Өсімдіктердің вегетативтік көбеюі

Өсімдіктердің көбеюі дегеніміз – жеке санының артуы,өзінен кейін ұрпақ қалдырып, түрдің сақталуын әрі табиғатта таралуын қамтамасыз ету қабілеті.
Вегетативтік көбею. Құрылысы күрделі өсімдіктердің тамыры, сабағы, жапырағы арқылы , сонымен қатар саңырауқұлақ пен қына тәрізді төменгі сатыдағы өсімдіктер денесінің бір бөлігі арқылы көбеюін вегетативтік көбею деп атайды.
Вегетативтік көбею екіге бөлінеді: табиғи вегетативтік көбею және қолдан вегетативтік көбейту.
Табиғи вегатативтік көбею.Табиғатта өсімдіктердің көпшілігі вегетативтік жолмен көбейеді. Әсіресе төменгі сатыдағы өсімдіктердің денесі екіге бөлініп, екі жас жасуша пайда болады да, әрқайсысы дербес өсімдікке айналады. Көп жылдық шөптесін және сүректі өсімдіктердің жер бетіндегі өркендері арқылы көбеюі кең таралған. Бұларға мұртшаларынан, шыбықтарынан ,тамыр атпаларынан көбею де табиғи вегетативтік көбеюге жатады.
Қолдан вегетативтік көбейту. Адам әр түрлі әдістерді қолданып, өсімдіктерді өсіріп көбейтеді. Көбейтудің мынадай түрлері бар: бөлу, сұлатпа өркен арқылы, телу арқылы, ұлпаны жекелей алу арқылы.
Гүлді өсімдіктердің вегетативті көбеюі төмендегідей:
-тамыр сабақ арқылы (інжугүл,итмұрын,жыланаяқ)
        
        Өсімдіктердің вегетативтік көбеюі
Өсімдіктердің көбеюі дегеніміз - жеке санының артуы,өзінен кейін ұрпақ ... ... ... әрі ... ... ... ету қабілеті.
Вегетативтік көбею. Құрылысы күрделі ... ... ... жапырағы арқылы , сонымен қатар ... пен қына ... ... ... ... ... бір бөлігі арқылы көбеюін вегетативтік көбею деп атайды.
Вегетативтік көбею екіге бөлінеді: табиғи ... ... және ... ... ... вегатативтік көбею.Табиғатта өсімдіктердің көпшілігі вегетативтік ... ... ... ... ... ... ... екіге бөлініп, екі жас жасуша пайда болады да, әрқайсысы ... ... ... Көп ... ... және ... ... жер бетіндегі өркендері арқылы көбеюі кең таралған. ... ... ... ... ... ... де табиғи вегетативтік көбеюге жатады.
Қолдан вегетативтік көбейту. Адам әр түрлі әдістерді ... ... ... ... ... ... түрлері бар: бөлу, сұлатпа өркен арқылы, телу ... ... ... алу ... өсімдіктердің вегетативті көбеюі төмендегідей:
-тамыр сабақ арқылы (інжугүл,итмұрын,жыланаяқ)
-түйнек арқылы (картоп)
-жуашықтары арқылы (сарымсақ, пияз, жауқазын)
-мұртшалары арқылы (қойбүлдірген,құлпынай және т.б)
-өрмелегіш ... ... ... ... ... ... ... қабілетті регенерацияланатындарақты бөліп алу. Вегетативтік мүшелердің әрбір бөлігінде міндетті түрде шығу бүршіктері ... ... ... ... ... ... ... өркен арқылы(қарақат, қойбүлдірген,бүрген)
Қалемше бойындағы бүршігі бар өркенді топыраққа көлбеу иіп көмеді,одан кейін оны аналық өсімдіктен механикалық түрде бөліп тастайды.
Қалемшелеу:
-сабақты(көптеген ... ... және ... ... ... ... бар,арнайы топырақта немесе суы бар ыдыста жас тамыршалары шыққанша ұстайды. Жүйкеленген камбийі бар тұтас жапырақты немесе оның бір ... суы бар ... ... топыраққа (құм,торф) егеді.
Бүршігі бір жанама тамырларды аналық өсімдіктен бөледі.
Телу:
-жанастыра телу;
-кесінделіп телу
-көзшелеп телу
Бір өсімдік бөлігін екінші бір өсімдік бөлігіне ұластыру. ... ... екі ... ... ... ... ... бүршігі бар бөлігін кесіп алып,екінші өсімдікке ұластырады. Бір өсімдіктің бүршігін аздаған сүрек бөлімімен қоса кесіп алып, ... ... ... ... ... әрпі ... тіледі. Бүршікті қабыққа кигізе жанастыра жөкемен байлап қояды.
Жеке ұлпа(сәбіз,қойбүлдірген, мәдени ... әдіс ... ... жоғары тазалықты талап етуге негізделген.Ол үшін түзуші ұлпаның бір бөлігін алады, оның құрылымы өсімдік ұрығы ... тез ... ... ... болу ... ... ... генеративтік мүшелері
Гүл
Гүл дегеніміз- көбеюге қажетті ... ... бар, ... түрі ... ... өркен. Гүл бүршіктің өсу нүктесінен дамиды.
Гүлдің құрылысы
Гүл ... ... ... ... гүл ... ... сағағы - жапырақ сағағына ұқсаған гүлдің жіңішкерген жері. Сағағы арқылы ... ... Гүл ... ... гүлдерді отырмалы гүлдер дейді (беде,қашқаргүл астра).
Гүл табаны- гүл ... ... ... ... ... ... ... бөлімдері гүл табанына бекінеді.
Тостағанша көбінесе жасыл түсті,гүлдің сыртында бірікпеген жеке-жеке немесе біріккен жапырақшалардан ... ... ... ... ... оңдаған санға (шай өсімдігі) дейін жетеді. Атқаратын қызметіне байланысты тостағанша әр ... ... ... ... ... ... жапырақшалардан кейін орналасады,саны біреуден бірнешеге дейін жетеді. Күлте жапырақшалары бір-бірімен бірігіп кеткендерге інжугүл,қоңыраугүл жатады. Бірікпей жеке ... ... ... ... түбіндегі жіңішкерген жерде тәтті шірне бөлетін шірнеліктер орналасады.
Күлтенің хош иісті,тәті шірнесі, алуан түрлі ашық ... ... ... ... ... ... де шірнелікті адаспай табады. Күлте түбіндегі шірнелікті шеңбер,нүкте,сызықша жолақтар сияқты белгілер арқылы ажыратады.
Күлтенің ашық түсі ... ... күн ... ... бәсеңдетеді және аталық пен аналықты да қызып кетуден сақтайды. Түнге қарай салқын түскенде күлте жапырақшалар жабылып қалады. Ішкі жыныс мүшелерін ... ... ... ... ... мен күлте жапырақшадан тұрады. Гүлсерік жай және қос болып бөлінеді.
Жай гүлсерікте тек тостағанша немесе керісінше күлте жапырақшалары ғана ... ... ... ... ... гүлдерде гүл серігінің екеуі де болмайды. Оларды гүлсеріксіз гүлдер дейді(тал,шаған,терек, аналық гүлі).
Аталық (андроцей)- гүлдің ... ... ... ... бірден бастап жүздеген аталыққа дейін болады.
Әрбір аталық - ... ... және ... жері ... тұрады.Тек магнолия өсімдігінің гүлінде,аталық жіпшесі болмайды. Тозаңқап бір-бірімен ... екі ... ... Әр ... екі ... ... бар. ... бірнеше мыңдаған тозаң түйіршіктері түзіледі. Тозаңқап әбден пісіп жетілгенде, тозаңдары ... ... ... ... ... де әр ... ... қарағанда ұнтақ тәрізді болады. Әрбір тозаңның сыртында үшкір өсінділер , майда ... ... ... болады. Атқаратын қызметіне қарай сыртқы қабықшасы қалыңдап өзгереді. Сыртқы қабықшасында көптеген ... ... ... ... ... қажет. Тозаңның құрамында бір вегетативті және бір генеративті жасуша болады. Тозаңдану барысында генеративті ... ... ... ... спермия түзіледі. Сөйтіп, тозаңда вегетативті жасуша және екі спермий ... ... ... өскін болып табылады.
Аналық(геницей)-гүлдің жеміс түзуге қатысатын негізгі генеративті бөлігі. Гүлдің дәл ... ... ... ұшын ауыз, ортаңғы жіңішкерген жерін мойын,түп жағындағы жуандаған жерін жатын дейді.
Аналық аузы шие, алхоры,асбұршақта домалақ,шүйін-шөпте (валерьяна) екіге айырылған (қос ... - үш ... ... ... ... мен қызғалдақта жұлдыз тәрізді, бидай мен қарабидайда- қауырсынды ... ... ... ... ... ... аузына түсіп, тез өнуіне жағдай туғызады. Аналықтың мойны,аузы мен жатынын жалғастырып,басқа бөлімдерінен жоғары биіктетіп ... ... ... ... ... тұрса, соғұрлым жеңіл тозаңданады. Жатын (түйін) - ... ... ... ... ... бір ... немесе бірнеше мыңдаған (көкнәр) тұқым бүршігі бар. Тұқым бүршігі жатында дамитындықтан, жатын қабырғасына бекінеді. Жатынның сыртын екі қабат қабықша /жамылғы/ ... ... ... саңылауы бар. Одан тозаң түтігі тұқым бүршігіне енеді. Тұқым бүршігінің ішіндегі ұрық қалтасында жұмыртқа жасушасы (аналық жыныс ... ... ... аналықтың ішінде ұрықтану процесі жүреді. Жатын бір және көп ұялы ... ... ... ... ... Ол ... ... температураның ауытқуынан, зиянды бунақденелілерден қорғайды. Аналықтың құрылымы тозаңдану мен ... ... ... ... байланысты гүлдердің мынадай түрлері болады.
Дұрыс гүлдер (актиноморфты) арқылы бірнеше ... ... ... болады (алма).
Бұрыс гүлдер (зигоморфты) арқылы тек бір ғана бөлікке бөлуге болады (бұршақ).
Асимметриялы ... ... ... ... ... (канна, валериана).
Гүлдер мынадай қызмет атқарады:
* тозаңқапта тозаң түйіршіктерінің пайда болуы;
* жатында тұқым бүршігінің ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
* ұрықтануды қамтамасыз ету(гаметалардың қосылу процесі-спермия мен жұмыртқа жасушасының қосылуы);
* тұқымның қалыптасуы мен ұрықтың ... ... және дара ... ... Бір үйлі және қос үйлі өсімдіктер. Бір гүлде аталық пен аналық болса қос жынысты (қызғалдақ,картоп, лалагүл), гүлде тек аталық ... ... ... ... ... дара жынысты болып саналады. Тек аталығы бар болса аталық гүл, аналығы ғана болса, аналық гүл дейді. ... ... мен ... ... бір ... болса- бір үйлі (жүгері асқабақ,қайың, орман жаңғағы), аталық гүлдер бір өсімдікте ... ... ... ... ... екі үйлі (қос ... деп ... (мысалы, қарасора, терек,терек, тал). Жыныссыз гүлдерде болады. Оларда жыныс мүшелер ... пен ... ... ... күнбағыс,гүл, кекіре және т.б. Себет гүлшоғырының шетіндегі гүлдері жыныссыз болғандықтан, ... ... ... деп гүл шығаратын өркенде белгілі ретпен орналасатын ұсақ гүлдер тобын (жиынтығын) ... ... ... ... ... ... түріне байланысты бір гүлшоғырда гүлдердің саны екіден бірнеше ... ... ... Кез ... ... негізгі сабағы, тарамдалған жанама сабақшалары бар. Негізгі сабағының бұтақтануына ... ... жай және ... болып екі топқа бөлінеді.
1.Жай гүлшоғырлардың жанама сабақтары бұтақтанбайды,оның ұшы гүлмен бітеді.
а) Шашақ гүлшоғырдың жеке гүлдері орталықтан таралатын сабаққа гүл ... ... ... ... ... ұшына жақындаған сайын сағақтары қысқарып, ұшындағы гүлі ең соңында ашылады ... ... ... ... ... ... 2 ... 4 гүл ғана болады, мысалы: шеңгелі асбұршақ, жабайы бұршақ және т.б.
ә)Жай масақ шашақ ... өте ... ... ... ... ... ... масақ гүлшоғырына ұқсас. Айырмашылығы,орталық негізгі сабағы жуан және жамылғы орама жапырақтары бар(жүгері,калла).
в)Қалқанша гүлшоғырының негізгі сабағында ұзын орналасқан гүлдерінің сағақтары ұзарып, ... ... ... ... ... теңеледі (алма,алмұрт,долана).
Орталық негізгі сабақтары қысқарған жай гүлшоғырға жай шатыр, шоғырбас,себет жатады.
г) Жай шатыр гүлшоғырының негізгі сабағы қысқарған. Оның дәл ұшынан ... ұзын ... ... ... ... бір ... ... таралады(пияз, адамтамыр женьшень,наурызшешек, ақшұнақ).
д)Шоғырбас гүлшоғырында қысқарған жуан негізгі сабаққа сағақсыз гүлдер ... ... (бас ... ... ... ... атаған), түрі өзгерген шатыр десе де болады (беде).
е)Себет гүлшоғыры қысқарған,әрі жалпақ.Жуан ... ... ұсақ ... ... орналасады. Оның жиегін (айналасын) жасыл түсті орама жапырақтар қоршап тұрады (күнбағыс,бақбақ, өгейшөп, ... ... ... жай гүлшоғырлардың,ары қарай бірнеше қайтара бұтақтануынан пайда болады.Оларға күрделі шашақ (сыпыртқы гүлшоғыр деп те ... ... ... күрделі қалқанша жатады.
а)Күрделі шашақ (сыпыртқы гүлшоғыр) ... ... ... екі ... ... Жанама бұтақтануы ұшына жақындаған сайын кішірейеді (жүзім,гүлшетен,тары,күріш).
б)Күрделі масақ орталық сабаққа бірнеше жай масақша гүлдер топтанады. Әр ... 2-3 ... ... (бидай,қарабидай,бидайық).
в)Сырға гүлшоғырын жай және күрделі гүлшоғырға жатқызады. Масақ пен шашақ гүлшоғырына ұқсас. Айырмашылығы негізгі орталық сабағы өте ... және ... ... соң ... ... ... түседі (қайың , терек, тал, көктерек).
г)Күрделі шатыр жай шатыр гүлшоғырынан құралады. Себебі жай шатырда-ғы жеке гүл сағақтарында бірнеше гүлден ... ... ... ... - ... ... буынаралығы қысқарып,түрін өзгерт-кен күрделі шашақ.Жанама сабағының буынаралығы қарқынды дамып,негізгі сабақпен теңеледі(қара ... ... ... ... ... ... және аналық жыныс жасушалар түзіледі. Аналық жыныс жасушасы-жұмыртқа жасушасы аналықтың түйінін- дегі тұқымбүршікте түзіледі. Аталық жыныс жасушалары аталықтағы ... ... ... орналасады. Тозаңдану-аталық тозаңның аналықтың аузына түсуі. Тозаңданудың мынадай түрлері болады.
1.Өздігінен тозаңдану-бір гүлдің өз аталық тозаңының сол гүл аналығының аузына (қос ... гүл) ... ... ... ... ... ... тозаңының екінші гүл аналығының аузына түсуі . айқас тозаңдануды бунақденелілер арқылы айқас тозаңдану жел арқылы ... ... деп ... ... ... ... тозаңдану-адам әрекетінің нәтижесінде тозаңдану, яғни аталық ... ... ... салу.
4. Табиғи тозаңдану- гүл тозаңдануының жел, су, жануарлар,құстар және бунақденелілер арқылы іске ... ... ... ... ... вегетативті жасушасынан жіңішке түтікше түзіліп,өнеді. Тозаң түтікшесі ұзарып аналықтың жатынына түседі. Тұқым-бүршіктің ішінде жұмыртқа жасушасы және ең ірі ... ... Ал, ... ... ұшында екі спермий жыныс жасушасы болады. Тозаң түтікшесі тұқымбүршікпен түйіскенде спермийдің бірі жұмыртқа жасушасын, екінші спермий тұқымбүршіктің еі ірі ... ... Мұны ... ... деп ... Ұрықтану-аталық және аналық жасушаларының қосылуы. Ұрықтану тозаңданудан кейін болады. Тозаңдану мен ... ... ... ... ... бір ... ... уақыт өтуі мүмкін. Ұрықтанған тұқымбүршіктен тұқым, жатыннан жеміс дамиды.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Вегетативтік жолмен көбею31 бет
Консорция.Түрлік консорция.Популяциялық эндоконсорттар.Эпиконсорттар.Комменсалдар.Даралардың және популяцияның ассосациялануы.Биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану11 бет
Мутагенездің жалпы ерекшеліктері, қолданылатын атаулары12 бет
Тау-сағыз өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері42 бет
Өсімдіктерді сауықтыру8 бет
«Саңырауқұлақтардың халық, медицина, өндіріс орндарындағы рөлі»29 бет
Ақ күзен Сары күзен. Шұбар күзен7 бет
Вирустар туралы мәлімет5 бет
Жануарлар систематикасы6 бет
Теңіз жануарлары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь