу‭ ‬ќажет.‭
Баланыњ‭ ‬єдептi,‭ ‬кµргендi,‭ ‬ќайырымды болып‭ ‬µсуi‭ ‬ќоршаѓан ортасына,‭ ‬‰лкендерге байланысты екенi мєлiм.‭ ‬Бала‭ ‬µмiрде‭ ‬кµрген‭ ‬-‭ ‬бiлгендерiн,‭ ‬ойѓа‭ ‬т‰йгендерiн ойын арќылы‭ ‬ќалай бейнелесе,‭ ‬бiздердiњ,‭ ‬яѓни‭ ‬‰лкендердiњ,‭ ‬кµрсеткен‭ ‬‰лгi‭ ‬µнегемiз‭ ‬ќандай дєрежеде болса,‭ ‬балалардыњ да тµлiмдiлiгi соны айќын бейнелейдi.‭
Балалардыњ мейiрбандыќ‭ ‬ќасиетi отбасындаѓы‭ ‬‰лкен адамдардыњ‭ ‬µнегесiне,‭ ‬балабаќшадаѓы тєрбиешi‭ ‬-‭ ‬апайыныњ олармен‭ ‬к‰нделiктi‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынасы мен тєрбие ж±мысын‭ ‬±тымды‭ ‬ж‰ргiзуiне байланысты‭ ‬ќалыптасады.‭ ‬‡лкендердiњ мейiрiмдiлiгi баланыњ сєби‭ ‬ж‰регiн куаныш сезiмiне бµлейдi.‭ ‬Бала жања елiктегiш,‭ ‬ол‭ ‬‰лкендердiњ‭ ‬єсрекетiн‭ ‬‰лгi ретiнде‭ ‬ќабылдайда да,‭ ‬оны ойын кезењдi айќын бейнелеуге тырысады.‭ ‬Балалардыњ бiр‭ ‬-‭ ‬бiрiмен достыќ‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынасыныњ д±рыс‭ ‬ќалыптасуында‭ ‬маќсатты‭ ‬ж‰ргiзiлген‭ ‬ж‰йелi ойын процесiнiњ тєрбиелiк мєнi мол.‭ ‬Балалардыњ достыќ сезiмi ойын кезiнде шыњдала‭ ‬т‰седi.‭ ‬Кiшкентайлар тобындаѓы сєбилердiњ екi‭ ‬-‭ ‬‰шеуден бiрiгiп ойнауы келе‭ ‬-‭ ‬келе‭ ‬±жымдыќ баѓыт алады.‭
Бала табиѓатыныњ‭ ‬µзi тек ойынмен байланысты.‭ ‬Сєби шаѓындаѓы алѓашѓы‭ ‬ќуыршаќпен ойнауы баланыњ‭ ‬ќамќорлыќ,‭ ‬ізгiлiк сезiмiн оятады да,‭ ‬єрi‭ ‬ќарай‭ ‬µрбiте‭ ‬т‰седi.‭ ‬М±ндай iзгiлiк сезiм‭ ‬ќ±рбылар арасындаѓы достыќ‭ ‬ќатынастыњ‭ ‬ќалыптасуына жаѓдай туѓызады.‭ ‬Ќай бала болмасын жеке‭ ‬-‭ ‬дара ойнаѓаннан‭ ‬кµрi,‭ ‬бiрiгiп ойнаудыњ‭ ‬єлде‭ ‬ќайда‭ ‬ќызыќты,‭ ‬мазм±нды болатынын айќын сезiне бастайды.‭ ‬Соныњ нєтижесiнде олардыњ ойынѓа деген‭ ‬ќызыѓушылыќтары артып,‭ ‬достыќтары беки,‭ ‬ныѓая‭ ‬т‰седi.‭
Ересектер тобыныњ балалары алѓан бiлiмдерiне,‭ ‬µмiрден жинаѓтаѓан азды‭ ‬-‭ ‬кµптi тєжiрибелерiне сќйене отырып,‭ ‬тєртiптерiн,‭ ‬мiнез‭ ‬-‭ ‬ѓ±лыќтарын жаѓдайѓа‭ ‬ѓарай бейiмдей алады.‭ ‬Балалардыњ‭ ‬µзара‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынастары т±раѓты‭ ‬ќажеттiлiкке айнала бастайды.‭
Тєрбиешi балалардыњ‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынастарын‭ ‬кїнделiктi баѓылау арѓылы‭ ‬єр баланыњ мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќыныњ‭ ‬ќалай‭ ‬ќалыптаса бастаѓанын аныѓтайды,‭ ‬бала‭ ‬бойына‭ ‬ќалыптасѓан жаѓымды,‭ ‬жаѓымсыз‭ ‬ѓылыќтарды ескере отырып,‭ ‬жеке ж±мыс‭ ‬ж‰ргiзедi.‭ ‬Єсiресе ойын арѓылы‭ ‬єр баланы жаѓсылыќѓа,‭ ‬ќайырымдылыќѓа,‭ ‬iзгiлiкке,‭ ‬єдептiлiкке баулиды.‭
Сєбидiњ алѓашѓы‭ ‬ѓадамынан бастап,‭ ‬ќайырымдылыќ‭ ‬ќасиеттi бойына сiњiре бiлуiмiз‭ ‬ќажет.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін баланыњ айналасында соѓан‭ ‬ќолайлы жаѓдайлар жасалуы шарт.‭ ‬Мысалы:‭
а‭) ‬топтаѓы‭ ‬єр заттыњ‭ ‬µз орнында жєне гигиеналыќ талапѓа сай болуы тиiс‭;
є‭) ‬бала‭ ‬µзiн‭ ‬їйiндегiдей еркiн сезiнуi керек‭;
б‭) ‬бала талабыныњ‭ ‬ѓанаѓаттануы‭ ‬ќажет‭;
в‭) ‬тєрбиешiнiњ жеке басыныњ‭ ‬‰лгi‭ ‬-‭ ‬єнегесi,‭ ‬мєдениеттiлiгi,‭ ‬байсалдылыќы,‭ ‬мейрiмдiлiгi,‭ ‬т.б.‭ ‬ќасиеттерi бала‭ ‬‰шін аса мањызды‭;
г‭) ‬топтаѓы балалар‭ ‬µмiрiнiњ баѓдарламалыќ талапѓа сай д±рыс‭ ‬±йымдастырылуы.‭
Сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындардыњ мазм±нын балаларѓа терењ мењгертуде‭ ‬тєрбиешiнiњ балалармен бiрге ойнауы айырыѓша жемiстi болмаѓ.‭ ‬Б±л жаѓдайда тєрбиешiнiњ балалармен‭ ‬µзiн тењ‭ ‬±стай бiлуiнiњ тєрбиелiк мєнi зор.‭ ‬Сонда бала‭ ‬µзiн еркiн сезiнедi де,‭ ‬тєрбиешi алѓа‭ ‬ѓойѓан баѓдарламалыќ мiндеттерiн ойдаѓыдай‭ ‬ж‰зеге асырады.‭ ‬Бала мен тєрбиешi арасындаѓы сыйластыќ,‭ ‬достыќ дєнекерi бекидi.‭ ‬Тєрбиешi ойын ойнауѓа жаѓдай туѓызумен‭ ‬ѓатар,‭ ‬балалардыњ ойынѓа деген белсендiлiгiн‭ ‬їнемi арттырып отыруѓа тиiстi.‭ ‬Топта‭ ‬µзара ынтымаќтастыќ жаѓдайында балалардыњ ойынды‭ ‬µз‭ ‬ѓалаумен бастауы,‭ ‬не болмаса ойынѓа еркiмен‭ ‬ќатысуы аса мањызды.‭ ‬Мысалы,‭ ‬Талѓат серуен кезiнде жалѓыз‭ ‬µзi кеменiњ рулiмен ойнап т±р.‭ ‬Тєрбиешi Айдос пен Серiкке:‭ “‬Жњрiндер,‭ ‬ойнайыѓ,‭ ‬-‭ ‬дейдi.‭ ‬-‭ ‬Ќарандашты,‭ ‬Талѓат жалѓыз‭ ‬µзi емемен бiр жаќѓа‭ ‬ж‰зiп барады‭”‬.‭ ‬шеуi кеменiњ жанына келiп:‭ “‬Сен капитансыњ баќ Бiз матрос болайыѓшы‭” –‬деп,‭ ‬ойынѓа кiрiседi.‭ “‬Капитан,‭ ‬бiз не iстейiкќ‭” ‬капитан ойынѓа‭ ‬ќажеттi‭ ‬ѓ±ралдарды бєлiп бередi де,‭ ‬тєрбиешi екеуi бiрлесе отырып ойынды‭ ‬єрбiтедi.‭ ‬Айталыќ,‭ ‬бiр бала дњрбiнi алып‭ ‬ѓарайды.‭ ‬Екiншi бала дымѓыл шњберекпен тазалыќ ж±мысына кiрiседi.‭
Тєрбиешi ойын барысында с±раѓтар‭ ‬ѓойып,‭ ‬тењiз жайында‭ ‬ѓызыѓты‭ ‬єњгiмелер айтып,‭ ‬балалардыњ ойынѓа деген‭ ‬ѓызыѓушылыќын арттырады.‭ ‬Сєйтiп,‭ ‬тєрбиешiнiњ балалармен бiрлесiп ойнауы,‭ ‬олардыњ ой‭ ‬-‭ ‬єрiсiн кењейтiп,‭ ‬кµп нєрсенi ањѓарып‭ ‬-‭ ‬бiлуiне септiгiн тигiзедi.‭
Ойын сонау ата‭ ‬-‭ ‬бабалар заманынан берi мазм±н жаѓынан толысып дамып,‭ ‬дєст‰рлi жалѓасып келедi.‭ ‬Ойын ен уаѓытта да дамудыњ бiр сатысына жеткенде тоќтап‭ ‬ѓалмайды,‭ ‬жетiле‭ ‬т‰седi.‭ ‬Сєбилерге де,‭ ‬‰лкендерге де арналѓан ойындар бар,‭ ‬олар адам‭ ‬µмiрiнiњ‭ ‬єр кезењiн‭ ‬ќамтиды.‭ ‬Айталыќ,‭ ‬балдырѓандар,‭ ‬жасєспiрiмдер,‭ ‬ересек адамдар‭ ‬µмiрiнiњ барлыќ саты‭ ‬-‭ ‬баспалдаѓтары‭ ‬кµњiл‭ ‬кµтеретiн,‭ ‬рухани лµззат алатын ермектiњ‭ ‬т‰рi‭ ‬-‭ ‬ойынмен‭ ‬тыѓыз байланысты.‭
Ойын тєрбиенiњ барлыќ саласымен,‭ ‬єнермен‭ ‬±штасып жатады.‭ ‬Єртiстердiњ сахнада‭ ‬єнер‭ ‬кµрсетуi‭ ‬-‭ ‬–ол да ойынныњ бiр‭ ‬т‰рi.‭ ‬Ал адамдар театрѓа барып спектакль‭ ‬кµрiп,‭ ‬онан рухани лµззат ала отырып,‭ ‬жаѓымды,‭ ‬жаѓымсыз бейнелердi аѓыл сарабына салып,‭ ‬єр‭ ‬кµрермен‭ ‬µзiнше пайымдайды.‭ ‬Сол спектакльдi дос‭ ‬-‭ ‬жарандарымен талѓылап,‭ ‬пiкiр алысу барысында‭ ‬µз пайымдауларыныњ д±рыс‭ ‬-‭ ‬б±рыстыќына кµз жеткiзедi.‭ ‬Театр‭ ‬-‭ ‬тєрбие ошаѓы.‭ ‬Ата‭ ‬-‭ ‬аналар балаларын жас кезiнен бастап,‭ ‬жастар театрына‭ ‬-‭ ‬спектакльдерге апарып отырса,‭ ‬‰лкен мен кiшiнiњ арасындаѓы достыќ дєнекерi берiк болатыны сезсiз.‭
Ќазаќ балабаќша тєрбиешiлерi‭ ‬‰шін‭ ‬±сынылып отырѓан осы ењбектегi сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындар арнай iрiктелiп,‭ ‬балабаќшаныњ ересектер тобы мен мектепке даярлыќ тобында байѓаудан‭ ‬µткiзiлдi.‭ ‬Ондаѓы‭ ‬маќсат‭ ‬-‭ ‬±лттыќ ойындардыњ мазм±ны мен‭ ‬єдiстерiн жетiлдiре‭ ‬т‰су‭ ‬едi.‭ ‬Атадан балаѓа м±ра болып келе‭ ‬жатќан‭ ‬ѓазаѓтыњ‭ ‬±лттыќ ойындары‭ ‬ѓоѓамныњ даму зањдылыќтарына сєйкес‭ ‬єр кезенде жетiлдiрiлiп отыруы‭ –‬зањды‭ ‬ќ±былыс.‭ ‬Балабаќшаныњ‭ ‬єр тобындаѓы балалардыњ жас ерекшелiктерiне сай‭ ‬ѓазаѓтыњ‭ ‬±лттыќ‭ ‬ойындарыњ‭ ‬єњдеп,‭ ‬жањѓыртып пайдалану‭ ‬-‭ ‬болашаѓта да арнайын зерттеудiњ‭ ‬ќажет ететiн аса мањызды мєселе.‭
Эксперименттiк байѓау Алматы‭ ‬ѓаласыныњ‭ ‬Єуезов ауданындаѓы‭ ‬14‭ ‬топтыќ N170,‭ ‬Калинин ауданындаѓы‭ ‬6‭ ‬топтыќ N161‭ ‬баѓылау балабаќшасында,‭ ‬Алматы облысы,‭ ‬Шелек ауданы,‭ ‬Т.‭ ‬Ќабылов атындаѓы совхоздыњ‭ ‬6‭ ‬топтыќ‭ “‬Айг‰л‭” ‬ѓазаѓ балабаќшаларында‭ ‬ж‰ргiзiлдi.‭ ‬Осы балабаќшаныњ‭ ‬±сынылѓан ойын‭ ‬т‰рлерiн байѓаудан‭ ‬µткiзген тєрбиешiлерiне ризашылыќымызды бiлдiремiз.‭
Материалдарды байѓаудан‭ ‬µткiзу‭ ‬‰шін,‭ ‬ењ алдымен ойынѓа‭ ‬ќажеттi‭ ‬ѓ±ралдарды топтап,‭ ‬кейбiреуiн‭ ‬ќолдан дайындап,‭ ‬жеке‭ ‬-‭ ‬жеке‭ ‬ќаѓаз‭ ‬ѓорапшаларѓа салып,‭ ‬оныњ сыртын‭ ‬єр ойынныњ‭ ‬т‰рiне орай,‭ ‬тиiсiнше‭ ‬кµркемдеймiз.‭ ‬Мєселен,‭ “‬Дєрiгер‭” ‬ойыны‭ ‬ѓорабыныњ сыртына‭ “‬Дєрiгердiњ‭” ‬суретiн жапсырдыќ.‭
Єр ойынныњ сюжетiн‭ ‬µз мєнiнде‭ ‬єрбiту‭ ‬‰шін,‭ ‬оѓан‭ ‬атрибуттар,‭ ‬ойыншыќтар‭ ‬ќажет.‭ ‬Мысалы,‭ ‬ќуыршаќтар‭ ‬т‰рлi мамандыќ иелерiн бейнелеу‭ ‬‰шін‭ ‬ќолданылады.‭ ‬Олар дєрiгер,‭ ‬м±ѓалiм,‭ ‬аспазшы,‭ ‬пошташы,‭ ‬ѓарышкер,‭ ‬милиционер жєне т.б.
Сондай‭ ‬-‭ ‬аѓ‭ ‬жануарларды бейнелейтiн‭ ‬ойыншыќтар‭ ( ‬їй жєне жабайы жануарлар‭) ‬да‭ ‬ќажет.‭
Ќуыршаќтын,‭ ‬жыл мезгiлдерiне арналѓан киiмдерi.‭ ‬Єр‭ ‬т‰рлi мамандыќ иелерi киiмдерiнiњ бiр белгiсi не‭ ‬т‰рi,‭ ‬айталыќ,‭ ‬милиционердiњ бас киiмi,‭ ‬пошташыныњ сємкесi,‭ ‬дєрiгердiњ халаты,‭ ‬ќалпаѓы,‭ ‬аспазшыныњ‭ ‬ѓалпаѓы мен алжапѓышы,‭ ‬±шѓыш пен‭ ‬ѓарышкердiњ киiмдерi бейнеленедi.‭
Кєлiк‭ ‬т‰рлерi:‭ ‬жењiл жњк машинасы,‭ ‬автобустар мен троллейбустар,‭ ‬арнайы машиналар‭ (“‬Азыѓ‭ ‬-‭ ‬т‰лiк‭”‬,‭ “‬Техникалыќ кємек‭”‬,‭ “‬Сњт‭”‬,‭ “‬Жедел жєрдем‭”)‬,‭ ‬трамвайлар,‭ ‬пойыздар,‭ ‬кемелер,‭ ‬±шаѓтар,‭ ‬тiк‭ ‬-‭ ‬±шаѓтар.‭
Т±рмыстыќ‭ ‬-‭ ‬техникалыќ‭ ‬ойыншыќтар:‭ ‬кiр жуатын машина,‭ ‬шањсорѓыш,‭ ‬электр жєне газ плиталары,‭ ‬ет тартѓыш,‭ ‬њстел‭ ‬їстiне‭ ‬ѓоятын электр шамы жєне т.б.‭
Байланыс‭ ‬ѓ±ралы‭ ‬ойыншыќтары:‭ ‬телефон,‭ ‬теледидар,‭ ‬радио жєне т.б.‭
Ќ±рылыс материалдары:‭ “‬конструктор‭”‬,‭ ‬мозайка.
Музыкалыќ‭ ‬ойыншыќтар:‭ ‬домбыра,‭ ‬ѓобыз,‭ ‬сыбызѓы,‭ ‬њнжазба,‭ ‬шертер,‭ ‬шањкобыз,‭ ‬к‰йсандык,‭ ‬сырнайы,‭ ‬дабыл,‭ ‬т.б.‭
Їй iшiне‭ ‬ќажеттi‭ ‬ќ±ралдар:‭ ‬ыдыс‭ ‬-‭ ‬аяѓтар,‭ ‬тµсек‭ ‬-‭ ‬орындар,‭ ‬кiр жуатын,‭ ‬кiр iретiн,‭ ‬кiр‭ ‬њтiктейтiн,‭ ‬т.б.‭ ‬заттар.‭
Сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындарды ойнату‭ ‬‰шін‭ ‬ќолдан‭ ‬кµптеген‭ ‬ќажеттi‭ ‬ѓ±ралдарды эстетикалыќ талѓаммен жасап пайдалануѓа‭ ‬єбден болады.‭ ‬Мысалы,‭ “‬Шаштараз‭”‬,‭ ‬ойынын‭ ‬±йымдастарѓанда‭ ‬дїкеннен дайын‭ ‬к‰йiнде алынѓан‭ ‬ѓ±ралдарды пайдалана отырып,‭ ‬шаш кептiргiш,‭ ‬шар айна,‭ ‬т.б.‭ ‬ѓосымша б±йымдарды‭ ‬ќолдан жасап толыќтырѓан абзал.‭
Тєрбиешiлер‭ ‬єр ойынды байѓаудан‭ ‬µткiзгенен кейiн,‭ ‬арнайы баѓылау дєптерiне тємендегiдей с±раѓтарды басшылыќѓа ала отырып пiкiрлерiн жазды.‭
Књннiњ‭ ‬єр‭ ‬т‰рлi кезенiнде балалардыњ ойынын баѓылап,‭ ‬талдау‭ (‬аптаныњ бiр‭ ‬кїнiн алыныз‭)‬.‭
Баланыњ ойын кезiндегi белсендiлiгi,‭ ‬сабаѓта,‭ ‬ењбекте,‭ ‬серуенде‭ ‬ќалай ањѓарылады.‭
Аптаныњ басынан‭ ‬-‭ ‬аяѓына шейiн бiр баланы ерекше назарѓа алып,‭ ‬баѓылањыз да,‭ ‬сол бала туралы‭ ‬µз пiкiрiњiздi жазыњыз.‭
Тобыњыздаѓы балалар айѓалап сєйлей меќ‭
Адамгершiлiк таѓырыбына‭ ‬єњгiме‭ ‬µткiзгенде баланыњ‭ ‬±жымды‭ ‬µзiн‭ ‬-‭ ‬µзi:‭ ‬њстауы,‭ ‬дауыс екпiнi жайында жиiрек‭ ‬єњгiмелесе отырып,‭ ‬ыѓпал жасау.‭
Сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойын кезiнде сыпайы сµздердi жиiрек‭ ‬ќолданып балаларѓа‭ ‬єсер ету.‭
“Балабаќшада оѓыту жєне тєрбиелеу баѓдарламасы сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындар жайында мынадай мiндеттер‭ ‬ѓояды:‭ “‬тєрбиешiмен бiрлесiп ойнайтын ойындарда балаларѓа таныс сюжетке жања эпизодтарды енгiзе отырып,‭ ‬ойыншыќтар мен заттарды‭ ‬ќолдана бiлуге‭ ‬їйрету‭”‬.‭ ‬Осы баѓдарламалыќ мiндеттер‭ ‬кµп жаѓдайда‭ ‬µз мєнiнде iс‭ ‬ж‰зiне асырылмайды.‭ ‬Тєрбиешiлер сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындарды‭ ‬єте‭ ‬ѓарапайым‭ ‬т‰рде бiр‭ ‬-‭ ‬екi рет ойнатады да,‭ ‬ѓоя салады.‭ ‬Жоспарланѓан ойыны ойналса болды,‭ ‬єрi‭ ‬ѓарай балалар‭ ‬µз бетiнше ойнай алама,‭ ‬ойынныњ сюжетiн‭ ‬кїрделендiре бiле ме,‭ ‬мiне,‭ ‬осы,‭ ‬жаѓына‭ ‬кµњiл аз бєлiнедi.‭ ‬Сол себептi балалар ойынды‭ ‬µздiгiнен ойнай бiлмейдi.‭
Ойынѓа талдау жасаѓанда,‭ ‬єсiресе сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындардын мазм±ны,‭ ‬балалардыњ белсендi‭ ‬єрекетi онша ашылмай,‭ ‬ойын мєнiнде‭ ‬єрбiмейтiндiгiн жиi байѓауѓа болады.‭ ‬Себебi ойынныњ мазм±ны‭ ‬ѓарапайым,‭ ‬ж±тањ болѓандыќтан,‭ ‬ол аѓырына дейiн,‭ ‬т±раѓты ойналмайды.‭ ‬М±ныњ басты бiр себебi тєрбиешiнiњ ойынѓа басшылыќ жасамауынан,‭ ‬д±рыс баѓыт берiп,‭ ‬балалардыњ ой‭ ‬-‭ ‬єрiсiн кењейтуге жете‭ ‬кµњiл бєлмеуiнен.‭ ‬Сол‭ ‬‰шін сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындарды дайындау ж±мысын‭ ‬кµњiл бєлiп,‭ ‬балалардыњ ой‭ ‬єрiсiн,‭ ‬танымын кењейтiп,‭ ‬олардыњ iс‭ ‬-‭ ‬тєжiрибелерiн толыќтыра берген жєн.‭
Сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойынды‭ ‬±йымдастырудыњ екi жолын‭ ‬ѓарастырып‭ ‬кµрелiк:‭ ‬1.‭ ‬Тєрбиешi сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойынды‭ ‬µзi‭ ‬±сынып,‭ ‬балаларды‭ ‬рµлдерге бєлiп,‭ ‬ойын шартын‭ ‬т‰сiндiредi‭; ‬2.‭ ‬Тєрбиешi сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойынѓа араласпайды.‭ ‬Ал ендi,‭ ‬ойынды‭ ‬±йымдастырудыњ осы екi жолы‭ ‬±тымды емес‭; ‬балалардыњ ойынѓа деген‭ ‬ѓызыѓушылыќтары тез басылып‭ ‬ѓалады.‭ ‬Негеќ Бiрiншi жолы балалар тек орындаушылар‭ ‬ѓана болса,‭ ‬ал екiншi жолы ойынныњ сюжетiн‭ ‬єрбiте алмайды.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін не iстеуге боладыќ Тєрбиешiлер балалардыњ дњниетанымы‭ ‬ѓандай дєрежеде екенiн бiлуге тиiстi.‭ ‬Баланыњ аѓыл‭ ‬-‭ ‬ой парасатын кењейте‭ ‬т‰суi‭ ‬ќажет.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін‭ ‬айналадаѓы дњниенi баѓылатып,‭ ‬т‰рлi‭ ‬ѓ±рылыс объектiлерiне серуенге апарып,‭ ‬кµркем шыѓармаларды оѓып таныстыру‭ ‬ќажет.‭
Балалар‭ ‬µздерiнiњ ойынында,‭ ‬негiзiнен,‭ ‬айналасында‭ ‬кµргенiн бейнелейтiндiгi,‭ ‬жєне ол ойындар балалардыњ‭ ‬µмiр сњрген кезењiне дєл келетiнi аѓиѓат.‭ ‬Ќазiргi‭ ‬ѓылыми‭ ‬-‭ ‬техникалыќ прогресс заманында балалар кєбiнесе техникалыќ‭ ‬ойыншыќтарѓа‭ ‬єуес.‭ ‬Сондыќтан жетiлдiрiлген баѓдарламада электр куатымен таныстыру мiндетiнiњ‭ ‬ѓойылуы да тегiн емес.‭ ‬Єрине,‭ ‬балалар‭ ‬ѓуатымен ж±мыс iстейтiн‭ ‬ѓозѓалмалы‭ ‬ойыншыќтармен ойнай отырып,‭ ‬ол‭ ‬ойыншыќтардыњ‭ ‬батареямен‭ ‬ж‰ретiндiгiн,‭ ‬кiшкентай электр шамыныњ жанатындыќын жєне т.б.‭ ‬iс‭ ‬-‭ ‬ж±зiнде‭ ‬кµрiп,‭ ‬баѓылайтын болады.‭ ‬Олар‭ ‬кїнделiктi‭ ‬µмiрде электр‭ ‬ќуатымен‭ ‬ѓаншама ж±мыс атѓарылатынын кµздерiмен‭ ‬кµрiп,‭ ‬ќолдарымен‭ ‬±стап‭ ‬ж‰р.‭
Айталыќ,‭ ‬їйде теледидарды‭ ‬µздерi электр‭ ‬ж‰йесiне‭ ‬ќосып жєне ажырата алады.‭ ‬Балалардыњ‭ ‬кµпшiлiгi‭ ‬њн‭ ‬т‰сiру.‭ ‬Радиола,‭ ‬шањсорѓыш,‭ ‬электр шамын,‭ ‬т.б.‭ ‬‰лкендердiњ басшылыќымен еркiн пайдалана алады.‭
Электр‭ ‬ѓуатымен таныстыруѓа байланысты тєрбиешiлер ењ алдымен балаларѓа‭ ‬ѓауiпсiздiк ережелерiн жете мењгерткенi жєн.‭ ‬Сонан кейiн барып электр‭ ‬ѓуатын пайдалану жєнiнде‭ ‬ѓарапайым‭ ‬ойыншыќ‭ ‬т‰рлерiн‭ ‬ќолдана отырып,‭ ‬т‰сiндiредi.‭
Ойынныњ дамуы мен балалардыњ т±рмыс‭ ‬-‭ ‬тiршiлiгiн‭ ‬±йымдастыруда‭ ‬ойыншыќтар бала жасына лайыѓтап тањдап жєне орѓаластыра бiлудiњ мањызы ерекше.‭ ‬Єдетте,‭ ‬бала тањартењ,‭ ‬балабаќшаѓа келiсiмен бiрден кµзiне‭ ‬кµрiнген‭ ‬ойыншыќты алып ойнай бастайды.‭ ‬Сондыќтан тєрбиешi‭ ‬ойыншыќтарды таѓырыптар бойынша топтап,‭ ‬шкаф сєрелерiне,‭ ‬њстелдерге арнайы ойын мїйiстерiн д±рыс‭ ‬їйымдастыруѓа мiндеттi.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін топтаѓы‭ ‬ойыншыќтар‭ ‬т‰рлерiне‭ ‬ѓарай бєлiк‭ ‬ѓойылады.‭ ‬Мысалы,‭ ‬кєлiк бєлiмiне‭ (‬машина‭ ‬т‰рлерi‭); ‬ѓуаныш бєлiмiне‭ (‬ќуыршаќтар,‭ ‬ќуыршаќѓа‭ ‬ќажеттi киiм‭ ‬-‭ ‬кешектер,‭ ‬кереует,‭ ‬тµсек‭ ‬-‭ ‬орын,‭ ‬ойыншыќ‭ ‬-‭ ‬жиїаздар,‭ ‬ыдыс‭ ‬-‭ ‬аяѓтар,‭ ‬т.б.‭); ‬ѓ±рылыс материалдарѓа жататын нєрселер,‭ ‬њстел‭ ‬їстiнде ойнайтын дидактикалыќ ойындар,‭ ‬кiтаптар,‭ ‬бейнелеу‭ ‬єнерiне‭ ‬ќажеттi заттар‭; ‬ќимылдыќ ойындарѓа‭ ‬ќажеттi атрибуттар,‭ ‬музыкалыќ аспаптар‭ (‬домбыра,‭ ‬ксилафон,‭ ‬ойыншыќ‭ ‬ѓ±сандыќ,‭ ‬дабыл,‭ ‬сылдырмаѓ‭) ‬жєне т.б.‭ ‬жеке‭ ‬-‭ ‬жеке топтастырылып‭ ‬ѓойылады.‭ ‬Топтаѓы‭ ‬ойыншыќтарды осылайша бiрiњѓай‭ ‬орналастыру тєрбиешiнiњ ойынды басѓарып,‭ ‬д±рыс,‭ ‬ж‰руiне жаѓдай жасайды.‭ ‬Егер бала‭ ‬µз бетiнше ойын тањдай алмай,‭ ‬єр нерсенi бiр‭ ‬±стап,‭ ‬онымен не iстеу керектiгiн бiлмей отырса,‭ ‬онда тєрбиешi кємектеседi.‭ ‬Мысалы,‭ ‬тєрбиешi Серiктiњ‭ ‬ѓасына келiп:‭ ‬-‭ ‬Ќ±рылыс материалынан машина‭ ‬ќоятын гараж жасайыѓ‭ ‬-‭ ‬деп,‭ ‬ќ±рылысты бастап:‭ ‬-‭ ‬Ендi‭ ‬µзiњ аяѓта да,‭ ‬iшiне машиналарады орналастыр,‭ ‬-‭ ‬дейдi.‭ ‬Єрине,‭ ‬Серiк ойынѓа кiрiскен кезде оныњ‭ ‬ѓасына таѓы екi‭ ‬-‭ ‬їш бала келiп ойынды‭ ‬єрi‭ ‬ѓарай‭ ‬єрбiтедi.‭ ‬Осылайша тєрбиешi барлыќ балалардыњ ойындарын баѓылап,‭ ‬олардыњ тату‭ ‬-‭ ‬тєттi ойнауына жаѓдай жасайды.‭ ‬Топтаѓы‭ ‬±ялшаѓ,‭ ‬жасѓаншаѓ балаларѓа айырыѓша‭ ‬кµњiл бєлiп,‭ ‬олардыњ‭ ‬µзiне‭ ‬деген‭ ‬сенiмiн оята бiлу керек.‭ ‬Сондай‭ ‬-‭ ‬аѓ‭ ‬ѓызба,‭ ‬жењiлтек балаларды да‭ ‬їнемi‭ ‬ѓадаѓалап отыру‭ ‬ќажет.‭
Сюжеттi‭ –‬рµлдiк ойындарды балалар‭ ‬µз беттерiмен‭ ‬їш‭ ‬-‭ ‬тєртеуi бiрiгiп ойнай бередi.‭ ‬Бiраѓ олардыњ сюжеттi‭ ‬єрбiте алмай,‭ ‬ѓарапайым‭ ‬ѓана ойнап,‭ ‬єрi‭ ‬ѓарай не iстерлерiн бiлмей даѓдарысын кездерiн жиi байѓауѓа болады.‭ ‬Соѓан орай тєрбиешiнiњ мiндетi‭ ‬-‭ ‬ойынѓа бастапѓы кездерi басшылыќ жасай отырып,‭ ‬ойынды‭ ‬µз мєнiнде ойнай бiлуге‭ ‬їйрету.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін сюжеттi‭ ‬-‭ ‬рµлдiк ойындарды талдап,‭ ‬ойнау жолдарын‭ ‬ќалай кењейтуге болатынын жан‭ ‬-‭ ‬жаѓты ойластырѓан жєн.‭ ‬Топтаѓы балаларды‭ ‬рµлдерге бєлгенде,‭ ‬ойынды басѓарушы баланы таѓайындаѓанда‭ ‬єр жолы кезектестiрiп отыру‭ ‬ќажет.‭ ‬Сонда балалар‭ ‬µз‭ ‬ѓалауларына ойын‭ ‬ойнаѓанда басты ролдi кезекпен‭ ‬µзара бєлiсiп алатын болады.‭ ‬Тєжiрибе топта белсендi‭ ‬їш‭ ‬-‭ ‬тєрт бала‭ ‬їнемi басты‭ ‬рµлдi‭ ‬µздерi‭ ‬ѓана иемденiп алатынын‭ ‬кµрсетедi.‭ ‬Ќалѓан балалар тек солардыњ айтѓанымен‭ ‬ж‰рiп,‭ ‬не‭ ‬±йымдастырушылыќ‭ ‬ѓабiлетi,‭ ‬не ойынды бастамашылыќ‭ ‬ѓабiлетi дамымай,‭ ‬тек орындаушы‭ ‬ѓана болып‭ ‬ѓалады.‭ ‬Сондыќтан да бала мiнезi‭ ‬ќалыптасып келе‭ ‬жатќан кезде‭ ‬рµлдiк ойындарды‭ ‬µз мєнiнде‭ ‬±йымдастырып ойнату‭ ‬-‭ ‬аса мањызды.‭ ‬Єсiресе,‭ ‬б±йыѓы балаларды‭ ‬рµлдерiн бiртiндеп‭ ‬кїрделендiре отырып ойынѓа‭ ‬ќатыстырса,‭ ‬олардыњ‭ ‬µздерiне деген сенiмдерi оянады.‭
Балаларды‭ ‬±жымѓа тез бейiмдеуде де ойынды д±рыс‭ ‬±йымдастырып‭ ‬µткiзудiњ‭ ‬рµлі зор.‭ ‬Бала аѓзаларыныњ‭ ‬ќимыл‭ ‬-‭ ‬ѓозѓалыс‭ ‬ќажетiн д±рыс‭ ‬єтеу негiзiнен ойын арѓылы‭ ‬ж‰зеге асады.‭ ‬Ойын‭ ‬-‭ ‬баланы жан‭ ‬-‭ ‬жаѓты дамытып‭ ‬ѓана‭ ‬ѓоймай,‭ ‬µзiн‭ ‬ќоршаѓан‭ ‬єлеуметтiк‭ ‬ќ±былыстыњ‭ ‬ѓыр‭ ‬-‭ ‬сырын‭ ‬т‰сiнуiне‭ ‬єсер етедi.‭ ‬‡лкендер‭ ‬‰шін ењбек‭ ‬ѓандай болса,‭ ‬балалар‭ ‬‰шін ойын да сондай‭ ‬ќажеттiлiк болып саналады.‭
Баѓдарламадаѓы ойынѓа бєлiнген уаѓытты тиiмдi пайдалану керек.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін тєрбиешi баѓдарламада‭ ‬±сынылѓан ойындарды iрiктеп алып,‭ ‬оныњ мазм±нымен,‭ ‬ережесiмен жете танысады.‭ ‬Тєрбиешi‭ ‬µз тобында ойынѓа‭ ‬ќажеттi‭ ‬ѓ±ралдарды реттеп‭ ‬ѓоя отырып,‭ ‬балаларѓа‭ ‬ѓай жерде не т±рѓанын бiртiндеп‭ ‬кµрсете отырып,‭ ‬ойынѓа тартады.‭ ‬Ойын ойныу кезiнде балалар‭ ‬µзара пiкiр алысып,‭ ‬жаѓындаса‭ ‬т‰седi.‭ ‬Ойын ойнау кезiнде балалар‭ ‬µзара пiкiр алысып,‭ ‬жаѓындаса‭ ‬т‰седi.‭ ‬Тєрбиешi топтаѓы‭ ‬єр баланыњ мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќын ойын ойнау барысында‭ ‬єр‭ ‬ѓырынан айѓын‭ ‬кµрiп,‭ ‬бiлетiн болады.‭ ‬Балалар достарын да ойын ойнау кезiнде iрiктеп алады.‭ ‬Єр бала‭ ‬µз‭ ‬ѓалауымен достасады.‭ ‬Бiр‭ ‬-‭ ‬бiрiмен достыќ‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынас орнатуда мiнез‭ ‬їйлесiмдiлiгi,‭ ‬сыпайыгершiлiгi,‭ ‬т.б.‭ ‬ќасиеттерiн‭ ‬±ната отырып тањдайды.‭ ‬Балардыњ‭ ‬µзара достыќ‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынаста бола бiлуi‭ ‬-‭ ‬аса мањызды фактор.‭
Сєбилер тобымен салыстырѓанда,‭ ‬ересектер тобы балаларыныњ ойынын‭ ‬±йымдастырудыњ‭ ‬µзiндiк ерекшелiтерi бар.‭ ‬Сєбилер‭ ‬тобыныњ балалары‭ ‬‰шін ењ‭ ‬ќажеттiсi‭ –‬т‰рлi‭ ‬ойыншыќтар.‭ ‬Ал ересектер тобында ойын‭ ‬єрекетiн‭ ‬±йымдастыру‭ ‬ойыншыќтардыњ аз‭ ‬-‭ ‬кµптiгiне‭ ‬ѓарамайды.‭ ‬Ќайта ересектер тобыныњ балалары ойынды‭ ‬µздiгiнен‭ ‬±йымдастыру барысында‭ ‬ѓандай‭ ‬ойыншыќтар керек екенiн‭ ‬µздерi келiсiп,‭ ‬аныѓтауды.‭ ‬Олар‭ ‬µздерiнiњ‭ ‬µмiрден‭ ‬кµрген‭ ‬-‭ ‬бiлгендерiн,‭ ‬азды‭ ‬-‭ ‬кµптi жинаѓтаѓан тєжiрибелерiн ойын кезiнде‭ ‬єрi‭ ‬ѓарай‭ ‬єрбiтiп,‭ ‬дамыта‭ ‬т‰седi.‭ ‬¦жымдыќ ойын балалардыњ адамгершiлiк‭ ‬ќасиеттерiн жетiлдiрiп,‭ ‬±намды мiнез‭ ‬-‭ ‬ѓ±лыќ‭ ‬машыѓтарын‭ ‬ќалыптастырады.‭ ‬Ересектер тобында‭ ‬ойыншыќтардын тым‭ ‬кµп болуы балалардыњ‭ ‬ѓиялын,‭ ‬ойлау‭ ‬ѓабiлетiн тежейдi.‭ ‬Б±л топтыњ балаларына тєн‭ ‬т‰рлерiн ойлап тауып,‭ ‬оларѓа‭ ‬ќажеттi атрибуттардыњ‭ ‬µзi болмаѓаны,‭ ‬соларѓа‭ ‬±ѓсас заттарды алмастырып пайдаланады.‭ ‬Тєрбиешi балалардыњ осындай шыѓармашылыќ бастамаларын дер кезiнде‭ ‬ќолдап баѓыт берiп отырѓаны игi.‭ ‬Тєрбиешiнiњ балаларѓа‭ ‬єсерлi‭ ‬єњгiме,‭ ‬ертегiлердi оѓып‭ ‬-‭ ‬айтуы,‭ ‬рµлдерге бєлiп сахналатуы,‭ ‬саябаќѓа,‭ ‬мєдени орындарѓа,‭ ‬ѓ±рылыс объектiсiне,‭ ‬т.б.‭ ‬кµрiктi жерлерге серуенге жиi апарып отыруы олардыњ бiлiмiн,‭ ‬танымын жан‭ ‬-‭ ‬жаѓты кењейтедi.‭
Балабаќшада балалардыњ этикалыќ пайымдаулары,‭ ‬єсiресе,‭ ‬ойын ережесiн б±лжытпай орындауѓа,‭ ‬адалдыќ,‭ ‬єдiлдiк принциптерiн‭ ‬ѓатањ саѓтауѓа негiзделедi.‭ ‬Кей жаѓдайда ойын ережесi б±зылып,‭ ‬ол туралы балалардыњ т±жырымдары‭ ‬єр‭ ‬т‰рлi болатын кездерi кездеседi.‭ ‬Мысалы,‭ ‬Асан мен Сєкен‭ ‬µздерiмен бiрге ойнайтын‭ ‬Єсет деген досын оныњ‭ ‬ѓателiгiн бiле т±ра‭ ‬кµпе‭ ‬-‭ ‬кµрнеу‭ ‬ѓорѓап,‭ ‬µздерiнше м±нымыз д±рыс деп дєлелдеуге тырысады.‭ ‬Ал бала бойынша жаѓымсыз‭ ‬ќасиет дєл осы сияѓты‭ ‬њсаѓ‭ ‬-‭ ‬т±йектеп бастап‭ ‬ќалыптаса бастайды.‭
Педагогтiњ мiндетi‭ ‬-‭ ‬мєселенi дер кезiнде‭ ‬єдiл шешiп,‭ ‬д±рыс баѓыт сiлтеу.‭ ‬Балалар‭ ‬±жымы‭ ‬-‭ ‬ойын кезiндегi жiберiлген азды‭ ‬-‭ ‬кµптi кемшiлiктердi‭ ‬µздерi‭ ‬-‭ ‬аѓ ретке келтiредi.‭
Тєрбиешi балалардыњ ойын кезiндегi‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынастарына дер кезiнде д±рыс баѓыт сiлтеп,‭ ‬шынайы достыќ жайлы‭ ‬±ѓымды‭ ‬т‰сiндiрiп,‭ ‬отырса,‭ ‬олардыњ санасына iзгiлiктi‭ ‬ќатынастардыњ айѓын‭ ‬ж‰йесi орныѓа бастайды.‭ ‬¦жым кей баланыњ мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќындаѓы кездесiп‭ ‬ѓалатын жаѓымсыз iстердiњ‭ ‬ѓандайын болса да бiртiндеп тњзетiп,‭ ‬єдiлдiкке мойынс±нуѓа мєжбњр етедi.‭ ‬¦жымныњ пiкiрiмен санаспайтын пенде‭ ‬жоќ.‭ ‬Єрине,‭ ‬тєрбишi ата‭ ‬-‭ ‬аналармен бiрлесе отырып,‭ ‬бiрыњѓай талап‭ ‬ѓоя бiлгенде тєрбие ж±мысы нєтижелi,‭ ‬сапалы болады.‭ ‬Айталыќ,‭ ‬Єсет балабаќшада‭ ‬єдептiлiк талаптарын‭ ‬орындап,‭ ‬барлыќ ережелердi м‰лтiксiз орындаѓанымен,‭ ‬їйiне барысымен‭ ‬µзгерiп шыѓа келедi.‭ ‬М±ндаларды ата‭ ‬-‭ ‬аналардан жиi естуге болады.‭ ‬Олар:‭ “‬Баламыз осындай тєртiптi,‭ ‬сiздердi тыњдайды,‭ ‬ал‭ ‬їйде еркелiгi басым.‭ ‬Б±лар дегенiњ сондай‭ ‬ѓу,‭ ‬пєле‭ ‬ѓой,‭ ‬бєрiн бiледi‭”‬,‭ ‬-‭ ‬десiп жатады.‭ ‬Єрине,‭ ‬ол ата‭ ‬-‭ ‬ананыњ шектеп тыс еркелетуiнiњ салдары.‭ ‬Ата‭ ‬-‭ ‬аналар балаларыныњ мiнез‭ ‬-‭ ‬ѓ±лыќ даѓдыларын жас кезiнен бастап педагогикалыќ т±рѓыдан тєрбиелеу‭ ‬‰шін тєрбиешiлiрмен аѓылдаса,‭ ‬бiрлесе отыра ж±мыс‭ ‬ж‰ргiзгенi жєн.‭ ‬Єр баланыњ мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќын жете зерттей отырып,‭ ‬дер кезiнде ыѓпал жасаѓаны абзал.‭ ‬Бала тєрбиесi мерзiмдi не болмаса ара‭ ‬-‭ ‬т±ра‭ ‬ж‰ргiзiлетiн ж±мыс емес.‭ ‬Тек‭ ‬маќсатты,‭ ‬ж‰йелi‭ ‬ж‰ргiзiлген тєрбие ж±мысы‭ ‬ѓана нєтиже бермек.‭ ‬Єрине бала бойынша жаѓымды‭ ‬ќасиеттердi дарыту ежелден берi басты м±рат екенi баршаѓа мєлiм.‭
Ќазiргi уаѓытта‭ ‬ѓалымдар мейiрбандыќ сезiмiнiњ негiзi сєбилiк кезенде‭ ‬ќалыптасатынын аныѓтады.‭ ‬Б±л жєнiнде бала жайында моральдыќ тєрбие мєселелерiне арналѓан маѓалалар‭ ‬кµп айтылып та,‭ ‬жазылып та‭ ‬ж‰р.‭ ‬Бiраѓ‭ ‬кµп жаѓдайда педагогтардыњ‭ ‬ѓызметi iскерлiк жаѓынан‭ ‬ѓана баѓаланып,‭ ‬олардыњ жеке басыныњ мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќы,‭ ‬балаларѓа деген мейiрбандыќ‭ ‬ќасиеттерi еленбей,‭ ‬айтылмай‭ ‬ѓалады.‭ ‬Бала жас шаѓында‭ ‬кµрген мейiрбандылыќын,‭ ‬сол жайындаѓы сезiмдерiн‭ ‬µмiр бойы‭ ‬±мытпай,‭ ‬ерекше‭ ‬єсермен еске алып отырады.‭ ‬Сондыќтан да‭ ‬єсiп келе‭ ‬жатќан балауса жанныњ бойына адамгершiлiк‭ ‬±рыѓын дер кезiнде егер‭ ‬бiлсек,‭ ‬сµз‭ ‬жоќ оныњ‭ ‬єµсу,‭ ‬даму,‭ ‬ќалыптасу кезењi ойдаѓыдай мєндi болады.‭ ‬Ќоѓамныњ болашаѓ азаматын‭ ‬єсiру‭ ‬±шiн отбасы.‭ ‬ѓоѓамдыќ орындар,‭ ‬ќоршаѓан ортаныњ тигiзер ыѓпалы‭ ‬їшан‭ ‬-‭ ‬тењiз.‭ “‬‡лкендер‭ ‬єсiп келе‭ ‬жатќан балдырѓанѓа адамгершiлiк сезiмдерiн дер шаѓында дарыта беру‭ ‬‰шін оны‭ ‬ќоршаѓан ортасында‭ ‬кµњiлдi,‭ ‬ѓуанышты жайларды жасай бiлуi шарт‭”‬ -‭ ‬дейдi Е.А.‭ ‬Аркин.‭ ‬Балаѓа‭ ‬ѓуаныш сыйлай отырып,‭ ‬тєрбиелеуге мiндеттiмiз.‭ ‬Бала тек тєжiрбесiнiњ аздыќынан iстеген iстерiнiњ,‭ ‬ѓылыќтарыныњ д±рыс‭ ‬-‭ ‬б±рыстыѓын бiлмей‭ ‬ѓалатын кездерi жиi кездеседi.‭ ‬Ал‭ ‬‰лкендер‭ ‬болса,‭ ‬баланыњ‭ ‬єр‭ ‬ѓылыќына зер сала‭ ‬їњiлiп,‭ ‬мєн бере бермейдi.‭ ‬Осыныњ салдарынан баланыњ жiберген сєл‭ ‬ѓана кемшiлiгiне‭ ‬±рсып,‭ ‬жекiп,‭ ‬кейде тiптi жазалап жатады.‭ “‬Т‰ймедейiн‭ ‬т‰йедей‭” ‬ѓып,‭ ‬баланыњ сєби‭ ‬ж‰регiне даѓ салѓанын байѓай бермейтiн кейбiр тєрбиешiлер педагогикалыќ‭ ‬єдiс‭ ‬ќолдандым деп есептейдi.‭ ‬Сондыќтан да‭ ‬ тєрбиешi ер баланыњ жеке басыныњ‭ ‬µз ерекшелiктерiне‭ ‬ѓарай икемделiп,‭ ‬єр‭ ‬т‰рлi‭ ‬єдiс‭ ‬ќолдануы керек.‭
Педагогтiњ сыртѓы,‭ ‬iшкi мєдениетi,‭ ‬±стамдылыќы,‭ ‬балаларѓа деген достыќ‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ѓтынасы,‭ ‬iлтипаты аса манызды.‭ ‬балалар‭ ‬єте сезiмтал.‭ ‬Олар‭ ‬‰лкендердiњ мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќына,‭ ‬iс‭ ‬-‭ ‬єрекетiне,‭ ‬жаѓсы‭ ‬ќасиеттерiне дєл,‭ ‬м‰лтiксiз баѓа бередi.‭ ‬Балалар мекемесiнде‭ ‬±жымныњ‭ ‬‰лкен мїшелерi арасында‭ ‬µзара мєдениеттi д±рыс‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынас‭ ‬стилiн жасау керек.‭ ‬Мекеме басшылары тєрбие ж±мысын‭ ‬±жым мїшелерiмен кењiнен‭ ‬єрiстете‭ ‬ж‰ргiзуге мiндеттi.‭
Бала да баудаѓы шешек атып келе‭ ‬жатќан жемiс аѓашындай.‭ ‬Књтiмi бапты болса,‭ ‬ол аѓаш сапалы жемiс бередi.‭ ‬Бапты тєрбие алѓан бала да байсалды,‭ ‬абзал азамат боп‭ ‬єсiп,‭ ‬Отаннына,‭ ‬халыќына‭ ‬ѓалтѓысыз‭ ‬ѓызмет етерi сµзсiз.‭
Баланы д±рыс тєрбиелеу‭ ‬‰шін,‭ ‬оны‭ ‬єте жаѓсы бiлу керек.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін ата‭ ‬-‭ ‬ана,‭ ‬тєрбиешi бала‭ ‬кµњiл‭ ‬-‭ ‬к‰йiнiњ нµзiк толѓуларын сезiне бiлген жєн.‭ ‬Баланыњ жас жаны елiктегiш,‭ ‬тез жабыѓѓыш келетiнiн‭ ‬±мытпаулары тиiс.‭
А.П.‭ ‬Чехов:‭ “‬Баланы аѓылмен тєрбиелей алмаѓан адам оны‭ ‬ѓорѓытып та тєрбиелей алмайды‭”‬,‭ ‬-‭ ‬деген‭ ‬ѓой.‭
Оѓыту мен тєрбиелеудiњ ыѓпалы баланыњ бiлiм молайып,‭ ‬даѓдылары орныѓады,‭ ‬сонымен бiрге баланыњ‭ ‬ѓабiлетi дамып,‭ ‬жеке басыныњ адамгершiлiк‭ ‬ќасиеттерi де‭ ‬ќалыптасады.‭
Бала‭ ‬‰шін‭ ‬тамаќ пен киiмнен кейiнгi ењ баты‭ ‬ќажеттiлiк‭ –‬ойыншыќ.‭ ‬Ойыншыѓ‭ ‬ѓаншама‭ ‬єсем,‭ ‬єдемi болса да,‭ ‬бала бiраз ойнаѓаннан кейiн жалыќып кетедi.‭ ‬Негеќ Себебi‭ ‬ойыншыќпен бiраз алданады да,‭ ‬жалыќа бастайды.‭ ‬Єрi оныњ‭ ‬ѓиялы шартарапты шарлайды.‭ ‬Ер балалар‭ ‬ойыншыќ машинаныњ моторыныњ iшкi‭ ‬ѓ±рылысын бiлгiсi келедi де,‭ ‬оны б±зып,‭ ‬бiртiндеп мотордыњ‭ ‬ќалай орналасѓанын баѓылайды.‭ ‬Ќай балаѓа болмасын табиѓи заттармен ойнау‭ ‬єлде‭ ‬-‭ ‬ѓайда‭ ‬єсерлi.‭
Тєрбиешiнiњ мiндетi‭ ‬-‭ ‬баланыњ‭ ‬ѓиялын‭ ‬єрi‭ ‬ѓарай‭ ‬єрбiтуге жаѓдай жасап,‭ ‬асѓан шеберлiкпен баѓыт берiп,‭ ‬басшылыќ жасау.‭ ‬Бала‭ ‬‰шін тас,‭ ‬ѓ±м,‭ ‬аѓаш,‭ ‬жапырак,‭ ‬матаныњ‭ ‬ќиыќтары,‭ ‬т.б.‭ –‬бєрi‭ ‬-‭ ‬бєрi‭ ‬ќажет.‭ ‬Балаларды‭ ‬ќажеттi‭ ‬ѓ±ралдармен‭ ‬ќамтамасыз етiп‭ ‬µз‭ ‬ѓалауларынша тањдап алып,‭ ‬ойлаѓан ойларын iске асыруѓа мњмкiндiк туѓызѓан лµзiм.‭
Тєрбиешi‭ ‬єр баланы ненiњ‭ ‬ѓызыѓтыратыны,‭ ‬ѓабiлетiн жете бiлмесе,‭ ‬онда‭ ‬ќалай ыѓпал жасауы мњмкiнќ Бала балабаќшада да‭ ‬їйiндегiдей‭ ‬µзiн еркiн сезiнуге тиiс.‭ ‬Тєрбиешiлердiњ балалардыњ бойынша алѓашѓы‭ ‬ѓадамынан‭ ‬-‭ ‬аѓ имандылыќ,‭ ‬адамшылыќ‭ ‬±рыѓын етудiњ тиiмдi‭ ‬єдiс‭ ‬-‭ ‬тµсiлдерiн жете мењгерiп,‭ ‬жауапкершiлiкпен сезiне бiлу ењбегiнiњ жемiстi болуыныњ алѓы шарты.‭
Балабаќша б‰лдiргiшiндерiната‭ ‬-‭ ‬анасы пєк,‭ ‬адал,‭ ‬таза‭ ‬к‰йiнде тєрбиешiлердiњ‭ ‬ќолдарына табыс етедi.‭ ‬Сондыќтан тєрбиешi анадай мейiрiмдi,‭ ‬кењ пейiлдi,‭ ‬iзгiлiкке‭ ‬толы болса,‭ ‬тобындаѓы балалар да оны сєбилiк пєк сезiмiнен жаѓсы‭ ‬кµрерi аѓиѓат.‭
Адам‭ ‬-‭ ‬табиѓаттыњ бiр бєлшегi.‭ ‬Тєрбиешi баланыњ‭ ‬єсi‭ ‬-‭ ‬єркендеу сатыларында табиѓаттыњ тылсыѓ сырларын бiртiндеп бiлсе отырып,‭ ‬жан‭ ‬-‭ ‬жаѓты дамуына ыѓпал етедi.‭ ‬Баланыњ‭ ‬ќоршаѓан ортасы да бала‭ ‬бойындаѓы мњмкiндiктерге сай болуѓа,‭ ‬психологиялыќ,‭ ‬физиологиялыќ жаѓынан оны еркiн дамыта отырып,‭ ‬аѓыл‭ ‬-‭ ‬ойын,‭ ‬зейiнiн,‭ ‬ѓиялын жетiлдiруге‭ ‬ќолайлы болуѓа тиiс.‭ ‬Б±л да тєрбиешiнiњ‭ ‬ѓ±ныттайтын,‭ ‬айырыѓша ескеретiн мєселесi.‭ ‬Сонда‭ ‬ѓана баланыњ‭ ‬µмiр‭ ‬ќ±былыстарын баѓылап,‭ ‬танып‭ ‬-‭ ‬бiле бастауына жаѓдай жасалады.‭
Ќай бала болмасын‭ ‬ѓалтасына табиѓи заттарды салып‭ ‬ж‰редi.‭ ‬Олар.‭ ‬Мєселен,‭ ‬тас,‭ ‬єдемi шыны сыныѓтары,‭ ‬аѓаш,‭ ‬ќаѓаз,‭ ‬бор,‭ ‬т.б.‭ ‬µзiнiњ‭ ‬±нататын нєрселерi.‭ ‬Балабаќшадан‭ ‬їйге келгенде,‭ ‬ертењ досыма‭ ‬кµрсетемiн,‭ ‬не беремiн деп,‭ ‬кєбiне ешкiмге бiлдiрмей сол затты‭ ‬ќалтасына салып‭ ‬ѓояды.‭ ‬Кейде тєттi,‭ ‬ерекше‭ ‬єдемi‭ ‬ќаѓазды‭ (‬фантик‭) ‬бар‭ ‬µзiне берген кємпиттiњ екеуiнiњ бiруiн досына беремiн деп саѓтап,‭ ‬ертењiнде балабаќшаѓа келгенде ешкiмге сездiрмей‭ (‬єсiресе тєрбиешiге‭) ‬берiп жатады.‭ ‬Кейiн ыњѓайлы сєтi келгенде досы да дєл осылай‭ ‬ќарымын‭ ‬ѓайтаруѓа тырысады.‭ ‬Досѓа деген адал‭ ‬кµњiлдi,‭ ‬шынайы пейiлi осылайша‭ ‬ќалыптаса бастайды.‭
Баланыњ сiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќы т±ѓымына тартып туады.‭ ‬Ал сол баланыњ табиѓат берген таланты,‭ ‬дарыны,‭ ‬талабы‭ ‬ж‰йелi‭ ‬ж‰ргiзiлген педагогикалыќ ж±мыстар барысында дамитындыќы белгiлi.‭ ‬Баланы тек‭ ‬ѓ±рѓаѓ,‭ ‬аѓыл‭ ‬-‭ ‬кењес‭ ‬єдiсi арѓылы тєрбиелеудiњ пайдасынан зияны басым балаѓа‭ ‬їйiнде‭ ‬єке‭ ‬-‭ ‬шешесi,‭ ‬баќша тєрбиешi апайы:‭ ‬аѓылды,‭ ‬тiл алѓаш бол,‭ ‬єтiрiк айтып,‭ ‬адал бол деген сияѓты уаѓыздарды‭ ‬ѓ±р мiнез‭ ‬-‭ ‬ќ±лќын ата‭ ‬-‭ ‬анасы мен тєрбиешiнiњ жете бiлуi ол баланыњ жеке басын‭ ‬ќалыптастыруда зор‭ ‬рµл атѓарады.‭ ‬‡лкен мен баланыњ арасында бiрiн‭ ‬-‭ ‬бiрi‭ ‬т‰сiнушiлiк,‭ ‬сенiмдiлiк,‭ ‬ынтымаѓтастыќ,‭ ‬сыйластыќ сезiмiнiњ орныѓуы аса мањызды.‭
Ќай бала болсын‭ ‬±жымѓа бейiмделiп,‭ ‬µз бойындаѓы‭ ‬µзiмшiлiк‭ ‬ѓылыќтарынан ерте ме,‭ ‬кеш пе арылуѓа мєжбњр болады.‭ ‬Ол‭ ‬ѓылыќтарын тек‭ ‬їйiне барѓанда‭ ‬ѓана iс‭ ‬ж‰зiнде асыруѓа болатынын‭ ‬єте аз уаѓытта‭ ‬-‭ ‬аѓ кєкейiмен айырады.‭ ‬Б±л‭ ‬єсiресе бiрдi‭ ‬-‭ ‬екiлi‭ ‬ѓана бала‭ ‬єсiрiп отырѓан отбасында,‭ ‬ѓала жаѓдайында кєбiрек кездеседi.‭ ‬Бiр‭ ‬-‭ ‬екi‭ ‬ѓана бала‭ ‬єсiрiп отырѓан ата‭ ‬-‭ ‬ана баласыныњ еркелiгiн‭ ‬ѓызыѓ‭ ‬кµрiп,‭ ‬бњкiл‭ ‬їй‭ ‬-‭ ‬iшi болып дєрiптейдi.‭ ‬Аќылы кiргенде,‭ ‬µзiнен‭ ‬-‭ ‬µзi аѓ тњзеледi,‭ ‬деп есептейдi.‭ ‬М±ныњ‭ ‬ѓате екенiн халыќ педагогикасы таѓылымдарынан аныѓ‭ ‬кµремiз.‭ ‬Халыќ баланы жастан деп тегiн айтпаѓан.‭
Мектепке дейiнгi кезенде балалардыњ‭ ‬кїнделiктi iс‭ ‬-‭ ‬єрекетiнiњ негiзгi‭ ‬т‰рi шыѓармашылыќ ойынмен‭ ‬тыѓыз байланысты.‭ ‬Тєрбиешi ойын кезiнде балалардыњ‭ “‬Азат менiњ‭ ‬ойыншыќымды алып‭ ‬ѓойды‭”‬,‭ “‬Бiздiњ жасаѓан‭ ‬ѓ±рылысымызды‭ ‬Єсет б±зып тастады‭”‬,‭“‬Сєуле ылѓи апа болады да,‭ ‬мен оныњ‭ ‬-‭ ‬ѓызы‭ ‬ѓана боламын‭” ‬деген сияѓты арыз‭ ‬-‭ ‬шаѓымдарын жиi естидi.‭ ‬Ол б±л сияѓты ойын кезiнде д±рыс шешiп,‭ ‬балалардыњ‭ ‬єтiнiштерiн аяѓсыз‭ ‬ѓалдырмаса,‭ ‬єдiлдiк жењiп,‭ ‬олар да бiрден тынышталады.‭ ‬Бiраѓ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Балалардың мектепке дайындығын жан - жақты ұйымдастырудың психологиялық - педагогикалық негiздерi туралы
Баланың мектепке дайындығын ұйымдастырудың педагогикалық негіздері
Баланың мектепке психологиялық дайындығын айқындау
Мектепке дейінгі мекемелерде дене тәрбиесін ұйымдастырудың психологиялық-педагогикалық шарттары
Баланы мектепке психологиялық-педагогикалық дайындаудың негіздерін анықтау
Мектепке даярлық тобындағы балалардың психологиялық даму ерекшеліктері
Мектепке дейінгі балалардың тілдік дамуының психологиялық негізі
Әртүрлі жас шамасындағы балалардың қарым-қатынас ерекшеліктерінің психологиялық-педагогикалық негіздері
Оқушыларды жан-жақты тәрбиелеу
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь