Постмодернизм, оның тіл біліміндегі орны

Жоспары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

І.ПОСТМОДЕРНИЗМ ЖӘНЕ ТІЛ БІЛІМІ: ТАРИХЫ МЕН ЗЕРТТЕЛУІ ... ... ... .6
1.1. «Постмодернизм» ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Постмодернизм кезеңінің тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.3. Постмодернистік ғылым және тіл білімімен қатысты зерттелуі ... ... ... ... .19

ІІ. ПОСТМОДЕРНИЗМНІҢ ТІЛ БІЛІМІНДЕГІ МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.1. Постмодернизм кезеңінің тіл біліміндегі өкілдері мен шығармашылық жұмыстарының бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35 2.2. Постмодернизмнің қазіргі тіл ғылымы айналысындағы орны, болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
КІРІСПЕ


Тақырыптың өзектілігі ХХ ғасырдың екінші жартысында модернизм ағымының орнын басқан ірі құбылыс - постмодернизм. Ол – мәдениеттің, адамзат өркениетінің барлық салаларын қамтыған жалпы әлеуметтік ағым. Бастапқы уақытта тек қана кескіндеме және архитектураға ғана телінген бұл құбылыстың жекелеген ғылымдардың дамуы үшін де берері көп болды. Постмодернизмнің ғылым, соның ішінде лингвистикаға сіңісіп, тың идеялар, іргелі концепциялар тууына септігін тигізбей қоймады. Қазіргі таңда постмодернизм дәуірінде туындаған іргелі концепцияларды саралап, талдап, маңыздылығын айқындау тіл білімінің әрі қарай дамуын болжау үшін қажетті, осыған байланысты тақырыптың өзектілігі танылады.
Зерттеу мақсаты – Постмодернизмнің даму ерекшеліктерін, лингвистикаға постмодернизмнің қосқан үлес-салмағын анықтау, іргелі постмодернистік концепцияларды саралап, маңыздылығын анықтау.
Мақсатқа жетуде шешілетін міндеттер:
• Постмодернизм түсінігі және оның даму кезеңі, ерекшеліктері туралы мағлұмат жинау;
• Табылған мәліметтермен танысып, талдау;
• Постмодернизмде өзекті, маңызды деген мәселелерді таңдап, оларды зерттеген ғалымдардың еңбектеріне шолу жасау;
• Еңбектерді бір-бірімен салыстырып, ерекшеліктері мен ұқсастықтарын табу;
• Жалпы постмодернизм құбылысы туралы толық бір түсінік қалыптастыру, қорытынды шығару.
Зерттеу нысаны:
Постмодернизм құбылысы, лингвистика ғылымындағы постмодернизм ағымы
Зерттеу әдістері:
Жинақтау, саралау, талдау, салыстыру, лингвистикалық талдау
Дереккөздер:
Жұмысты орындау барысында белгілі лингвист ғалымдар Ж.-Ф.Лиотар, В.Гейзенбергтің, Р.Барттың постмодернизм тұрғысындағы концепциялары, интернет ғаламдық торынан постмодернизм туралы Делез бен Гваттаридың, орыс лингвистері В.А.Емелин,А. П. Огурцов, Р.М.Алейник және Л.Ф.Федорованың тың еңбектері назарға алынды. Сондай-ақ, М.Фуко мен Т.А.Ван Дейк тілдік концепцияларындағы құнды пікірлері мен ой-тұжырымдарынан көптеген мәлімет алынды, Ресей және Қазақстан лингвистика саласындағы қазіргі күнгі жаңа тың тақырыпты зерттеулер пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың теориялық, практикалық және әлеуметтік маңызы:
Постмодернизм және постмодерн құбылыстары, тіл біліміндегі орны айрықша постмодернизм ағымы және олардың ерекшеліктері, даму тарихы, бүгінгі жағдайымен танысу және оларды теориялық тұрғыдан салмақтау жұмыстың теориялық маңыздылығы деп білсек, ол игерілген мәліметтерден түйін түйіп, нәтиже шығару, пайдалану арқылы жұмыстың практикалық маңыздылығын арттырамыз.
Постмодернизм тек қана лингвистика не өнерге тән ағым емес. Ол мәдениеттің барлық саласын, өркениеттің барлық тетігін қозғаған дәуір бейнесі. Яғни қай жерде, адам қолымен, адамның таза өз санасымен жасалған шынайы дүние болса, сол жерде постмодернизм болады деген сөз. Сонда, постмодернизм дегеніміз - әлеуметтік құбылыс. Ал тіл адамдардың қарым-қатынас құралы болғандықтан, оның адамдармен, қоғаммен байланыстылығы да сөзсіз. Демек, постмодернизм мен тіл білімін ұштастыратын бұл - қоғам. Сондықтан, тіл біліміндегі постмодернистік концепцияларды зерделеу әлеуметтік мәнділіктерді ашуға септігін тигізеді. Міне, осы арадан жұмыстың әлеуметтік маңыздылығын байқауымызға болады.
Дипломдық жұмыстың құрылымы:
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Ильин И.П. Постмодернизм//Современное зарубежное литературоведение: Страны Западной Европы и США : Концепции.Школы.Термины.-М., 1996
2.slovari.yandex.ru/dict/krudasvet/articie/c/ce/101713/htm?text=&stpar1=1.1.1
3.Дианова В.М.Постмодернизм как феномен культуры
4.Энциклопедия культурологии. Википедия. dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/18140
5.ДаниленкоВ. Постмодернизм в русской литературе. www.luch.ru/online/.../360-r
6. Козловски. П. Культура постмодерна М., 1997
7.Гулыга А.В.Что такое постсовременность\\Вопросы философии.№12 - М., 1988
8.Лиотар Ж.-Ф.Состояние постмодерна. М., 1988
9. Емелин В.А. Постмодернизм: в поисках определения. emeline.narod.ru/postmodernism.htm
10. ПОСТМОДЕРНИЗМ. www.krugosvet.ru/.../POSTMODERNIZM.html
11. Брайнин-Пассек В. О постмодернизме, кризисе восприятия и новой классике// Новый мир искусства,-Санкт-Петербург.Ноябрь 2002
12.Постмодернизм. visaginart.nm.ru/POST/post 1.htm
13. Постмодернизм в литературе. post-modernizm.ru/…/postmodernizm-v-literature
14. Федорова Л.Ф. Некоторые проблемы теории и критики постмодернизма // Там же. С. 34-40
15. Порус В. Н. Рациональность философии / / Эстетический логос. М., 1990.
16. Lyotard J.-F. La Condition postmoderne. Rapport sur le savoir. P., 1979.
17. Пригожин И., Стенгерс И. Порядок из хаоса. Новый д иалог человека с природой. М ., 1986
18. Lyotard J.-F. Des dispositifs pulsionnels. P., 1980: Он же : Derive a partir de Marx a Freud. P., 1994.
19.Эпистемология постмодернизма.www.chem.msu.su/rus/teachihg/…/3.htm
20.Ахутин А.В. Понятие природа в античности и в Новое время. –М.:Наука,1988
21. Рациональность на перепутье/Под ред. П.П.Гайденко, В.А.Лекторского, В.С.Степина.- М.:РОССПЕН,1999.-Кн.І,ІІ
22.Гейзенберг В. Шаги за горизонт.М.Прогресс, 1987
23.Библер В.С. От наукоучения к логике культуры.-М.: Политиздат, 1991
24. О сильной программе и о той дискуссии, которая велась вокруг нее, можно получить достаточно полное представление из книги «Scietific rationality the sociological turn by J.R.Brown. - Dordrecht etc.: Reidel, 1984 / Ser. in philosophy of science / Univ. of Western Ontario. - V. 25)
25. Гейзенберг В. Шаги за горизонт. - С. 3.
26. Судьбы естествознания: Современные дискуссии / Под ред. Е.А.Мамчур, Ю.В.Сачкова, С.Н.Коняева. - М.: ИФ РАН, 2000
27.Постмодернизм-Википедия.Алейник Р.М. Образ человека во французской постмодернистской литературе ru.wikipedia.org/wiki/
28. Степин В.С. Теоретическое знание. - М., 2000
29. Рац М.В. // Судьбы естествознания... - С. 95
30. Делёз Ж., Гваттари Ф. Что такое философия? - СПб., 1998
31. Огурцов А. П. Постмодернизм в контексте новых вызовов науки и образования ...17 ноя 2007 ... www.phil63.ru/postmodernizm-v-kontekste-novykh-vyzovov
32. Е. В. Спекторского «Проблемы социальной физики ХVП в.». Варшава, 1910.
33.Петров М.К. История европейской культурной традиции и ее проблемы.М.,2004
34. Методология науки: проблемы и история М.: ИФ РАН, 2003
35.Маньковская Н.Б.Эстетика постмодернизма.- СПб: Алетейя,2000.-347с
36. Емелин В.А.Постмодернизм: в поисках определения .eline.narod.ru/postmodernism.htm
37.Погребная Я.В. Имя-псевдоним-безымянность в художественном мире В.В.Набокова (К вопросу о генезисе новой прозы) Ставрополь, 1998
38. Фокин А.А. Наследие Иосифа Бродского в контексте постмодернизма Ставрополь, 1998
39. Ланин Б.А. Постмодернистская проза Саши Соколова. Ставрополь, 1998
40. Ащеулова И.В. Творчество Саши Соколова в контексте литературного процесса 60-80-х годов// Русский постмодернизм: предварительные итоги Ставрополь, 1998
41. Воронин В.С. Структура абсурда и не-для-нас бытие (От Хармса к Петрушевской)// Ставрополь, 1998
42. Мириманов В. Постмодернизм в литературе. Поэтика постмодернизма. Otmart.net/node/103
43. Постмодернизм: приближение к антимиру (Статья С.Е.Юркова из сборника "Эстетика в интерпарадигмальном пространстве: перспективы нового века. Материалы научной конференции 10 октября 2001 года". Серия Symposium, выпуск 16
44. Фуко М. Слова и вещи. М., 1977
45. Тойнби А.Дж. Постижение истории. М., 1991
46. Батыгин Г.С. Социология Интернета: наука и образование в виртуальном пространстве//Социологический журнал. 2001. №1
47. Уже В 1997 г. число студентов, считавших, что они "читают много книг" снизилось по сравнению с 1989г. в 2,5 раза, но зато увеличилось в 2 раза число студентов, смотрящих в свободное время телевизор (Преподавание социально-гуманитарных дисциплин в вузах России. М., 2003
48.Смирнов С.А. Практикуемые модели социально-гуманитарного образования//Преподавание социально-гуманитарных дисциплин в вузах Росии. М., 2003
49. Ван Дейк Т.А. Язык. Познание. Коммуникация/пер. сангл О.А.Гулыги; сост В.В.Петрова; под ред. В.И.Герасимова; вступ ст.Ю.Н.Караулова и В.В.Петрова. М:Прогресс, 1989
50. Е.В.Спекторский. Проблемы социальной физики XVII в.Варшава, 1910
51. Сүлейменова Э.Д. Актуальные проблемы Казахстанской Лингвистики.Алматы:издательство "Арыс"., 2001
52. Гиздатов Г.Г. Когнитивные модели в речевой деятельности: типология и динамика.А., 1999
53.Екшембаева Л.В. Язык как подсистема человеческой когниции//Вестник КазГУ им.Аль-Фараби.А.,№43, 2000
54.Нұрғожина Ш.И. Вербальный интеракт: понятие, теоретические основы, функционирование, структура: Автореф. дисс. докт.филолог.наук. А., 1999
55.Нұршайықова Ж.А. Русский язык и алгоритмы.А., 1999
56. Шаяхметов А.К. Способы передачи метакоммуникативных особенностей речи казахов-билингвов в русскоязычных художественных текстах. М., 1991
57. Бүркітбаева Г.Г. Деловые документы как объект лингвистического исследования ( к постановке проблемы)// Международные отношения: теория-практика-поиск. Материалы международной конференции.А., 1999
58. Мырзағалиева М.К.Контрасивно-прагматический анализ речевых актов похвалы в русском и казахском языках: Автореф.Дисс.Канд.Филолог. Наук (науч.руковод: Э.Д.Сүлейменова)А., 1998
59. Тіл мен мәдениет. Әлемдік мәдениеттану ой санасы. "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасының кітап сериялары.А: Жазушы, 2005
60. С.В.Ионова. Современные проблемы теории текста и традиции русской словестности. Волгоградский Гос.Университет. Sionova@mail.ru
        
        Постмодернизм, оның тіл біліміндегі орны
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Жоспары
Кіріспе...........................................................................................................................4
І.ПОСТМОДЕРНИЗМ ЖӘНЕ ТІЛ БІЛІМІ: ТАРИХЫ МЕН
ЗЕРТТЕЛУІ.............6
1.1. «Постмодернизм»
ұғымы..................................................................................6
1.2. Постмодернизм ... ... ... ... және тіл ... ... ... ТІЛ БІЛІМІНДЕГІ
МАҢЫЗЫ..................................35
2.1. Постмодернизм кезеңінің тіл біліміндегі өкілдері мен
шығармашылық жұмыстарының бағыты
............................................................................................35
2.2. Постмодернизмнің ... тіл ... ... ... өзектілігі ХХ ғасырдың екінші жартысында модернизм
ағымының орнын басқан ірі құбылыс - ... Ол ... ... ... ... ... ... әлеуметтік ағым. Бастапқы уақытта тек қана
кескіндеме және архитектураға ғана телінген бұл құбылыстың
жекелеген ғылымдардың ... үшін де ... көп ... ... соның ішінде лингвистикаға
сіңісіп, тың идеялар, іргелі концепциялар тууына
септігін тигізбей қоймады. Қазіргі таңда ... ... ... ... ... талдап,
маңыздылығын айқындау тіл білімінің әрі қарай дамуын болжау
үшін қажетті, осыған байланысты тақырыптың өзектілігі танылады.
Зерттеу мақсаты – Постмодернизмнің даму ерекшеліктерін,
лингвистикаға ... ... ... іргелі постмодернистік концепцияларды саралап,
маңыздылығын анықтау.
Мақсатқа жетуде шешілетін міндеттер:
Постмодернизм түсінігі және оның даму кезеңі, ерекшеліктері
туралы мағлұмат ... ... ... ... өзекті, маңызды деген мәселелерді таңдап,
оларды зерттеген ғалымдардың еңбектеріне шолу жасау;
Еңбектерді бір-бірімен салыстырып, ерекшеліктері мен
ұқсастықтарын табу;
Жалпы постмодернизм құбылысы туралы толық бір ... ... ... нысаны:
Постмодернизм құбылысы, лингвистика ғылымындағы постмодернизм
ағымы
Зерттеу әдістері:
Жинақтау, саралау, талдау, салыстыру, лингвистикалық талдау
Дереккөздер:
Жұмысты орындау барысында белгілі лингвист ғалымдар
Ж.-Ф.Лиотар, В.Гейзенбергтің, ... ... ... интернет ғаламдық торынан
постмодернизм туралы Делез бен Гваттаридың, орыс
лингвистері В.А.Емелин,А. П. Огурцов, Р.М.Алейник және
Л.Ф.Федорованың тың еңбектері ... ... ... мен ... Дейк ... ... ... мен ой-тұжырымдарынан көптеген мәлімет алынды,
Ресей және Қазақстан лингвистика саласындағы қазіргі күнгі
жаңа тың тақырыпты зерттеулер пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың теориялық, практикалық және ... және ... ... тіл ... ... ... ... және олардың ерекшеліктері, даму
тарихы, бүгінгі жағдайымен танысу және оларды теориялық
тұрғыдан салмақтау жұмыстың теориялық маңыздылығы деп
білсек, ол игерілген мәліметтерден түйін ... ... ... ... ... ... маңыздылығын
арттырамыз.
Постмодернизм тек қана лингвистика не өнерге тән ағым емес. Ол
мәдениеттің барлық саласын, өркениеттің барлық тетігін
қозғаған дәуір бейнесі. Яғни қай ... адам ... таза өз ... ... шынайы дүние болса, сол
жерде постмодернизм болады деген сөз. ... ... - ... құбылыс. Ал тіл адамдардың
қарым-қатынас құралы болғандықтан, оның адамдармен,
қоғаммен байланыстылығы да сөзсіз. Демек, постмодернизм мен
тіл білімін ... бұл - ... ... ... ... концепцияларды зерделеу
әлеуметтік мәнділіктерді ашуға септігін тигізеді. Міне, осы
арадан жұмыстың әлеуметтік маңыздылығын ... ... ... ... жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І ... ... ЖӘНЕ ТІЛ ... ... МЕН ЗЕРТТЕЛУІ
«Постмодернизм» ұғымы
Модернизм (басқаша авангардизм) - ХХ ғасырдың алғашқы
онжылдықтарында өнерде және әдебиеттегі,
филологиядағы ағымдарды қамтыған көркем
шығармашылықтың классикалық дәстүрлерге ұмтылатын
жалпы түсінік.
Ал постмодернизм ақыл ... ... ... ... "Постмодернизм" термині түрлі түсінік береді.
И.П.Ильин жазғандай, бұл - "көп мағыналы, тарихи,
әлеуметтік және ... ... ... қозғалыстағы философиялық,
эпистемологиялық, ғылыми - теориялық және
эмоционалды-этикалық көріністер кешені" [1.259].
Постмодернизмді белгілі бір менталитет сипаттамасы,
адам дүниетанымының, оның ... ... орны мен ... ... ... ... ... болады. ХХ
ғасырдың 80 жылдарынан бастап постмодернизм жалпы
эстетикалық ... ... ... мен ... құбылыс деп танылды. Ал негізінен, постмодернизмді
тек философия және ... ғана ... ... ... ... ... байланыста қарау
жөн.
Постмодернизм (фр. postmodernisme - модернизмнен кейін [ 2] ... ... өмір мен ХХ ... ... жартысындағы
мәдениеттегі құрылымы жағынан ұқсас құбылыстарды білдіретін
термин [3] .
"Орыс тіліндегі шетел сөздерінің сөздігінде" постмодернизмге
(ағылш. postmoderism` лат post кейін, соң + moderus ... ... мен ... ... модернизмді ығыстыратын ағымның
бірі",- деп анықтама берілген. ХХ ғасыр басындағы модернизмдегі
классикалық ойлау түрі енді классикалық емес ойлауға орын
береді. Ал ғасыр соңында - ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құрылымының
түрленуін талап етеді. Өткен ғасырдың 70-жылдарындағы
жалпы ғылым, мәдениет және қоғам дамуының жағдайын
Ж.-Ф.Лиотар "постмодерн жағдайы" деп сипаттайды. Ол
модернизм ... оның ... ... супер
негіздер: Құдайдың (Ницше), автор (Барт), адамның
(гуманитарлықтың) жойылуы ретінде пайда болады. Бұл
термин Бірінші дүниежүзілік соғыс уақытында Р.Панвицтың
"Еуропалық мәдениет дағдарысы" ... ... ... (1914 жыл). ... Ф.де Онис ... жылы ... "Испан және латиноамерикандық поэзиясының
антологиясы" атты кітабында модернизмге әрекет білдіру
үшін пайдаланады. Алайда эстетикада "Постмодернизм "
термині сіңісе алмады. 1947 жылы ... ... ... ... ... мағына береді:
постмодернизм дін мен мәдениетте батыстың билеушілігінің
аяқталғандығын білдіреді. Хабермас, Белл терминді
эстетикалық сипатты эклектизмді постиндустриялдық қоғам
ретінде суреттейді . ... ... ... Кокс ... ... дін ... ... жұмыстарында
"постмодернистік теология" түсінігін кеңінен және ұтымды
қолданады. Алайда бұл термин Чарльз Дженкстің ... ... Бұл сөз 60-70 ... ... ... ... әдеби эксперименттерді білдіру
үшін қолданылса да, ол "Постмодернизм архитектурасының
тілі" еңбегінде принципті ... ... ... берген.
Постмодернизм жаңа авангардттың экстремизмі мен
нигилизмінен шегінуді, дәстүрлерге жартылай оралу,
архитектураның коммуникациялық роліне ... ... ... ... ... ... отырып, ол ондағы
эстетикаланған артефакт құрудың біріншілігіне көп
көңіл бөледі. Нәтижесінде бұл түсінік ... ... ... жаңа ... мен француз
философиясындағы жаңа ағымды суреттейтін тар анықтамадан
60-70-жылдары мәдениеттің феминистік және ... ... ... ... ... сипаттайтын анықтамаға ауысты[4.1] .
Сонда, постмодернизм дегеніміз не? Мәдени терминдер сөздігінде
оған келесідей ... ... ... ... в ... ... уникальность нашего переживания ситуации
конца ХХ века, всю сумму ... ... ... ... ... в развитии культуры.
Постмодернизм означает "после модернизма".[4.1].
Жалпы постмодернизм - дүниетаным көрінісі, мәдениет дамуында
жаңа арнаға ауысу, мәдени қызмет формалары арасындағы
шекараны, ... жою. ... ... ... емес, өнер мен ғылымның, философияның, дін
түрлерінің эклектикалық интеграциясы өтеді. Бұның
барлығы синкретизмге оралуды еске ... ... ... ... ... Оған ... мәселелер мен
тұрмыс үрдістерін зерттеуге ұмтылу тән емес, ол
қарапайымдылық пен айқындыққа, мәдени дәуірлерді
қосуға ұмтылады. Әлемнің ... ... ... ... санасының мәні болып табылады. Әлемді түсінудің қажеті
жоқ, оны қабылдау керек. Постмодернизм концепциясындағы
барлық мәдениет ... ... ... жетістігі
болып шығады. Постмодернизмнің шынайы әлемі - лабиринт және
күңгірттік, айна мен түсініксіздік, мағынасы жоқ
қарапайымдылық. Постмодернистік ... ... ... ... ... ... өнер мен мәдениеттің басқа салалары арасында шекараның
жоқтығы,
3) әлем туралы бүтін, бірақ үстіртін түсінік;
4) қоршаған өмірге ... ... ... және ... (полумрак), айна мен түсініксіздік,
мағынасы жоқ қарапайымдылық" [5]
Постмодернизмді дамудың белгілі бір ... ... ... мен ... ... тенденциялары көрініс
табатын көзқарас, дүниетаным деп те түсіндіруге болады. Ол
белгілі бір оқуға, теорияға сүйенбейді, оны ... ... ... ... сол ... ... ... кең жиынтығы деп тану
дұрыс. Белгілі бір дәуірдің интеллектуалды әрекетінде жатқан
негізді "уақыт рухы" деп атайды. Постмодернизм кешенді идеялық
ағым ретінде осы уақыт ... ... ... ... болсақ, постмодернизм біздің күндерімізде
руханилық жағдайын жақсы сипаттай алады. Постмодернизмнің
басты ерекшелігі - әлемнің ... ... ... ... ... ... ... білім, белгілі
бір жалпы теориялар арқылы сипаттау мүмкін еместігі туралы
қағидасында. Сонымен, постмодернизм әдебиеттегі,
архитектурадағы, ғылымдағы жеке ағым ... ... бір ... ... ... ... ... оның екі түсінігі: 1) "постмодерн" -
модерннен кейінгі мерзім, 2) ... - ... осы ... ... ... ... ... санасы
[6.40].
"Постмодерн" және "постмодернизм" терминдері "пост" префиксінің
көмегімен жасалған. Сөзжасамның бұл түрі ХХ ... ... ... ... ... тыс пайда болған түсінікті
білдіреді. Осылай жасалған терминдер - постструктуализм,
постпозитивизм, постиндустриализм, посткоммунизм, және ... ... ... не ... ашық ... олар - ... ... Олар мағына
мен термин арасындағы белгілі бір байланысты ғана білдіреді.
Ендігі кезекте, бұл терминдердің мағыналық жағын ашып көрейік.
Ең ... ... ... күнгі" деген мағына беретін
modern сөзі екі әр түрлі қолданысқа ие: біріншісі ... ... ... ... ... ... ... яғни
модернизмнен кейінгі. Өз кезегінде, "модерн"
терминімен (екінші мағынасында) мәдени құбылыстардың
кең ауқымы беріледі. Ал оның тар мағынасында ХІХ ғасырдың аяғы
мен ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... Антикалық және Ортағасырлықтан (Pre-modernity
- предмодерн) кейінгі Жаңа Заманмен (Modernity) тең түсетін
белгілі бір тарихи мерзімді білдіреді. Модерн тарихи ... ... ... және ... ... ... ... Гегель, Маркс және т.б. сияқты тұлғалармен
бейнеленетін модернизммен ерекшеленеді. Оның негізгі ... ... ... ... бүтін, бір жүйе ретінде
тани алатын мүмкіндігіне сену. Сонымен қатар, модерн
қағидасы - табиғат пен ... ... ... ... ... ықпал етеді, сонымен қатар соларға сәйкес әлемді
қайта құруға мүмкіндік береді деп сену. ... ... ... ... ... абсолютті, толық
білім қол жетімді, оны шындығында жүзеге асыруға болады
деп ойлайды. Ал ... ... жай ғана ... деп ... ... ... бұл ... бұрынғы
дәуір күрделі мәдени құбылыстарын теріс сыни теорияларына
дейін келтіреді, екіншіден, постмодернизмнің сыни ойлары
Жаңа Заман көзқарасын жоққа ... ғана ... жоқ, ... ... ... қатаң теориялық сызбаларға тіркеп
қою, әлемді соларға сәйкес реттеуге талпынатын кез-келген
жалпы идеялар, метафизикалық құрылымдардан бас тарту да
болды. Адам санасымен ... ... ... ... көру Жаңа ... емес, Қайта өрлеу дәуірінен де
емес, олар ежелгі гректік ... мен ... ... ... әлемді шынайылықтың үстіне қойған ең алғаш
сандар идеясын сезімді объектілерге қарағанда шынайы етіп
көрсеткен Пифагор еді. ... ... ... ... ... постмодернизмге дейінгі өрлеу үрдісі жүрді [6.40].
Сонымен, "модерн" терминінің негізгі мағыналарына жасалған шолу
бұл құбылыстың бірыңғай түсінігі жоқ екендігін көрсетті.
Дегенмен де, ... ... ... ... ... Модернді жоғарыда
айтылғандай, белгілі бір тарихи дәуір деп қараған абзал
(оның хронологиялық шекараларын анықтау мүмкін ... ... ... ... ... ол ... ... алатын, христиан дәуірі арқылы өтіп, Жаңа Заманда
толық өміршеңдігін көрсете алатын құбылыс. Бұл тарихи,
сонымен қатар дүниетанымдық жоба Хабермастың ... ... ... келесі сипаттарға ие:
шынайылықтың бар алуандығын бірыңғай бастауларға әкелетін
әмбебап әлем бейнесін құруға ұмтылу;
адам санасына осы бастамалар ... ... ... ... ... білімді шынайылықта толық жүзеге асыруға ұмтылу;
осы әрекет адам ... ... ... ... ... алға ... ... өткенге, ал болашақтың бүгінге
үстемдік етуіне сену;
Ал енді постмодернизм қай уақытта туындаған екен, ... қай ... ... ... ... ... Бұл ... сұрақ. "Постмодерн" термині,
түсінігінің өзі өзі білдерітін дәуірден әлдеқайда бұрын
пайда болған. Бірақ оның сол кездегі мағынасы қазіргі
мағынасына ... ... ... ... ... ең ... 1917 жылы ... философы
Рудольф Панвиц Еуропа мәдениетінің құлдырауын жеңуге
шақырылған жаңа адамдар дәуірі мағынасында қолданған.
Одан әрі "постмодерн" Фредерико де Онизте 1934 жылы және
Арнольд Тойнбиде 1939 жылы ... ... ... ... ... біз бұл терминмен АҚШ-тағы
әдебиеттанушылық дау-дамайлар барысында "постмодернді"
"авангардтық әдебиеттің" дағдарыс күйін сипаттау үшін
қолданған кезең - алпысыншы жылдарда қауышамыз. Бұл
уақытта оған оңтайлы ... ... осы ... ... ... ... үмітпен байланыстырады [7.153]
. Шамамен осы уақыттарда, "постмодерн" деп аритектурадағы
адамның ыңғайлылыққа ғана ... ... ... рахатқа деген ұмтылысын бейнелейтін
стильді атады. Жоғарыда айтылғандай, "постмодерн" және
"постмодернизм" терминдерімен жетпісінші-сексенінші ... ... ... бір ... ... ... ... құбылыстар мен жаңалықтар сипатталған. Ең алғаш
философиялық дәрежеде "постмодернизм" Ж.-Ф.Лиотардың
1979 жылы шыққан "Состояние постмодерн" еңбегінде "уақыт рухы"
түсінігіне сәйкестендірілген мағына береді. Лиотардың өзі ... ... ... ... ... ... ... дамыған қоғамдағы білім жағдайы. Біз оны "постмодерн"
деп атауды жөн көрдік. Бұл сөз ... ХІХ ... ... ... және ... ойын ... ... ... мәдениет жағдайын білдіреді"
[8.9]. Осылайша, Лиотар постмодернизмді батыс өркениеті
негізделген негізгі принциптер мен метанарративтің
таусылуымен байланыстырады. "Метанарратив" -модерн
уақытында ... ... және ... ... ... ... ... дәрежеде қолданылатын, өзін
шынайы, әрі әділ , яғни заңды негізде жүзеге асуды бекітуге
ұмтылатын дискурстың ерекше түрі. Бұл ... және ... ... ... ... "метадискурс") Лиотар оның ойынша, барлық
буржуаздық қоғамды қалыптастыратын және өзін-өзі ақтау
құралы ретінде - дін, тарих, ғылым, психология, өнер
(басқаша айтқанда, кез-келген "білім") ... ... ... ... ... сөзімен айтар
болсақ, "постмодерн" жағдайы туралы "метаәңгімелерге"
қатысты сенімсіздік, олардан көңілі қалу" сияқты айтуға
болады [8. 9].
Постмодерн дәуірін сипаттай ... ... оған ... ... ... ... бекітілген тенденцияларды дәлел етеді,
өйткені постмодернистік дүниетанымның пайда болуын философия
облысына "постмодерн" түсінігін шындыққа сәйкес келмейтін
түсінік ... ... ... ... Оның ... ... ХХ ғасырдың алпысыншы жылдарына тап келеді [9].
ХХ ғасырдың екінші жартысындағы көркем мәдениетке арналған
көптеген жұмыстар ішінде постмодернизм - ... ... ... ... ... ... ... емес) басқаларға тиесілі кодтарды пайдалана отырып,
ештеңені жүктемейтін және ешқандай мәні жоқ ... ... ... ... философия немесе тарих облысына
жатпайды. Оның идеологиямен байланысы жоқ, ол ешқандай
шындықтарды іздемейді және дәлелдемейді [10.2].
Постмодернизм ... ... ... білдіруші
оның міндетін атқарады. Манера, интонация, стиль сөйлеуші
еркінен тыс ... ... ... ... ... ... ... сияқты ақпарат бере
алады. Идеалдағы көркем бейне - ойдан шығарылған идея емес,
ол оның шындығы. Не дегенмен, ... оның ... аз айта ... Сол ... ... ... ... емес,
керісінше, стилистикалық таңдаулардан, соның ішінде
өтпелі сюжеттер түсіндірілуі табылады.
Архитектурадағы және сурет өнеріндегі постмодернизм - ... ... ... ... ... түрде қайта бағалаумен байланысты көркем
мәдениеттегі тенденциялар жиынтығы. Бұрынғы
авангардтың утопиялық ұмтылыстары өнердің өзіне сынмен
қарауына, бірге өмір сүре ... ... ... стилистикалық прюларизмге ауысты.
Постмодернизм "халықаралық стильдің" рационализмінен
бас тарта отырып, өнер тарихындағы көрнекті цитаталарға,
қоршаған пейзаждың қайталанбас ерекшеліктеріне жүгінді,
олардың ... ... ... ... үндестірді.
Ал философиядағы постмодернизм сипатты антирационалдығы бар
маргиналды кинчтық ... ... ... ... ... ... ... даму заңын түсіну
сияқты, мәдениеттің ұлы жетістіктері өзінің
қарама-қайшылығына айналады. Құнды
бағыттауыштарды жоғалту жағдайы постмодернизм
теорретиктерімен дұрыс деп қабылданады. "Мәңгі құндылықтар"
- бұл ... және ... ... ... ... ... ... деп есептейді
постмодернистер. Олардың шынайы идеалы - Делез хаосмос деп
атаған хаос, реттелмегендіктің алғашқы жағдайы,
шектелмеген ... ... ... мен Барт ... ... өлгендігін" мойындайды.
"Тәртіпті, ретті, бірізді болып көрінушіліктің барлығы тез
арада деконструкцияға, мәдениеттің өн бойына енген негізгі
идеологиялық түсініктердің инверсиясы жолымен мағынаны
босатуға лайық,"- дейді ... енді ... ... толық түсіну үшін, оны
модернизмнен ажыратып алайық.
Модернизмге антитеза болып ... ... ... ... тұтынушылар аралығын жоққа шығарып, элитаны
көпшілікке төмендетеді. Ихаб Хасан бойынша модернизм
мен постмодернизм арасындағы айырмашылықтарды ... ... ... ... ... тоталдық/синтезбар
болуорталықтандыружанр/шекарасемантикапарадигмаметафораселекциятамыр/тереңдікинтерпретация/талқылаубілдірілетін
оқубаяндау/үлкен тарихнегізгі код
белгісітипфаллоцентризмпаранойақайнар
көздер/себептеріҚұдай-Әкеметафизикаанықтылық
трансденттықмодернизм Жанжалдылық
Антимещандық пафосБұрынғыны эмоционалды
мойындамаубіріншілік позиция сияқты"Біз-жаңа"
өзіндік атаудағы бағалаушылықРесми мәлімденетін
элитарлықИдеалдықтың материалдыққа үстемдік
етуіЖоғары өнерге сенімШындығындағы мәдени
парадигманы қабылдауӨнер-өнер емес ... ... ... ... ... ... ... екеуінің арасындағы айырмашылықты былай деп
түсінеді:
постмодернизмКонформизмПафостың жоқтығыБұрынғыны ресми
пайдалануЕкіншілік позиция сияқты"Біз-барлығы" өзіндік
атаудағы бағаламаушылықРесми мәлімденбейтін демократиялық
Коммерциялық табысАнтиутопиялық
Бұрынғы мәдени парадигмадан бас ... өнер ... ... жөніндегі концепцияларына көз жүгірте
отырып, постмодернизм мәні – құбылып түрленушілік деп
қорытынды шығаруға болады. "Азғырудың имманентты күші ,
- деп ... ол, - ... және ... ... ... және ... ... таза ойынға қайта алып
келу". Бейне күші- бұл құпия, Мұндай өнердің арғыруы -
мұндағы бар әлдебір құпияны сездіру [4]. Хаостық ... ... ... - ... ... ... ... постмодернизм - әлем бейнесі, ол туралы
білім жоқ. Постмодернизмнің ерекше өнері мен әдебиетіне:
Форма құраушылардың эквиваленттілігі;
Стильдік эклектизм,
Қайталанушылық;
Интермәтінділік;
Референцианалдық;
Дискурстың толықсыздығы;
Жүйеден тыс, ерікті үзінді ... ... ... толтырылуы және семиотикалық жеткіліктік және т.б
жатқызуға болады.
Референциалды сананың ерекшелігі - оның заттық әлемнің
шынайылығына емес, поэтика мен ... ... ... ... ... беретін классикалық реализм
, одан кейін туған ұлттық- , ұлтаралық- , социлизмдердің лақап
реалистері қазіргі күнгі өнер кеңістігінде ... ... ... ... ... ... формалар (гипререализм) - бұл
тек қана бейнелейтін, бірақ бейнелеуге ештеңесі болмайтын
суреттеу тәсілі ғана. Бұл мағынасында постмодернизмнің
жүйесіздігі, хаостық мозаикасы ... өнер ... ... және тереңдігі,
жаратылысы құпиясын ашатын кілті жоқ өнердің
әлсіздігін объективті көрсету ... ... ... ... дегеніміз -
көркем тенденциялардың жиынтық атауы, ол 1960 жылдарда анық
байқалған және модернизм мен авангард позицияларын радикалды
қайта қараумен сипатталады.
Оның мақсаты мен ... өнер ... ... ... ... постмодернизм өкілдері тұрмысты қандай
болса, сол түрімен қабылдады, өнерді әлдеқайда ашық етіп,
оны өмір имитациясы немесе деформацияларымен, бірақ шынайы
өмір ... ... ... ... ... ... тұрғыдан түзетіледі, толығымен жаңа және танылмаған
нәрсеге түрленбейді. Өзінің антиутопизмінде постмодерн
өнерді философиямен, дінмен, саясатпен ... ... ( ... ... барлық салаларының көркем
экспресс-талдауының алуан түрлерінен бас тартпайды).
Шығармашылықтың тазалығын және автономиялығын қайта
қалпына келтіру өзінің ... оның ... ... ( яғни ... ... ... [12].
Постмодернизм іштей қарама-қайшылықты түсінік: бір жағынан ол
өз бойына модернизмнің әрі қарай дамуының тенденцияларын қоса
отырып, оның ... ... ... ... ... модернизмге қатысты сыни құбылыстарды кіргізеді.
Постмодернистік ағымдарға әдетте поп-артты, ... ... ... ... ... ... ... кезеңінің тарихы
М.Эйпштейн бұл құбылысты (post modernity) Ренессанстан бастау
алып, ХХ ғасырдың орта шеніне ... ... ... ... мен ... ... ... байланысты мәдениет
тарихындағы дәуір деп атайды [14.34]. Ал В.Курыцинның
пікіріне сүйенсек, ... ... ... ... реализмнен кейін болды. М.Шапир постмодернизм
Ресейде авангардттан кейін пайда болды деген тұжырым айтады.
Ал негізінен, постмодернизм бастауы өткен ғасырдың ... ... ... дағдарыс дәуіріне сай келеді
[4] .
Постмодернизм новацияларынан структуализм мен ... ... ... ... М.Фуко, Ю.Кристева,
Ж.Бодрийяр, Ж.Делез, М.М.Бахтинның философиялық құндылықтары)
қатты әсер етуі байқалады [12.1] .
"Постмодернизм - бұл ... ... ... ... ақымақ
шексіздікке қарсы тұру, ол кезеңді бірінен соң бірін тізіп,
дамудың бірізді желісін жасайды" дейді Л.Г.Федорова [14.34].
Постмодернизм бұрынғы мәдениетті жоққа шығармайды, алайда
оған ... ... ал ... ... ... ... ... ретіндегі постмодернизмді қалыптастыру үшін ХХ
ғасырдағы әлеуметтік-тарихи және эстетикалық тәжірибе қажет
болды [12.2].
Еуропада ХХ ғасырдың басынан-ақ жаңа ... ... ... ... ... Бұл уақытта АҚШ-та өнер дамуы
бойынша артта қалады. Екінші дүниежүзілік соғыс алдында
және соғыс уақытында авторитарлық режим жарияланған
Германия, ... және ... өзге де ... Америкаға, Англияға және өзге де
демократиялық елдерге қоныс ... ... орын ... Германиядағы соғыс уақыты жалпы
халықтыққа айналды. АҚШ-қа қоныс аударған көптеген
Германияның экспрессионистері, абстракционистері және
өнердің басқа да өкілдері ... ... ... ... және ... ... ... ғасырдың екінші жартысында АҚШ үлкен экономикалық және
ғылыми-техникалық потенциал құрып, жаңашылдықтарға ... Сол ... ... ... және беделді өнер орталығы
болған Париж үшін АҚШ бақталасқа айналады, өйткені соғыстан
кейінгі уақытта американдықтар жаңашыл маңызды ... мен ... ... [12.2] ... кейінгі уақытта әлі де болса ерте модернизмнің
шығармашылық принциптері жалғасады. Әлі А.Пикасо,
А.Матис, Ж.Русо, М.Шагал және т.б. ... ... Бір ... - ... ... әлі де ... жылы шамамен АҚШ-та алғашқы және маңызды ағым:
абстракционды экспрессионизм және әрекет
кескіндемесі ("action painting") қалыптасады. Осы
уақытта Германияда Fluxus ... ... ... ... ... ... ... - ойын" ұранын алға
шығарады. Бұдан кейін Америкада поп-өнер пайда болды.
Онда соң - гиперреализм. 70-жылдарға таман өнерде ... ... ... ... ... ... өнер ... шектеулерді бұзды, өнер деп не
болып жатқанның барлығын атауға рұқсат берілді. Өнердің барлық
аталған бағыттары өнер объектісіне, мақсат, міндетіне жаңаша
көзқараспен қарады. ... ... ... ... өнердегі өзгерістерді сипаттай отырып, біз
постмодернизмнің осы мезгілдерде пайда болғандығын
ұғынамыз.
Постмодернизм - бір жағынан әдебиеттегі және басқа өнер
салаларындағы ... ... ... ... оған ... ... постмодернистік сын және
постструктуализм және деконструктивизм қатарында
өзін постмодернизм философиясында сезінуге қарай ... ... ... ... тәртіптегі көріністер
кешені. Бейнелеу өнерінде бұл ХХ ғасырдың екінші
жартысында батыс Еуропа елдерінің ... ... ... біріктіретін шартты термин [13].
Постмодернизмді басқаша "минимализм" деп атауға болады.
Минимализмді деструктивті тенденциялардың эксцессына
әрекет, объективті жалпының жақсыз құбылуы деп ... ... ... - ... ... ... ... жекелігінің көрінісі, нақты жағдайы.
Кездейсоқтық - қазіргі күнгі көркем ... ... бірі ... да, постмдернизм
өнердегі басқа бағыттарға қарағанда, шығармашылық үрдісті
тазалайтын интеллект ролін жалаңаштандырады. Оның өнерге
деген интеллектуалды қатынасы ... ... ... ... ... ... бола алады, мысалы "Made in
France.1947-1997" (1997, Париж, Помпиду орталығы), мұнда
кескіндемелер және басқа да экспонаттар "Белгі және
уақыт", "Кеңістік және қозғалыс", ... ... ритм және ... ... және айқындылық"
,"Қиял", "Өнер бар болу сияқты", "Өзіңдегі тұрмыс", "Әлемдегі
тұрмыс", "Кеңістік және түс", "Қайнар ... және ... ... ... метафора", "Объектінің
айналуы" атты бөлімдермен топтастырылған.
Шамамен 70-жылдардың ортасына таман ... ... ... ... - тірі ... алмасады ("Made in France" экспозициясында
классикалық бейнелеудің осы антиподтары Пит Мондриан Ж.
-Ф.Юкленің портретімен, ... ... ... - 90-жылдары болған ауысым сипаты антроморфты бейне
эволюциясын ашады.
Жаңа заман бойына болған осы ауысымдар кенеттен ХХ ғасырдың
аяғында бос дене - ... ... ... ... ... ... ... өнердің
бутафорлық мерекесіне көз жүгірткен адам бұл метафораның
кездейсоқ емес екендігін аңғарады...
Авангардттың антроморфты робот - адамы әлдебір әмбебап
элементтернден жасалды, осындай ... ... ... ... ... да ... асқан, адамның
түрленуі - бәрін бағындыра алатын шығармашылық идеясы. Ғасыр
соңындағы адам - Ботероның үрілген, толық, жаны жоқ
персонаждары... 90 ... ... де сәл ... ... айрылған антроморфты субстанция пайда
болады: «Өтіп жатқандар», 1998, П.Дж.Крук - бұл статикалық
адам көптігі, ... ... ... ... ... қозғалысы жоқ беттерімен берілген.
Не дегенмен де, ХХ ғасырдың ортасындағы көркем үрдіс ... ... ... өнер дегеніңіз - бұл орындаушылық шеберлігімен
жарысатын оркестрлер, сюжет, белгілі бір мөлшерде форма
екендігі белгілі. енді - бұл аспаптар орындамайды, олар
кездейсоқ, автономды, ... ... ... ... хаос емес.
Индивидуалды, корпоративті және басқа да бағыттар,
стильдер бір-бірінен ... ... ... ... стилистикалық эволюциясы, мұнда өзара ықпал
ету арқылы, өзара әрекеттестіктер мен қарсы
әрекеттестіктердің күрделі қарым-қатынастары
жүйелік ... болу ... ... - ол өзінше реттелген
мозаика [10.4].
Қазіргі күні постмодернизмді өзінің типологиялық сипаты бар
қалыптасып болған өнер стилі ретінде тануға болды. Дайын
формаларды ... - осы ... ... ... ... - утилитарлық тұрмыс заттарынан бастап әлемдік
өнер жаухарға дейінгі нәрселер. Сонда постмодернизм өзіндік
мазмұнындағы кемшілікті жою мақсатында дайын, өткен, бар
нәрсеге жүгінеді. ... ... ... ... ... көрсетеді және өзін дәстүрлі емес
авангард өнеріне қарсы қояды [4] . "Біздің күндердің
суретшісі - өндіруші ... ол ... ... бері біз ... ... ... ... салмайды,
ол іріктейтінін, араластыратынын, ауыстырып, жаңа орынға
көшіретінін білеміз. Мәдени инновация бүгінде мәдени
дәстүрлердің жаңа өмірлік жағдайларға, көрсетілімнің жаңа
технологияларына және ... ... ... жаңа
стереотиптеріне бейімделуі ретінде жүзеге асады (Б.Гройс).
Постмодерн дәуірі "дәстүр өзін тауысты және өнер ... ... ... ... ... жоққа шығарды
(Ортега -и Гассет). Цитаталау, симуляция, ре-апроприация - бұл
қазіргі күннің жай ғана терминдері емес, бұл - оның мәні"
(Ж.Бодрийяр). ... ... ... біреуден алынған
материал сәл ғана өзгереді, көбінесе табиғи қоршаған
ортадан немесе ... ... жаңа оған ... ... Оның ... маргиналдығы осында.
Кез-келген тұрмыстық немесе көркем форма, ең алдымен, - "ол
үшін тек құрылыс материалының ... ... ... пафосты
мойындамайды. Ол қоршаған әлемді немесе өзін
мысқылдайды. ... - ... ... ... белгісі. Постмодернизмнің халықтық,
көпшілік мәдениетпен ... ұқсастығы бар. Постмодернизмде
көбінесе социалистік реализм эксперименттерін қайталау
көрінеді, оны ... ... ... ... дәстүрлер
тәжірибесі синтезінің өнімділігі дәлелденіп үлгерді. Осыдан
келіп, постмодерн синтетикалықты өзінің тағы бір белгісі
ретінде қосады. Егер, социалистік реализмде түрлі
стильдерді синтездеуде сипаттардың сәйкестігі,
тазалығы, ... ... ал ... жаңа авторлық формаларды көрсететін түрлі
стильдер сипаттарының, тәсілдерінің, ерекшеліктерінің бірігуі
мүмкін нәрселер. Бұл ... тән: оның ... ... ... контекстте қолданылған көненің, бұрынғының
бірігуі.
Қазіргі күні постмодернизм авангардтан екіншілік (қайталама)
шынайылық сұлулығына, хабарлауға, сюжетке, мелодияға,
екіншілік формалар ... бет ... жаңа ... ... ... ... second hand
мәдениетінің сипатын алды. Көпшілік ортасында
"постмодернде жаңа ештеңе жоқ, бұл өзіндік мазмұны жоқ
мәдениет, сондықтан бұрынғы өңдеулерді құрылыс материалы
ретінде пайдаланады ... ... ... ... ... ... жағынан
соцреализмге ұқсайды" деген тұжырым қалыптасып
қалған. Соған сәйкес, "өнер біреу, оны көрсетудің тек
тәсілдері мен құралдары ғана өзгереді" деген ... ... ... ... ... шығады (Турчин).
Постмодернизм бұрынғы көркем дәстүрді , сонымен қоса
реализмді, академизмді, классиканы оңалтады. Ол
мәдениеттің өткені мен қазіргісін қоса отырып, өзінің
өміршеңдігін растайды. Авангардтың ... мен ... ... ... ... қолданылатын формалар
түрлілігі оның қарым-қатынасқа, диалогқа, кез-келген
мәдениетте консесусқа жетуге дайын екендігін растайды және
өнердегі кез-келген тоталдықты мойындамайды, бұл қоғамдағы
психологиялық және ... ... ... ... ... "болашақ мәдениеттердің алыс жұлдыздары да
көріне бастайтын өнер формаларының ұқсас дәуірлерінің дамуын
мүмкін етеді. (Ф.Ницше).
Сонымен, модернизмнен кейінгі ... ... ... ... ... ... да, оны ... ХХ ғасырдың
60-70 жылдарына таяуға болады. Бәрін түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... болғанымен, кейіннен
ел-елдерге тарай бастаған. Сөйтіп алғашында
архитектура мен кескіндемедегі ағым болып танылған
құбылыс бірте-бірте мәдениеттің барлық саласын, ғылымды да
қамтиды.
1.3. Постмодернистік ... және тіл ... ... ... ... 70 - жылдарынан бастап ХІХ - ХХ шекарасындағы
классикалық емес ... ... ... ... Жаңа ... ... ... классикалық ғылымнан
мүлдем өзгеше білімнің жаңа түрі туады. Ол
субъективтіліктің, гуманистіктің, өзіндік
сынның артуымен, объективтілік және шынайылық сияқты
классикалық сипаттарды қайта ... ... ... ... ғылымилығының классикалық түрінде
зерттеушінің көңілі субъектпен байланысты элиминацияда
объектінің сипатталуына ауады. Классикалық емес ... ... және ... ... ... ... Постклассикалық емес түр
объекті туралы білімді танушы субъектінің құралдарымен
ғана емес, ... ... ... ... ... емес ... күрделі құрастырылған жүйелерді де,
сонымен қатар өте күрделі, ашық және өзіндік ұйымдастыруға
қабілеті бар ... ... ... ... ... кешендер. Оның бұлжытпас компоненті –
адам (жаһандық-экологиялық, биотехнологиялық, медициналық –
биологиялық және т.б.). ... ... ... ... ... түрдегі ауытқушылықтарға,
реттелмеген құбылыстарға ауады. Оларды зерттеу маңызды
қорытындыларға әкеледі. Классикалық ғылым постулаттарының
орнына қарапайымдылық, тұрақтылық келді, күрделілік,
мүмкінділік, тұрақсыздық постулаттары алға тартылады.
Өзіндік ұйымдастуға ... бар ... ... ... ... ... (физика мен
биологиядан экономика мен әлеуметтануға дейін)жаңа –
желілік-ойлау , жаңа «әлем бейнесі» келеді. Оның
негізгі сипаттары - ... ... ... ... және ... қатар олар әлем ммен танымның жаңа базалық
моделін түзіп, ғылымға жаңа тіл ... ... хаос ... ... ... ... ... бір уақытта жаратылыстану,
әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар сияқты
түрлі білім салаларында жүзеге асады. Бұл реттелген
құрылымдардың, өзіндік ұйымдастыру теориясының (Герман
Хакердің синергетикасы (Германия), Илья ... ... ... ... және
Том Рененің апаттар теориясы (Франция) пайда болуын пәнаралық
зерттелеуін дамытумен байланысты. Өзіндік ұйымдастыру
(синергетика) тақырыбы - тұрақсыз ... ... ... және олардың жүйені
толық жүргізу үшін кіші әсердің өзі ... және ... ... нүктесіне жақын өзіндік ұйымдастырылуы.
Объект – бар нәрсе емес, туындайтын нәрсе.
Синергетикаға сәйкес, ... ... ... ... ... ... жоқ. Ал бұл білімнің деонтологизациясын,
объектінің шынайылықты мойындамау сияқты түсіндірілуі мүмкін
субъектінің таным процесінде ролінің күшейуін білдіреді.
Шынайылық ... ... және ... ... ... ... мәселе күрделенді. Тұрмыстың
полионтологиялылығы туралы мәселе көтерілді. Синергетика
құндылықтарды ... ... ... ... ... білімнің кумулятивті моделі прогресстің қалыптасқан желілік
моделінің әлемнің онтологиясын ... ... ... емес ... ерекшелігі салааралық
зерттеулерге, ең алдымен ғылымдағы және
эстетикадағы постмодернизм арасындағы өзара
әсерлерді зерттеуге бағытталады. Қазіргі ... ... ... ... 60-80 ... ... ... эстетизациясында өскен логикалық қорытындылар дамуымен
байланысты жасалды. Осындай қорытынды жасауға математикадағы
Гедел мен Тарскийдің ... ... ... ... ... ... термодинамика
заңдары, соның ішінде энтропия теориясы, Лакатостың ғылыми
бағдарламалау әдісі, физикалық жүйе туралы толық ақпараты
тасымалдағышы ретінде ... ... ... ... ... постулаттары, тұқымқуалаушылық
ақпарат беруде ДНК ролінің ашылауы негіз болды. [15.45]
Постмодернизм мен ... ... ... ... ... ... мен постклассикалық
емес ғылымының эстетикасының мәселесін алға тартқан алғашқы
батыс эстетиктерінің бірі осы -Жан Франсуа Лиотар болды. Өзінің
"Состояние постмодерна. Доклад о ... атты ... ... ... пен ... қоғам
контестінде таным дәрежесінің өзгеруі туралы гипотеза
ұсынды. Оның пікіріне сүйенсек, ... ... ... ... ... ... метафизикадағы дағдарыс және әмбебаптылықпен
байланысты. Осы үрдістің катализаторы анықсыздығымен,
толықсыздығымен, верификацияланбағанымен, апаттылығымен,
парадоксальдығымен көрінетін постклассикалық емес ғылым болды.
Тілдік ойынның прагматизмі, плюрализмі, келіспеушіліктері,
энтропиялары ... ... ... ... ... еркіндік, әділдік
туралы "ұлы әңгімелерді" ығыстырды. Қазіргі күнгі ғылым дамуы
классикалық және модерндік тарих философиясы мақсаттарын,
міндеттерін, кейіпкерлерін тілдік элементтерге,
антииерархиялық, ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі жүйелердің
оптимизациясымен, олардың күштілігі мен тиімділігімен
байланысты ғылымилықтың кешегі күнгі идеалынан көңілі
қалғандығында [16]. Постклассикалық білімнің ... ... ... ... ғылымы үшін жаңа
тақырыптар қосу қажеттілігіне әкелді: проблемалы алаң
- ақпараттандырылған қоғамда білім легитимациясы, әдіс - тілдік
ойындар, әлеуметтік байланыстар табиғаты - қазіргі ... және ... ... ... ... және ... ... Ғылыми білім
лингвистиканың, коммуникация теориясының, кибернетиканың,
машина аудармасының зерттеу нысанына айналды [17] .
Постмодернистік жағдай ерекшелігі әмбебап метатілдің,
сондай-ақ дәстүрлі білім легитимациясының жоқтығында.
Постклассикалық емес ... ... ... "үшінші табиғаты"болып табылатын деректер банкі,
ақпарат толықтығы мен қол жетімділігі анықтайды. Жоғалған
ғылыми құпияның орнын көркем қиял ... ал ... ... ... ... ... сипаттайтын
тұрақсыздықтың зерттелуіне септігін тигізеді.
Толықтай индетерминизм, дисконтинуалдылық, динамикамен
(кванттық физика, атом физикасы) ерекшеленетін ... ... ... ... элементтерін
қосады. Оны шешілмейтін, бақыланбайтын нәрселер
қызықтырады. Соның нәтижесінде білім мәні өзгереді:
танымалдың орнына таныс емес ... ... ... ... ... ... келеді.
Постклассикалық емес ғылымды Лиотар тұрақты жүйенің антимоделі
ретінде суреттейді. Бұл ашық қоғаммен және постмодернизмнің
жаңа ... ... ашық ... ... жаңа идеялар,
келіспеушіліктер, тұнықсыздық, тілдік материяның "бұлты",
локальды, кішкене әңгіменің үлкен метабаяндауға үстемдік
етуі - постмодернистік ... ... оның ... ... өнер ... ... Осы ... арқылы ғылыми зерттеу
бағдарламаларының плюрализмі және көркем
стильдердің алуандығы анықталады [18].
Бүгінде ... емес ... және оның ... ... ... ... принципті әдістемелік ережелері арасында
параллель бар екендігі айқын болды. "Модерндік "әлем,
соның ішінде әлеуметтік әлем де, детерменизм санатын,
әмбебаптылықты, дамудың анықтылығы мен ... ... ... ... теория
анықсыздық, желісіздік, көп нұсқалылықтың санаттарын
пайдаланады. Оның ішінде әлемнің плюралистикалық мәнді
табиғаты мен оның ... - ... пен адам ... ... ... ... жүреді.
Синергетика постмодернистік идеяларға "жаратылыстанушылық"
легитимация береді. Олардың резонансы тарихтың классикалық
кезеңдік- желілік модельдерінің құлауын жеделдететін жаңа
дүниетанымның, танымның жаңа әдістемесінің ... ... ... ... ... ... үрдіс
ретінде жаңа тәсілдерді құруына септігін тигізеді
Постмодернизм әлеуметтік шынайылықты ерекше көруді ғана емес,
сонымен қатар ерекше эпистемологияны да құрастырды. Оның
басты ... ... ... ... ... ... қандай болса сол күйінде" әлем фактісімен байланыссыздығы.
Тұрмыс пен ... ... ... ... тән ... сыны ... өмір сүруіне сенімді жоятын
постмодернистік рефлексияның алауына айналуда [19].
Әлемді мүлдем жасанды модельдерде бейнелейтін символдық
жүйелер, масс-медиа мәдениетінің енуі нәтижесінде адам
мен әлемнің ... ... ... ... отырып, постмодернизм "шынайы" объектіге деген
аппеляцияның пайдасыз екендігін көрсете білді. Ол
онсыз ештеңе болмайтын "мәдени мәтіннің" бар болуы туралы
сілтемеден шығады немесе оның ... ... ... әрі ... ... ол өзі ... ... сынауға негіз бермейді. Көріністер
мен объектілер арасындағы шекара шындық және қатемен
бұзылады. ... ... пен ... дәрежесінен
айрылады. Қандай да білім болмасын,оны мүмкін ететін және
оған мән ... ... ... және тіл ... ... Шындықтың әмбебап контекстіден тыс
критерийі жоқ. Шындықтың өзі контекстуальды түрде,
локальды-тарихи түсініледі. Дұрыс әдістің нәтижесіндегі
шындық туралы ... ... яғни ... ... ... ретінде оның түсінілуімен алмасады.
Үзінділік. Ғылым білімнің шындыққа барар жолдағы үздіксіз өсуі
идеясынан бас тарту негізінде постмодернизммен түсіндіріледі.
Оның орнын шектеулер принципі мен ... ... ... ... және осы ... болатын ерекше, локальды,
ретінде, бірақ контекстен еркін жалпы, әмбебап заңдардың
констатациясы емес болып қарастырылады. Сондықтан ол
плюралистті, ешқандай біріктіруші принципке жатпайды
және ... ... ... ... ... ... ... жалғыз элементтер мен
жағдайлардың, тұлғаның бір-біріне байланысы жоқ
бейнелер кешені ретінде түсіндірілуі, оқиғалардан
тұратын көпшілдік ретінде постмодернисттік
түсіндірілуімен байланысты. Мұндай плюрализм
постмодернизммен қалыптасқан әлемге ... ... ... ... ... Әрі ... сияқты бұрынғы ойлау сынын
постмодернизмнен бұрынғы ғылым жағдайымен өңделген
шынайылықты теориялық ойластыру стилі түрінің жағымсыздығын
анықтады.
Конструктивизм. Постмодернизмде "сол ... әлем ... ... анықталатын, қатысушылар және билік
қатынастары құрылымының идеологиялық таңдауымен салмақталған
белгілі әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... әлем бейнелері жоқ, ол
когнитивтік интерпретациялаушы схемалар негізінде құрылған
құрылымдардан тұрады. Бұл ғылымның мақсаттарын дәстүрлі
түсіну ... ... ... ... ... әкеледі. Бұрын ол сырттағы, обьективті
бақылаушы позициясын ұстанса (немесе ұстанғысы келсе), оның
жаңа позициясы - "контекстуальды қосылу". Постмодернизм
тұрғысынан ең бастысы - ... ... ... ... ... ... Міне, сондықтан
постмодернимзнің ғылыми дискурсында: ғылыми білім өзінің
эпистемологиялық басымдылығын қарапайым білімге береді;
дискурсивті кеңістікке қосылуға жататын объектілердің
идентификация ... мен ... ... ... және ғылыми дискурстың өлшемдерін беретін
әлеуметтік түрде қабылданған баяндау түрі - "нарратив"
тақырыбы ерекше орынға ие; индивидуалистикалық мифтердің
деконструкциясы, ... ... бас ... ... ... ... әлемді объективті
бақылаушы ретінде танушы субъектісінің тәжірибесіне
ұйымдастыру мен мағына әкелетін әлеуметтік шынайылықтың
"құрастырушысы" ретінде тіл идеясына орын ... ... Жаңа ... ... ... тәжірибесіне иеміз,
ол ғылым қоршаған әлемді, табиғатты танушы субъектіден
тәуелсіз болған жағдайда ... ... ... осы ... мойындау объективті білімді алуды мүмкін
етеді, шындыққа жетуге, зерттеліп ... ... сай ... ... ... ... сол уақыттың өзінде ғалымдар, философтар,
әлеуметтанушылар, білімнің басқа салаларының
мамандары туралы санаусыз айтылған сөздер бар, ХХ ғасырда
ғылым төңкерісшіл ... ... ... ... ... ... өзі де өзгерді [21].
Егер осылай болса, онда ... ... ... ... ... ... ... негізгі сипатын сақтап қалуға
бола ма? (ғылыми зерттеуді рұқсат етілмеген, адамнан тәуелсіз
таным пәніне бағыттау)...
Ең алдымен ХХ ғасыр ұлы ... бірі ... ... айтылған пікірін еске түсірейік. Ол кванттық механика
күрделі талаптар қоя білді, "табиғатты сипаттаудың - ньютондық
мәндегі - объективтіден мүлдем бас ... тура ... ... жерде:" Егер біздің уақытымызда нақты ғылымдарда
салынған табиғат суреті туралы сөз қозғалса, ... ... ... туралы емес, керісінше біздің
табиғатқа қатынасымыздың суреті туралы ... ... ... ... мен ... ... танымдық
әрекеттегі субъектілік полюстың мәнін мойындауға әкеле
бастады. Т.Куннан бастап, А.Койремен бірге ғылыми білім
біртіндеп тарих, мәдениет әлеуметтік ... ... ... контекстісіне ене бастайды. Тарихы
және ғылым философиясы өзінің зерттеу нысаны бойынша
әлеуметтанумен жақындасады, үш пәннің де ортақтығы ... ... ... ... Осыған
байланысты ғылыми білімнің релятивизациясы қаупі
туады, оның мазмұны енді зерттеудің өзгермес пәні ретінде
табиғатпен анықталмайды, ол тарихи өзгермелі әлеуметтік
контекстпен анықталады.
Әлеуметтенген ғылым философиясында ... ... ... ... ... ... де әрқайсысы өзінің тарихи және логикалық
мәнін жоғалтпайтын түрлі парадигмалардың бірге өмір сүруі
туралы көрініс басты орынға шығады. ... ... ... ... түсіндіру ғана емес, әлемнің өзі де өзгереді.
( Ол туралы біз алдыңғы тарауларда айтқан болатынбыз ... ... ... бірақ мұнда объективтілік,
Гейзенберг жазғандай, ньютондық типті емес. Әр ірі
теорияның өз әлемі болады. Сәйкестік приципі ... ... ... ... теориялардың және
олардың әлемдерінің бірге өмір сүруін растайды. ... ... ... ол ... бір ... ... ... арасындағы логикалық қатынас сияқты
"пәнденеді". Сол себепті зерттеу объектісі де өзгереді: ол да
белгілі бір мөлшерде "пәнденеді", ... ... ... объективтілік, логикалық сәйкестік, тарихилық
түсініктері қайта қаралады. Бір уақытта тарих пен
философияда диалог идеясы алға тартылады. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... мәдениеттануда болды [23].
Әлеуметтанушылар одан әрі қарай жылжыды. Әлеуметтануда ... ... ... ... ... алу, туындау
үрдістерін түсіндіруге ғана емес, оның мазмұны мен
құрылымын түсіндіруге үміткер. болуы тиіс. Бұл ... ... пәні - ... ... ... ... ... құрылған осы
құрылымды дәстүрден тыс түсінуді жетелейді. Зерттеу
пәні ғалым назарынан ауытқып кетеді. Әлеуметтанушылар ғылым
тарихындағы жаңа зерттеу типі - Case studies -ке ... ... ... және ... ... жеке тарихи
эпизодтарды зерттеуді білдіреді. Әлеуметтік сәттер мұнда
басқа мағынаға ие болады, толық бір оқиғаның құраушысына
айналады. Олар үшін ... ... ... ... қатар ішкі болып табылады [24].
Американдық ғылым әлеуметтанушысы К.Кнорр барлық дау-дамайларды
тоқтатады. Ол ғылыми білім мен табиғат ... ... ... Оның ... ... ... табиғаттағы бір нәрсеге сәйкестенбейді, олар
құрастырылған, не болса содан түрленген. Осыдан келіп,
В.Гейзенбергтің ойынша, ғылым әлеуметтанушысы алдында
сәйкесінше міндеттер ... ... мен ... ... ... ... ... ол
сипаттағандай, біз конструктивті деп есептейтін ғылыми
мекеменің ішкі істерін қарастырамыз"[25]... Ғалым үшін
ең ... - ... қол ... ... табысқа жету.
ХХ ғасырдың соңына таман философтар, әлеуметтанушылар,
тарихшылар ғылымның жаңа бейнесін жасайды, онда
ғылымнан ештеңе де қалмайды.
Ғылыми әрекеттің ғаламдық субъективизациясы субъекттің ғылыми
әрекет ... ... ... қалуына әкеледі, оның екі
полюсті деп түсінеді: танушы субъект және танылушы субъект.
Танымның зерттеу нысаны жоқ - ... ... ... ... субъект деп жоғалады... Ғылыми зерттеу тақырыбы, сонымен
қоса ғылыми білім де субъективтілік қасиеттерге ие ... ... ... шыншылдығы, оны өндіру
тәсілі сияқты күрделі мәселелер қайта қаралады... Мынадай бір
пікір бар: ... ... ... деп ... ... ал
ғылыми білімнің қалған түрлерін мазмұнында классикалық
ғылым элементтері қаншалықты бар екендігіне қарап, үлкен
толғаныстан кейін ғана ... деп ... ... 2000 жылы ... ... ... атты
қызық кітап шықты [26]. Бұл кітапта қазіргі ғылымның хал-ахуалы
туралы ... ... ... ... бар, ... ... ... жөніндегі дискуссия ғылыми
зерттеудің пәндік сипаты мәселесіне арналғандай: ғылыми таным
адамнан ... ... ... ... деп ... ... және ғылыми білім қандай дәрежеде объективті
болады? Дискуссия қатысушыларының кейбірі ғылыми зерттеу
аясында ешқандай адамнан, оның әрекетінен тәуелсіз зерттеу
тақырыбы жоқ ... ... ... ал енді ... ғылымды
ғалымға тәуелсіз тақырып, нысан ретінде қарсы тұратын табиғатты
зерттейді деп көрсетеді [27] . Бұл позицияларды ... ... ... ... ол бұл ... ... Жоғарыда
айтылғандай, ғылымда екі полюс болады. Таным пәні, ... ... ... ... ... ... ... болатындығын сөз еткенде, ғылымның адам қолымен пайда
болғандығын ұмытпау керек. Қайткенде, ғылым мен адамның
арасындағы байланыс ешқашан үзілмек емес.
ХХ ғасырда ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастар
жиынтығы, ғылыми қауымдастық және т.б. сияқты мәдениет,
техника, эксперименталдық қондырғы, ғылыми лаборатория
ретінде түсінілетін субъектіге ауысады. Бұл ... ... оның ХХ ... ғылыми
білімнің ішкі даму логикасына сүйене отырып, іздеп көрейік.
В.С.Степиннің көрсетуінше, ғылымның мазмұндық дамуы зерттеу
нысанына субъектілік сипаттамаларды қосуға мәжбүр етеді [28].
Ол ... ... үш ... ... классикалық,
постклассикалық, постклассикалық емес. Олардың
әрқайсысының өз ерекшеліктеріне қарамастан, олардың
басын біріктіретін бір-ақ нәрсе: нысандық, пәндік және
объективтілік білім алуға қағида және осы ... ... ... деген қағида [28]. Пікірталас барысында жаңа
ғалым бейнесі де сөз ... ... ... ... ... авторлық қадағалау
1) ғылыми әрекетті және оның жоспарланатын жалғасын;
2) қатыстырылатын әдістер мен тәсілдерді түсету мүмкіндігі
беретін "өзінің әрекеті ... ... ... ... ... ... ... В.А.Лекторскийдің осы
жинақтағы мақаласы бойынша)" қазіргі күнгі ғалым
дисциплинарийімен" ауысқандығын айтады. Мұндағы
дисциплинарий - ғылыми ... ... ... ... бір ... ... ... қолдану мүмкіндігін
және оны қолданғанда қоғамға төндірілетін қауіпті бағалайтын
зерттеуші.
Өздерінің "Философия деген не?" атты кітабындағы ... ... ... ... ... ... Олардың Аристотель, Прокл, Лейбниц, кванттық
физика, Пригожин синергетикасына деген талқылаулары әділ. Ал
ғылымды олар хаостан туғандағы жағдайымен қарастырады. Осы
туындау ... өзі сол ... ... ... ... ... туындаған философиядан, діннен, өнерден ерекшелейді.
Делез бен Гваттари пікірінше, - ... - тек ... ғана ... ол ... қатар түрлі көзге түскен
форма жойылып кететін шексіз жылдамдық."Бұл бос болу, бірақ
жоқ болу ... ол ... ... жылдамдықты
сақтай отырып, қалай виртуалдылыққа ерекше консистенция беруге
болады деген сауалға жауап іздейді. Ғылым хаосқа басқаша
қарайды: ол виртуалдылықты өзектендіретін референцияға
қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... Делез бен Гваттаридегі постмодернистік философия ең алдымен
субъект-пәндік қарсы тұрудан, ойлаушы субстанциясы мен
созылыңқы ... ... бас ... Жаңа ... ... үндеседі. Олар екі әлемді
қарастыруды ұсынады: Бірі - хаос тудырған, бірақ "баяу"
тұлғалық заттар мен денелерге өзектеніп үлгермеген
мағыналар мен жағдайлардың виртуальды ... Бұл ... де, ... де жоқ, ... олардың өзара
әрекеттесуі туралы мәселені бұл жерде қозғау орынсыз. Екінші
әлем - түрлі ... ... ... ішінде
субъектілі-пәндік, танымдық қатынастар туындай
алатын өзектенген жағдайлар әлемі. Бұл әлемнің дене,
материалдық қасиеттері бар, сонымен қатар
интеллектуалды, ойлау, психикалық үрдістер сияқты
барлық элементтері ... ... ... ... ... қалуы
әбден мүмкін. Концепт құру - философияның негізгі функциясы.
Бұл жердегі ... ... ... мен ... ... қана қоймай сонда әрекет ететін
хаостың қатынасы туралы мәселе.
Әр концепт құраушылардың шектеулі мөлшерінен тұрады, олай
болмаған жағдайда, ол ... ... ... еді. ... ... ... ұю, жиналудың нүктесі. Концепт құрауыштары -
"көршілігі бойынша реттелген вариациялар". Олар
процессуалды, ... П. ... ... в ... ... ... науки и
образования" атты зерттеу мақаласында ХХ ғасырдың екінші
жартысында ғылымда да, білім беру ... да орын ... ... ... ... ... жаңа тенденцияларға назар аудара
отырып, өзінің философиясының орталығына ойлаудың желісіздігін
қоя ... Оны ... ... ... ... ... ... ойдың сыртқы терең
тәсілдері қатарында көрсетті. Ойлаудың постмодернистік тәсілі
компьютер мен Интернет тұтынушыларын коммуникацияның электронды
түріне де, электронды түрдегі жұмыстың жаңа түрлеріне, ... ... ... ... ... ... үйреткен. Виртуалды кеңістік тек
ғылымның ғана емес, сонымен қатар ... беру ... ... ... ... ... ... беру, электронды пошта арқылы
байланысу және т.б. – осының ... ... ... . ... ой, ... ... сөзімен айтар болсақ) "тотализация стратегиясы",
барлығын қамту және жалпыға бірдей міндеттерді,
универсалдылықты және ... және ... ... тек ... ... тұр, онда ... өзі ... ниет
әмбебаптылықты этика принципіне қосқан тек ежелгі гректік
философтарға, христиандық пен исламға тән, сонымен қатар
классикалық рационализм принципін бүкіл әлемге таратқан ... ... ... ... да ... ... рационалдылықтың үш формасын келтіреді:
классикалық, классикалық емес және ... ... ... ... Степин жіктемесімен
үндеседі). Бұл үшеуін көбіне ғылыми білімнің дамуындағы
үш кезең немесе ғылыми рационализмнің бір-бірін кезегімен
алмастырған үш парадигмасы деп ... ... бір ... ... ... білім мазмұнында
рационалдылықтың үзілетін жері және "эпистемологиялық
үзілулер" болады. Олар әмбебап ерекше дәрежеге үміті бар
теориялар арасында ешқандай сәйкестік болмауымен
түсіндіріледі. ... ... ... ... ... экзотикалық және мистикалық болып көрінген зерттеу
облыстары және әдістері перифериядан ғылым орталығына
ауысып, бастысына айналады және ... кеше ... ... ... ... ... ғылым барлық когнитивтік және эпистемологиялық
үзілулері болса да, түсіндірудің механикалық тәсілі
жаһандануының, ойлаудың желілік ... ... ... ... ... ... Ол барлық әлемге - табиғи да, әлеуметтік де,
механика принциптеріне де таралды. Осылайша, космология,
биомеханика, оған қоса әлеуметтік ... мен ... ... ... да ... ... ... көрсетуінше, осы кезеңде ғылыми коммуникациялар
ұлттық шекара шеңберінде қалып қоймайтын, халықаралық
"көзге көрінбейтін коллегия" ішіндегі коммуникация ретінде
ойластырылады. Түрлі елдер ғалымдары географиялық
экспедицияларға, колонизаторлық ... ... және ... ... ... ретінде
түрлі халықаралық жобаларға шықты. Түрлі елдер ғалымдары
географиялық экспедицияларға, колонизаторлық әскери
табиғаттарға шығуларға, т.б. қатынасты.
Ал енді классикалық ... ... көз ... классификациясы):
зерттеу тақырыбын заттарды және үрдістердің өзін зерттеу
ретінде түсіну;
шынайылық табиғи заттардың, олардың қатынастарының және табиғи
үрдістердің заңдылығын сипаттайтын әмбебап заңдарға ... ... - осы ... ... ... ... ішінде
әлеуметтік ғылымдар мақсаты - адам мінезімен
басқарылатын әлеуметтік заңдар ашу;
осы заңдарды басқа облыстарға, салаларға желілік
экстраполяциялау;
теориялық және эмпирикалық ... мен тіл ... ара ... ... құндылық пікірлерден еркін болуы тиіс
және сандық өлшеуді құралдар-саймандар арқылы жүзеге
асыратын тәжірибелі бақылаулар мен эксперименттерге
негізделуі керек;
өзіндік саналы ойлау мен созылыңқы материяның res cogitans ... ... ... мен ... ... ... ... субстанциясын іздеуге назар аударылады;
уақыт оралады деп қарастыру, өйткені уақыт ... ... мен ... ... үшін ... тұрақтылық және тепе-теңдік табиғи және
әлеуметтік үрдістердің негізгі, басты ... ... ... және ... ... ... ... бөліп қарастырылады, теңгерімі бұлыған жүйе
тепе-теңдік жағдайына келуге ұмтылады;
күштер балансы идеясының орталық және әлеуметтік мәні бар;
егер заңдар мен бастапқы шарттар ... ... онда ... соның ішінде әлеуметтік үрдістердің де
кеңістік-уақыттық және және сандық қасиеттері
қандай болған және қандай болмақ екендігін ... ... ... еме ... ең ... ... ... -механикалық тәсілі ретінде көрінді. Оның
ерекшеліктері мыналар:
анықтаманың кез-келген ізденістерінен бас тарту, мысалы,
бақылаудан тыс эксперименталды қондырғылар көмегімен
болатын микрообъект;
эксперименталды бақылау ... не ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді;
бақылау үрдісі, бақылаушы санасы өлшеу үрдісімен қоса
микрообъектілердің "тұлғалық шынайылығын" ... ... ... ... ... ... ... түсінігін бақылайтын
эксперименталды құрал, микрообъект, бақылаушы және
түсіндіріп-талқылаушы арасындағы өзара әрекеттің
басты маңызы;
барлық танымдық актілерде интерпретация түсінігі мен ... ... ... тіл) үрдістерінің маңыздылығын мойындау,
бұл аристотельдік екі мәндік логикадан кванттық механика
парадокстарын шешу және ... ... ... құру
үшін үш мәндік логика үшін бас тарту сияқты, түсіндіру мен
түсіну үрдістерін қарсы қоюдан бас тартумен байланысты
"интерпретациялар шиеленісі" ...
табиғат түсінігіне ... ... ... (А.Эддингтон), табиғи
үрдістердің қайтымсыздығына назар аудару, соның ішінде өлшеу
актілеріне макро-микро жүйелердің өзара әрекеттесуі актілері
ретінде [31.5] .
Классикалық ... ... ... ... субстанция іздеу
үрдістеріне көңіл бөлсе, ал классикалық емес ғылымда
эксперименталдық тәжірибе, барлығын да тәжірибелік бақылау
арқылы сынап көру алға ... ... ... емес ... ерекшеліктеріне
тоқталайық.
ғылым жаңа рационалдылық принциптері - тепе-теңсіздік,
тұрақсыздық, қалыптасу принциптеріне негізделеді;
тұрақсыздық, эволюция және флуктуация табиғи және әлеуметтік
үрдістердің басты қасиеттері ретінде;
уақыт қайтымсыздығының ғылыми ... ... бұл оны ... ... ... ... ұйымдастырылу, күрделі өзіндігінен дамитын
жүйелердің желісіз динамикасы қайнар көзі ретінде
түсінуді білдіреді.
өздігінен ұйымдастыру мен эволюция мүмкіндігіне ие ашық,
теңсіз, күрделі жүйелерді зерттеуге ... ... ... режимдерден бастап тәртіпсіздік
және реттелген қозғалысқа кооперативті эффектімен бірге
толқын бейнелі ауысу құбылыстары туындайтын кездейсоқ
ортадағы араласуға ... ... ... ... ... ... ... және құрылымдар пайда
болуына әкелетін когерендік қозғалыстың пайда болуы;
бифуркация, яғни жүйені қайта құру нүктелерінің бар болуы,
мұнда жүйенің белгілі бір параметрі эволюцияның ... ... ... және жүйе ... ... ... асатын сыни мағынаны
асып түседі.
Постклассикалық кезең, байқап отырғанымыздай, алдыңғы екі
кезеңге қарағанда, мүлдем өзгеше. Бұрынғы тепе-теңдік,
тұрақтылық, универсалдықтың орнына тепе-теңсіздік,
тұрақсыздық келді, эволюция, ... ... ... ... ... орнын басты [31.6] .
А.П.Огурцовтың постмодернистік немесе постклассикалық емес
ғылымның барлық салалары бойынша ерекшеліктерін ... ... ... ... ... мен ... философиясы басымдылықтарының ауысуынан көрініс
табады. Алға жаңа қағидалар - ... ... ... ... ... ... даму ... жиынтығы сияқты құрылуы шығады. Егер ғылым
философиясының негізіне ғылым өсуі ... және ... ... ... ... ... онда теориялық білім
дискурстық тәжірибе сәті ретінде болады, ал ... ... ... анық ... және ... актілерін,
бақылау, өлшеу актілерін, эмпирикалық және теориялық
тілдер арасындағы сәйкестік, модельдеу, концептуализация,
теориялық, идеал объектілердің ережелерін іздеудің
құраушылары ретінде. Бұл жағдайда таным түрлі
факторлар - өзге ... - ... ... қабаттасатын ғылыми қауымдастық
мүшелерінің, өзара әрекеттесуі болып шығады, ал
артефакті зерттеуінің объектісі - олардың дискурс
арқылы өзара әрекеттесуі.
Сонымен ... ... ... ... ... ... зерттелетін үрдістер мен
құбылыстарды түсіндіру тәсілдерінің көптігінен,
ғылыми-рационалды дискурстың көп нұсқалылығынан
шығады. Постклассикалық емес ғылым ... ... ... ... ... ... ... білім көптеген динамикалық есептердің
және білімнің одан арғы траектория таңдауы - ... ... ... ... ... ... құрылымы ретінде түсіндіріледі. Бұл нені
білдіреді? Бұл ғылыми білімнің мүмкін ... ... ... ... сапсында болатынынын
білдіреді, онда білім және оның жетістіктерінің мүмкін
әдістерінің бағалануы және ... ... ... ... ... ... ізденістер
реттеушісі ретіндегі шындық идеясы гипотезалар мен
теориялық нұсқамаларының шындыққа ұқсастығы идеясымен
алмасты. Алдыңғы қатарға ... ... ... ... сенімділігі, өнімділігі және
гипотезалардың эвристикалығы, ұсынылған және дәлелденген
гипотезалар мүмкіндік дәрежесі бойынша бағалаудың жаңа
критерийлері ... [31.7] ... ... ... ... ... ... білім дәрежесін басқаша түсінуден
шығады: білім қателіктерге тап ... онда ... ... ол тек ... ... ... Эмпирикалық та,
теориялық та білім белгілі бір дәрежеде шындыққа
ұқсайды: оған сену туралы ... ... ... ... қателік болуы әбден мүмкін.
Постклассикалық емес ғылымда күрделі жүйелердің ... мен ... көп ... ... ... ... ... айналып бара
жатыр. Жүйенің болашақ жағдайын жорамалдау мүмкін болып қала
береді. Сонымен қатар, сценарийлық ... ... ... экзистенциальды сәттерден тұрады: модальды логикаға
сәйкес (егер... онда) мүмкін нәтижелерді есептеу, таңдау,
осы таңдау туралы шешім, қабылданған таңдау үшін
жауапкершілік, ашық жүйелер эволюциясындағы
кездейсоқтықтың және ... ... ... жорамалдың жүйенің белгілі бір мүмкіндіктерін жүзеге
асыруға ықпал етуінің эффектісі және т.б. Қысқа ... ұзақ ... ... мүмкін өзгерістерді тіркей отырып,
зерттеу сценарийлерін құру бағалаудың ... ... ... мен ... ... шешім
қабылдау мен өзгертуге мүмкіндік беретін, шешімдердің
таңдамалығының максималдылығын ... ... ... талдау мен бағалай динамикалығын
береді.
Қазіргі уақытта зерттеу облыстарын қамтудың жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... ғылыми-техникалық кешеннің бірыңғай
стратегияларының жаңа формалары туындауда, мұндағы
түбегейлі, бастапқы білім ... өсіп ... ... ... ... ... да, ... жаңа тәсілдеріне де күшті серпіліс береді.
Эмпирикалық және ... ... ... зерттеулердің және т.б.), түбегейлі, бастапқы
білім, ғылыми зерттеулер мен техникалық құрылымдар
бөлшектенген бұрынғы ... ... ... ... кешен жұмыс жасауы мен дамуы шарттарына пайдасыз
болып қалды. Бұл біздің күндерімізде де байқалады: зерттеу
облыстарын өзара қолдануға, салааралық зерттеулерге, ... та, ... те, ... ... ... ... ... жаңа модельдері
құрастырылуда, жаңа инновациялық стратегиялар
ұсынылуда [31.8].
М.К.Петров түрлі тезаурустар пайдаланатын ғалымдардың ресми
емес қарым-қатынасына ... ... ... бұл ... ... ... деп атаған. П.Галисон Ферми
лабораториясындағы кеңістік ұйымдастырылуы
формаларын талдай отырып, экспериментаторлар мен
теоретиктердің лаборатория семинарындағы кездесулерімен
қатар, "ақыл кездесулері" кафетерийлерде, демалыс бөлмелері мен
аэпорттарда болып ... ... Бұл ... ... ... ... қалыптан
тыс, ресми емес байланыстардың болуы әбден ықтимал екендігін
білдіреді. Осы ресми емес коммуникация жүзеге асытн тіл де
солай - ғылыми жоба ... ... ... ... ... әр ... өз ... жоғары
маманданған тезаурусын пайдаланады. Бұл қатынас
тезаурусын М.К.Петров жалпы білім беретін мектепте ... ... ал ... антропологиялық
лингвистикадағы "пиджинге" сәйкес жеңілдетілген жаргонға
байланыстырады [33.713-723] Ғылымның өзі ... алаң ... ... онда ... ... ... консесусқа қол
жеткізіледі.
Қазіргі күнгі ғылым философиясы когнитивтік құрылымдарды,
олардың алмасуын және өзара әрекеттестіктерін талдай
келе, білімді талдауға ғылыми қауымдастықтар мен
"көрінбейтін колледждерден "бастап халықаралық
ынтымақтастықтардың ... ... ... ... ... ... ... оның түрлі формалары
сияқты әлеуметтік компоненттерді де қоспаса ... ... оның ... мен ... үздіксіз түрде
ынтымақтастықтар және ғылыми қауымдастық ішіндегі талпыныс
кооперациясы формаларымен байланысты. ... ... ... оның ... ... байланысты: белгілі бір зерттеу
бағдарламасын алға тартатын және негіздейтін ғылыми зерттеу
жобалары ғылымның когнитивтік формасына айналуда. Бұл ... және ... ... ... ... ... растайды.
Ғылыми ізденістерде жобалық құраушының үлес-салмағы артуда.
Ғылыми-зерттеу жобалары зерттеудің басты ... ... ... ... ... ... бар
ақпаратты қорыту, зерттеу бағдарламасын жасау,
инфрақұрылымды құру және нығайту, деректерді ... ... ... ... жоба аясында ақпаратпен
алмасу және міндеттерді бөлу, аймақтық басқару және жоспарлау
мақсатында деректер экстраполяциясы сияқты ... ... ... ... Ұлттық жобалар ел
ішіндегі түрлі мамандықтардың ғалымдар талпыныстарын
кооперациялай отырып, лимиттейтін факторлар ... ... ... ... ... ... ... жеке топтар мүдделерімен
соқтығысады.
Түрлі ғылыми-зерттеу жобаларының тақырыптары да өзгеруде. Олар
ендігі кезекте табиғи, техникалық, ... ... ... ... ... тұратын күрделі, динамикалық
жүйелерге ден қоюда. Бұл жүйелер бір арнаға тоғысқан. Бір жүйе
ішіндегі ауытқушылықтар ... ... ... ... ... ... жүйе ішінің) оның басқа
жүйе ішілік өзара әрекеттестігінде өлшемдерді өзгертуді
талап етеді (мамандардың, техниктердің, инженерлердің қайта
оқытылуы, ... және ... ... күшейті және
т.б.). Өткен ғасырдың соңында ғана табиғат
әлеуметтік-техникалық жүйеге интеграцияланған
факторға айналды. Табиғат адамзат қызметіне әлеуметтенген және
жұмылдырылған болып шықты. Ол, ... ... ... ... емес ... ... Бірақ
табиғатты бұзу да сондай әлеуметтенген болып шықты.
Табиғи экожүйелерді бұзу әлемдік қауымдастық алдындағы
қауіпті арттырды... Ғылым жаңа қауіптер қатарының
туындауына жауапты, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ғылым әлеуметтік, табиғи, техникалық, басқару
қасиеттері бар әлеуметтік табиғи объектілерден
құралған өзінің жаңа жүйелерімен айналысады.
Жаратылыстануда әлеуметтік экология, әлеуметтік
география, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... болды... [31.12]
Жалпы қазіргі күнгі ғылыми ойлау екі әдістемелік бағыттама
арасын таңдау жағдайында қалды:
не бірыңғай жалпыланған ... ... оны ... деп ... ... түрлі когнитивтік амалдар мен позицияларды білдіретін
теориялық құрылымдар көптігін кеңейту.
Бұл зерттелетін ... ... және ... ... ... ... ... өзгерістерін
қайта құрастыратын модельдер мен теориялық концепциялардың
алуандығына деген позитивті қатынасты білдіреді.
Сонымен қатар, осы көптеген концепциялар мен ... ... ... ... бір есептеу жүйесін
беретіндер жинағының көмегімен жүзеге асырылады.
Жаратылыстану және әлеуметтік ғылымдар үшін
когнитивтік-теориялық құрылымдар алуандығы, теориялық
дискурс плюрализмі, түсіндіруші схемалар мен модельдер, оның
үстіне ... және ... ... ... Олар әдістемелік критерийлер бойынша, мысалы, ішкі
келісімділік бойынша, сенімділік және гипотезалар
дәлелділігі, гипотезалар және теориялық құрылымдар
рефлекстілігі, альтернативті ... ... ... ... ... ... үнемі символдық концептуализацияларды, қолда бар
дискурсивті тәжірибелерді рефлексивті түрде ... ... ... ... мен ... ... коммуникациялар
формаларының кеңеюі мен олардың қарқындылығының артуы жүріп
отырады. Ең алдымен білімнің кез-келген формаларының
технологиялық құраушылары күшейеді. Ғылыми білім
құрамы мен ... ... және ... ара ... ... бұл ... түрлі
деңгей мен түрдегі дискурсивті тәжірибелердің күрделі
жиынтығына айналдыра отырып, ... ... Бұл ... ... философиялық
концепцияларында әдістемелік перспективаларды алдыңғы
қатарға жылжытуда көрініс табады [34].
... Жоғарыда айтылғандай, қазіргі күнгі ғылым желісіз ... ... яғни ... ... ... өтетін, бір-бірімен тығыз байланыс
орнататын күрделі, өзіндік ұйымдастырушы жүйелер туралы
ғылымға айналды. Желісіз, қисық ... ... ... бұл оны ... ... туғызады. түрлі
актілердің "қайтымды байланыс" және кооперация
"когеренттылық) эффектілері негізі болатын ойлаудың жаңа
модельдері педагогиканы ... бір ... ... ... және жалғастырмалы ауысуы ретінде қалыпты
түсінуден шығарады... Постмодернистердің көптеген
туындыларына "түрліні араластыру", яғни алуан түрлі
стильдер мен парадигмалардың симбиозы тән ... ... ... ... ұйымдастырылмағандығын,
ретсіздікті, белгісіздік пен хаостығын білдірмейді.
Ойлауға деген осындай гетерогенді және желісіз жүйе деп қарау
ол үшін парадокстардың, икемділік пен динамизмнің,
метафоралықтың, тәртіп пен ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жаңа тіл -визуалды,
әдістемелік, педагогикалық тіл ... ... ... ... нені ... ең алдымен, ойлау талдауының жаңа құралдарын іздеуге және
оны модельдеуге пара-пар. Әлемнің картезиандық желілі моделі
- бұл локальды бинарлы оппозиция жүйесі, ал ... ... ... сызықтар кеңістігі, ол француздық прак өнерінде оның
дұрыс геометриясында көрініс тапты.
Желісіз ... ... оны ... ... бір ... ... шығады, бұл алаңға ойлауды бұрын зерттеген кезеңде
жақшаның сыртына шыққан қабілеттер - қиял, ерік, аффектілер
және т.б. кіргізіледі [31.20].
Міне, постмодернистік ... ... ... ... ғылыми парадигмадағы орны айрықша. Оның
атынан-ақ классикалық ғылымның бұрынғы ... ... ... ... ... емес ... да ... аша отырып,
ғылыми айналысқа өз қағидаларын орнатқанын байқаймыз.
Ғылымда ойлаудан бастап, зерттеу нысандарына дейін
өзгеріске ұшырайды. Бір бағыттың, бір ... ... ... ... зерттеу нысандарын араластырып, ортақ
бір арнада тоғысқан ғылымаралық сала жасау - ... яғни ... ... тән нәрсе. Бұрынғы тепе-теңдік, тұрақтылық,
универсалдықтың орнына тепе-теңсіздік, тұрақсыздық
келді, эволюция, когеренді қозғалыс, жаңа қақтығыстар,
пікірталастар барлығының орнын басады.
2 ТАРАУ . ... ТІЛ ... ... ... кезеңінің тіл біліміндегі өкілдері мен
шығармашылық жұмыстарының бағыты
Американ әдебиетіндегі постмодернизмнің пайда болуы ең алдымен
"қара юмор мектебінің" ... ... ... ... Джон Барт, Томас Пинчон, Джеймс
Патрик, Данвили және Дональд Бартельми жатса, беделді
постмодернистер қатарына Умберто Эко, Дон ... ... ... ... ... Набоков, Джон
Фаулз, Милорад Павич, Том Стоппард және т.б., орыс
постмодернизмінің өкілдеріне Даниил ... ... ... ... ... Ерофеев, Дмитрий
Александрович Пригов, Григорий Остер, Виктор Пелевин,
Саша Соколов, Владимир Сорокин, Татьяна Толстая сияқты
жазушылар жатады [13].
Постмодерннің пайда болуы 60-70 жылдарда Б.Белл, ... ... ... ... және ... ... ... немесе ақпараттық қоғамның
қалыптасуымен байланысты. Постиндустриалдықтың басты ерекшелігі
шығармашылық, интеллектуалдық еңбектің таралуы, ғылыми білім
мен ақпараттың көлемінің өсуі, коммуникация құралдарының
дамуы болып саналады.
Ницще ... ... ... ... ... ... ... бұрын өмір сүрсе де, оның
зерттеулерінде Батыс мәдениеті туралы концепциялары
постмодернизм теориясы үшін өз ықпалын тигізді.
Көптеген постмодернизм теоретиктері өз ... ... ... етті. "Өмір философиясының" негізін
салушы. Оның Батыс мәдениетінің генезисі туралы концепциясы
философиялық шығармаларында көрініс тапқан. Батыс
мәдениетінің қайнар көзі ... ... ... ... Өйткені адамның өмір сүруін қамтамасыз ету
жолында пайда болған бірегей болмыс, ... пен ... ... мен ... тең ... тек осы шынайы
мәдениетте мойындалған. Ол мәдениетті "өмірге құштарлық",
билікке құштарлық" ... ... ... мен ... болмыс қасіретінен жоғарылап,
өмірдің кемелдену формаларын жасайтын және өз әрекеттері үшін
өзі ... бере ... ... ... ... жасайды. "Асқан
адам" - қуаты дионистік бастауды "ақыл", Құдай құндылықтарымен
дами бастады. ... ... ... ... ... ол жаңа заманда интеллект функциясы тұрғысынан
бұзылды. Мұның өзі, философтың ойынша, Батыс мәдениетін
"Құдайдың ... ... мен ... ... ... ... жар ... "еуропалық нигилизмге" айналған
тұйыққа әкеліп тіреледі.
Сондай-ақ постмодернизмнің қыр-сырын ашып, оның әдебиеттегі,
мифологиядағы, ғылымдағы синтезін ... ... ... ұшан ... ... ... тарауларда танысқан болатынбыз. Ал Э.Золяға келер
болсақ, ол "Огни и сигналы в тумане. ... ... ... ... француз ойшылы,
постмодернист ретінде белгілі.
Ең алғаш постмодернизм ұшқындары Луи Альтюссер, Мишель Фуко,
Морис Мерло-Понтидің феноменологиясынан, Ролан Барттың
зерттеулерінен , жаңа гегельшілдіктің өкілі ... ... ... экзистенциализмінен, Жак Лаканның
психоанализ ерекшеліктерінен көрініс табады. Соңғысының
еңбектерінде ... ... орын ... ... ... ... модернды сынға алып, әлемді көркем
тәсіл арқылы,бірақ антиметафизикалық, антиромантикалық,
пессимистік ... ... ... ... ... және ... және ... бас тарпайды, бірақ метафизикалық
ойлауды түбегейлі тамырымен жоюды көздейді. Эко Умберто -
(1932 жылы туған) - италиялық семиотик, эстетик,
мәдениеттанушы, ... ... ... ... емес ... ... үлес қосқан
сыншы, әрі эссеист. Умберто Эконың түсінігінде
постмодернизм кең мағынасында бір мәдени дәуірдің
орнына басқа әрдайым авангардизм орнына келетін дәуірдің
ауысу механизмі... [27] ... ... ... ... жою ... емес екен ... жою ... үнсіздікке әкеледі екен, оны қайта
ойластыру керек, ирониялы түрде, аңқаулықсыз) [35].
Барт Ролан (1915)-1980) - франциялық структуалист, әрі
семиотик. Щербург ... ... ... ... ... білім алады. 1948-1950 жылдары
Бухаресте оқытушылық қызметте жүргенде, А.-Ж.Греймастың
лингвосемиотикалық идеяларын қабылдайды. 1950-жылдары "жаңа
романға", "абсурд театрға" және Р.Берхтың ... ... ... ... ретінде танылады. 1953 жылы Нулевая
степень письма деген кітабын шығарады. Жазу термині Барттың
есімімен байланысты. 1960- жылдардың ортасында ... ... ... Барт тіл мен индивидтің арақатынасына тән
болатын қиындықтарға басты назар аударады. 19-70 жылдардың
соңында Барттың танылғандығы соншалықты, 1997 жылы ол ... де ... ... ... ... ... ... әрекеті, оның мәтінмен қатыстылығы, мәтіндік
таңбалардың қыры сынды мәселелермен айналысып өткен ғалым.
Ғылыми ... оның ... ... ... ... ... дискурс, яғни сөйлеу актісінің әлеуметтік мәнін,
сипатын, сондай-ақ оның билікке қатысты араласқандағы
көріністерін жақсы ... ... ... бар ... тыс жатқан дискурс қатарларының ара-жігін ашады:
"Әрине, дискурстың билікпен (немесе ... ... ... ... ... заңда тыйымның тұжырымы
жасалады, бірақ оның дискурсы тұтас құқықтық мәдениет,
шамамен жалпыға ортақ рация ... ... ... ... ... тек ... ... тұлғасы ғана
болады.("Патша бұйырды!"). Билік тілі әрқашан жанамалау,
аударма, өзгеріс, бастан аяққа қою құрылымдарымен
қамтылады (мысалы, Маркс буржуазияның билігіне қатысты
идеологиялық дискурстың терістігіне назар ... ... ... ... те ... ашық ... шықпайда,
айталық, Францияда психоаналитикалық дискурстың (егер нақты,
әрі өзекті мысал алсақ) билікті сынауға қатысы жоқ. Сол
сияқты акратиялық әлеуметтік диалектілерге ... ... ... билік пен тілдің арасын жалғап
тұратын дәнекер саяси емес, мәдени сипатқа ие, болады.
ежелгі ... ... ( ... ... бірақ
"дұрыс", "ғылыми емес", кең тараған пікір) түсінігін
пайдалана отырып, ... ... ... ... ... және ... негіздеу деуге болады. Энкратиялық
дискурс доксаға сәйкес келіп, оның идеологиясының құрылымдық
сызықтарын құрайтын кодтарына бағынады, ал акратиялық ... ... ... ... бір ... доксаға
қарсы болады. Аталған оппозияция әрбір түрдің әр ... ... ... бірақ құрылымдық тұрғыдан ол
билік пен билік емес нәрсе өз орындарында тұрғанша, өзінің
қуаты мен қарапайымдылығын сақтап ... ... ... ол ... ғана бұзылуы мүмкін...
Энкратиялық дискурс - егер біз оның ... ... ... ... - бұл тек ... ... ғана ... оны билігі жоқ немесе билікке реформа
арқылы немесе жоғарғы тапқа өту арқылы қол жеткіземін деген
таптар да пайдалануы (не қарсылық ... ... тыс және оған ... ... дискурс
акратиялық тіл не дискурстың акратиялық тілі деп аталады.
Дискурстың осы екі ... ... ... бірдей болмайды.
Энкратиялық тіл нақты емес, бұлдыр, "табиғи" сияқты болып
көрінеді және сондықтан түсініксіз әлем болады, бұл
бұқаралық мәдениеттің (үлкен прссаның, радионың,
телевизияның) тілі, ... ... бір ... да көпшілік арасында тараған пікірлердің
(доксаның да) тілі; энкратиялық тілдің ... ... - ол бір ... ... (оны ... қиын) және салтанатты (одан оңайлықпен құтыла
алмайсыз); ол жабысқақ және барлық жерде кездесетін тіл
деуге болады.
Керісінше, акратиялық тіл ... ... ... ... ... парадоксты); оған тән болатын жіктелу қуаты
оның жүйелілігінен туындайды, ол идеологияға ... ... ... таңда акратиялық дискурстың мысалы
ретінде марксистік, психоаналитикалық дискурстарды атауға
болады... ... ... ... тән ... ... қуат,
билікке деген қызығушылық неге негізделген? Бұл да болса,
постмодернизм ағымының толқыны іспеттес. Қазіргі кезде біздің
тіліміздегі мүлдем жат риториканың даму ... ... ... қолданылатын қаруды қолданбалы талдау
бірде-бір рет анықтаған емес. Байқап, ... ... тіл мен ... яғни ... бір ... ... қарастырады. Бұны ол былай түсіндіреді:
"Тұтас алғанда, дискурстық кеңістік ережелерінің,
шектеулердің, міндеттейтін және жазалайтын
нормалардың жиынтығымен реттеліп отырады, ол
риторикалық ... ... ... және ... ... ал ... деңгейде - нақты, әрі
егжей-тегжейлі болады: тіл - дискурсқа, дискурс қайтадан
тілге өтеді, олар ойын кезінде айқасқан алақандар сияқты
бірін-бірі қолдап ... Тіл мен ... ... ... ... және ... одан "бас ... керек "деген сөз
[59.125]. Сонда, Барттың пііріше, тіл мен ойлау бір нәрсе.
Еекеуінің ара-жігін ажыратудың қажеті жоқ. ... ... ... ... ... Алайда, оны бір деп
қарап, бұл мәселені алғаш көтергендердің бірі Роберт Барт
болды.
Орыс ... ... ... ең ... ... сөз ... уақытта бәрі де Георгий
Ивановтың шығармашылығын еске түсіреді. Оның
шығармашылығы Күміс ғасырдан қазіргі күнгі
поэтикалық эксперименттерге көпір салғандай болды.
Бұл өткен ғасырдың 30-50 жылдарында, ... ... ... ... атты ... постмодернизм ұшқындары
сезіле бастайды. И.Н.Иванованың пікірінше, "Друг друга
отражают зеркала" өлеңі " постмодернизм жарығы арқылы
модернизмнің сүйікті тақырыптарын қозғайды. Я.Г.Погребная
постмодернизмде екі ... ... ... ... ... екендігі жөнінде айтады. Оның бірі - "Айсберге
принципі, яғни мәтіннен тарих және мәдениет қойнауына
кету; мәдениеттің шынайылыққа емес, сол мәдениетке
бағыттануы. Жаңа ... ... ... жаңа ... ... онда ... ... қоса, шынайы өмірде адамдармен құрастырылған
символдар да тіршілік етеді. Шын есім ... ... ... ... ... ... , Пригов Дмитрий
Александрович) немесе өзіне ұқсас адамның атымен
ауыстырылады (Алиханов у С.Довлатова, Мемозов у
В.Аксенова) . Постструктуализмнің идеялары Жак Дерриданың
еңбектерінде әсіресе айқын ... Ол тек ... ғана ... ... ... жалпы
постмодернизмнің негізін қалағандардың бірі. Деррида
концепциясының негізгі түсінігі - деконструкция.
Философияның сол ... ... ... ... ... ... жағдайы
деп бағалап, француз философы жаңа әдіс -деконструкция
құтқаратындығын айтады. Ол ... ... ... ... Дерриданың осы дәсінің негізі 1967 жылы
жарыққа шыққан "О граммотологии" туындысында қозғалады. Бұл
кітап дәстүрлі батыс метафизикасының сыни рефлексиясы ... ... ... ... ... ... - ... тереңнен талдау көмегімен жасалатын
деконтрукция. Осылайша, деконструкция тарихи және мәдени
дәстүрмен байланысты "жоғарылатылғанды" төмендету, жою. ... ... ... ... ... Деррида өз еңбектерінде децентрация түсінігін
алға тартады. Оның ... ... ... ... бір
орталық нүктеге қатысты тіркеу жүргізеді. Денцентрация - бұл
құрылымды ашу, жоюға ұмтылу, оны ашық ету [36].
В.В.Набоковтың эстетикалық коцепциясы орыс мәдениеті ... орын ... Оның ... ... ... ... ... ойнағанмен тең түседі"[37]. Набоков
кітаптарында көрінбейтін автор оқырманмен "өзінің сүйікті
алдау ойынын" ойнайды. Н.Берберова В.В.Набоков мәтіндерінің
новаторлығын ескере отырып, ол ... ... өзі ... және өзі соны ... асырғандығын, ол тек
жаңаша жазып қана қоймайды, жаңаша оқып үйретеді, ... ... ... ... ... мен "жаңа прозадағы" есім қатынасы туралы сөз
еткенде, Набоковта екі тенденцияны көрсетеді. Олар:
1) есім оңай ... және ... атқа ... есім ... ... отырып, оны жаңа өмірлік сценариймен
бөлейді.
Егер шынайы есім лақап атпен жасырылса, онда романда "шарада"
болады.Кейіпкерге есім тағылмауы, оның шын есімінің ... ... ... ... өмір сүруге мүмкіндік береді
("Соглятай", "облако, озеро, башня", "Занятой человек")
[37.82-88]. Кейіпкер есімінің лақап атпен ауыстырылуы оған
қарапайым тұрмыстан жоғары, әлем арасында ... ... ... ... бірі де шынайы
деп танылуға жатпайды. Ал В.В.Набоков "Әдбеиет өнері және
дұрыс ақыл ес" ... ... и ... ... ... ... ... жөнінде
айтады. "Ада" шығармасындағы Марина, Ава, Люсинда атты
есімдер кейіпкерлерді атап қана ... ... ... су, ... ... сілтейді. Қйталанған Герман
Герман ("Отчаяние") және Гумберт Гумберт ("Лолита") есімдері
олардың "метафизикалық қоршауда" қамалып қалғандығы жөнінде
айтады. А.И.Введенскиий шығармашылығы үшін деконструктивизм
тән, оның поэтикалық ... ... ... деп ... лайық. Бұл тілдік алғашқы
интерпретациямен бір уақытта басқа тілдік символдар
жүйесімен байланысты интерпретация қосылатындығын
білдіреді. Бұл А.И.Введенский шығармашылық тұлғалылығын
"пoстмодернизм жағдайымен" жақындастырады.
ХХ ғасырдың ... он ... ... ... сыни және ... ... "Пост" префиксі
кездесетін терминдер мен анықтаулар көп қолдану байқалады.
А.А.Фокиннің пікірінше, И.Бродский поэзиясы постмодернизмге
бара жолдағы эволюцияның уақыттағы, сонымен қатар сапалы
қатынастағы жарқын көрініс болы ... ... ... ... ... ол
нонселекция, интермәтінділікті, пастиш,
маргиналдықты, постмодернистік сезімталдықты
сипаттайды. (Фокин А.А.)
Нонселекция кез-келген иерархия, пастиштің тіршілік ету
мүмкіндігін мойындамауды білдіреді, бұл - редуцияланған
фантастикалық ... ... өзін -өзі ... - ХХ ғасыр аяғындағы адамның
көзқарасы мен дүниетанымының көрініс құралы"[38.110-115].
"Жоғарғы ... ... ... ... антикалыққа
қозғалысын білдіреді және оны қүптайды, яғни кейінге,
бірақ хаосты емес, реттелген ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес.
А.А.Фокин постмодернистік деп И.Бродскийдің "Конец прекрасной
эпохи", "Новая жизнь", "Архитектура" ... ... ... т.б. ... ... - 1976 жылы КСРО-да жарық көрген "Ақымақтарға
арналған ... ... , 1980 жылы ... ... және ... арасында", одан кейінгі жазылған "Палисандрия"
романдарының авторы. Егер алғашқы екі роман ... ... ... ал ... бір
уақытта тарихи және эротикалық романдарға пародия болып
табылады. ... ... ... ... ... ... жарығы және сана "соқыр сезім " түнегі
арасындағы ымырт кеңістікті иемденген [39.128-133].
"Палисандрия" романында - деп жазады Б.А.Ланин. ... ... тән ... ... ... тысқары әлем
ретінде қабылдауды көреміз.
Ресейде Соколовтың жоғарыда аталған үш романының шығуы орыс
постмодернизмінің гүлдену шағына тап келді,- дейді
И.В.Ащеулова. [40.134-140]. Бір ... ... ... батыс зерттеушілері оны
моденистерге қосса, ал орыс әдебиеттанушылары және
сыншылары оны постмодернисттікке жатқызады. Соколовтың
мифопоэтикалық прозасы тек ... ... ғана ... ... оны ... де сипатталады. мифологиялық,
философиялық, әдеби архетиптер мұнда "пародияланады,
бір-бірімен соқтығысады, қайтадан ... [39. ... пен ... ХХ ... ... ... қатар кездеседі.
Біріншісі екіншісі заң бұзғанынан шығады, -деп жазады
В.С.Воронин.[41.141].
В.Даниленко өз зерттеулерінде ресей сыншыларының
постмодернистерге қазіргі ... ... ... ... сөз ... ... сабақтарында" сайтына
жүгінейік. Мұнда біз В.Пелевин, С.Соколов, С.Довлатов,
Т.Толстая В.Сорокинді табамыз. Алайда, М.Эйпштейн,
М.Н.Липовецкий А.С.Карпов және басқа да сыншылар ... ... ... ... ... және т.б. қосады [5]. Аталған
сайтта постмодернистік прозаның келесі сипаттарын
табуымызға ... ... ... бір код ... , яғни мәтінді ұйымдастыру
ережелерінің жиынтығы ретінде қарау;
2) әлемнің хаостығын өзіндік қабылдауды көкркем туындының
ұйымдасқан хаосы арқылы беру талпынысы;
3) ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құндылығы (хат
беделділігі) ;
4) көркем-бейнелеу құралдарының шарттылығын көрсету (тәсілді
жалаңаштандыру);
5) бір мәтінде стилистикалық түрлі жанрлар мен әдеби ... екі идея - ... және ... ... ... Соңғысы бұрынғы әдебиетте таралады. Мұнда
постмодернизм модернизмнің өзімен бір жерден шығады, Ал
хаосты айтар болсақ, ол модернистерге тән болды, өйткені
олар өркениет мен ... ... яғни ... ... ал ... ... нүктесі - хаос. Сонда
модернизм мен постмодернизм ұқсас. Басқаша ... - ... ... ... олардың
ортақ мәні - инволюционизм. Модернизм мен постмодернизмді
біздің әлем туралы түсінігіміздің абсолютті
хаостизациясынсыз елестету мүмкін емес.
Хаотизация тек теорияда болады, ал ... ... ол ... ... ... ... ... де, ғылымда да, басқа
мәдениет салассында да болмайды [5].
Өнердегі постмодернизм ерекшелігі ... ... ... Ж-Ф.Лиотар және т.б. еңбектерінде сипатталады.
Оның тууы мен қалыптасуы бұрынғы рационалды негізделген
мәдени құндылықтардан,ақыл мен ... ... ... ... сипатына сенуден,
әлемді құраушы элементтер арасында себепкерлік байланыстардың
болатындығына ... бас ... ... алған. 80-90
жылдардағы Ресейдің әдебиетіндегі жағдайда өнер
дамуындағы бұл тенденциялар жақсы дамиды. Идеалдардың
құлауы ... ... және ... ... реттіліктен
бас тартуға ұласады, соның нәтижесінде сана жүйелілігі
мозаикалықпен, фрагменттілікпен алмасады. Суретте
натуралистік жалаңаштануға ұмтылу шындығында шынайылық
шеңберінен мистикалық түрде шығуға ... ... ... әлем жағдайы хаостық деп бағаланды.
Бұл әдебиетте "дәстүрлі әдебиеттен толық қол үзумен"көрінеді.
Әдебиеттегі постмодернизм - модерннің, әлемді соғыстар дәуірі,
ғылыми-техникалық революция және ... ... ... ... әдеби бағыт және одан тұпнұсқалылығымен,
элементтерінің түрлілілігімен, цитаталығымен,
мәдениетке енушілігімен, күрделікті, хаостықты,
қазіргі күннің орталықтанғандығын көрсетуімен
ерекшеленеді. "Ол - ХХ ... ... ... ... ... ... еңбектерінде постмодернизм мәдениеті
"әлсіз байланысқан мәдениет" атауына ие болды. Т.Адорно ... ... ... ... ... И.Берлин оны адамзаттың қисайған ағашына
салыстырады. Американ жазушысы Дж.Барттың пікірінше,
постмодернизм - бұл бұрынғының мәдениетінен барлығын сорып
алатын көркем практика, әлсіреу ... ... Ихаб ... ... ... шын ... антиәдебиет болып табылады.
Өйткені ол бурлеск, гротеск, фантастика және басқа да әдеби
формалар мен жанрларды антиформаларға айналдырады. Олардың
бойында зорлық, ақылсыздық,... және космостың ... ... орыс ... ... ... ... -
"өзінің бұрынғысына жәбірлеу қатынасы", " өзінің арсыздығы мен
өзін-өзі жоюмен шеттен шығуға , соңғы шекке дейін жетуі
екендігін ... ... ... ... ... мәні ... " немесе "стебке" тіреледі, әдеби тәсілдер ретінде
"арнайы әсерлер " пайдаланылады. ... ... ... -
нормативсіз лексика және психопатологияларды ашық суреттеу.
Теоретиктердің көпшілігі постмодернизмді модернизмнің бөліну (
разложение) өнімі ретінде қарауға қарсы. ... ... олар үшін тек ... ... ойлау түрлері,
олар антикалық дәуірлердегі "үйлесімді" апполондық және
"құртушы" дионисийлік бастаулардың немесе ... және ... ... өмір сүруі сияқты .
Алайда, олардың бір мойындайтыны - плюралистік барлығын
өлшеп баға берушілік тек ... ... ... "Қай ... тілдер плюрализмі тәжірибеленсе,
сол жерде постмодернизм анық болады,"- дейді.
Ресей постмодернизмі теориясы туралы пікірлер өте өзекті. Бір
сыншылар ... ... ... тіпті
постмодернистік теория мен сын жоқ деп шешсе,
енді ... ... ... ... Лотман және
Шкловский -- "өздігінен Деррида" дейді. Соңғыларының
айтуынша, орыс ... ... ... қана қойған жоқ, соынмен қатар Доуве
Фоккемнің "постмодернизм әлеуметтік ең бастысы
университеттік аудиториямен шектелген" деген ережесін
жоққа шығарды. Оннан ... ... ... ... ... ... (мысалы, В.Сорокина,
Б.Акунина) детективтік жанр оның сюжетінде ғана немесе
ең алдымен қармаққа ілінген стереотип, содан кейін онымен ... тура ... ... ... жүреді).
Әлем мәтін ретінде. Постмодернизмнің теориясы қазіргі күнгі ... ... бірі (ол ... ... ... ... ... Жак Дерриданың
концепциялары негізінде туған. Дерриданың
пікірінше, "әлем - мәтін,", "мәтін - шынайылықтың
жалғыз ғана мүмкін моделі". Постструктуализмнің екінші бір
негізін қалаушы деп философ, ... ... ... Оның ... ... ... ойлау
желісінің жалғасы деп қарастырады. Осылайша, Фуко үшін
тарих - адамзат ақылсыздығының ең ... ... ... ... бей-берекетсіздігі.
Дерриданың басқа ізін қуушылар (, оппоненттер, бір ойлайтындар,
теоретиктер): Францияда - Жиль ... Элия ... ... ... Йель мектебі (Йель университеті).
Постмодернизм теоретиктерінің айтуынша, тіл өзінің қолданылу
аясына қарамастан, өзінің заңдары бойынша өмір ... ... ... тарихшысы Хеден Уайт өткенді
объективті құрастырушы тарихшылар олар сипаттайтын ... ... ... ... деп ... ... ... адам белгілі бір оқиға, ол туралы
айтылған әңгіме түрінде жаулап алынады. Немесе , басқаша
айтқанда, әлемді адам "әдеби дискурс" түрінде ... ... ... аударғанда дискурс discurs -"логикалық
құрылым").
Постмодернизмнің теоретиктерінің басты жұмыстары - ғылыми
еңбектер емес, көркем ... ... ал ... ... ... ... ... Дж.Барт, Ален Роб-Грийе, Рональд Сьюкеник, Филипп
Соллерс, Хулио Кортасар, Мирорад Павич сияқты ірі
прозаиктердің атағынан асып түкендігі кездейсоқ
емес.
Метамәтін. Француз философы ... ... және ... ... Джеймсон "нарратив", "метамәтін"
теориясын ойлап тапқан. Лиотар бойынша "постмодернизм деп
метаәңгімелерге сенбеушілікті түсіну керектігі" жөнінде
айтады. Лиотар ол ... ... ... ... түсінігіне қарсы бағытталған француз математигі
Рене Томның "апат теориясымен" айналысады.
Голланд сыншысы Т.Данның пікірінше, постмодернизм
метабаяндаулар ... ... ... ... метабаяндауға деген
қатынасы басқа. Олар оның әлсіздігі мен мағынасыздығын
көрсету үшін пародия формасына жүгінеді. Осылайша,
Америкадағы Ловле ... ... ... адамның пәк табиғатқа қайтып оралудың
дұрыстығы жөнінде баяндалатын мифіне пародия ... ... № 92 - оның ... мен қайсарлығы
кодексін пародиялайды. Т.Пинчон да Ү романында (1963)
-У.Фолкнерден тарихтың шынайы мәнінің ... ... ... ... ... орыс әдебиетінде Метамәтіннің деконструкциясының
көрінісі В.Сорокиннің (Дисморфомания, Роман), Б.Акуниннің
(Чайка), ... ( ... ... ... ... ... [42.10] ... және концептуализм. Қалыпты эстетикалық және этикалық
қағидалар құлағаннан кейін сурет пен әдебиетте
постмодернизмнің жалпы ағымымен концептуализм
құбылысы пайда болады. Мектеп пен ... ... ... бой көтере отырып, суретші-концептуалистер
суреттерді бос кенеппен ,ал бояулар мен бейнелерді - ... ... ... ... темекі
қалдықтарымен, этикеткалармен алмастырды. Америкада
және Еуропада концептуализм көбіне-көп поп-артпен үндеседі
( ағ. тілінен аударғанда pop-art - ... қол ... ... ... постмодернизм әдебиетінде де көрініс тапты. Ван
ден Хевель поп-арт өнерінде таралған "Табылған заттар" тәсілін
әдебиет ... ... ... деп ... ... ... ол ... туындыларында афиша
мәтіндерін, пошта құттықтау хаттарын, көше ұрандарын,
қабырғалардағы және тротуарлардағы жазуларды қосатын
франциялық "жаңа романтистер" тәжірибесіне сүйенеді.
Жас неміс жазушысы Кристиан ... ... ... мен ... ... құралған бүтін тіл құрастырады. Неміс
сыны бұдан туған романды былай деп бағалады: " 50-жылдарда
неміс философ-неомарксисті Теодор Адорно ... ... ... өлең ... ... Енді, міне,
өзінің уақыты мен өзінің өмірін, тұрмысын жазатын ұрпақ
келді. 95 жылы Фазеланд Кристиан ... ... ... ... басқаша жүреді. Бұл кітапсыз, осы жаңа
климатсыз жаңа неміс әдебиетінің пайда болуы мүмкін емес еді"
(Виктор Кирхмайер)[42.10] .
Крахт - ... ... ... "изм" мен әдебиет арасындағы
шекараны бұзатындығының үлгісі. Крахт стилінің бірінші
ресейлік ... - ... ... Ол ... әдісінің сыртқы жақтарын, оған тән поп-арт,
дендизм ғана алған. Бірақ Спектр Крахт жазуына жете
алмаған.
Поп-арт түсінігі ... ... ... ... ... жымдасады. Бұл дискурстың соңғы
сатысын ағылшын жазушысы Реймонд Федерманның "На ... ... ... (1976). ... ... оқу ... тұр: роман беттері нөмірленбеген және кітапшаланбаған
және оқырман оны қалай оқығысы келсе, солай оқиды.
Қазіргі күнгі орыс әдебиетінде концептуализмнің жарқын өкілдері
- ... Лев ... ... ... Всеволод Некрасов.
Сыншы В. Курыцин байқағандай, олар үшін өзінің бейнесін
"сомдауы" аса маңызды. Бұл тұрғыда Приговтың сөзі орынды:
"Маған бір ... өлең ... "Оқы" ... ... емес,
акмеистикалық өлең, мүмкін маған таныс акмеисттікі болар,
мүмкін, жоқ. Түсіндіріп жатыр. жоқ, мұны сіздің көршіңіз
жазған". Мен: ... бұл ... ... емес ... ... әдейі солай жазып отыр".-"Онда қызық". Пригов жобасы -
постмодернизм дәуірінде ұлы ақын атану, бірақ бұл кезеңде
бәрі айтылып бітіп, тек бұрынғы ... ... ... ... уақытта ұлы ақындар болуы мүмкін емес
еді. "Концептуалистерге ұлы ақын атану - осындай атақ
құрумен тең [42.10] .
Орыс ... ... ... ... социалистік
реализм тіліне аппеляциялайтын концептуализмнің немесе
поп-арттың нұсқасы ретінде қарауға болады. Әдеби соц-арттың
қайталанбастығы В.Курицынше, - онда сыни элементтер де,
лирикалық, ... ... та ... ... сыни соц-арт"тоталитаризм қорқыныш туралы
шындық". Мысалы, оның ойынша, А.Платоновтың "Котлованын"
есептемегенде, орыс деревнясының құлауы тралы сондай ... әрі ... ... ... ... басқа
ештеңе жоқ.
Курыцин философиялық соц-артың үлгісіне Эрик Булатовтың
"Горизонт" суретіне Б.Гройстың жасаған талдауынан үзінді
келтіреді: "Көкжиек... адамзаттық кез-келген ұмтылысының,
кез-келген "прогрессінің" - ... ... ... ... , ол - ... ... ... тұтқындалуы".
Постмодернистік сезімталдық . "М.Хайдегеггер айтқан "поэтикалық
ойлау" приципі және "метамәтін" теориясы "постмодернистік
сезімталдықтың "негізінде жатады (Ж.Ф.Лиотар, А.Меджилл,
В.Вельш, ... ... тең ... - деп
жазады голланд зерттеушісі Доуве Фоккема, - белгілі бір
иерархиялық тәртіп немесе өмірдегі басымдылықтар жүйесін
орнату мүмкін емес және ... деп ... ... ... ... принципін "Рассудок
имперализмі" көрінісі деп қарайды.
Жазушы-постмодернистерге бәрінен тәртіп пен
мағына іздеуге деген ұмтылыс таныс емес. Оның қағидасы
"белсенді интерпретацияның еркін ойынымен" байланысты.
Мысалы , ... ... ... және тағы бір күн"
("Вечность и еще один ... ... Оны ... ... ... ... ас мәзірі" деп атайды. Пьесада,
ресторандағыдай бірнеше "жеңіл тамақтар" мен десерттер
бар: байланысу, шешілу, оларды көрерменнің өздері ... ... ... толқулар теоретиктері
және "шизоталдау шеберлері" -Жиль Делез бен психоаналитик
Феликс Гваттари шизофрения ессіздіктің ... ... ... ... ... және ... қозғаушы
күші болып шығады. Шизоидтық сананың бөлшектенуі өзінің
табиғатымен-ақ ... ... ... арналған мектебіндегі" ("Школа для
дураков") кейіпкердің ессіздігі, оның ата-ана, мұғалімдер,
көршілер көзімен қарағандағы кемшілігі әлемді сол ... ... ... - сау ... көзіне
көрінбейтін бейне бір заттар мен оқиғалардың басқа
қырынан ... ... ... ... ... тілі - біздің басымызда, ойымызда айтылып
жатқан сөз секілді. Мұндай тілді түрліше атайды - автоматты
хат, сана ... ... ... ... Ал Соколовтың
өзі бұны тілдің босатылуы деп есептейді:" Реализм қоршауына
қуылған сөз бақытсыз және тыныс ала алмайды. Қоршау
алынғаннан кейін сөзге ... ... тіл ... жаңа формалар пайда болады".
Әдеби тілге осындай көзқарас ұстанатындар пікірі көркем
шығармашылық табиғаты туралы постмодернистердің
идяларымен үндеседі.
"Автор өлуі", интермәтін. ... ... ... ... деп ... ... Жак ... келген Барышня" роман-цитатасы (1979) 408 автордан
алынған 750 үзіндіден тұрады. Цитаталармен ойнау
интермәтінділікті туғызады. ... ... ... ... мен әсер ... мәселесіне қатысты болуы
мүмкін емес, ол анонимді формулалар алаңы іспеттес, бұл
формулалардың, тырнақшасыз берілетін санасыз және автоматты
цитациялардың қайдан шыққандығын анықтау ... ... ... ... өзі ... ... көрінеді, ол
шын мәнісінде бұл мәдениет сол автор арқылы ... оны ... ... ... Бұл идея ... ... ... құлаған уақыттарда әдеби сәнге танымал әдеби,
философиялық, фольклорлық және өзге де ... ... ... - ... келеді.
Постмодернизм теориясында бұл Р.Барт енгізген "автор өлуі"
терминімен сипаттала бастады. Ол әр оқырман автор
деңгейіне дейін көтеріле алатындығын, ойластыруға,
құрастыруға заңды құқығы бар ... ... ... ... "Хазар сөздігі" ("Хазарский словарь" атты
кітаптың алғысөзінде :" оқырман өзіне қалай ыңғайлы
болса, солай пайдалана ... ... одан ... ... ... ... іздейді, басқалары бұл сөздікті
кітап санап, оны бастан-аяқ оқуы мүмкін". Бұл көпнұсқалылық
постмодернистердің тағы бір ережесімен байланысты: ... хат, ... ... ... ... жеке ... ... ол - жалпы" хаттың" ерекше көрінісі.
Өмір сол күйінде, ирония, "пастиш". Метамәтіннің жиі бұзылу
жағдайы - ... сол ... ... әдісі. Мысалы, оны
үнемі В.Сорокин қолданады. Оның туындылары бір сызба бойынша
құрылады. Мәтін провокация сияқты басталады: зейнеткердің
далаға лақтырылған бір үзім нан үшін ... ... ... ("Төртеудің жүректері"), "Тургеневтік мекен" суреті
("Роман"), бірақ кенеттен баяндау шұғыл өзгеріп, әлдебір
қорқыныштыға өзгеріп сала береді. Міне, бұл Сорокинше,
"өмір сол ... ... ... ... ... жиналысы екі комсомол ер балалар оңаша қалып
жымдасуы.
Постмодернистер туындыларында пародия басқаша сипатта және
дәстүрліге қарағанда басқа міндет атқарады. Ч.Дженкс
постмодернизмге тән екі ... одан да көп) ... ... салғастырылуы көрінетін екі рет
кодталу" туралы айтады.
Сонымен, постмодернистер кімдер, негізгі бағыты қандай?
Жоғарыда айтылғандай "Өмір философиясының" негізін
салушы Ницшеден бастау алған "лингвистикалық
постмодернизм" (автордан) ... ... ... ... - қайта тірілген
модернистер. Олардың ортақ мәні - инволюционизм.
Модернизм мен постмодернизмді біздің әлем туралы
түсінігіміздің абсолютті хаостизациясынсыз елестету
мүмкін ... ... ... біз Луи Альтюссер, Мишель
Фуко, Морис Мерло-Понтиді, Р.Бартты, У.Эконы, Хайдеггер және
Деррида , В.В.Набоковты т.б. танимыз.
Француз ... ... ... және ... ... ... ... тапқан
"нарратив", "метамәтін" теориясы, сондай-ақ поп-арт және
концептуализм,"Автор өлуі", интермәтін, ... ... ... "пастиш", шизоталдау
постмодернизмге құрылған еңбектердің бағыты, әрі сипаты.
Лингвистикалық постмодернизмде де хаос, ... ... ... ... ... ... ... Постмодернизмнің қазіргі ғылыми айналыстағы орны, болашағы
Бұл түсінік қазіргі кезеңде өнер ... тірі ... оны ... деп ... ... күні постмодернизмде мәдениет феномені ретінде өзара
бірін-бірі толықтырушы ... ... бар ... Хабермас, Дениел Белл және Зигмунт Бауман
постмодернизмді жаңа консерватизмнің саясаты мен
идеологиясының нәтижесі деп түсіндіреді. Оған эстетикалық
эклектизм, тұтынатын ... ... ... ... да ерекше белгілері тән.
Бүгінде постмодернизм арқылы көне көрініс құралдары (дәстүрлі
кескіндеме, ... және т.б.) жаңа ... ... ... пен ... ... ... дыбыс -, сәуле-, және жарық
техникалары) тығыз қарым-қатынасқа түсті. Осы
электронды-эстетикалық синтез "компьютерлік
қондырғылардың ... ... ... қол ... ... ... түрде орын алған көріністердің жүйесі
суретшіні жоғарғы құндылықтар жасаушы деп ... ... ... ... ... ... ... болар. Тұтынатын
қоғам бізді еркіндікпен қамтамасыз етті, мүмкін содан болар,
"дөрекі практикалық тұтыну ... ... ... нені
қалайтынын көрсетті (К.Маркс). Соған сәйкес шығармашылық
өзінің біріншілігін жоғалтады және "көркем өнімге
айналады", бұл оның ... ... ойын ... ... ... орын ... өзгерістерді бағалай
отырып, жан культтінің, руханилықтың ауысуын
қадағалайды[44.414].
Постмодернизм мен лингвистика аралығындағы бүгінгі күнгі өзекті
мәселелер туралы Ресей зерттеушісі А.П.Огурцов былай деп
жазады: ... ... в ... ... системы
образования в новой информационной цивилизации, принципов
рациональности, на которых зиждилась история европейской
культуры, - тема,..., далеко не узко ... ... и ... если не ... то ... несомненно. Этой, казалось бы, узко специальной
теме посвящают свои страницы и ... и ... Не со ... ... по этой теме я ... ... того, даже моя позиция существенно
изменилась по сравнению с прежними публикациями[17] (об этом
чуть ... Так, в двух ... ... ... ... статьи, затрагивающие эту тему. Я имею в
виду статью С. Попова «Современное образование и
Интернет»[18] и статью Н. ... ... и ... ... не буду ... эти ... Хочу сразу же сказать, что
ряд характеристик постмодернизма в них ухвачен достаточно
точно. Причем существенно то, что технология ... ими с ... ... игр – ... ... поля дискурсов, что приводит к замещению
языковыми играми ... ... и ... ... ... мира знаний и знаний о мире...Авторы
журнала «Кентавр», хотя и полемизируя друг с другом,
позитивно относятся к постмодернистскому проекту,
усматривая в нем средство ... ... на ... ... ... ... теоретического
мышления, пространство складывания новых связей между наукой,
образованием и разными сферами практики"[31.12]
Ал автордың өзі бұл ретте Интернет технологиясы - ... ... ... ... ... ... Тойбни айтқандай, адамзат қоғамы
мен мәдениетінің барлық облыстарына тән эторификация
үрдісінің жалғасы екендігін айтады [45.234].
"Эфирикацияның" осы үрдісі К.Поппер ... ... - ... ... әлемі жаңа континентін
құрумен бірге жүреді. Автордың айтуынша, ... ... - ... ... басталған жалпы өркениетті
үрдістердің қарқынды жалғасы болып табылады.
Сонымен ... ... ... екі ... ... ... постмодернизм тұрғысындағы тұжырымдамасы
өзгергендігін баяндайды: "Теперь я вижу в постмодернизме –
вариант критики «проекта модерна», романтическо неприязненной
идентификации и современности как общества, лежащего по ... ... ... и ... ... ... ... автора» и даже человека. Постмодернизм – это неприятие
процессов ... ... ... ... на ... ... чем–то «пост», не поняв тенденций наличных
обществ и культур"[31.14].
Ең ... ... ... ... ... ... ғылыми және білім
беру мәтіндерінде, мәтін өндірісі құрылымындағы
трансформацияларға жол береді. Қазіргі күні бұл
трансформациялар неден көрінеді? Ең ... ... ... мен ... ... дәрежесі өзгерді:
электронды коммуникациялар өсуі ақпараттық ағымдар
сипатын өзгертеді - ... ... ... ... ... жаңалықтар туралы ғана
емес, сонымен қатар журналдарда басылу нәтижелеріне ... ... ... хабарлайды.
Осынысымен, журналдар мен журналды басылымдар ғылыми әдебиет
түрі ретінде өз салмағын жоғалтады немесе басқа қолданысқа,
мысалы, ғылыми қауымдастық инновацияларын "мойындауды" ... ... ... ... ... ... растау үшін пайдаланылады. Білім ұйымдастырылуы
нормаларында да өзгерістер орын алады: біздің көз алдымызда
орын алатын универсальды ақпараттық кеңістік ... ... ... жаңа ... ... - мәтін
гипермәтінге айналады, оқулықтардың электронды
басылымдарында композицияның, дизайнның,
графикалық рәсімдеудің жаңа біріктірілген стандарттары
қалыптасады. Қысқаша айтқанда, "ақпараттық кеңістік" білім және
оны таратудың жаңа ... ... ... [31.15].
Г.С.Батыгин "ақпараттық өркениетте"екі әдебиет түрінің бар
болатындығы туралы айтады. Оның бірі қоғам үшін ... ал ... ішкі ... үшін ... ... де, ... әдебиеттің де көрініс
канондары ерекше. Біріншісі әдебиетті электронды
тасымалдағыштарда жазылған тез оқуға арналса "фрейм"
форматы, мәтінді гипермедиялық жобалау, мәтіннің
орталықтандырылған дизайны, оны ... ... ... ... қарау), екіншісі
онлайндық журналдарда көрсетілген, біріншісіне альтернативті,
ғалымдар мен ... ... ... ішкі қақтығыстар,
аномалиялар, анекдоттар, жаргонизмдер, парағылыми мәтіндер мен
қарапайым "стебтерді" ... Бұл ... және ... әлеуметтік мойындаудың бұрынғы формалары
жойылғандығын білдіреді.
Электронды коммуникациялар мәтінді белгілі бір жерге
байлануынан босатады. Ендігі жерде хабарлама қайдан
жіберілгендігі, оның ... кім, оның ... ... ... ... ... маңыздысы - оның
инновациялық мазмұны. Онлайн режимінде хабарлама
реципиенттердің потенциалды саны шексіз болғандықтан,
автордың да, ақпаратты пайдаланушының да, ұлты маңызды
емес, ақпарат мазмұнын ... оның ... ... шығады. Ғылыми және оқу қауымдастықтарының ұлттық
шекаралары жойылады,... ... ... ... ... беру ... мен белгілі бір кәсіби
қауымдастықтармен тұлғаны идентификациялауда бұрынғы
дәрежелік және институциондық қатынастарды реттеуіштер әрекет
етуін қояды. Виртуалды коммуникациялық кеңістіктердегі
референттік топтардың ролі ... және осы ... ... ... ... өзі ... виртуалды да) референттік топтармен тәртіп пен
қарым-қатынастың жаңа стандарттарын қалыптастырады.
Әрине, виртуалды референттік топтар ... ... ... ... бөлек-бөлек,
динамикалы. Виртуалды референттік топтардың тұрақсыздығы
мен диффуздылығы олардың ... ... мен ... қатысушылардың өздерінің "көрінбейтін колледжін"
"бөтендерден" қорғауға талпынысын, сол бөтендерді ... ... ... ... ... ... ... түсініксіз ерекше
жаргондарды өндіру әрекеттерін түсіндіреді.
Мәтін және қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... қатарын әкеледі.
Егер, " гуттенберговская Вселеннаяда" сүйікті кітап, соның
ішінде оқулық та өн бойында логикалық қалыпты ... бар ... ... ... ал оның электронды
коммуникациясы виртуалды кеңістіктің шексіздігімен
байланысты және интерпретацияның шеті жоқ екендігін білдіреді.
Бұл жағдайда білім беру жүйесі студентке әлеуметтік және
мәдени-маңызды ... ... ... ... ... білім беру қызметінің мазмұны
"ақпараттық өркениетте" түсіндіріледі. Виртуалды желі
бойынша навигаторлардың ролі ... Оқу ... ... да, "әдістемеліктер" де өзінің концепциясын не
теориялық жүйесін баяндауға емес, виртуалды кеңістіктегі
іздеуге бағытталуы тиіс. Олар қосымша аппараттармен,
көрсеткіштермен, тақырыптық ... ... ... ... яғни ... кезекте дайын және
әлеуметтік мойындалған білімнің жүйеленген баяндалуы емес,
ақпараттық-іздестіру жүйесі болуы қажет. "Ақпараттық
цивилизациядағы" мәтін кеңістігінің виртуалдығы
оқулықтарда білім көрінісінің жаңа ... ... ... ... ... [31.17].
"Ақпараттық өркениетке" тән когнитивтік алмасу виртуалдануы
білім беру үрдісінен "оқушы" мен "оқытушы" арасындағы
ауызша ... ... ... электронды тасымалдағыштарға жүгіну үлес
салмағының артуына, оқыту құрамында кітап
қажеттілігінің азаюына ... ... ... мен ... өзгерістерге әкеледі.
Постмодернизм бүгінде педагогикадан және философиядан, тіпті
барлық ғылым атаулыдан білім беру тілінің өзгертілуін талап
етеді. Бұл тіл әмбебап болуы керек және ... ... ... ... ... постмодернизм сипаттау
тілінің көптігін назарға ала отырып, тіл және ... ... ... ... алға ... беру ... ... дамытқан жаңа құралдарды
пайдалануға мысал келтірейік. 1996 жылдың 25 шілдесінен 19
тамызына дейінгі ... ... ... қалыптастыру мақсатын алға тартқан архитектуралық
симпозиум өтті. Бұл амал архитектуралық реконструкция аумағы
белгіленбегендігін білдірді. Алдын-ала берілген сызбалар мен
суреттемелер, ... ... ... ... анық ... ... мен ... жүйесі ретінде берілді. Осы
мәтіндік алаң, оның қабылдануы дәстүрлі ... ... ... қарағанда басқа.
Содан кейін геометриялық емес бейнелер қалыптасты және
архитектор мен компьютер жасаған бейнелер ... ... ... ... ... ... объектісі - қалалық участке
түсінігінің өзін қиындатты [48.158]. Көріп отырғанымыздай,
белгілі бір қалалық ... ... ... ... сипатқа ие. Осы жоба шеңберіндегі
студенттер мен оқытушылар арасындағы қарым-қатынастың
өзі желісіз дискурс сипатына ие. Осындай желісіз ойлаудың
қалыптасуына "мәтіндік алаңдар" техникасы ... ... ... - жаңа ... ... ... ... таңдағы ғылым дамуын былайша бағалайды: "ХХ
ғасыр философиясындағы лингвистикалық төңкеріс , оның
лингвистикалық модельдер мен әдістерге деген қатынасы,
оның тіл мен сөйлеу арасындағы ... ... ... семантикалық және прагматикалық
аспектілеріне,семиотикалық әрекетті талдауға деген
қызығушылық ол жеке сөйлемдегі байланыс типтерін зерттеуден
сөйлеуді адамдардың өзара қарым-қатынасының маңызды
компоненті және түрлі ... ... ... ... ... ... семантикалық,
референттік, эмоциональды-бағалаушылық) сөйлеу
актілерінің байланысқан жалғасымдығы ретінде когнитивтік
үрдістерді жүзеге асыру механизмі ретінде мойындауға ... ... ... оның ... мәтін
лингвистикасы мәтін бүтіндігін мойындады, сонымен
қатар фразаүстілік, тұрақты бірліктерге немесе дискурстарға
сөздер мен ... ... ... ... ретінде
қарап, жүгінді "[31.21].
Лингвистердің назарына мәтінмен қоса лингвистикадан тыс
факторлардан (қондырғылар, адресат мақсаты, олардың
пікірі, өзіндік бағалау және ... ... ... коммуникативтік құбылыс деп түсінілетін дискурс
мәселелері ілікті.
Дискурс пен мәтін арасында айырмашылықты анықтау Т.А.Ван
Дейктің дискурсты талдау ... ... ... ... бір ... ... контекстте және
экстралингивтикалық факторлармен байланысты (қондырғылар,
пікірлер, білім, адресат мақсаттары және т.б.) жүзеге асыру
мен өзектендіру үшін мүмкіндіктер беретін абстрактілі
формальды конструкция ретінде түсінілді. ... ... ... тіл тұтынушыларының өзгермелі когнитивтік
сипаттарына және контекстке байланысты" [49.45] . Дискурс
деп біз күрделі коммуникативтік құбылысты, ... ... ... ... сценарийлер,
қондырғылар, контекст модельдері, әлеуметтік
байланыс пен түсінісуді ұйымдастыратын әлеуметтік
репрезентациялар арқылы талданатын сөйлемдердің
байланысқан біртұтастығы, ... ... ... Ван Дейк ... - ... ... құрастырған, мұндағы мәтін дискурстың түрлі
формаларында актуалданатын (өзектенетін)
мүмкіндіктердің абстрактілі алаңы болып шығады.
Дискурстың осылайша әр түрлі түсіндірілуінің ... - ... ... ... ... - ... ... мысалы
сөйлеу немесе мәтін білдіріледі. Сонымен қатар, дискурс деп
тілде жасалатын өзара интенциональды коммуникативтік актілер
жалғастығы танылады. Мұндай жалғастық ... ... және ... тақырыпқа
арналған жазба мәтіндер болуы мүмкін. Оның үстіне, дискурсты
өндіру синтаксистің белгілі ережелері және ... ... ... ... ... мағыналық алаңда құрылады және
белгілі бір мағыналарды таратады, өзінің прагматикасымен
коммуникативтік әрекетке бағытталады. ... ... ... ... ... ... тілдік орта
болып табылады. Сондықтан да, дискурс терминінің өзі ортасына
сәйкес "саяси дискурс", "ғылыми дискурс", ... деп ... ... ... дискурс-
"тілдегі тіл", яғни өзекті коммуникативтік актілерде,
сөйлеуде, мәтіндерде көрінетін ... бір ... ... және ... ... тыс дискурс
туралы тірі сөз де жоқ.
Дискурс әр алуан талданады. ... ... ... ... ... ... ұсынылатын
логика-семантикалық мағыналар құрылымының синтезі
болып табылады. Бұл - сыртқы деңгейлерде болатын түпкі
мағыналық деңгей және ол сөздерде, сөйлеуде, мәтінде
манифестеледі. Ол өзекті сөз, ... сөз ... ... мәтіндерде жүзеге асатын мүмкіндіктер жүйесін береді.
Егер классикалық философияда ... ... ... ... ... түсініліп, осы тізбелердің
бұзбау талап етілсе, ал енді ... емес ... ... ... және оның ... ... әсерін тигізетін түрлі деңгейлері бар
бүтін құрылым ретінде түсіндіріледі. Ал постклассикалық
емес философияда ... ... ... ... ... коммуникациясының желісіз ұйымдастырылуы
ретінде таныла бастады, ондағы субъектілер әңгіме айтушылардан
ерекшеленеді, өзара түсіністікке Басқасының тарапынан мені және
менің тарапымнан Басқаны бағалау және ... ... ... ... ... ... қосу
постмодернизмнің жетістіктерінің бірі болды.
Нарратологияда жазушы мен оқырманның "диалогтік өзара
әрекеттесуі" ... ... ... ... ... және ... кейіпкерлдер
дискурсына( менің дискурсым туралы оның дискурсынан,
оның дискурс туралы менің дискурсымнан) тәуелді дискурстың
түрлі деңгейлер анықталады. Сонысымен, дискурс талдауына
"өзінің" және "бөтеннің" сөзі ... ... ... ... ... ойын түрі ... ғылыми емес (дәстүрлі) және
классикалық ғылыми типтерден ерекшеленеді. Дәстүрлі білім
тілдік ойындардың плюрализмінен шығады. Оның баяндау
сипаты әңгіме, миф, аңыз, ертегі, ... ... Бұл - ... ... әңгіме айтушыдан
тыңдаушыға берілетін қоғамдық байланыстар түзетін
прагматикалық ережелер жиыны. ... ... ... ... легитимацияны қажет етпейді. Классикалық білім тек
тілдік ойынның бір ғана түрін бере алады, оның ... ... Ол ... ... ... ... ... ішінде
әлеуметтік ойындардан да. Қоғам мен білім байланысы сыртқы
ғана, сондықтан да ол легитимацияны, институализацияны талап
етеді. Оқытуда дидактика бастысы, ... ... ... [50].
Ал енді, ғылыми айналыстағы постмодернизм тудырған өзге де
зерттеулерге көз жүгіртер болсақ...
Е.С.Кубрякова ... ... ... ... ие, болғандығы туралы сөз етеді: "Кітаби және
халықтық ... ... ... мәдениет,
өнер көріністерін сақтап қалу - мәтін лингивистикасының
жаңаша ізденістерінің негізгі зерттеу нысаны. Мәтіндерде
көрініс табатын ғылыми және қарапайым стильдегі, объективті
және ... ... және ... ... ... теорияның ең негізгі мәселелерінің
қатарында. Алайда олар түрлі ғылым бағыттары арқылы жүзеге
асады: эмоциялар ... ... ... деп ... ... ... ... ғылыми айналыс өте қарқынды дамуда.
Мәтін теориясы, дискурс мәселелері Қазақстандық ғылымның да
өзекті нысанына ... ... бұл ... тың тақырыптар,
жаңаша көзқарастар, іргелі концепциялар туды.
Отандық лингвист Э.Д.Сүлейменова бұл ... ... деп ... ... ... ... ... семиотика, мәдениеттану,
әлеуметтану, поэтика, когнитология, герменевтика,
генеративтік лингвистика теорияларымен органикалық
байланыс басым.
Жалпылингвистикалық зерттеулерде сөйлеу іс-әрекетіне, тілді
иемдену үрдістеріне Екшембеевада, Гиздатовта когнитивтік
әдіс-тәсілдер ... [52], [53]. ... жүйе ... сөйлеу іс-әрекетінде
болатын когнитивтік модельдер типологиясы мен
динамикасын бекіте келе, мұнда олардың пайда болуы
мен функциялануына ... ... ... ... ... ... ... болатындығы көзделеді. Когнитивтік
модельдердің негізгі қасиеттері деп
альтернативтілік,... т.б. ... ... ... ... когнитивтік
модельдер сөз мағынасының номинациясы мен құрылымын
анықтайтын (атау-түсінік - концепт) категорияға жіктелген,
бейнелі-әрекетті,жіктелмеген иерархиялық жалғастықпен танылады.
Сөз концепті мен оның когнитивті моделі сөздің ... ... ... кең ... таба ... - ... ... арқылы толық ашылады.
Дискурс теориясының әдістемелік негіздері тіл жүйесінен шыққан
isrtpltті ... ... ... ... ... ... деген пікір ғалымдар еңбектерінде айтылып
жүр..."[51,9].
Сөйлеу актісінің лингвистикасы дәстүрлі сипаттамалы
лингвистикадағы, тілдік қатынастар теориясы,
коммуникация, сөйлеу актісі, тілдік құзіреттілік,
мәдениетаралық ... ... ... ... Отандық ғылымда генеративтік
лингвистикамен айналысы жүргендер: О.Б.Алтынбекова,
А.Е.Карлинский, М.К.Исаев, Д.Ж.Қасымова, Ш.И.Нұрғожина,
З.К.Ахметжанова, Г.Г.Бүркітбаева, Д.Б.Әбдікәрімова және
т.б.Солардың кейбіріне тоқталсақ.
Ш.И.Нұрғожина "Вербальды интеракт: ... ... ... ... еңбегінде орыс, қазақ,
француз тілдерінде диалог, полилог және интеракттың басқа
да түрлері талданып, соларды құруға арналған ережелер
көрсетіледі. Интерактивті позиция тұрғысынан
коммуникация мен ... ... ... ... түсінігі
негізделеді, вербальды интеракт формалары мен олардың
классификациялануының критерийлері, элементтері және т.б.
көптеген мәселелер кеңінен қозғалады [54].
Ж.А.Нұршайықова "Орыс тілі мен ... ... ... ... ... мен ... ... ерекшеліктерді талдай келе, жалпы
түрде сөйлемнің модельдері мен коммуникативтік акті
модельдерін құрудың амал-тәсілдерін көрсете білген.
Еңбектің бір ерекшелігі, информатика саласында ... ... ... тәсілі сөйлеу іс-әрекетінің құрылымын
сипаттауда қолданылып, аналог, ерекшелік болғандығы.
Алгоритмдік өңдеудің ерекшеліктеріне қатысты екі
деңгей қарастырылған: мәтіннің жалпы өзгерісі
қарастырылатын формальды өңдеу ... ... ... ... ... қыры,
назарда болатын мазмұндық өңдеу деңгейі. Осыған байланысты,
мәтіндегі жекелеген элементтердің (сапалық, мазмұндық) де,
жалпы контексттің де (мөлшерлік, формальды деңгей)
өзгерістерін ... ... ... ... ... аумағынан ажырату мақсатында
екінші, қайталама тіл іске қосылып, оны жетілдіру
әдістемелері назарға ілінеді [55].
Қазіргі күнгі ... ... енді бір ... ... ... ... (Шаяхметов, Қажығалиева, Сүйінова); түрлі
интенциялардың прагмалингвистикалық, функционалды-семантикалық
сипаттамалары (Мырзағалиева, Жоламанова, Шәйкенова); дене
іс-әрекетін ... ... мен ... ... ... алар орны ... сөйлеу әдебінің
құрылымы, құралдары, трансформациясы (Нарожная, Сейсенова,
Әлімжанова) сөз ... ... ... ... ... үшін ... ... орыс, қазақ, француз тілдерінде жақсы
берілген (Қармысова, Копыленко, Ахметжанова).
А.К.Шаяхметов зерттеулерінде билингвист-қазақтардың
сөйлеу коммуникативтік тілдік мүмкіндіктердің
идентификациялануы мен одан әрі
дифференциалануына ... ... ... ... актісінің метакоммуникативтік мүмкіндіктері
мен ұйымдастыру құралдары сөйлесу қарым-қатынасын
ұйымдастыруға, ал қазақ билингвист-жазушылардың
коммуникативтік ... ... ... ... әсер ... ... немесе одан да көп тілдер материалдары негізінде (көбіне
қазақ және орыс тілдерінде) коммуникативтік стратегиялардың
контрасивті-прагматикалық талдауы ... ... ... Сондай еңбектердің бірі - Г.Г.
Бүркітбаеваның зерттеулері. Оның зерттеулерінде
лингвистикалық зерттеу ... ... ... алынған. Мұнда түрлі жағдайлардағы іс-қағаздар
көрсетіліп, түрлі типтегі директивті сөйлеу актілері
талданады [57].
Ал М.К.Мырзағалиева өз зерттеулерінде құжаттамалық іс-қағаздар
мәтініндегі ... ... ... Ол орыс және қазақ
тілдеріндегі мадақтау, мақтау құжаттарымен жұмыс жасап,
оларды салыстыра талдап, мадақтау актісінің ... ... ... ... екі ... ... ... деген қорытындыға келеді және бұны былайша
түсіндіреді: "Мақтау, мадақтау сөйлеу актілерінің
дифференциациясы прессуппозиоционды-контекстуалды,
халықаралық, импликациялық талдау ... ... ... ... ... ... Ал, ... - ұлттық мәдениеттің мәтін мақсатынан, мазмұнынан,
вербальсыз жағдаяттардан көрінуі мүмкін ... сөз " ... ... ... сөз болған постмодернизм (фр.
postmodernisme - модернизмнен кейін) - ХХ ... ... ... ... өмір мен ... ... ұқсас құбылыстарды білдіретін термин.
Жалпы постмодернизм - дүниетаным ... ... ... арнаға ауысу, мәдени қызмет формалары арасындағы шекараны,
шектеулерді жою.Постмодернизм - бір ... ... ... өнер ... ... ... ... жағынан, оған
деген теоретикалық рефлексия, постмодернистік сын және
постструктуализм және ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуші дүниетанымдық тәртіптегі көріністер
кешені. Постмодернизмнің шынайы әлемі - ... ... айна мен ... ... ... ... келесідей сипаттамалары бар:
1) модернизмге қарағанда басымдылығы;
2) өнер мен мәдениеттің басқа салалары арасында шекараның
жоқтығы,
3) әлем ... ... ... үстіртін түсінік;
4) қоршаған өмірге қатысты конформизм;
5) "лабиринт және ... айна мен ... ... ... ... формаларды пайдалану - осы өнердің
басты белгісі. Дайын формалар - утилитарлық тұрмыс
заттарынан бастап әлемдік өнер жаухарға дейінгі
нәрселер. Ол ... ... ... өзін ... - ... ... ... типологиялық белгісі.
Постмодернизм, атынан белгілі болғандай, модернизмнен кейінгі
пайда болған, ... ... ... Оны жалпы дүниежүзілік
және жалпы мәдени дүниетаным, көзқарастар жиынтығы десек
қателеспейміз. Алғашында архитектурадан ... ... ... ... ... да, ... де, өнер ... да тарап үлгереді.
Жұмыс барысында осы постмодернизм түсінігі талданды. Оның даму
тарихы, ... шолу ... Оның ... ... ... қарағандағы өзгешеліктері салыстырыла отырып,
постмодернизм (постмодерн, поставангард) дегеніміз - көркем
тенденциялардың жиынтық атауы, модернизм мен авангард
позицияларын ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылықты түсінік: бір
жағынан ол өз бойына модернизмнің әрі қарай дамуының
тенденцияларын қоса отырып, оның кейінгі ... ... ... жағынан, модернизмге қатысты сыни
құбылыстарды кіргізеді.
Постмодернизм бастауы өткен ғасырдың 60 жылдарына АҚШ-тағы
мәдени дағдарыс дәуіріне сай келеді. Постмодернизм бұрынғы
мәдениетті жоққа шығармайды, ... оған ... ... ... ... ... дүниетаным және түсінік ретіндегі
постмодернизмді қалыптастыру үшін ХХ ғасырдағы
әлеуметтік-тарихи және эстетикалық тәжірибе қажет
болды. 1960 жылы ... ... ... және маңызды ағым:
абстракционды экспрессионизм және әрекет кескіндемесі
("action painting") қалыптасады. Осы уақытта Германияда ... ... ... Оның ... қалаушы Й.Мачунас "өнер -
ойын" ұранын алға шығарады. Бұдан кейін Америкада поп-өнер
пайда болды. Онда соң - гиперреализм. 70-жылдарға ... жаңа ... ... ... перформанс.
Осылайша, 70-жылдардың өзінде өнер барлық шектеулерді
бұзды, өнер деп не болып жатқанның барлығын атауға рұқсат
берілді. Өнердің ... ... ... өнер ... міндетіне жаңаша көзқараспен қарады. Осындай Екінші
Дүниежүзілік соғыстан кейін өнердегі өзгерістерді сипаттай
отырып, біз постмодернизмнің осы мезгілдерде пайда
болғандығын ұғынамыз. ХХ ... ... ... үрдіс бұрын болғандардан қатты
ерекшеленеді.
Дәл сол уақыттарда постмодернизмнің даму тенденциялары, ерекше
концепциялары ғылыми парадигмаға да енеді. ХХ ... 70 ... ... ... емес ... орнына
постклассикалық ғылым келеді. Оны басқаша
постмодернистік ғылым деп те атауға болады. Ол - Жаңа
заманның ғылымы немесе классикалық ... ... ... жаңа түрі ... Бұл ғылым субъективтіліктің,
гуманистіктің, өзіндік сынның артуымен, объективтілік және
шынайылық сияқты классикалық сипаттарды қайта қараумен
сипатталады. ... емес ... ... күрделі
құрастырылған жүйелерді де, сонымен қатар өте күрделі, ашық
және өзіндік ұйымдастыруға қабілеті бар жүйелерді зерттейді.
Ғылым объектісі - «адамөлшемді» кешендер. Оның бұлжытпас
компоненті – адам ... ...... т.б.). ... ... ... ... құбылыстардан
барлық түрдегі ауытқушылықтарға, реттелмеген құбылыстарға
ауады.Оның негізгі сипаттары - ... ... емес ... ... жүйенің антимоделі ретінде
суреттеуге тұрарлық. Бұл - ашық қоғаммен және
постмодернизмнің жаңа мәдениетімен байланысты
ашық жүйе. ... жаңа ... ... ... материяның "бұлты", локальды, кішкене әңгіменің үлкен
метабаяндауға үстемдік етуі - ... ... оның ... ... ... ... таусылмағанға ұмтылу. Осы мақсат арқылы ғылыми
зерттеу бағдарламаларының плюрализмі және көркем стильдердің
алуандығы анықталады. Сонымен, постмодернистік ғылым,
постклассикалық кезең, ... ... ... ... ... және ... емес ғылымға
қарағанда, мүлдем өзгеше. Бұрынғы тепе-теңдік,
тұрақтылық, универсалдықтың орнына тепе-теңсіздік,
тұрақсыздық ... ... ... ... ... пікірталастар барлығының орнын басты.
Постмодернизмнің ықпалы, оның қағидалары лингвистикадан ... ... ... ... ... тән ... ... сондай-ақ
поп-арт және концептуализм,"автор өлуі", интермәтін, "өмір
сол күйінде"концепциясы, ирония, "пастиш", шизоталдау сияқты
ерекше концепциялар туады. Бұл концепциялардың тууы ... және ... үшін ... тың ... ... ... ... көп. Атап айтар болсақ, олар: еуропа тіл
білімінің өкілдері - Джон ... ... ... ... Патрик,
Данвили және Дональд Бартельми, Умберто Эко, Дон Делилло,
Джулиан Барнс, Уильям Гибсон, ... ... ... ... ... Том Стоппард,Б.Белл, Д.Рисман,
А.Тоффлер, З.Бжезинский, Дж.Гэлбрейт, А.Турен ,
Ж.-Ф.Лиотар, орыс постмодернизмінің өкілдеріне Даниил
Хармс, Борис Акунин, Иосиф Бродский, Венедикт Ерофеев,
Дмитрий ... ... ... ... ... Саша ... Владимир Сорокин, Татьяна Толстая,
француз тіл білімінде Луи Альтюссер, Мишель Фуко, Морис
Мерло-Понти, Альберт Камю, Жак Лакан, Хайдеггер және
Деррида.
Теоретиктердің көпшілігі постмодернизмді ... ... ... ... ... ... қарсы. Постмодернизм мен
модерн олар үшін тек бірін-бірі толықтырушы ойлау түрлері,
олар антикалық дәуірлердегі "үйлесімді" апполондық және
"құртушы" дионисийлік бастаулардың немесе Қытайдағы
конфуциандық және ... ... өмір ... ... ... ... бір ... - плюралистік барлығын
өлшеп баға берушілік тек постмодернизмнің қолынан
келетіндігі.
Постмодернизм, постмодернистік ғылым қазіргі күні бар, бар
болса оның ... ... ... күні ... ... ... ... өзара
бірін-бірі толықтырушы концепцияларының қатары бар.
Қазіргі өнерде объективті түрде орын алған көріністердің жүйесі
суретшіні жоғарғы құндылықтар жасаушы деп қарамайтындығын
көрсетті. Рухани ... ... ... ... ... ... ... мен лингвистиканың тоғысуы нәтижесінде
интернет технологиясы - өзара әрекеттескен желілерде
ақпарат алмасудың жаңашыл технологиясы, ондағы ... ... ... ... ғылыми
және білім беру мәтіндерінде, мәтін өндірісі құрылымындағы
трансформацияларға жол ... ... ... ... маңызы артты. көрініс тапқан электронды
коммуникациялардың жаһандануы ғылыми және білім беру
мәтіндерінде, мәтін өндірісі ... жол ... ХХ ... ... , оның лингвистикалық модельдер
мен әдістерге деген қатынасы, тіл мен сөйлеу арасындағы
айырмашылықты ... ... ... семантикалық және
прагматикалық аспектілеріне,семиотикалық әрекетті талдауға
деген қызығушылық туды. Лингвистердің назарына мәтінмен
қоса лингвистикадан тыс факторлардан (қондырғылар, адресат
мақсаты, ... ... ... ... және ... ... күрделі коммуникативтік құбылыс деп
түсінілетін дискурс мәселелері ілікті.
Бүгінде постмодернизм ... ... және ... ... ... ... білім беру тілінің өзгертілуін
талап етеді. Бұл тіл әмбебап болуы керек және сөйлеу
субъектілерін жеке тұлғаландыру керек. Соның өзінде
постмодернизм сипаттау ... ... ... ала ... және ... ойындардың алуандығын арттыру қажеттігін алға
тартады.
Қорыта айтқанда, адамзат тарихына ХХ ғасырдың ... ... ... және ... сипатқа ие постмодернизмнің
берері мен өзгертер нәрселері көп болды. Оның мәдениеттің
қай саласында болмасын өз ізі бар. Тұрақтылық, бірізділік
орнына тұрақсыздық, ... ... алып ... бұл
құбылыс әлі де болса тың бастауларға, жаңалықтарға
бастары ақиқат.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... И.П. ... ... ... ... ... и США ... 1996
2.slovari.yandex.ru/dict/krudasvet/articie/c/ce/101713/htm?text=&stpar1=1.1.1
3.Дианова В.М.Постмодернизм как феномен культуры
4.Энциклопедия культурологии. Википедия.
dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/18140
5.ДаниленкоВ. Постмодернизм в русской литературе.
www.luch.ru/online/.../360-r
6. Козловски. П. Культура постмодерна М., 1997
7.Гулыга А.В.Что ... ... ... М., ... ... ... М., 1988
9. Емелин В.А. Постмодернизм: в поисках определения.
emeline.narod.ru/postmodernism.htm
10. ПОСТМОДЕРНИЗМ. www.krugosvet.ru/.../POSTMODERNIZM.html
11. Брайнин-Пассек В. О постмодернизме, ... ... ... ... ... ... visaginart.nm.ru/POST/post 1.htm
13. Постмодернизм в литературе.
post-modernizm.ru/…/postmodernizm-v-literature
14. Федорова Л.Ф. Некоторые проблемы теории и критики
постмодернизма // Там же. С. 34-40
15. Порус В. Н. ... ... / / ... ... 1990.
16. Lyotard J.-F. La Condition postmoderne. Rapport sur le
savoir. P., 1979.
17. Пригожин И., Стенгерс И. Порядок из ... ... д ... с ... М ., ... Lyotard J.-F. Des ... ... P., 1980: Он же :
Derive a partir de Marx a Freud. P., 1994.
19.Эпистемология
постмодернизма.www.chem.msu.su/rus/teachihg/…/3.htm
20.Ахутин А.В. Понятие природа в ... и в ... ... ... на перепутье/Под ред. П.П.Гайденко,
В.А.Лекторского, В.С.Степина.- М.:РОССПЕН,1999.-Кн.І,ІІ
22.Гейзенберг В. Шаги за горизонт.М.Прогресс, 1987
23.Библер В.С. От наукоучения к логике культуры.-М.: Политиздат,
1991
24. О сильной ... и о той ... ... велась вокруг
нее, можно получить достаточно полное представление из книги
«Scietific rationality the sociological turn by J.R.Brown. -
Dordrecht etc.: Reidel, 1984 / Ser. in ... of science ... of Western Ontario. - V. ... Гейзенберг В. Шаги за горизонт. - С. 3.
26. Судьбы естествознания: Современные дискуссии / Под ред.
Е.А.Мамчур, Ю.В.Сачкова, С.Н.Коняева. - М.: ИФ РАН, ... Р.М. ... ... ... постмодернистской литературе
ru.wikipedia.org/wiki/
28. Степин В.С. Теоретическое знание. - М., 2000
29. Рац М.В. // ... ... - С. ... ... Ж., Гваттари Ф. Что такое философия? - СПб., 1998
31. Огурцов А. П. Постмодернизм в контексте новых вызовов науки
и образования ...17 ноя 2007 ... Е. В. ... ... ... ... ХVП ... ... М.К. История европейской культурной традиции и ее
проблемы.М.,2004
34. ... ... ... и ... М.: ИФ РАН, 2003
35.Маньковская Н.Б.Эстетика постмодернизма.- СПб:
Алетейя,2000.-347с
36. Емелин В.А.Постмодернизм: в ... ... Я.В. ... в ... ... (К вопросу о генезисе новой прозы)
Ставрополь, 1998
38. Фокин А.А. Наследие Иосифа Бродского в ... ... ... ... Б.А. ... ... Саши ... 1998
40. Ащеулова И.В. Творчество Саши Соколова в контексте
литературного процесса 60-80-х годов// Русский
постмодернизм: предварительные итоги Ставрополь, 1998
41. Воронин В.С. ... ... и ... ... (От Хармса
к Петрушевской)// Ставрополь, 1998
42. Мириманов В. Постмодернизм в литературе. Поэтика
постмодернизма. Otmart.net/node/103
43. Постмодернизм: приближение к антимиру (Статья С.Е.Юркова из
сборника "Эстетика в ... ... ... ... ... ... ... октября 2001 года". Серия Symposium, выпуск 16
44. Фуко М. Слова и ... М., ... ... А.Дж. ... ... М., 1991
46. Батыгин Г.С. Социология Интернета: наука и ... ... ... ... 2001. №1
47. Уже В 1997 г. число студентов, считавших, что они "читают
много книг" снизилось по сравнению с 1989г. в 2,5 ... ... ... в 2 раза ... студентов, смотрящих в
свободное время телевизор (Преподавание
социально-гуманитарных дисциплин в вузах
России. М., 2003
48.Смирнов С.А. Практикуемые модели социально-гуманитарного
образования//Преподавание социально-гуманитарных дисциплин
в вузах ... М., ... Ван Дейк Т.А. ... ... ... ... сост В.В.Петрова; под ред. В.И.Герасимова;
вступ ст.Ю.Н.Караулова и В.В.Петрова. ... ... ... Проблемы социальной физики XVII в.Варшава,
1910
51. Сүлейменова Э.Д. Актуальные проблемы Казахстанской
Лингвистики.Алматы:издательство "Арыс"., 2001
52. Гиздатов Г.Г. Когнитивные модели в речевой ... и ... ... Л.В. Язык как ... ... КазГУ им.Аль-Фараби.А.,№43, 2000
54.Нұрғожина Ш.И. Вербальный интеракт: понятие, теоретические
основы, функционирование, структура: Автореф. дисс.
докт.филолог.наук. А., 1999
55.Нұршайықова Ж.А. Русский язык и алгоритмы.А., ... ... А.К. ... передачи метакоммуникативных
особенностей речи казахов-билингвов в русскоязычных
художественных текстах. М., 1991
57. Бүркітбаева Г.Г. ... ... как ... исследования ( к постановке
проблемы)// Международные отношения: теория-практика-поиск.
Материалы международной конференции.А., 1999
58. Мырзағалиева М.К.Контрасивно-прагматический анализ ... ... в ... и ... ... Наук ... 1998
59. Тіл мен мәдениет. Әлемдік мәдениеттану ой санасы. "Мәдени
мұра" мемлекеттік бағдарламасының кітап сериялары.А: Жазушы,
2005
60. С.В.Ионова. Современные проблемы теории текста и ... ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
Weekend турлары77 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет
А.С.Пушкин көшесі5 бет
Автоматты басқару және ақпараттар теориясынан мәліметтер19 бет
Агро өнеркәсіп кешенінің қазіргі даму жолдарына жалпы сипаттама51 бет
Алтын Орда 6 бет
Антик философия. Софистер4 бет
Аралық станса34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь