М.Әуезовтің Абайтану саласындағы ғылыми еңбегі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1 М.Әуезовтің Абайтанудағы әдеби шығармашылық ізденістері ... ... ... ... ... 8
1.1 М.Әуезовтің 20.30 жылдардағы әдеби шығармашылығындағы
Абайтану мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 М.Әуезовтің көркем шығарма арқылы Абайды таныту бағыты ... ... ... ..20
2 М.Әуезовтің Абай мұрасын ғылыми тұрғыдан зерттеудегі
еңбегінің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.1 М.Әуезовтің 40.50 жылдардағы әдеби, ғылыми шығармашылығы ... ... .31
2.2 «Абай жолы» роман.эпопеясындағы Абай тұлғасының жасалуы ... ... ...39
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Әлемдік мәдениетке қазақ халқы қандай көркемдік игіліктер қосты дегенде, ауызға алынар есімнің бірі – М.Әуезов. Ол – әлемдік құбылыс. Әуезов ғасырлар бойы жиналып келген қазақ топырағындағы асыл құнарлардың жарқырап қайта көрінуінің үлгісі. Ауыз әдебиетіндегі сарындар, мотив, идея, тіл өрнектері, бояулар Әуезов дүкенінде қайта жаңғырды. Қазақтың реалистік әдебиетіндегі халықтық арнадан, ұлы Абай айдынынан нәр алған М.Әуезов қазақ әдебиетіне реалистік дәстүрдің тереңдеп, сіңгенін танытты.
Ұлы Абайдың данышпандығын әлемдік деңгейде танытқан Мұхтар Әуезов өзінің бүкіл шығармашылық ғұмырын бабамызға арнап өзі де сол арқылы ұлылардың санына қосылды. Заманымыздың заңғар қаламгері ақын жөнінде: «Ақын жолы халық жолымен, тарих жолымен қабыса табысқан шақта өзінің өзіне өлім жоқ, сөзіне заман-дәурен шегі жоқ. Біздің дәуірімізге әрі бұрыңғы, әрі бүгінгі Абай болып, келешек заман үшін де тарих аспанындағы бір тұрақты нұр болып, шырқау бармақ» [1, 82], - деп жазған екен.
Абайды тану жұмысы көлемі, сан-сапалы, ғылымдық жолмен тек қазан революциясынан кейін ғана барынша қолға алынды.
Бірақ бұл сөздерге қарап, революциядан бұрын Абай жөнінде ешнәрсе жазылмады, айтылмады деуге болмайды. Абайды танудың басы, алғашқы адымдары революциядан бұрын басталған. Бұл жөнінде Абайдың ақындық еңбектері үшін түрлі боп жайылып тарағанын еске алу керек.
«Бірінші жолы – баспа арқылы тарауы; екіншісі – халық арасына ауызша жатталып, әнмен аралас тарауы; үшіншісі – қолжазба түрінде әр көлемді жинақтар боп, көшіріліп тарауы. Және осылайша ақын шығармаларының оқушы, тыңдаушы жұртшылыққа мәлім болуымен бірге, Абайдың өмірі мен ортасын, еңбектерінің әр алуан сипаттарын, өз шамасынша, көпшілікке мәлімдеп отырған үлкенді-кішілі танытқыш сөздерді, деректерді де еске алуымыз керек.
Бұл соңғы айтылған жайлар, жоғарыдағы ескертуіміз бойынша, Абайдың революциядан бұрын қаншалықты танылғанын аңғартады» [2, 14-15] - дейді ұлы Мұхтар Әуезов.
Сөз жоқ, Абайтану саласындағы жазушының ғұмыр бойы ізденістері екі салада қатар жүргізілді; оның ұлы ақын мұрасын ғылыми негізде тану бағытындағы зерттеулері жиырма жылға жуық мерзімді қамтыса, Абайдың көркем бейнесін әр түрлі жанрда сомдауға он екі жыл өмірін арнағандығы белгілі.
Сөйтіп, әдебиет майданына 1917 жылы 20 жасында келген Мұхтар Омарханұлы Әуезов, проза, драматургия жанрларында өндірте қалам тербеді. Көркем әдебиетте ерекше із қалдырды да, тамаша аудармашы, кең тынысты кемел ғалым дәрежесіне көтерілді. Әрі, қоғамдық жұмыстарды қоса атқара жүріп, тұңғыш рет Абайтану ғылымының негізін сала отырып, Орта Азия халықтар әдебиетін ғылыми тұрғыдан зерттеу саласында өзінің айрықша биіктігін жан-жақты танытты. Орта Азия әдебиетінің терең білгірі, үлкен досы дәрежесіне көтерілді. Туысқан халықтар арасында да, өз шоқтығымен жан-жақты танылып, олардың құрметіне, ыстық ілтипатына бөленді. Туысқан, бауырлас елдердің әдеби-мәдени байланыстарының ғылыми тұрғыдан жаңа-жаңа қырларын ашты. Әдебиеттер байланыстары тарихында қайталанбас, өшпес із қалдырды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. М.Әуезов Абай арқылы бүкіл қазақ даласын, санасын, салтын, мәдениетін, өнерін, намысын, батырын, шешенін танытты. «Абайтану» саласында М.Әуезовтен басқа да зерттеуші, ғалымдар А.Нұрқатов [3], М.Қаратаев [4], Б.Кенжебаев [5], Т.Нұртазин [6], З.Ахметов [7], Ә.Байтанаев [8], Е.Лизунова [9], Л.Әуезова [10], Б.Шалабаев [11], З.Кедрина [12], Р.Бердібаев [13], З.Қабдолов [14], Ш.Елеукенов [15], Р.Нұрғали [16], З.Тайшыбай [17] зерттеу жұмыстарын жүргізді. Жазушылар Л.Арагон, А.Стиль, А.Фадеев, Н.Тихонов, Ш.Айтматов, Ғ.Мүсірепов, С.Мұқанов, Н.Погодин, Т.Ахтанов, Ә.Нүрпейісов, Ә.Кекілбаев «Абай жолы» роман-эпопеяны ұлы шығарма деп таныды. Академик Қаныш Сәтпаев бұл туындыны «қазақ өмірінің энциклопедиясы» деп бағалады.
Диплом жұмысының мақсат-міндеттері. Демек, диплом жұмыс тақырыбын алудағы негізгі мақсатымыз – М.Әуезов негізін қалаған Абайтану ілімінің ғалым тарапынан қаншалықты деңгейде зерттеліп, тексерілгендігін анықтау, сол арқылы Абайтанудың ғылым ретіндегі жүріп өткен жолына баға беру болмақ.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Әуезов М.О. Абай Құнанбаев. Мақалалар мен зерттеулер. –Алматы: Жазушы, 1967. –320 б.
2. Әуезов М.О. Абай Құнанбаев. Монографиялық зерттеу. –Алматы: Жазушы, 1995. –288 б.
3. Нұрқатов А. Мұхтар Әуезовтің творчествосы. –Алматы: Жазушы, 1965. –158 б.
4. Қаратаев М. Әлемге әйгілі эпопея //Кітапта: «Абай жолы». 2-кітап. Алматы: Жазушы, 1961, -828 б.
5. Кенжебаев Б. Алаш туы астында. Мақалалар мен зерттеулер // Құрастырып баспаға дайындаған Р.Нұрғали. – Астана: Фолиант, 2004. –224 б.
6. Нұртазин Т. Шеберлік туралы ойлар. – Алматы: Жазушы, 1968. –288 б.
7. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – Алматы: Мекетеп, 1973. –212 б.
8. Байтанаев Ә. «Абай жолы» айшықтары. Монография. – Алматы: Рауан, 1995. - 188 б.
9. Лизунова Е. Мастерство Мухтара Ауезова. – Алматы: Жазушы, 1968. – 287 с.
10. Әуезова Л. Исторические основы роман-эпопей «Путь Абая». – Алма-Ата: Наука, 1969. – 315 с.
11. Шалабаев Б.Қазақ романының тууы мен қалыптасуы. – Алматы: Мектеп, 1983. –210 б.
12. Кедрина З. Главное человек. –Москва: Сов. Писатель, 1972. – 408 с.
13. Бердібай Р. Тарихи роман. Оқу құралы. – Алматы: Санат, 1997. – 336 б.
14. Қабдол З. Менің Әуезовім. – Алматы: Санат, 1997. – 352 бет. – 296 б.
15. Елеукенов Ш. Ғасырлармен сйласу. – Астана: Елорда, 2004. –482 б.
16. Нұрғалиев Р. Әуезов және алаш. –Алматы: Ғылым, 1997. -205 б.
17. Тайшыбай З. Мұхтар Әуезовтiң жанайқайы // Ақиқат, 2007. №1. –Б.33-40.
18. Сыздықов К. Мұхтартанудың беймәлім беттері. –Алматы: Қазақстан, 1997. –360 б.
19. Әзиев Ә. Мұхтар аға // Жұлдыз, 1995. №7. –Б. 90-98.
20. Досжан Д. Абай айнасы // Жұлдыз, 1995. № 8. –Б.164-182.
21. Жұртбаев Т. Абай Құнанбайұлы. // Ақиқат журналы, 2003. №1-2. –Б.5-9.
22. Әуезов М. Абай жолы: Роман-эпопея. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. 1 кітап: Абай. – 821 б.
23. Мырзахметов М. Мұхтар Әуезов және Абайтану проблемалары. –Алматы: Ғылым, 1982. –213 б.
24. Әуезов М.О. Абайтанудан жарияланбаған материалдар. –Алматы: Жазушы, 1988. –152 б.
25. Омаров Д. Абайтану курсы. –Алматы: Қазақ университеті, 1998. -83 б.
26. Мырзахметов М. Әуезов және Абай. –Алматы: Ғылым, 1997. –133 б.
27. Бөкейханов Ә. Абай Ибраһим Құнанбаев. // Жұлдыз, №8. 2001. –Б.25-30.
28. Әлімбек Қ. Ұмытуға болмайтын ұлы тұлға // Жас алаш №34, 2008, 12-сәуір.
29. Атымов М. Қазақ романдарының поэтикасы: Қазақ ССР-нің «Ғылым» баспасы. – Алматы. – 226 б.
30. Сейданов Қ. Әуезов және өзбек әдебиеті. –Шымкент, 2005. – 112 б.
31. Нұрғалиев Р. Әуезов және алаш. –Алматы: Ғылым, 1997. -205 б.
32. Бәмішұлы Б. Абай және ақиқат // Жас алаш. №11. 1995, 28 - қаңтар.
33. Сыздықов К. Ұстаздық ұлағат. –Алматы: Дайк-Пресс, 2001. –313 б.
34. М.О.Әуезовтің көркемдік дүниетанымдық ізденістері (1920-30 жылдар).-Алматы, 2006. – 304 б.
35. Кекілбаев Ә. Шығармалар жинағы. 11 том. –Алматы: Жазушы, 1999. –324 б.
36. Қонаев Д. Адамзатқа ортақ тұлға. // Абай. 1994, №10. –Б.8-17.
37. Мырзахметов М. Абайтану тарихы. – Алматы: Ана тілі, 1994. –192 б.
38. Мұхтар Әуезов энциклопедиясы. (Бас ред. С.Қасқабасов; ред. алқасы: Б.Қ.Майтанов, Н.Е.Ақбай, Р.Әбдіғұлов т.б.). – Алматы: Атамұра, 2011. – 668 б.
39. Күзембаев Е. Мұхтартану: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2006. – 336 б.
40. Кенжебаев Б. ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті. – Алматы: Мектеп, 1966. – 300 б.
41. Омаров Д. Ұлылар үндестігі (Абай мен Мұхтар Әуезов дүниетанымдары туралы философиялық толғанымдар). – Алматы: Санат, 1999. – 176 б.
42. Жүрегімнің түбіне терең бойла: (Абай туралы естеліктер). – Алматы: Жазушы, 1995. – 295 б.
43. Мурат Алжи. Тайна святого Георгия (из духовного наследия тюрков). - Алматы: Рауан, 1997, -176 с.
44. Бердібай Р. Роман және заман. – Алматы: Жазушы, 1967. – 150 б.
45. Негимов С. Әдебиет әлемі. –Алматы: Ана тілі, 2008. – 256 б.
46. Әуезов М. Абай жолы: Роман-эпопея. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. 2 кітап: Абай. – 320 б.
47. Майлыбаева С. М.О.Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясындағы пейзаж. Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. – Алматы, 1996. – 23 б.
48. Әуезов М. «Абай» романының жазылу жайынан. – Алматы: Жазушы, 1964. – 181 б.
49. Қирабаев С. Абайтану ғылымының бел-белестері жайлы //Қазақ әдебиеті. №16. 8 тамыз.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................................................................6
1 М.Әуезовтің Абайтанудағы әдеби шығармашылық ізденістері....................8
+ М.Әуезовтің 20-30 жылдардағы әдеби шығармашылығындағы
Абайтану мәселелері.............................................................................................8
1.2 М.Әуезовтің көркем шығарма арқылы ... ... ... ... Абай ... ... тұрғыдан зерттеудегі
еңбегінің маңызы.................................................................................................31
2.1 М.Әуезовтің 40-50 жылдардағы ... ... ... ... Абай тұлғасының жасалуы...........39
Қорытынды..........................................................................................................71
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі......................................................................73
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Әлемдік мәдениетке қазақ халқы қандай көркемдік игіліктер қосты дегенде, ауызға алынар ... бірі - ... Ол - ... ... ... ғасырлар бойы жиналып келген қазақ топырағындағы асыл құнарлардың жарқырап қайта көрінуінің үлгісі. Ауыз ... ... ... идея, тіл өрнектері, бояулар Әуезов дүкенінде қайта жаңғырды. Қазақтың реалистік әдебиетіндегі халықтық арнадан, ұлы Абай ... нәр ... ... ... ... ... дәстүрдің тереңдеп, сіңгенін танытты.
Ұлы Абайдың данышпандығын әлемдік деңгейде танытқан ... ... ... ... ... ... бабамызға арнап өзі де сол арқылы ұлылардың санына қосылды. Заманымыздың заңғар қаламгері ақын жөнінде: [1, 82], - деп ... ... тану ... ... сан-сапалы, ғылымдық жолмен тек қазан революциясынан кейін ғана барынша қолға алынды.
Бірақ бұл сөздерге қарап, революциядан бұрын Абай жөнінде ... ... ... деуге болмайды. Абайды танудың басы, алғашқы адымдары революциядан бұрын басталған. Бұл жөнінде ... ... ... үшін түрлі боп жайылып тарағанын еске алу керек.
[2, 14-15] - дейді ұлы Мұхтар Әуезов.
Сөз жоқ, Абайтану саласындағы ... ... бойы ... екі ... ... ... оның ұлы ақын мұрасын ғылыми негізде тану бағытындағы зерттеулері жиырма жылға жуық мерзімді қамтыса, Абайдың ... ... әр ... ... ... он екі жыл ... ... белгілі.
Сөйтіп, әдебиет майданына 1917 жылы 20 жасында келген Мұхтар Омарханұлы Әуезов, проза, драматургия жанрларында өндірте қалам тербеді. Көркем ... ... із ... да, ... ... кең ... кемел ғалым дәрежесіне көтерілді. Әрі, қоғамдық жұмыстарды қоса атқара жүріп, тұңғыш рет Абайтану ... ... сала ... Орта Азия ... ... ғылыми тұрғыдан зерттеу саласында өзінің айрықша биіктігін жан-жақты танытты. Орта Азия әдебиетінің ... ... ... досы ... ... Туысқан халықтар арасында да, өз шоқтығымен жан-жақты танылып, олардың құрметіне, ыстық ілтипатына бөленді. Туысқан, бауырлас ... ... ... ... ... жаңа-жаңа қырларын ашты. Әдебиеттер байланыстары тарихында қайталанбас, ... із ... ... ... ... Абай арқылы бүкіл қазақ даласын, санасын, салтын, мәдениетін, өнерін, намысын, батырын, шешенін танытты. саласында М.Әуезовтен ... да ... ... ... [3], ... [4], Б.Кенжебаев [5], Т.Нұртазин [6], З.Ахметов [7], Ә.Байтанаев [8], Е.Лизунова [9], Л.Әуезова [10], Б.Шалабаев [11], З.Кедрина [12], ... [13], ... [14], ... [15], ... [16], З.Тайшыбай [17] зерттеу жұмыстарын жүргізді. Жазушылар Л.Арагон, А.Стиль, А.Фадеев, Н.Тихонов, Ш.Айтматов, Ғ.Мүсірепов, С.Мұқанов, ... ... ... ... ... ұлы шығарма деп таныды. Академик Қаныш Сәтпаев бұл туындыны деп ... ... ... ... ... ... тақырыбын алудағы негізгі мақсатымыз - М.Әуезов негізін қалаған Абайтану ілімінің ғалым тарапынан қаншалықты деңгейде зерттеліп, ... ... сол ... ... ғылым ретіндегі жүріп өткен жолына баға беру болмақы.
Жұмыс құрылымы. Диплом жұмысы - кіріспеден және екі ... ... мен ... ... ... ... М.Әуезовтің Абайтанудағы әдеби шығармашылық ізденістері
1.1 М.Әуезовтің 20-30 жылдардағы әдеби шығармашылығындағы Абайтану мәселелері
Мұхтар Омарханұлы ... ... ... облысының Абай ауданында (бұрыңғы Шыңғыс болысы) 1897 ... 28 ... ... ... ... ... ... Әуез - екеуі де хат танитын сауатты, бала тәрбиесін салғырт қарамайтын сарабдал, ... ... ... Әуез ... өз ... басып, әлпештеп тәрбиелейді. Мұсылманша, түркіше үлкен оқуы бар, айналасына қадірі Әуез Құнанбай ауылының жазғы, қысқы көші-қоны бір, Абай мен ... ... қаты ... адам ... ... аталары XIX ғасырдың бас кезінде Орта Азия жақтан кеп, Тобықты руына сіңіп кетіпті [18, 58].
Балалық шағы ... ... Бір күні ... ас ... ... Мұхтарды қасына шақырып алып, оқуға жараған-жарамағандығын сынамақ болып дыбысы бар сөздері айтқыза бастайды. Себебі ең ... ... ... ... ... ... ... сөзге тілі келмей жатса, оған қай молда шыдар. Тағы бірде, оны қасына алып, қолындағы қалың қолжазбадағы араб ... ... ... Бұл ... - Абай ... ... ... Немерелері ұлы ақынның өлеңдерін жақсы көріп өссін деп те ... ... ... ... таң ... күн ... дейін кітаптан бас алғызбайды. Күні бойы жаттағандарын кешкісін ... мен ... ... ... ... жан ... ... бір кездесетін талант пен ақыл-парасат ұрығын ұялатқан балдырғанның тұтқыр зердесіне қазақ көркем сөзінің шұғылалы күні ... ... ... дара ... ... қаз ... тілі ... түсіп, оны үздіксіз бітіріп шығу бақытын ... [19, ... ... өмірінің соңына дейін Абайтану курсымен шұғылданды. Абай мен Әуезовтің рухани сабақтастығының басы олардың сөйлеу тіліндегі ... ... ... Абай ... ... қордың бәрі де Мұхтар Әуезовтің сөздік қорының үйірінен табылады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... тауып, өнерлі тілге айналады. Абай поэзиясындағы ақындық тіл М.Әуезовтің прозасында жаңарып кестеленіп ... ... ... түскен тілдегі табиғи үйлесімді танимыз. Әрине, бұл тіл өнерінің күшімен пайда болған ... ... ... ... ... ... ... творчестволық ізденістерінің рухани тамыздығына айналғанын, әрине, екі алыптың адамгершілік мұраттарының үйлесім тапқан рухани ... ... мөн ... ... ... ... ... Абайдың дүние танымын танып білу жолындағы ізденістерінен ғана сезіне аламыз. Абай мен Әуезовтің заманы бір. Абай ... ... ... ... елін жабайылардың қолымен тұншықтыру саясаты салтанат құрған тұста ... ... ... те сол ... ... ... өмір кешті. Осы заманның жақсылы-жаманды шыңдық ауқымында өсіп, қалыптасу үстінде болды. Бұл ерекшелік әсіресе, Мұхтар Әуезовтің Абай ... ... ... ... яғни ғылым мен шығармашылық саласында қатар алып зерттеулерінен анық көрінеді [20, 164].
Абай ұшар ... ... ... ұлы да ұлағатты сөзіне айналады. Төрт жылдық медреседе оқу тоқып, үш ай орыс мектебінде дәріс тыңдап, өз ... ... ... ... ... меңгеріп, бозбала шығында жастығына қарамай, ел-жұрты би сайлаған Абай ресми құжат, деректерді салыстыра тізгін тартсақ, қазақ даласыдағы Рухани ... ... ... ... ... Би Жаңа ... басы [21, 6].
Абай сөзі халық ішінде қалай кең таралса, ол жөніндегі ғылыми көзқарас, еңбектер де сондай тыныс ашты. Бұл да ... алып ... ... ... ... ... Абайтану қазақ мәдениетінің, ғылымның дәстүрлі, тамырын, терең жіберген саласына айналды [2, 18].
Мұхтар Әуезов Қазақстандағы социалистік құрылыстың әр ... ... ... ... ... ... ... мен повесть жазды. Өмірінің соңғы жиырма жылын қазақ әдебиетінің ... Абай ... ... ... ... ... ... Абай өмірі мен шығармаларын зерттеп жинады. Ақын шығармаларының толық жинағын жариялауды ... ... ... ... ... Абайдың тарихи орнын анықтауға ұмтылды. Жас ғалымның мәселені әуелі ... ... ... ... өмірбаянын зерттеуден бастауы да жай нәрсе емес-ті. Өйткені тұңғыш рет жазылған Абай ... - ... мен ... да тарихи желісінің ірге тасына айналғаны жұртшылыққа танымал нәрсе.
Мұхтар Әуезов Абай жайында материалдар жинағанда тарихи романдар авторының талайы-ақ біле ... ... бір ... тап болды. Өйткені, Абайдың өмірі мен еңбегі түр-түсі мен сипаты жолында қағазға түскен немесе жарияланған ... ... ... жеке ... мен ... хаттары мен мемуарлары, тіпті замандастарының ақын жайында хатқа түскен естеліктері сақталмаған. Ақының өміріне байланысты деректер мен ... ... ... Абайды көзімен көрген жақын білген ұзақ уақыт бойына ауызба ауыз сұрап, әңгімелесу арқылы жинауына тура келді. Абайдың әр алуан ... ... ... ... көп ... өз ойымен топшылайды. Әлдеқашан бел асып кеткен көштің жұртына кешігіп жеткен жолаушы жылтыраған бір ... шоқ ... ап, ... боп ... ме ... ... ... шығармай сақтау да сондай еді [22, 17].
Материалдар жинап ... ... ... ... бұрын қастық жасаған жауларымен де әңгімелесіпті. Олардың ішінде Абайдың тұрғыластары да, солардың ұрпақтары да бар ... ... ... ... болашақ қаһарманы жайында аса көп материал жинағаны соншалық, Горькийдің: , - деген ұлы ... ... ... айта ... танған жоқ. Тіпті қазіргі Абайдың балалық және жастық шағы ... ... ... болған соң да со кітапқа кірмей қалған материалының көп екенін байқапты. Материалдың молдығы еңбегінің сәтті шығуына септігін тигізді [23, 14-16].
... ... сөз ... ... ... ... ... мен Әуезовтің Абайдың өмірі мен өнерпаздық жолын танып-білуге қосқан үлесі көбірек айтылады. Мұның өзі екі ... ... Бірі ... Абайтануға, яғни Абайдың өмірі мен творчествосын, оларға қатысты ... ... ... ... ... мен ... талдап бағалау. Екіншісі - Әуезовтің көркем шығармаларында Абай бейнесін суреттеуі, оның ... өмір ... ... ... ... ... ... көрсетуі, яғни жазушының Абайға арналған пьесасы, опералық либреттосы, киносценарийі, әсіресе төрт томдық атты дәуірнамасы төңірегінде айтылған, әлі де ... ... ... ... ... ... екі ... жататын мәселелер аса маңызды екені талассыз. Себебі Мұхтар Әуезовтің көркем ... да, ... ... де Абай ... ең ... орын алғаны белгілі.
Абай өмірбаяның жазып, тұңғыш толық жинағын даярлаумен қатар ... ... ... ... ... ... 1925 жылы Ленинградта аяқталған. Осы еңбектен Мұхтар Әуезов жалпы қазақ ақындары өмірін жете ... ... бұл ... шығармаларының табиғатын толық танып білу ісі қиынға ... өз ... ... ... осы ... де: , - деп ... Яғни ... әрбір ақын өмірін терең білу сол ақын шығармасын талдауда ол өмір сүрген кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... пікір білдіреді. Демек, Абайға дейінгі қазақ ақындарының өмірбаянын зерттеу ісін қолға ... оны қай ... ... ... ... өзіндік ой тұжырымы мен дербес пікірін біршама қалыптастырып қалған қалпын танытады. Бұл болашақ ғұлама ғалымның бойындағы ... ... ... ... сол ... биік деңгейде болғандығын аңғартады.
Абайтанудың алғашқы негізі де М.Әуезов жазған Абайдың ғылыми өмірбаянында жатқаны мәлім. Абай өмірбаянын ғылыми ... жаза ... ... ... ... саласындағы бірнеше күрделі мәселелерді тұтастай қарастыруды бірден қолға алды. Бұлай етпегенде, Абай өмірбаянын жазуға кірісудің өзі ... ... ... еді. ... ... жаңа ... ақын, қоғам қайраткері боп қалыптасу процесін көрсету үшін сол дәуірдің тарихи шындығын яғни жасаған әлеуметтік ортасы мен ... ... ... ... ... мен жер ... ақын ... нәр алған бұлақтарын, Абай мұрасындағы жаңа бағытты, соны көзқарасты ... ... ... әсіресе, Абай өлеңдерінің жазылу себептерін т.б. көптеген қосалқы мәселелерді қамту қажет еді. Бұларды тұтас қамту, дұрыс шешімін, ... табу ... зор ... ... ... ... ... етті.
Абайдың ғылыми өмірбаянын ойдағыдай жазып шығуы арқылы Мұхтар Әуезов келешекте абайтану саласында зор көлемде жүргізер зерттеу жұмыстары үшін ... ... ... ... ірге ... жасап алды.
Абай мұрасын зерттеушілердің ішінде алғаш рет ұлы ақын шығармаларымен ... ... ... ... деректерді тікелей сол ортаның ішінде жүріп, тірі архив ... алып ... ... ... ... негізін салу сияқты аса абыройлы тұғырға көтерілуін тағдыры да бұйырды. Мұхтар ... Абай ... мен ... ... ... жию, ... ... ретінде мұқият талдап, дұрыс қорытынды шығару, оларды соңыра эпопеяға тарихи негіз ретінде пайдалану ... ... мен ... ... ... ... еңбектерге жеңілдіктер де туғызып отыр. Жалпы қазақ әдебиеті тарихында Абайдай алып ... ... ... ... қазынасы, түрлі жазба деректері қалмаса да, негізінен, тірі ... иесі ... ақын ... ... ... ... ... ғылыми өмірбаянын қалпына келтіру, соңыра осы ізденістерінің негізінде дүниежүзілік мәні бар ... ... ... жазу - ... әлеміндегі қайталанбас бірегей құбылыс [24, 13].
Мұхтар Әуезовтің 1994 жылы шыққан атты ... ... ... ... ... деп ... ... де ашып білдірген.
Осы кітаптағы туралы мақаласында оның Абай айналасындағы бар ақынның ішінде суы-ып салма, импровизацияға ең ... ақын ... атап ... 1924 ... ... ... ... жазушыларға және барлық толық жинағын құрастыруға Көкбай барынша зор ... ... еді, деп мол ... ... ... ... Абайдың тікелей төл шәкірті болған Шәкәрім Құдайбердіұлы ... ... ... бағасын айта кетуді орынды санаймыз.
Мұхтар Әуезов 1918 жылы ... ... атты ... ... ... ... ... қысқа да болса өте дәл, біздің ұғымымызша, өте әділ ой-пікір айтқанын жоғарыда қарастырып өттік. Кейінгі еңбектерінде бұл мәселе сөз ... Оның басы ашық ... ... - ... белсенділердің Шәкәрімді атып тастап, оның басына қисынсыз қауесет жалаларды үйіп-төгіп, ... етіп ... ... Абай ... ... ұшыратқаны белгілі.
Жазушының көркем туындыларында Кәрім, Шұбар сияқты кейіпкерлер кездеседі. Кейбір оқырмандар, әдебиетшілер осы кейіпкерлердің прототипі Шәкәрім деп түсінеді.
"Егемен ... ... ... аз ... ... ... бір мақалада бірер кісілердің куәлік сөзі бойынша қазақтың көрнекті ... ... ... ... ... - деп, ... ... ол Абайды арашалап жарыққа шығару үшін амалсыз жасадым ғой ... ... ... ... те жөн ... ... айтқан екен деген сияқты сөздер жазылған болатын. Бұл ауыз-екі айтылған әңгімелер ғой.
Әрине, әркімнің әрқалай түсініп, жорамал жасай беруіне кесе-көлденең ... да жөні жоқ. ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мол.
Тарихи тақырыпқа жазылған туындыларында автор көптеген ... ... өз ... ... ... ... Ал баз ... атын да, затын да өзгертіп жіберуге мәжбүр болған. Бірақ солардың ешбіріне ол Шәкәрім деп ат ... ... ... ... да ой-қиялымызды он саққа жүгіртуге ерік бергенімен, жазушы тарих алдында дат Шәкәрімнің әруағының алдында да өзінің азаматтық, ... ... дақ ... таза ... ... қала ... деп ойлаймыз.
Егер әлгі аталған мақаладағы сөздер ақиқат айтылған болса, несі бар, ... ... сол ... асыл ... ... қитұрқы саясаттың заманында қара ниет, көр тақым белсенділердің кәрінен Абайды да, белгілі мөлшерде өз басын да арашалап аман алып ... ғой. ... ... өзінде, біздің түсінігімізше, ешкімді де, әсіресе, Шәкәрімді де ... ... ... ... ... ... 1918 жылы жазған атты мақаласында: Ахмет Байтұрсынов, Шәкәрім Құдайбердиев, Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатов, Сұлтанмахмұт Торайғыров, ... ... ... ... ... ... Омар Қарашевтерді атап, олардың кей өлеңдеріне тоқталып, ... ... ... ... ... шолу түрінде қарастырып өткен. XX ғасырдың бастапқы кезеңіндегі қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдері ... ... бұл ... ... ... өрнек үлгісіне қарай үш түрлі негізге, жіктерге бөліп саралағанын ... ... ... ... 1923 жылы ... ... № 270 ... жарияланған: деген мақаласында Ахмет Байтұрсыновтың өмір жолы, қоғамдық-әлеуметтік қызметін, әдеби-ғылыми еңбектерін ... сөз ... Сол ... ... ... ... жетілуіне, жастардың оқу-білім бұлағынан сусындауына газеті мен оқу кітаптарының тигізген орасан мол ... айта ... ... деген өзінің әрлі де нәрлі қорытынды ойын ... ... ... ... ... өткен 1928 жылғы атты өмірбаянын Смағұл Садуақасовтың анкета түрінде қойған сұрақтарына орай жауап сияқты етіп жазган екен. Онда қазақ ... ... ... сүйетіндігін айтып, түсінік береді де: - деп, Мағжан Жұмабаевтың ақындық ерекшелігі жайлы ілгергі айтқан ... ... ... ... ... ... ... творчествосының биік нысанасы да жеткен асқаралы асу шыңы да Абай ... Абай ... ... ... ... ... ... анық бұл жәйді тәптіштеп жатудың жөні жоқ. Әйтсе де, көпшілік оқырманға жете мәлім бола қоймаған әлгі жазылған автордың жан сыры ... ... ... еске ала ... - деп ... енді бұдан артық не айтуға, қалай айтуға болады, бәрі жеріне жеткізе айтылған ғой.
Жазушы бүкіл өзінің творчествосына, барлық ... ... ... ... ... ... ... жазған өмірбаян, мақала-зерттеу, сөйлеген сөз, баяндамаларында айтып отырған. Өзі Абай туған топырақта туып-өсіп, бір судан нәр татып, шөл басып, бір ... ... екі ... ... ... еш ... емес. Ел арасында ауызша айтылып жүрген деген сөздің мәтелге айналып кетуінің өзі-ақ көп жәйді ... ... ... ... ең ... ... осы өмірбаянында арғы аталарының ертеден Құнанбай аулымен құдандалы жекжат болып ... ... ... әкесі мен атасының Құнанбай балаларымен, Абайдың өзімен дос көңілде болғанын айта келіп: , - деп ... ... ... ... жоқ, - деп өзі ... ... суреткердің бойына сүтпен кіріп, сүйекке сіңе берген ғой. Сондықтан да ... ... ... оқып ... 1918 жылы ... ... бірге атты журнал шығарып, оған , деген мақалалар жазып жариялаған еді. 1922-1923 жылдары Ташкентте университетте оқып ... ... ... ... Абай ... ... кең, мол сөз ететін атты тарихи, әдеби сын зерттеуін жариялайды. Онда келешек ғұлама ғалым қазақ әдебиетінің ... ... ... және Абай ... деп ... шолу ... 1924-1925 жылдары Семей қаласында түрлі оқу орындарында әдебиет тарихынан дәріс бере жүріп, журналында Абайдың жинап-теріп ... ... ... Географиялық қоғамның басшыларының бірі ретінде Абайдың қайтыс болуының 20 жылдығына ... ... ... ... ... ... кеш өткізіп, баяндама жасаған.
Міне, бұлар Мұхтар Әуезовтің келешекте өзі бастап, өз қолымен көтерер Абайтану атты әдеби-ғылыми, зәулім сарайдың ... ... ... қаз ... аяқ алыстары ғана еді. Абайтанудың айдын шалқар теңізіне құйыла бастаған таудан аққан тас бұлақтар еді.
Осы 1918 жылдан басталған еңбек ... ... өн ... ұзақ ... еш ... ... жалғасып, түрден-түр ашып, толығып, толысып отырған екен. Жазушының өзі және ... ... ... - ... ... 1959 ... басылымында: десе, ең соңғы 1961 жылы жарияланған атты мақалада: - деп, нақтылап атап көрсетеді.
Мұхтар Әуезов осы 40 ... ... ... ... жасаған қыруар ерен еңбегін жәй атап қана шығар ... ол ... Абай ... ... ... 1933, 1939-40, 1945, 1957 жылы құрастырып жариялады. Оның ішінде ақын еңбектерінің 40 проценттейін өзі іздеп тауып ... Орыс ... ... ... дүркін 1936, 1940, 1945, 1951, 1958 жылдары жеке жинақ етіп жариялатады. Өзбек, қырғыз, татар, қарақалпақ, ұйғыр, түркмен т.б. шет ел ... ... ... шығуына көп еңбек сіңірген.
Ақынның ғылыми өмірбаянын көп ізденіп, төрт рет қайта-қайта үстемелеп, өңдеп, ... ... ... Ол ... ... - деп ... ... Әуезов Абайдың тұңғыш толық шығармалар жинағын құрастырып, текстологиялық жұмыстар атқаруы мен Абай ... жазу ... ... ... ... зор ... ғылыми зерттеулер жүргізуге айтарлықтай қор жасап алды. Бұған нақтылы айғақты дәлел - көп жылғы ғылыми зерттеулерінің ... ... Абай ... ... ... мен ... ... іштей байланысып жатқан сабақтастықты еске алсақ та жетіп жатыр.
Мұхтар Әуезов 1922 жылдан бастап Абай шығармаларының толық жинағын құрастыру, Абай өмірбаянынан ... ... ақын ... ... ... ... жазып, Абай өмірі мен творчествосын баспасөзбен дәріс оқу орны арқылы насихаттау жұмыстарын қатар жүргізеді. Осы көп ... ... ... ... ... ... ... жазуда әуелі қандай жол жан-жақты ойластырып, анықтап алады. Соңыра Абай өмірбаянын сан рет қайта жазу ... осы ... ... ... ... өз танымының өзгеру, жетілу деңгейіне сәйкес үнемі қолданып отырғаны Мұхтар Әуезовтің әдеби-мемиоралды музейінің архив деректері мен салыстыра қарағанда барынша ... ... ... ... ... төмендегідей мағыналы жіктерге бөлінеді.
Мұхтар Әуезов Абайдың бастан кешкен қайталанбас өмір жолындағы ақын санасына өз ... ... әр ... ... ірі ... ... ... танысқан сайын, олардың ақын шығармаларындағы көрінісін аша түсуге ерекше ден қояды. Абай жасаған әлеуметтік ортаның шындығы мен ақын ... ... ... ... байланысын ашып отыруды - биограф өзінің зерттеуінде шешуші тетік ретінде ұстанған. Осы ерекшелік, әсіресе өзінің көп жылға ... ... соң ... ... жазу үстінде Абай шығармаларын эпопеяының іргелі өзегі етіп: . Эпопеяда Абай ... ... туу ... ... ... де, Абай ... нәр алар ... басты сарындары тікелей ақын өмірімен, ол араласқан әрқилы әлеуметтік оқиғалармен іліктес туындап жататын құбылыстар ... ... мән ... ... ... ... берер басты әлеуметтік сарындардың негізін, ақын өмір сүрген заман шындығынымен, онда орын алған тарихи оқиғалармен ... ... ... Абай ... ... жылдары жазылған нұсқасында-ақ қолданған болатын-ды. Бұл процесс соңыра қайта жазылған Абай өмірбаянының жаңа нұсқаларында молығып, қоюлана түскен.
Алғаш, 1933 жылы ... Абай ... ... ... ... ақынның творчестволық өнерпаздық жолының басталуы мен соңыра бастан кешкен ... ... ... ... өмір ... ... 13 ... сүйенген. Бұл өлең - үзінділер жай ... ... ... ... ... Абай ... ... оқиғалар желісімен ұштасып, кейбіреулерінің жазылу себептері де ... ... ... Абай өмірбаянында және осыған қосымша ретінде берілген деректерінде жалпы саны 24 өлең қамтылған. Алғашқы өмірбаянмен салыстырғанда бұл жолы да 8 өлең аты ... ... жылы ... ... әлі күнге дейін жарияланбанған Абай өмірбаянының үшінші нұсқасында ақын ... ... сан ... да, сапа ... да ... ... Абай өмірінің әрқилы кезеңінде бастан кешкен оқиғалар - ақын жанын тебіретуден туған ... ... із ... отырғаны тереңірек байқалады. Биографтың Абай өмірі жайлы ақын ... өмір ... ... негіз алған идеялық көздерін дөп басып тануы да тереңдей ... ... ... енді Абай ұстанған гуманистік ағартушылық, ұстаздық жолмен ... ... ... ... шығармаларының өзекті сарынын да ақын араласқан оқиғалар шындығымен жалғастыра отырып табуға ұмтылады.
Абай ... ең ... рет ... ... ... нұсқасында ақын өлеңдерін қамту күрт кеміді. Себебі ақын өмірбаянына тән ... ... ... ... ... ... тарихы эпопеясы жемісінде айтылғандықтан әрі соңғы жазылған өмірбаянды тағы да тың ... ... ... ... ... ... Бұған Абай өмірбаяны ұтпаса ұтылмаған, қайта тұжырымдалып ... ... ... ... ... ... ... барлық нұсқаларын ақын өмірімен тығыз байланыстырды [25, 77-80].
Мұхтар Әуезов биограф ретінде Абайдың дүниетанымы мен ... өсу ... ... сырын туған халқының салт-сана болмысымен, ақын өмір ... ... ... орта ... ... алып ... ету - Абай ... жазу үстінде ұстанған жетістіктердің бірінен саналмақ.
Абай өмірбаянында барлық нұсқасына тұтас ... ... ... ... шағынан өмірінің соңына дейін бастан кешкен ғұмыры түгелдей сол тұстағы қазақ елінің тарихымен, саяси-әлеуметтік өзгерістермен етене байланысып өрілген, іштей іліктесіп ... ... көз ... ... Абай ... - ... ... негізінен қазақ даласына жаңа ереже еніп, қоғам тұрмысы мен ... ... ... ... ... ... биограф ақын өмірбаянын жазу үстінде ерекше мән берген. Абайдың ата-бабалары мен ақын дәуірін сөз еткенде, қоғам өмірінде өріс алып ... ... орта ... ... уақыт талабы тудырып отырған түбірлі тарихи өзгерістермен бірлікте алып ... аса ... шарт етіп ... ... Абай ... ... 1924 ... бастап шындап қолға алған кезге дейін-ақ ақын өмірі жайлы тобықты ішіндегі ... ел ... мен ... болып өткен оқиғаларда, ата-баба шежіресінен хабардар, олардың шет жағасын өзі де ... ... ... ... ... ... артықшылықтар болатын-ды. Абай шығармаларында үлкен суреткерлікпен бейнеленген өмір шындығының көрінісі, оған ақын ... ... ... сарыны басым ойшыл, жаңашыл поэзияны терең танып білудің бірі саласы Абай өмірбаянын білуге әкеп соғатын-ды. Осыны кімнен ... да ерте ... Абай ... ... ... өзекті желілерін қайта тірілтіп, ғылыми тұрғыдан өз қалпына келтіру міндеті тұрғанын түсінді. Мұхтар Әуезов ... ... ... ... жоқ тарихи орны бар ұлт ақынының ғылыми өмірбаянын жазуды алғаш рет ... ... осы бір ... ... ... ... Абай өмір сүрген орта мен қым-қуыт әлеуметтік оқиғаларға толы ақынның өмір жолын шама ... ... да, ... да ... ... үшін, зор даярлық жұмыстарын жүргізуге кірісіп те кетті. Қолға ілінген беймәлім деректердің ғылыми тұрғыдан ... ... ... Абай ... ... қызметіне сәйкестендіріп беруге күш салды.
Абай өмірбаянын сан рет өзгерте жазып, уақыт өткен сайын дәуір талабына сай талассыз іздену, соны ... ... ... табу ... оны жаңғыртып кіріп, тереңдетіп отырудан жалықпады. Азға қанағат етіп, орта жолда ... ... ... , - деп ... ... де көп мән ... Яғни ... дәуірдегі Абайдың бірегей биографы болған Мұхтар Әуезов ұзақ жылдар бойы Абай өмірбаяны жөнінде деректерді жинау, ... ... аса ... ... ... ... ... іргесі де қаланып жатты.
Абай өмірбаянының әр нұсқасын жазуға оралған сайын көптеген өзгерістер ендіріп отырған. Бұрын кедергі бар деп ендірген көптеген ... ол ... өз ... ... ... тастап отырса, жаңадан табылған соңғы деректерді жаңа таным тұрғысына барынша екшеп, елеп ... ... ... ... ... бұл ... бәрі де Абай ... қалыптасу, даму жолындағы өмір процестерімен, ақын өлеңдеріндегі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Абай өмірбаянын жазу жолындағы осы өзгерістердің себеп-салдарына үңгіле қарасақ, Мұхтар Әуезовтің ғалымдық, жазушылық лабораториясының сырына да біршама қаныға ... ... ... ... жазу ... ... ... жинақталған мол деректерді биік талғам арқылы алғашқы екі нұсқадағы басымырақ сөз болатын Абай заманындағы феодалдық-патриархалдық үй-іші жайлы көріністерді, ақын ... ... ... ... ... жоқ деректерді батыл алып тастап отырғаны байқалады. Олардың орнына жаңа таным негізінде жаңадан сұрыпталып, талғап ... соны ... ... күш ... Абай ... көрсетуге лайықты деректерді жаңа таным тұрғысынан талғап, таңдап алудағы осы жолды лайықтап ұстанған биограф соңыра Абай ... ... ... С.Мұқанов, Ә.Жиреншин, Ә.Ысқақов еңбектеріне жазған арналы пікірлерінде олардың Абай ... ... ... ... ... ... ... кемшілік жайларын көрсете келіп: , - деп бір кезде аз болса да өзі қол артқан, кейінірек кейбір зерттеушілердің Абай ... ... ... жоқ ата ... ұзын ... ру шежіресін санамалап отыруды сынға алады. Ал Әдхам Ысқақовтың деген қолжазбасына жазған сынында: , - деп Абайдың өмірі мен ... ... ... ... қатысы жоқ деректерді тоғыта беруіне әрі ол деректер тобының ескі дүниетаным ... ... ... сын айтады. Биограф өз еңбегіне де осы талап тұрғысынан келеді де басы артық, Абай ... ... ... жоқ ... ... ... ақын ... неғұрлым тереңдеп жаңа қырынан ашқан сайын екшеп отырған. Әсіресе, бұл әрекет Абай өмірбаянының ең соңғы нұсқасын жазу үстінде ... орын ... ... өмірбаянының бірінші, екінші нұсқаларында ақын өмірін, не ... ... ... ... ... ... жоқ, тек ... деректерде кейбір оқиғаларға байланысты аты аталатын көптеген кісілер ұшырасады. Соңғы нұсқаларда осыларға үлкен сұрыптау жүргізіп, Абай өмірі мен ... ... ... ... ғана іріктеліп алынады.
"Абай өмірбаянының алғашқы нұсқаларында ақынның орыс достары Михаэлис, Долгополов, Гросс, Леонтьев т.б. атқарған қызметін, ақын дүниетанымына ... ... ... танымдарының өз дәрежесінде болмауын биограф ерте сезініп, бұрынғы танымына батыл түзетулер ендіре бастады. Осы ... жаңа ... тек Абай ... мен Абай ... ғана ... ... ... да өз көрінісін тапты" [25, 75].
"Сонымен қатар Мұхтар Әуезов айтқандай, Абайдың екі бірдей ... яғни ... пен ... ... рас, ... ... басы ашық ... сол Абай ең алдымен, әуелде қазақ ... ... пен ... жапырақ жайған биік шынар емес пе? Мың жылдық алып бәйтеректің құнарлы топырақта ғана тамыр жая ... ... ... ... ой иесінің бой көрсетуі XIX ғасырдың соңғы ширегіндегі рухани жаңғыруды аңсаған қазақ қоғамында ғана мүмкін еді. ... ... ... аталатын ұлттың, қалыптасқан мәдениеттің соған дейін қорланып қалған ... ... мен ... Абай ... ... Абай өлеңдері мен қара сөздері арқылы сыртқа вулкан болып шықты. Бұл тұрғыдан алғанда Абай жинақы құбылыс. Ол бір ... ... XVIII, XIX ... ... ... ... ... өте алмай қалған халықтар да бар. олардан да күрделі XX ... ... ... ... ... ... ... талдауға алып, сынап-мінеуге хақылы тұлға дәрежесіне көтерілген адам, яғни болашақтан үміті зор, бірақ оған даярлығы аз, бойында ... мол, ... оны ... жұмсауға олақ халықтың қиын-қыстау сәтінде жанашыр ұстазы болып сөйлеген тұлға" [26, 118].
Осы күнімізді ол кісі қатты аңсады. Өзі жете ... да, рухы ... ... ... әдебиетінің, оның ішінде жазба дүниенің негізін қалаған классик Абайдың бүкіл ойы мен жан ... тек ... ... ... ол адамзаттың Абайы болды. деген әңгімені сол уақытында-ақ жоққа шығарып дәледеп берді. Содан соң деп ... ... биік өлең ... ... ақыл мен ... толы қалдырады. Билікке де араласты, болыс та болды. Сол қызметінің барлығында тек ... пен ... ... ғана тұрды [27].
Дүниежүзілік мәдениетке өзінің зор үлесін қосқан сазгер, күйші, ақын, философ Абай өмірінің соңғы кездерінде Шығыс пен ... ... ... ... қорытуы арқылы әйгілі қара сөздерін жазады. Оны ... ... ... ... ... трактаттар деп атап жүр. Өзі де ақ патшаның тарапынан қудалау мен қуғындау көрген Абай жазған ... ең ... жан ... ... ... кейіннен ұлылық екенін сезгеннен соң ат-шапанын беріп, өз атына қайта көшіргені ... Ол ... ... көзі ... ... ... көрді. Жинақ болып шықпаса да, ауыл молдасы Мүрсейіт Бікеұлына көшіртіп алады. Абай ауылынан ұзатылған қыздардың жасауы ретінде сол ... ... ... ... жиһазды дәстүр болыпты. Қазіргі кезде ұлы Абайдың өлеңдерінің сол хаткер жазған бес көшірмесі сақтаулы. Сондай-ақ, ұлы ... өз ... ... ... ұлы ... ... хаты мен ... қолжазбасы ғана бар екен. Енді жоғарыда айтып өткендей көптеген қолжазбасы патшалық заманның тергеп-тексеруінен жоғалып кеткен. Амал жоқ, ... ... ... төл ... ... ... адам ... ұрпақтар тауып алсын деген оймен жасыруға тиіс. Сөйтіп, жуырда ғана Абайдың қара сөздері көмілген орын табылыпты.
Сол қара ... ... ... ... Абай ... ... ... . [27, 53].
Тәуелсіз еліміздің тұңғыш Президенті ел ішінде ғана емес, әлемде де өз орны бар ... ... Ол бір ... . Ел ... оңай емес. Оның үстіне миллиондарды!>> ол тұрмақ 5-6 адамды басқарып ... - ... деп өзі ... бүгінгі мынау тәуелсіз еліміз үшін Абайдың мәдениет саласындағы, ақыл-ой бағдарындағы орны салмақты екендігі даусыз.
Мұхтар Әуезовтің өзіндік ... ... ... ... танымының қалыптасуына үлкен тәжірбиелік, тәлімдік қызмет атқарған журналына жазушының тікелей ат ... ... ... ... ... ... деп білеміз. Мұхтар Әуезов журналды ұйымдастырушы, шығарушылардың, соның ішінде негізгі екеудің бірі ... ... ... ... ... ... ... Мұхтардан бес жас үлкендігі бар Жүсіпбек Аймауытов қол қойғанмен, олардың бірлесіп, жұп ... ... ... журналды оқып қараған кісі бірден аңғаруына болады.
Журналдың алғашқы саны 1918 жылы 4 ... күні ... ... одан ... уақыт бұрын, яғни 1917 жылы желтоқсан айында газетінің №26 санында мынадай жарнама жарияланған ... атты ... ... ... ... ... ... ашылды. Журналдың жобасы кең, жазшылары сай, нағыз қазақ ... ай ... 1 рет ... Ылғи жазып тұрушылар: Мінән Тұрғанбаев, Жүсіпбек Аймауытов, Сұлтанмахмұд Торайғыров, Мұхтар Әуезов, Сәбит Дөнентаев, Сейітбаттал Мұстафин>> деп, журналдың адресін ... [18, 28-29]. ... ... ... қызметі туралы ертеректе еске алмауының себебі айып тағылып, оны болды, сол ... ... ... ... ... ... жүргізді деген сияқты пікірлер өріс алған еді.
Кейінірек, 1953 жылы жазған өмірбаянында жазушы: > [39, 270].
Бұл арада жазушы Абайдың нәзік әлемін не ... анық ... ... Сол ... ол тіпті, боранның қалай, қашан басталғанын да білмей қалған. ... күн ... ... бір ... ... да Тоғжанның ауылына, тап болады. Тұрпайы дүние нәзік әлемдер арқылы басқарылатындықтан, ic-әрекет әуелі нәзік әлемдерде пайда болып, ... ... ... ... ... физикалық әлемге ауысады. Тоғжанмен кездесетінін Абай әуелі нәзік әлемде көрді, сонан кейін тұрпайы өмірде орындалды. Абай әзік әлемге кіргенде өзінің ... да, ... не ... ... да ... Осы ... байланысты тағы бірнеше сәттер бар. Мысалы, үйге кіргенде Тоғжанмен нәзік әлемде байланысы болғандықтан, Абай өзінің ауыр жағдайына қарамай оны ... ... ... ... ... Тоқпай деген соқыр адамның жолды тапқанында желдің бағытымен ғана емес, кеудесінің көрсеткен бағытымен табатынын ... Ол: [39, 279] ... ... ... ... [39, 284]. Міне осы ... барлығы нәзік әлемдердің көрінісі. Қатты ауру үстінде Абай өзінің нәзік денесінен нәзік әлемдерге кіріп, онда ... ... ... Оны ... махаббатының күші ғана өлімнен аман алып қалған.
Екінші. Абайдың ұлы Тұрағұл өзінің естелігінде Абай туралы былай деп ... [40, ... ... ойын білу - нәзік әлемге кіру белгісі. Сонымен бipre, адам ... әлем ... түрі ... ... ... ... әбден мүмкін. Тұрағұл Абайдың осындай түрі айтып отыр.
Үшінші. Абай ... ... бұл ... ... көре ... М.Әуезов монографиясында былай деп жазады: [42, ... Абай ... аса ... ... ... ... ... мен басқа кейіпкерлер арқылы қаһарманның мінезі, образы ашылатыны белгілі. Міне, ... да ... ... ... мән ... [43, 96-97]. ... ... бейнесін ашу жолында Әуезов талай сөйлемдер мен сөз ... аса ... ... ... ... ұшан ... білімін көрсетуді де ұмыт қалдырмаған. [43, 104-105].
Бұған қарап М.Әуезов Асан қайғы туралы теріс пікірде болып, мойындамады ... сөз ... ... ... жазу мен ... зерттеу жұмыстары екі бөлек дүние болғандықтан теріс пікірден аулақпын.
Ғалым Зәки ... Абай ... ... ... туралы былай дейді: [29, 22].
[22, 123-125].
Романның тілі де ерекше, ... ... ... тағы бір мәрте дәлелденіп тұр. Қазақ тілінің тазалығын, төрелігін нақтылайтын дүниенің бірі, ... ... ... ... сөйлеп, жауды жақыны етіп те, дұшпанын жеңгенін де білеміз. М.Әуезов өз ... ... ... білген. Тағы бір мысал келтіре кетсем:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
Абайтану ғылымы19 бет
М.Әуезовтің Абайтануға қосқан үлесі13 бет
Мұхтар Әуезов – абайтанушы34 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абайтану ілімінің қалыптасу тарихы15 бет
Абайтану ғылымы туралы75 бет
Абайтанушы8 бет
Абайтануға кіріспе13 бет
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь