Қазақ әдебиеттануында “Манас” жырының зерттелу тарихы


Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1 Қазақ фольклорындағы «Манас» жырының зерттелу тарихы ... ... ... ... ...9
1.1 Фольклортану ғылымы және «Манас» жыры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Ш. Уәлиханов және «Манас» жыры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1.3 Академик Ә.Марғұлан зерттеген халық мұраларының түрлері ... ... ... .22
2 «Манас» ерлік пен елдіктің жыры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
2.1 «Манас» эпосының шығу кезеңі жайында ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
2.2 Түркі халықтарының ұлы мұрасы . «Манас» жыры ... ... ... ... ... ... ... ..40
2.3 Мұхтар Әуезов . ірі манастанушы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Тақырыптың өзектілігі. Түркі халықтарының эпосында батырлар жыры – ең бір мол сала. Бұл дастандар көбінесе сонау бір бағы заманда Орта Азияны, Қырым мен Еділ бойын жайлаған көшпелі тайпалар бастан кешірген нақтылы тарихи оқиғалардың поэтикалық көрінісі болып табылады.
Орта Азия мен Қазақстан халықтарының аса бай эпостың мұрасының ішінде өзінің көлемімен де, көркемдігімен де, тарихи дерегімен де ерекше тұлғаланып тұратын жырдың бірі – “Манас”. “Манас” [1] бір жұрттың басында арғы – бергі болып өткен оқиғалардың басын қалай болса, солай біріктіре салған дастан емес. Бұл бүкіл бір ұлттың ғасырлар бойы жүзеге асыра алмай келе жатқан ең басты мүддесінің ұрпақ ауысқан сайын күрделеніп, ұрпақ ауысқан сайын өткірленіп келе жатқандығының белгісі. Уайымның арманға, арманның үмітке айналуының қырық қатпар қиын да, қызық құбылма жолы.
“Манас” – эпостың мұхиты. Көлемі жағынан ол әлемдегі бүкіл белгілі эпостарды артқа тастайды, яғни Фирдоусидің “Шахнамесінен” [2] екі есе, Гомердің “Илиада” мен “Одиссеясынан” [3] он алты есе, үнді халқының мақтанышы “Махабхаратадан” екі есе көлемді.
Мұнда ежелгі қырғыздардың жағрапия, медицина, сәулет, астрономия, әскери өнері туралы мәліметтер кездеседі. Эпоста көркемдік үлгі мен әдістің жай сатира мен әзілден бастап, адам жанының рухани азабы мол трагедия шыңына дейін барынша астары бар. “Манас” – қырғыз халқы өткенінің шексіз әлемі, оның әлемдік мәдениет панорамасына кестеленген орасан зор көркем полотносы.
Тарих, әдебиет, этнология, археология және сәулет өнері, фольклортану саласында ғылыми маңызы зор, терең де жан-жақты зерттеулер қалдырған, ғұлама ғалым Әлкей Хақанұлы Марғұланның өмірі мен шығармашылығын, оның адамдық, азаматтық тұлғасын тану – баршамыздың борышымыз.
Академик Ә.Х.Марғұлан [4] туралы, оның ізденістері жөнінде танымал археолог-тарихшылар Кемал Ақышев [5], Карл Байпақов [6], Самат Өтенияз [7] сөз етсе, оның фольклортанушы ғалымындағы жетістіктері жөнінде Х.Сүйіншәлиев [8] пен М.Жолдасбековтың [9] мақалалары мен естеліктері бар. Осы орайда, 1991 жылы Қазақстан Республикасындағы Археология институтына Ә.Х.Марғұлан есімінің берілуін халқы тарапынан оған жасалған құрметтің ерекше белгісі ретінде айрықша атап өтуіміз керек.
Ә.Х.Марғұланның ғылыми зерттеулерінің аясы өте кең. Ол тарихшы, өнертанушы, этнограф, фольклортанушы, тіл маманы ретінде қазақтар мен түркі тілдес халықтардың тарихын жазуға өз үлесін қосты.
Қазақ халқының сан ғасырлық ұрпақтан-ұрпаққа мұра болып келе жатқан ғажайып аңыздары, мазмұны ертегіге айналған терең мифтері, жауына бас имейтін асқақ ерлік жырлары т.б. толып жатқан ауыз әдебиетінің түрлері Ә.Марғұлан зерттеулері арқылы жаңарып, жаңғырып ұрпақ қажетіне
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1 Энциклопедический феномен эпоса “Манас”. Сборник статей об эпосе “Манас”./Составители С.Алиев, Р.Сарыпбеков, К.Матиев.-Бишкек.:Главная редакция КЭ, 1995.-472с. Мусаев С. Эпос “Манас”
2 Күмісбаев Ө. Терең тамырлар. –Алматы: Ғылым, 1994. – 320 б.
3 Храпченко М.Б. Собрание сочинений в 4-х томах. Т.3. –Москва: Художественная литература, 1981. – 431 с.
4 Марғұлан Ә. Ежелгі жыр, аңыздар: Ғылыми – зерттеу мақалалар. Құрастырған: Р.Бердібаев.- Алматы.: Жазушы,1 985. – 368 б.
5 Энциклопедический феномен эпоса “Манас”. Сборник статей об эпосе “Манас”./Составители С.Алиев, Р.Сарыпбеков, К.Матиев.-Бишкек.:Главная редакция КЭ, 1995.-472с. Бернштам А.Н. Эпоха возникновения киргизского эпоса “Манас”. 174-194бб.
6 Қазақ әдебиет тарихы. І том. І кітап. – Алматы: Ғылым, 1960. 214 б.
7 Қазақ фольклористикасы. –Алматы: Ғылым, 1972. – 196 б.
8 Сүйіншәлиев Х. VІІІ-ХVІІІ ғасырлардағы қазақ әдебиеті. –Алматы: Ғылым, 1989. –231 б.
9 Жолдасбеков М. Асыл арналар. – Алматы: Жазушы, 1986. – 212 б.
10 Абай, 2 томдық. – Алматы: Жазушы, 1984. – 280 б.
11 Қоңыратбаев Ә. Қазақ фольклорының тарихы. Алматы. Ана тілі, 1991. – 299 б.
12 Абуов А.П. Түркістан тарихы мен мәдениеті. –Түркістан, 2000. -381 б.
13 Марғұлан Ә. Қозы Көрпеш-Баян сұлу кешені. –Алматы: Өнер, 1994. – 288 б.
14 Дербісәлиев Ә. Қазақ даласының жұлдыздары. – Алматы: Рауан, 1995. -212 б.
15 Келімбетов Н. Қазақ әдебиетінің ежелгі дәуірі. – Астана: Фолиант, 2007. – 200 б.
16 Егеубай А. Құлабыз: Монография. –Алматы: Жазушы, 2001, -216 б.
17 Әлімбеков Ш. Қазақ фольклорының эстетикасы. – Алматы: Рауан, 1991. – 150 б.
18 Баласағұн Ж. Құтты білік. (Аударған Егеубаев А.) –Алматы: Жазушы, 1981. – 614 б.
19 Иүгінеки А. Ақиқат сыйы. (Баспаға дайындағандар: Құрышжанов Ә., Сағындықов Б.). –Алматы: Ғылым, 1985. -182 б.
20 Қоңыратбаев Ә., Қоңыратбаев Т. Көне мәдениет жазбалары. –Алматы: -Ана тілі, 1991. –358 б.
21 Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. – Алматы: Мектеп, 1974. – 260 б.
22 Қоңыратбаев Ә. Қазақ эпосы және түркология. – Алматы: Ғылым, 1987. – 286 б.
23 Кәкішев Т. Оңаша отау. – Алматы: Жазушы, 1982. – 189 б.
24 Әдебиеттану терминдер сөздігі. – Семей-Новосибирск: Талер-Пресс, 2006. – 398 б.
25 Уәлиханов Ш. Таңдамалы. –Алматы: Жазушы, 1985. – 257 б.
26 Ел қазынасы – ескі сөз (В.В.Радлов жинаған қазақ фольклорының үлгілері). – Алматы: Ғылым, 1994. – 333 б.
27 Тұрсынов Е.Д. Қазақ ауыз әдебиетін жасаушылардың байырғы өкілдері. Алматы.: Ғылым, 1976. – 155 б.
28 Досмұхамедұлы Х. Аламан. – Алматы: Ана тілі, 1991. – 187 б.
29 Адамзаттың “Манасы” (Қазақтың зерттеуші ғалымдары “Манас” туралы): Тезистер. / Жауапты шығарушы: Ыбыраев Ш.-Алматы.: Рауан, 1995. – 256 б. Марғұлан Ә. Шоқан және “Манас”.
30 Сүйіншәлиев Х. VІІІ-ХVІІІ ғасырлардағы қазақ әдебиеті. –Алматы: Ғылым, 1989. –231 б.
31 Сыдықов Т. Ғасырлардың кәусар бұлағы. –Алматы: Жазушы, 1981. – 157 б.
32 Бердібай Р. Кәусар бұлақ.- Алматы: Жазушы, 1989.-360б.
33 Рақым Б. Тарихи эпос табиғаты (Қазақ тарихи жырларының поэтикасы). Қарағанды: ҚарМУ,1999.-235б.
34 Әдебиет пен фольклордағы жанр мен стиль. – Алматы: Ғылым, 1985. – 252 б.
35 Әуезов М. Шығармалар жинағы. (Мақалалар, зерттеулер). 11 т. Алматы.: Жазушы, 1969. – 287 б.
36 Бартольд В. Очерк истории Семиречья.-Фрунзе: издание 2., 1943. – 313 б.
37 Әуезов М. Уақыт және әдебиет.-Алматы.:Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1962.- 424 б.
38 Бердібай Р. Қазақ эпосы (жанрлық және стадиялық мәселелер).- Алматы.: Ғылым, 1982.-232б.
39 Сүйіншәлиев X. Ғасырлар поэзиясы. –Алматы: Жазушы, 1987. – 321 б.
40 Молдаханов Ә. М.Әуезов – фольклортанушы.-Алматы: Ғылым,1989.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге








Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың ақындық танымы ( түсіну, пайымдау, аудару)97 бет
Стиль және шығармашылық ерекшеліктері жайлы18 бет
Қазақстанның ең ірі жазушыларының шығармасы6 бет
Қырғыз халқының Манас жыры (қазақ әдебиетінде зерттелуі)67 бет
Абайдың әдеби ортасы және ақындық мектебі34 бет
Қазақ әдебиетіндегі әдеби портрет: ерекшелігі, маңызы, сипаттамасы4 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
Шоқан Уәлиханов – фольклоршы44 бет
Қазақ фольклортану ғылымындағы «Манас» жырының зерттелу тарихы185 бет
"Базар батыр" жырының жиналып, жарияланып, зерттелуі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь