Әл-Фараби шығармаларындағы әдеби-теориялық мәселелер

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1. Фарабтан шыққан ғұламалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
2 Әбу Насыр Әл.Фарабидің әдеби.теориялық мұрасы
2.1 Әбу Насыр әл.Фарабидің шығармашылық өмірбаяны ... ... ... ... ... .. 33
2.2 Фараби және өлең, өлең өнерінің қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 58
Пайдалынылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Кіріспе

Диплом жұмысының өзектілігі. Тарихты білмей тұрып қазіргінің қадіріне жету, болашақты болжау қиын дейтін ғалымның өз қағидасы бар. Өміріміздің даму барысын дұрыс түсініп, ғалымның бүгіні мен ертеңі танып, бағдарлап отыруда ғалым тарихы маңызды орын алады. Расында адамзаттың жинақталған материалдық байлықтары қандай ұшан теңіз болса, оның рухани байлығының қоры да сондай көп. Бұлардың бәрі – баршаға бірдей ортақ қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу, халыққа жеткізу – кейінгі ұрпақтың абыройлы міндеті.
Осы кездегі өркені өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға талай елдің, талай ұрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырларда адамзат білімінің молайып, ақыл – парасытының жетіліуіне орасан зор еңбек сіңірген ғұламаларының бірі – қазақ топырағынан шыққан данышпан перзент Әбунасыр Фараби (870-950) болды.
Фараби және оның шәкірттерінің ғылым мен мәдениетті дамытуға орнын анықтау, ғылыми мұраларын мұқият зерттеу өте үлкен маңызды жұмыс. Бұл жағдайды білімпаздар өте ертеден-ақ аңғарған сияқты. Сондықтан да болу керек, дүние жүзінің әр түрлі халықтарынан шыққан оқымыстылар Фараби мұраларын мың жыл бойы зерттеп келеді. Алайда күн өткен сайын ұлы бабамыздың күні бүгінге дейін назардан тыс қалған мұралары табылып, ғылыми айналымға түсіп жатыр. Ендеше, ұлттық әдебиеттану ғылымының өркен жайған кезеңінде Фарабидің ідеби-теориялық мұрасын жаңаша саралаудың маңызы зор.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Негізгі мақсатымыз ұлы бабамыздың артында қалған мол мұрасымен жан-жақты танысу және Әл-Фарабидіңәлемдік әдебиеттанудағы әдеби-теориялық ұғымдарды негіздеушілердің бірі екендігін дәлелдеу болмақ. Осыған орай мынадай міндеттер туындайды:
 Әл-Фарабидің өлең өнері жайлы талғам-талабын әдеби-теориялық тұрғыдан саралау;
 Ақындық қуатына, өлең жазу шеберлігіне назар аудару;
 Жалпы Фарабтан шыққан ғұламалардың еңбектеріне шолу жасау, олардың да ідеби-теориялық көзқарастарына талдау жасау.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Фараби мұрасын зерттеуде қазақ ғалымдары да көптеген жұмыстар істеді. Орыс және қазақ тілдерінде Фарабидің философиялық және әлеуметтік-этикалық трактаттарының жинақтары, орыс тілінде математикалық, тарихи-философиялық, логикалық, жаратылыстану – ғылыми еңбектері, «Птолемейдің «Алмагестіне» түсініктемелері» жарық көрді. Ғұламаның философиялық, ғылыми еңбектерін зерттеуді, түсіндіруді, насихаттауды нысана еткен көптеген ғылыми – зерттеу монографиялар, кітаптар, мақалалар, көркем әдеби туындылар басылып шықты. А.Көбесовтің «Әл-Фараби», «Фарабидің математикалық мұрасы» (орыс тілінде), «Сөнбес жұлдыздар», «Фараби еңбектеріндегі астрономия мәселелері» (орыс тілінде), «Фарабидің педагогикалық мұрасы» (орыс тілінде) монография, кітаптары, «Фараби Бағдат шаһарында» [1] атты повесі, көптеген мақалалары бар.
Біз осы уақытқа дейін Отырар алқабы тарихқа Әбу Насыр әл-Фарабиді ғана берді деп келсек, ғалым Ә.Дербісалиев [2], керісінше, Отырардан шыққан Фарабилердің 10-ының атын атайды. Тек атап кана қоймай, олардың өмірі мен шығармашылығына талдау жасайтьн нақтылы деректер келтіре отырып, салиқалы пікір айтқан, өзіндік ой түйіп, тұшымды тұжырымдар жасаған. Отырарлық ғалымдардың өмірі мен қызметіне қатысты мағлұматтарды ол, Сирия, Марокко, Тунис секілді елдердегі бүкіл шығыс мәдениетінің мақтанышы болған кітапханалар мен қолжазба қорларынан, Батыс пен Шығыстың дуалы ауызды даналары мен шығыстанушы ғалымдарының еңбектерірінен тапқан.
Қазақ жеріндегі ежелгі мәдениет орталықтары ретінде тек Отырар мен Сайрам немесе Түркістан ғана емес, сондай-ақ Сыр бойындағы Жент, Баршынкент, Жанкент, Сығынак, Қыпшақ, ал Талас-Шу алқабындағы Тараз, Құлан, Аспара, Баласағұн қалалары да тарихқа белгілі болған. Алайда осы қалаларда дүниеге келгендіктен немесе мәңгі бақи өмір сүргендіктен олардың аттарын өздеріне ныспы еткен ғұламалардың, ақындардың, әдебиетшілердің шығармашылығы жөнінде біздің білетініміз жоқтың қасы десек те болатын. Ал туған қалаларын емес, өздері шыққан Дулат, Найман, Қоңырат, Жалайыр сияқты тайпалардың аттарын ныспы етіп қабылдаған зиялылар қалдырған күллі қазаққа, алаш атаулыға тән аса бай мұраны паш еткен еңбектер де шамалы.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негіздері.
Зерттеу жұмысын жазу барысында белгілі орыс және шетел ғалымдарының еңбектерімен қоса негізінен А.Машанидің, А.Көбесовтің, А.Қасымжановтың, Н.Келімбетовтің, Х.Сүйіншәлиевтің, Ә.Дербісәлиевтің ғылыми-зерттеу еңбектері басшылыққа алынды.
Жұмыстың практикалық маңызы. Дипломдық жұмыс нәтижелерін мектеп оқушыларына Фарабитану арнайы пәнін оқытуда, факультатив сабақтар жүргізуде көмекші құрал ретінде және әдебиет пәнінен теориялық терминдерді түсіндіруде пайдалануға болады.
Пайдалынылған әдебиеттер тізімі:

1. Көбесов А. Әбу Насыр әл-Фараби. – Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 176 б; Көбесов А. Әл-Фараби. - Алматы. 1971. – 280 б; Кубесов. А. Педагогические наследия аль-Фараби. Алма-Ата, 1989. – 275 с.
2. Дербісалиев Ә. Қазақ даласының жұлдыздары. – Алматы: Рауан, 1995. – 238 б.
3. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Древний Отрар: Топография, стратиграфия, перспектива. – Алма-Ататы, 1972. – 234 с.
4. Шәлекенов У. Құм басқан қала. –Алматы: Ғылым, 1992. – 114 б.
5. Лунина С.Б. О культурных связях средневекового Мерва. – Средняя Азия в древности и средневековье. –Москва: Наука, 1977. – 126 с.
6. Жәнібеков Ө.Отырар өркениеті және біз. -Алматы, Ғылым, 1992. – 250 б.
7. Григорян С.Н. Великий мыслители Средней Азий. –Москва: Наука, 1958. - 214 с.
8. Жәнібеков Ө. Уақыт керуені. –Алматы: Жазушы, 1992. – 179 б.
9. Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. -Алматы: Ана тілі, 1991. - 205 б.
10. Егеубаев А. Кісілік кітабы. –Алматы: Ана тілі, 1998. – 320 б.
11. Хайрулаев М. Мировозрение Фараби и его значение в истории философии. -Ташкент: Фон, 1967. – 238 с.
12. Аль-Фараби. Философские трактаты. –Алма-Ата: Наука, 1973. – 250 с.
13. Жиреншин Ә. Қазақ кітаптарының тарихынан. –Алматы: Қазақстан, 1971. – 180 б.
14. Қожа Ахмет Йассауи. Диуани хикмет./Аударған: М.Жармұхамедұлы, М.Шафиғи, С.Дәіуітұлы, Е.Дүйсенбай. – Алматы: Йассауи қоры, 1998. - 216 б.
15. Бертельс Е.Э. Суфизм и суфийская литература. Избранные труды: В 4-х т. – Москва: Наука, 1960. Т.3. -524 с.
16. Егеубай А. Құлабыз. –Алматы: Жазушы, 2001. -216 б.
17. Сүйіншәлиев Х. VIII – XVIII ғасырлардағы қазақәдебиеті. – Алматы: Ғылым, 1989. – 260 б.
18. Келімбетов Н. Қазақ әдебиеті бастаулары. –Алматы: Ана тілі, 1998. -256 б.
19. Машанов А. Әл-Фараби. Зерттеу. –Алматы: Жазушы, 1971. – 273 б.
20. Аль-Фараби. Трактаты о музыке и поэзии. -АлмаАта, 1974. – 264 б.
21. Аль-Фараби Логические трактаты. Алма-Ата, 1975. – 172 -с.
22. Әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. Алматы, 1975. – 352 б.
23. Қазақ Совет энциклопедиясы. -Алматы, 1973, ІІ-том. – 752 б.
24. Гафуров Б.Г.., Касымжанов А.Х. Аль-Фараби в истории культуры. – Москва: Наука, 1975. - 189 с.
25. Аль-Фараби Философские трактаты. -Алма-Ата, 1970. – 113 с.
26. Хайрулаев М. Фараби. Эпохи иучение. – Москва: Наука, 1965. -165 с.
27. Келімбетов Н. Қазақ әдебиетінің ежелгі дәуірі. –Алматы: Мектеп, 1986. -215 б.
28. Қыраубаева А. Ғасырлар мұрасы. –Алматы: Мектеп, 1988. – 163 б.
29. Машанов А. Фараби және Абай. –Алматы: Ғылым, 1994. -156 б.
30. Әбунәсір Әл-Фараби. Өлең өнерінің қағидалары туралы трактат / Кітапта: Сөзстан. 2-кітап. Құрас. Б.Сарбалаев. – Алматы: Жалын, 1980. – Б. 8-14.
31. Әбунәсір Әл-Фараби. Трактат және өлеңдер. Аудар. А.Нысаналин. –Алматы: Жазушы, 1974. -186 б.
        
        Мазмұны
Кіріспе...............................................................................................................
6
* Фарабтан шыққан ғұламалар.................................................................
8
2 Әбу Насыр Әл - ... ... ... Әбу Насыр әл-Фарабидің шығармашылық өмірбаяны......................
33
2.2 Фараби және өлең, өлең өнерінің ... ... ... жұмысының өзектілігі. Тарихты білмей тұрып қазіргінің қадіріне жету, болашақты болжау қиын дейтін ... өз ... бар. ... даму ... ... ... ... бүгіні мен ертеңі танып, бағдарлап отыруда ғалым тарихы маңызды орын ... ... ... ... ... ... қандай ұшан теңіз болса, оның рухани байлығының қоры да сондай көп. Бұлардың бәрі - ... ... ... қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу, халыққа жеткізу - ... ... ... ... ... ... өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға ... ... ... ... таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырларда адамзат білімінің молайып, ақыл - парасытының жетіліуіне ... зор ... ... ... бірі - ... ... ... данышпан перзент Әбунасыр Фараби (870-950) болды.
Фараби және оның шәкірттерінің ғылым мен мәдениетті дамытуға орнын анықтау, ғылыми мұраларын ... ... өте ... ... жұмыс. Бұл жағдайды білімпаздар өте ертеден-ақ аңғарған сияқты. Сондықтан да болу керек, дүние жүзінің әр түрлі халықтарынан шыққан оқымыстылар Фараби ... мың жыл бойы ... ... ... күн ... ... ұлы бабамыздың күні бүгінге дейін назардан тыс қалған мұралары табылып, ғылыми ... ... ... ... ... әдебиеттану ғылымының өркен жайған кезеңінде Фарабидің ідеби-теориялық мұрасын жаңаша саралаудың маңызы зор.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Негізгі мақсатымыз ұлы ... ... ... мол ... ... танысу және Әл-Фарабидіңәлемдік әдебиеттанудағы әдеби-теориялық ұғымдарды негіздеушілердің бірі екендігін дәлелдеу болмақ. Осыған орай ... ... ... Әл-Фарабидің өлең өнері жайлы талғам-талабын әдеби-теориялық тұрғыдан саралау;
* Ақындық қуатына, өлең жазу шеберлігіне назар аудару;
* ... ... ... ғұламалардың еңбектеріне шолу жасау, олардың да ідеби-теориялық көзқарастарына талдау жасау.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Фараби мұрасын зерттеуде қазақ ғалымдары да ... ... ... Орыс және ... ... Фарабидің философиялық және әлеуметтік-этикалық трактаттарының жинақтары, орыс тілінде математикалық, тарихи-философиялық, логикалық, жаратылыстану - ғылыми еңбектері, ... ... ... ... ... еңбектерін зерттеуді, түсіндіруді, насихаттауды нысана еткен көптеген ғылыми - зерттеу ... ... ... көркем әдеби туындылар басылып шықты. А.Көбесовтің , (орыс тілінде), , (орыс тілінде), ... ... ... кітаптары, [1] атты повесі, көптеген мақалалары бар.
Біз осы уақытқа дейін Отырар алқабы тарихқа Әбу Насыр әл-Фарабиді ғана берді деп ... ... ... [2], ... Отырардан шыққан Фарабилердің 10-ының атын атайды. Тек атап кана қоймай, олардың ... мен ... ... жасайтьн нақтылы деректер келтіре отырып, салиқалы пікір айтқан, өзіндік ой түйіп, тұшымды тұжырымдар жасаған. Отырарлық ғалымдардың өмірі мен ... ... ... ол, ... ... ... секілді елдердегі бүкіл шығыс мәдениетінің мақтанышы болған кітапханалар мен қолжазба қорларынан, Батыс пен ... ... ... ... мен ... ... ... тапқан.
Қазақ жеріндегі ежелгі мәдениет орталықтары ретінде тек Отырар мен Сайрам немесе Түркістан ғана емес, ... Сыр ... ... Баршынкент, Жанкент, Сығынак, Қыпшақ, ал Талас-Шу алқабындағы Тараз, Құлан, Аспара, ... ... да ... ... ... ... осы қалаларда дүниеге келгендіктен немесе мәңгі бақи өмір сүргендіктен олардың аттарын өздеріне ныспы еткен ғұламалардың, ақындардың, әдебиетшілердің шығармашылығы жөнінде ... ... ... қасы ... те болатын. Ал туған қалаларын емес, өздері шыққан Дулат, Найман, Қоңырат, Жалайыр сияқты тайпалардың аттарын ныспы етіп қабылдаған зиялылар қалдырған ... ... алаш ... тән аса бай ... паш еткен еңбектер де шамалы.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негіздері.
Зерттеу жұмысын жазу ... ... орыс және ... ... ... қоса негізінен А.Машанидің, А.Көбесовтің, А.Қасымжановтың, Н.Келімбетовтің, Х.Сүйіншәлиевтің, Ә.Дербісәлиевтің ғылыми-зерттеу еңбектері басшылыққа алынды.
Жұмыстың практикалық маңызы. Дипломдық жұмыс нәтижелерін ... ... ... ... пәнін оқытуда, факультатив сабақтар жүргізуде көмекші құрал ретінде және әдебиет пәнінен теориялық ... ... ... ... жұмыс құрылымы кіріспе және екі тараудан, қорытынды ен пайдаланылған ідебиеттер тізімінен ... ... ... ... ... алар ... көне ... мекендеген Тұран жерінде диқаншылықпен, мал өсірумен қатар, алтын, күміс, жез, темір, қорғасын өндірген елдің ... ... ... ... Түркі қалаларында тоқымашылық, сауда-саттық пен қолөнері қатар дамыған. Түркілердің Мары, Шаш (Ташкент), Шауғар (Түркістан), Сауран, Отырар, ... ... ... сияқты қалалары Ежелгі Жібек жолының бойына орналасқандықтан, Үнді, Қытай, Византия мемлекеттерімен сауда-саттық жасап, тікелей ... ... ... жол ... арабтар жаулап алар кездегі толассыз жаугершіліктің салдарынан, жергілікті ... ... мен ... ... шиеленістіре түскен ішкі қайшылықтардан әлсірей бастаған Түркі қағанаты, Батыс және Шыгыс ... ... ... ... өзін ... қойғанда, бірте-бірте тайпалық одақтарға, тіптен рулық бірлестіктерге ыдырай берген. Мұның өзі, түптеп келгенде, Тұранды арабтардың жаулап алуын тездете түскен. Қатаң ... пен ... Азия мен ... ... соғыс қимылдарының тәжірибесіне негізделген бағыт ұстанған араб әскерлері Орта Азия мен ... ... ... мен ... ... ... басып ала берген.
Белгілі ғалым А.Көбесов атап керсеткендей, [4, 27].
Бұлардың ішінен теңдесі жоқ үздік ойшылдардың бірі - ... биік ұлы ... Әбу ... ... ... ... жарқырап көрінеді. Ол - ежелгі Отырар мен оның ... ... ... ... ... ... ... Отырар - Қаратау мәдениетінің, сол сияқты осы өңірдің орта ғасырлардағы жетістіктерінің негізінде қазір Отырар өр-кенияты болып таныла бастаған ... мен ... ... ... ... ... [5, 28].
Шарықтап, кемеліне жеткен шақта екі жүз гектардан астам жерге орналасқан осы бір алып қаланың, ... ... 20 ... ... ... ... қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысының Отырар ауданында жатыр.
Көне жазба деректерге қарағанда, ... (ол ... ... ... де ... есте жоқ ежелгі заманнан-ақ сан алуан тарихи, сауда, дипломатиялық қатынас жолдарының түйіскен жерінде пайда болған белгілі мәдениет орталығы еді.
Ол ... ... ... біз көне грек ... ... еңбектерінен кездестіреміз. Бертін келе ол жайлы араб пен парсының жиһан кезген жағрафияшылары Әбу ... ... ... (849 - 952), ... ... Ибн Хауқал (X ғ.), Шамс ад-Дин Әбу Абд Аллаһ Мухаммад әл-Мақдиси (X ғ.) Әбу Джағфар Мухаммад ат-Табари (? - 923), ... ... (? - 965) ... ... ... ... 739 жылы Шаш қаласы әкімінің сондағы араб әміршісі Нәсір бин Саийдтың өтініші бойынша Харис бин Сурейдж ... ... ... араб ... өкіметіне қарсы шыққаны үшін Фарабқа жер аударуды өтінгені жайлы ... ... тағы да ... ... ... ... да атын атаған. Ал, 809 - 818 жылдары Хорасандағы араб билеушісі әл-Мамун өзінің уәзірі әл-Фадл ибн Саһлға Отырарбанд қаласы әміршісінің ... ... бас ... шаққан. Отырар Кангу-Тарбан, Тұрарбан деген аттармен де тарихқа енген.
Отырар - ... ... ... Әбу-л-Уалид Мухаммад ал-Азракидің (IX ғ.) атты еңбегінен де ... ... ... мен Ибн ... да ... ... суреттей келе, десе, бәлкім, ол Сырдың сол жағалауындағы Оқсыз (Уасидж) қаласын да Отырарға қосып есептеген болар, Ибн Хордадбеһ (820 - 912) ... ... ... ... тек оң жақ жағалауында екенін айтқан.
X ғасырда ... жеке ... ... ... ... мен Ибн Хауқал Фарабтың Исфиджабтан бір-екі күндік жол жүретін ... ... орта ... ... ... қала ... ... отырып, дегенді айтады. Сондай-ақ, ортағасырлық авторлардың, онда (Фарабта) берік қамал мен бекініс бар. Жері тұзды және сортаң болып ... ал ... ... батысқа қарай жатқан жер ғана егіншілікке қолайлы>> деуінде де белгілі бір ... ... ... Олай ... Отырар қаласының қираған жұрты жатқан қазіргі Отырар ауданының жері күні ... ... ... ... келетінімен байланысты еді. Ал, Ибн Хауқалдың Фараб өзені деп отырғаны Арыс болуы мүмкін. Тарихшының ... ... де ... ... ... [6, 79].
IX ғасырда өмір сүрген Ибн Хордадбеһ еңбегінде жеке қала ретінде ... ... ... неге ... белгісіз, Әл-Истахри мен Ибн Хауқал шежірелерінде аталмайды. Әл-Мақдиси Фарабтың Кедерден де көне қала екенін жазады. Ол - ... ... бұл ... ... қала ... ... аз уақыт өлкенің кіндік қаласы дәрежесіне дейін көтерілген Кедерде мұсылман дінінің орнығуымен байланысты оқиға болар. Өйткені ... ... ... ... суреттермен толықтырылған бұғаттық құры бар, ғибадатхананың болғанын археологиялық қазба ... ... де ... ... Мүмкін сондықтан да болар, авторы: , - деп жазған [7, ... ... да, ... ... ... мен Орта ... ... аудандарының шегіне орналасқан осы бір алып қаланың ортағасырлардағы ғылым мен мәдениеттің аса ірі орталығы болғаны даусыз. Басқаны былай қойғанда ... ... ... дейін әлемге әйгілі болған, теңдесі жоқ жазба ... ... ... ... ... ... жойылып кеткені өкінішті-ак.
Осы тұста ғұмыр кешкен араб, ... ... Из ... ... Әли Ибн ... (1160 - 1234), ... ... ад-Дин (1247 -1318), Әла ад-Дин Ата Малик Жуайни (1226 - 1283), Мұхаммед бин Ахмед ән-Насауи (? - 1249) ... ... ... ... ... да ... ... қалдырған. Соның ішінде Ибн әл-Асир шежіресі аса көңіл аударарлық. Оның айтуынша, . Бұл - шындық.
Өйткені IX-X ғасырлардан бастап Отырар, Самарқан, Мәры ... ... ... аса ... ... ... Аббас халифатының тұсында Мәрыда пішіліп, тігілген киім-кешек бүкіл Шығыс елдерінде кеңінен тараған. Мұны ғалым С.Б. Лунина да: Мәрыда тігілген киім, яки ... мата жайы ... ... ... тұқымдары билеген тұста көктемде киілетін киімдер Мәрының немесе Мысырдың жұқа маталарынан ғана тігілетін. Күзде Рей (қазіргі Теһранның), сондай-ақ ... ... ... ... киім ... Халифат тұсында Мәры маталары солтүстік-батысқа және оңтустік-батысқа жөнелтіліп тұрған... Әл-Йағкуби (? - 905) де Хорасан өлкесінің әсем киімдегі Мәрыда ғана ... ... ал Ибн ... әл-Хамадани (IX - X ғ.) делінген кездемеден тігілген Мәры киім-кешегі жайында айта келіп, оның ... ... ... ... ... ... ... мен киімдері де деп аталып кеткен болатын>> деп жазған [6, 83]. Олай болса Ибн әл-Әсирдың ... ... ... мата ... үшін ... керуен жасақтап, түркілер еліне жөнелтті деген дерегіне құлақ тосуға болады. Дегенмен керуеннің алдына қойған мақсаты тек киім тіктіруде ғана емес еді. ... ... одан әрі - ... ... ... ... шешімге келуінің өзіндік себептері бар-тын. Оның ең бастысы кірекештердің арасында моңғол жансыздарының болғаны. Олар үлкен апаттың келе жатқаны жайында қауесет ... қала ... ... [8, 15].
Отырардың шарықтап, шалқыған шағы орта ғасырлар мен әсіресе Әбу Насыр әл-Фараби мен оның ізбасарлары ғұмыр кешкен кезеңмен ... еді. ... да біз ... ... ... ... мен ... шығармашылығына хронологиялық тәртіппен жеке-жеке тоқталып өткенді жөн кердік.
Әбу ... ... ... Әбу ... ... бин ... әл-Фарабидің туындысы деп аталады. Бірақ ол қай жерде, қашан шықты деген сауал ... ... ... ... келгенді.
Атақты неміс шығыстанушысы Карл Брокельманның (1868-1956) атты еңбегінде осы ғалым жайлы бес жолдан тұратын мағлұмат бар. 1897 жылы ... ... ... ... еңбегінде ол Отырар перзенті жайлы былай дейді: . К. Брокельман өз мәліметінің соңында ғалым еңбегі алты кітаптан тұратынын айтады.
К.Брокльман өз ... ... 1937 жылы ... ... ... ... басылымының Әбу Ибраһим Исхаққа арналған 195 - 196-беттерінде ол бұрынғы деректерге он беске, жуық ... жаңа ... ... Әбу Ибраһим туындыларының қолжазбалары дүние жүзінің қандай кітапханаларында сақтаулы екенін айта отырып, белгілі шығыстанушы ол ... ... ... ... да ... ... Ондай қалалар ішінен Париж, Лондон, Фес, Каир ... ... ... ... ... Әбу ... ... бин Ибраһим екенін көрдік. Ғалым ныспысының алдыңғы екі атауы кунийа (прозвище), өз есімі Исхақ, әкесінің аты Ибраһим. Араб ... ... ... әдетте үлкен ұлының (қызының) атына қарап (Нәсірдің әкесі), (Халилдің әкесі), (Зейнептің шешесі), (Халиданың шешесі) деп ... Одан ... ғана оның өз ... ... соң әкесінің аты, соңынан туған жерінің атауы беріледі. Соған ... ... ... өз ... ... ... аты Ибраһим.
К.Брокльман Әбу Ибраһимді , - дейді. Забид ерте кезден бастап-ақ оқу, білім, ғылым орталығы болуымен аты ... ... ... ... ... Әбу ... Исхақтың барып тағлым алуы да бек мүмкін [2, ... ... ... ... ... көрсетпеген. Кез келген мәлімет, фактіге ыждаһаттап қарайтын неміс шығыстанушысының Әбу ... ... ... жылын көрсетпеуінің себебін ондай деректердің араб, парсы жазба ... ... ... деп ... ... Ал қайтыс болған жылы ретінде һиджыраның 350 немесе біздің жыл ... ... 961 жыл деп ... Соған қарағанда Әбу Ибраһим Исхақ жерлесі Әбу Насыр әл-Фарабидің замандасы секілді. Әбу Насырдың 870 жылы Отырарда туылып, 950 жылы ... ... ... ... білеміз. Әбу Ибраһим де Әбу Насыр сиякты араб ... ... ... ... ол өз ... қайтып оралып, ұстаздық етіп, туған шаһарында көз жұмыпты. Мұның өзі де ... ... ... дерек.
Әбу Ибраһим жайлы жазба мәліметтер аз. Сол себепті К.Брокельманның өзі де оның Отырарда туылып, соңыра сонда қайтыс ... ... ... ... ... тізімін көрсетуден аса алмаған. Әрине, оған да рақмет. Өйткені, К.Брокельман өз еңбегіне материалдарды XIX ғасыр соңында жинастыра бастаған. Ол кезде араб ... ... араб ... ... де жолға қойылып үлгірмеген-ді. Соған қарамастан неміс шығыстанушысы араб әдебиетіне арналған ғылымда теңдесі жоқ тамаша биобиблиографиялық еңбек қалдырған.
[2, ... ... ... ... ... ... соң ... және алпысыншы жылдары да бұл еңбекті зерттеу мүмкіндігі бола қоймаған. Тек жетпісінші жылдардың басында ғана ол Әбу ... ... ... ... ... ... жариялауға дайындайды.
Әбу Ибраһим әл-Фарабидің еңбегінің деп аталатынын айттық. Бұған қарап оқушы қауым жинақ әдебиет жайлы ... неге онда тіл ... сөз ... деуі де ... ... да, күні ... кез-келген жинаққа деген атау берілсе, онда ол, ... ... сай ... еді. ... Әбу ... өмір сүрген орта ғасырларда оның өзіндік ерекшелігі болған.
Қазір әдебиет деген ұғымға ғана тән сөзінің умаййалық халифалар ... ... ғ.) ... гөрі ... ... ... ... ол кішіпейілділік, нәзіктік, қарапайымдылық, әдептілік, мәдениеттілік, әдамгершілік, қайырымдылық ... биік ... ... ... сөз ететін.
Отырар саңлағының сөйлем мүшелері мен олардың тектік (родтық) категорияларға бөлінуі, есімдер мен етістіктердің құрылысына қарай ... ... ... ... ... ... сөздердің жүйесі, әріптердің орын тәртібі, сын есім және ... ... араб ... ... да ... ... сөз ... Әбу Ибраһим Исхақ әл-Фарабидің бұл дүниесі жоғарыда айтылғандай ... ... де ... зерттеле қойған жок. Ғалым шығармаларының, барлық томдарын алдырып, ... ... ... ... тағы бір ғалымының ғасырлар шаңы басқан еңбегі мен аты жарқырап жұртына жетер еді.
Исмайыл әл-Жауһари әл-Фараби. ... ... да ... деректер көп емес. Ханна әл-Фахури оны араб тілінің лексикография ... ... ... ... ... оқымысты Әбу Мансур ас-Сағалиби (961 - 1038) өз еңбегінде ол деп, ... ... ... ... аты-жөні Әбу Насыр Исмаил бин Хаммад әл-Жауһари. Әбу Насыр - ... өз ... ... ... ... ... одан кейін туған жерінің атауы берілген. Сөйтіп, Әбу Насыр Исмаилдың туған жері Жау-һар ... ... да ... ... сол ... ... ... Қарахоңсы (Қаракөншек), Кедер (Құйрықтөбе), Оксус (Оқсыз), Шауғар (Жауһар) деп атаған үлкенді-кішілі ... мен көне ... ... Бір қызығы Шауғардың касында, о баста ел құрметтеген әйел-ана жерленгендіктен де болар, Гауһарана ... деп ... ескі ... бар. ... ... деген мағына шығар. Мүмкін, ұлы ғалым өзіне ... етіп ... ... ... қаласы Шауғарды (Жауһарды) алған болар. Ол жағы ... ... [2, ... ... ... ... білдіретін деген атау алдына базбір ғалымдар деген сөзді де ... ... ... ... ... А.Б. Халидов жерлесіміздің, толық аты-жөнін

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Ш. Айтматов, Ә. Кекілбаев шығарлмалары76 бет
Әдеби портрет ұғымының әдебиетте қолданылуы93 бет
Шығармашылықтағы еркіндік пен қажеттілік арасындағы өзара қатынас42 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Ж.Аймауытов шығармаларындағы тарихи сөздердің қолданылуы15 бет
Молда мұса шығармаларының тілі55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь