Қазақ жұмбақтарының көркемдік ерекшеліктері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1 Қазақ жұмбақтарының зерттелу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.1 Халық жұмбақтарының жиналуы мен зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.2 Жұмбақтардың тақырыптық түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2 Жұмбақтардың басқа жанрлармен ара қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.1 Жұмбақ және мақал.мәтелдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.2 Жұмбақ және өлең ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.3 Шешендік сөз және жұмбақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
3 Жұмбақтардың көркемдік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
3.1 Жұмбақтардың жанрлық сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
3.2 Жұмбақтардың сөз көркемдігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
Тақырыптың өзектілігі. «Қазақ ауыз әдебиетінен орын алған және ерте заманнан бастап бүгінгі күнге дейін даму, өсу үстінде келе жатқан жанрдың бірі – жұмбақтар. Ол – барлық елдің ауыз әдебиетіне ортақ жанр.
Халық шығармасының жұмбақ түрін зерттеген ғалымдардың айтуына қарағанда, жұмбақ ертедегі адамдардың, бүкіл ұжымның еңбек-кәсіп ету, тұрмыс тіршілік құру тәжірибесінен туған. Алғашқы кезде адам баласына дүниедегі заттардың, жаратылыс құбылыстарының барлығы,олардыңсыры, неден жасалатындығы мәлім болмаған, жұмбақ болған. Бірақ адам баласы сол жұмбақты шешуге тырысқан, білу жағын қарастырған, айнала қоршаған жаратылыс дүниесін, оныңқұбылыстарын, еңбек-кәсіп құралдарын, әр түрлі хайуанаттар жайын бір-біріне салыстыру арқылытануды көздеген. Ол үшін өздеріне таныс бір затты екінші бір бейтаныс затқа салыстыра отырып немесе сол заттардың бір-бірінеұқсас белгілеріне қарап, олардың қадай зат екендігін, неден шыққандығын анықтаған.
Бертін келе адамзат баласының ой-өрісі, дүниетанымы, білім көлемі ұлғайған кезде, жаратылыс дүниесінің және заттардың шығу сырын анықтап аңғарған кезде жұмбақтар алғашқы қалпынан өзгере бастайды. Бұл кезде шығарылғанжұмбақтарда адамға таныс заттардың немесежаратылыс құбылыстарының сыртқы белгілері ғанаалынады, соған қарап жұмбақ шығарылады. Жұмбақзаттың өзін айтпай, оның түр-түсін, сыртқыбелгілерін, жұмбақ болып отырған затқа ұқсасжақтарын сипаттайды, ал заттың өз атын жасырынұстайды. Сондықтан да ойға алған нәрсенің өзін айтпай, оның сырт көріністерін, сыртқы белгілерінқысқаша сипаттауды, солар арқылы жұмбақ етілген затты табуды жұмбақ дейміз.
Міне, айтуға оңай болса да, халық жұмбақтарының құрылымдық ерекшеліктерін, көркемдік табиғатын ғылыми тұрғыдан түсіндіру оңай іс емес. Бұл тақырыптың өзектілігін танытатыны баршаға мәлім.
Зерттеудің мақсат-міндеттері. Жұмбақтың алғашқы үлгілерінде ертедегі адамдардың тұрмыс тіршілігіне, еңбек-кәсіп ету жайларына байланысты туып кейіннен халық өмірімен біте қайнасқан, талай ғасырмен бірге жасасқан, өзінің қалыптасу және даму процесінде жаңа мазмұн, жаңа тақырып алып отырған. Ауыз әдебиетінің басқа түрлеріне қарағанда, жұмбақ – өсу, ұлғаю үстінде болған, әрі тарихи дәуірлер туғызған жаңалықтарды бойына жинай келген. Қай кезде болса да, жұмбақты еңбекші халық оралымды ұшқыр сөз, өткірлік, тапқырлық ретінде қолданған. Мұнымен қатар, жұмбақтың білім берерлік, білмегенді білуге ұмтылдырарлық қасиеті барлығын халық жақсы түсінген. Сондықтан да жұмбақ халықтың күнделікті өмірінен ерекше орын алған.
Жұмбақ айту – әр халықтың әріден келе жатқан дәстүрінің бірі. М.Әуезов өзінің жұмбаққа қатысты еңбегінде, қазақтың ертедегі әдет-ғұрып салтында жұмбақтың ерекше орын алғандығын айта келіп, былай деген: «Кейде бүкіл
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1 Әуезов М. Жұмбақтар туралы /Кітапта: Қазақ жұмбақтары. –Алматы, 1993. –112 б.
2 Ежелгі дәуір әдебиеті /Құраст: А.Қыраубаева. – Алматы: Ана тілі, 1991. – 280 б.
3 Қазақтың халық жұмбақтары /Құраст: С.Аманжолов пен Т.Жанұзақов –Алматы: ҚМКӘБ, 1959. –244 б.
4 Қазақ әдебиетінің тарихы. Бірінші кітап, І том. –Алматы: ҚМКӘБ, 1960. –738 б.
5 Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. –Алматы: Мектеп, 1974. –320 б.
6 Қазақ фольклористикасының тарихы. –Алматы: Ана тілі, –1988. –368 б.
7 Тілеужанов М. Ел әдебиеті. –Алматы: Ана тілі, 1992. –176 б.
8 Керім Ш. Қазақ жұмбағы. –Алматы: Санат, 1999. –248 б.
9 Тайлор Э.Б. Первобытная культура. – Москва: Наука, 1989. – 573 с.
10 Адамбаев Б. Халық даналығы, –Алматы: Жазушы, 1996. –158 б.
11 Абдульдина Б. Малые жанры казахского фольклора. – Алматы, Автореф. канд. дисс. 1993. - 25 с.
12 Табышмактар. – Фрунзе, 1985. – 381 б.
13 Паремиологический сборник. – Москва: Наука,1978. –320 с.
14 Митрофанова В.В. Русские народные загадки. –Ленинград, 1978. – 180 с.
15 Пермяков Г.Л. Основы структурной паремиологии. М., 1988. – 236 с.
16 Халидов Б.З. Учебник арабского языка. -Ташкент, 1981. – 212 с.
17 Қырық қазына. –Алматы: Мектеп, 1987. – 128 б.
18 Каталог фонда Института рукописей. II- том. –Ташкент, 1988. -С. 228-230.
19 Досмұхамедұлы X. Аламан. –Алматы: Ана тілі, 1991. –174 б.
20 Досмухамедов Х. Родословная батыра /Ялантуш баһадура/ строителя медресе Тилля Қари и Широр в гор. Самарканде/ // Год работы казахского высшего педагогического института. –Ташкент, 1928.
21 Шах Идрис. Суфизм. –Москва, 1994. – 446 с.
22 Әбжанов М. Қазақ халқының жұмбақтары. –Алматы: Ғылым, 1966. – 65 б.
23 Сейдімбеков А. Күмбір-күмбір күмбездер. –Алматы: Жазушы, 1987. – 237 б.
24 Мал айырбастау //»Мәдениет және тұрмысы» журналы. 1985. №8. –Б. 34-38.
25 Бартольд В.В. Сочинения [В -9-ти т.]. Т.4. –Москва: Наука,1966. – 495 с.
26 Потанин Г.Н. У вотяков Елабужского уезда // Известия общества археологии и этнография. 13, 1888. –С. 191 - 192.
27 Сто сказок удмуртского народа. –Ижевск, 1960. – 218 с.
28 Мифологический словарь. –Москва, 1990. – 672 с.
29 Яшин Л А. Об удмурдском сказочном персонаже Алангасаре // Проблемы изучения финно-угорского фольклора. –Саранск, 1972. –С. 98 - 99.
30 Русские народные загадки, пословицы, поговорки. –Москва, 1990. – 224 с.
31 Хусаинова З. Узбек топишмоқлари. –Ташкент, 1966. –Б. 14-39.
32 Қарақалпақ фольклоры. Көп томдық. III том. –Нөкис,1978. 191 б.
33 Тиrк bilmeceleri. II, -Анкара, 1993. -131 б.
34 Қазақтың халық творчествосы /Ә.Диваев жинаған материалдар/ -Алматы: Жазушы, 1989. – 415 б.
35 Қазақ фольклористикасының тарихы. –Алматы, 1988. – 432 б.
36 Шешендік шиырлар. –Алматы: Ана тілі, 1993. -240 б.
37 Мың бір маржан. –Алматы: Мектеп, 1986. – 255 б.
38 Зейнолла Сәнік, Бейсенғали Садықан. Қаракерей Қабанбай. –Алматы, 1989. -172 б.
39 Дулатов М. Шығармалар. –Алматы, 1991. –382 б.
40 Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. –Алматы: Ғылым, 1993. – 296 б.
41 Ярмухаметов X. Поэтическое творчество татарского народа. Автореф. дисс. на соискание учен. степени д-ра. фил. наук. -А., 1969. –73 с.
42 Қазақ халық әдебиеті. Хрестоматия. –Алматы: Мектеп, 1990. –240 б.
43 Пропп В.Я. Исторические корни волшебной сказки. –Ленинград, 1986. -365 с.
44 Колесницкая И.М. Загадка в сказке.// Учен. зап. Ленинград. ун-та, 1941, №81. –С. 98 - 142.
45 Ел казынасы – ескі сөз. /В.В. Радлов жинаған қазақ фольклорының үлгілері / –Алматы, 1994. –616 б.
46 Саттаров Қ. Жұмбақтың айтылу тарихынан // Қазақ тілі мен әдебиеті. –Алматы, 1972. –Б. 87- 91.
47 Веселовский А.Н. Психологический параллелизм и его формы в отражениях поэтического стиля // Соб. соч., т. I. Спб., 1913.
48 Каскабасов С.А. Казахская волшебная сказка. –Алма-Ата, 1972. –259 с.
49 Сейдімбек А. Қазақ әлемі. Этномәдени пайымдау. –Алматы: Жазушы, 1997. –464 б.
50 Аймауытов Ж. Жаман тымақ. –Алматы: Ана тілі, 1992. –48 б.
51 Наурыз: жаңғырған салт-дәстүрлер. –Алматы: Ана тілі, 1989. – 256 б.
52 Изеүкәй менән Моразым. -Өфө, 1994. - 352 б.
        
        Мазмұны
Кіріспе.......................................................................................................................6
1 Қазақ жұмбақтарының зерттелу тарихы..........................................................11
+ Халық жұмбақтарының жиналуы мен зерттелуі........................................11
+ Жұмбақтардың тақырыптық түрлері...........................................................12
* Жұмбақтардың басқа жанрлармен ара ... ... және ... ... және ... Шешендік сөз және жұмбақ...........................................................................28
* Жұмбақтардың көркемдік ерекшеліктері.................................................50
+ Жұмбақтардың жанрлық сипаты.................................................................50
+ Жұмбақтардың сөз көркемдігі.....................................................................55
Қорытынды............................................................................................................59
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі........................................................................61
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау6 бет
Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау (образдар жүйесі, портреттер, мінездеу, жазушының тіл шеберлігі, жазушы стилі)14 бет
Бесік жырының тәрбиелік мәні47 бет
Еліктеуіш сөздер8 бет
Көркем тілді адамтану парадигмасы тұрғысынан зерттеу (Ж.Нәжімеденов өлеңдерінің тілі негізінде)21 бет
Синкреттік дәстүрлер және оның мектептері. Потебняның психологиялық әдісі. Психологиялық мектептердің туып, қалыптасуы10 бет
Қадыр Мырзалиев6 бет
Қазақ фольклористикасы21 бет
Қазақ жұмбақтарының жанрлық және тақырыптық топтары27 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь