Мелиорация және топырақ

Жоспары:
Кіріспе
1. Топырақ эрозиясы және онымен күресу жолдары
2. Мелиорация және оның түрлері, жерді мелиорациялау жобалары
3. Табиғат зоналарының сипаттамасы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Топырақтың маңызы мен қасиеттері. Топырақтың табиғи ландшафттар мен экожүйелердегі маңызы зор. Топырақты жекелеген экожүйе деп қарастыруға болады.
В.В.Докучаев ХХ ғасырдың басында топырақты өзіне тән өзара байланыстары, тіршілік ету заңдылықтары мен өзін-өзі реттеуге қабілетті табиғи-тарихи дене деп қарастырады.
Топырақ – зат айналымының маңызды буыны. Биологиялық айналым топырақтан басталады: одан минералдық заттар мен су сіңіріледі де, айналым редуцент ағзалардың қызметімен аяқталады. Топырақтағы детрит пен гумуста, оның сіңіру комплексінде энергия мен химиялық элементтер шоғырланады.
Топырақтың санитарлық кедергі ретінде маңызы өте зор. Бұл қасиет оның тіршілікке бай болуымен байланысты. Топырақтың тазартушылық рөлі оның физикалық және химиялық қасиеттеріне байланысты. Ол су мен сулы ерітінділерді тазартуда күшті сүзгі болып табылады және химиялық элементтер мен қосылыстарды байланыстыруға қабілетті. Топырақтың буферлік қасиеттері де жоғары.
Топырақ экожүйелер туралы ақпараттарды жинауға және ұзақ уақыт сақтауға қабілетті. Бұл ақпараттар ең алдымен генетикалық қабаттарға тіркеледі. Олар мыңдаған жылдар бойы сақталады. Мысалы, қазіргі тундралардан қазба түрінде дала және субтропиктік түзілу типі бар топырақтар табылған. Құрғақ далаларда күлгін топырақ түзілу типіне тән құмды топырақтар кездеседі. Бұл олардың қалыптасуы ылғалды климат жағдайында, қылқанжапырақты ормандар аясында пайда болғанын көрсетеді.
Топырақтану ғылымының негізін салушылардың бірі В.В.Докучаев топырақтың планетаның тарихымен, тау жыныстырымен, клматымен, өсімдіктерімен, рельефімен және ландшафтымен тығыз байланысты болатынын атап көрсеткен. В.В.Докучаев «топырақ – ландшафттың айнасы» деген.
Адамның топыраққа әсері табиғи ландшафттардың бұзылуымен, алуантүрліліктің кедейленуімен, экожүйелердің тұрақтылығын күрт төмендеуімен, өнімділігі мен биомассасының кемуімен сипатталады.
Жер ресурстарына әсер ету – құрлықтағы және құрлық пен мұхит арасындағы зат алмасудың, радиациялық және су балансының өзгеруі, болса климаттық параметрлердің де өзгеруінің негізгі себебі болып табылады. Табиғи экожүйелердің жойылуының нәтижесі – қатты және химиялық ағыстардың артуы. Аталған құбылыстар мен өзендердің кебуі, судың сапасының нашарлауына байланысты.
Адамның топыраққа тигізетін кез келген әсері оның энергетикалық параметрлерінің өзгеруімен сипатталады. Ал бұл параметрлер топырақтың өзін-өзі реттеуші жүйе ретіндегі тіршілік етуінің бірден-бір шарты болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
2. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.
3. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
4. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева Экология Алматы 2002
5. Бейсенова Ә.С., Шілдебаева Ж.Б. Экология оқу құралы – Алматы: 1999.
6. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы – Алматы: 1997
7. Акимова Т.А., Хаскин В.В. Экология – М: 1998.
8. Экология. Оқулық. -Алматы Экономика, 2002 Т.Рысқұлов атындағы қазақ экономикалық университеті ISBN 9965-532-69-9
9. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, Мектеп, 2002 жыл.
10. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы:____________________________________________________
_____________________________________________________________
Орындаған: __________________ ... ... ... ... ... және ... ... жолдары
* Мелиорация және оның түрлері, жерді мелиорациялау жобалары
* Табиғат зоналарының сипаттамасы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Топырақтың маңызы мен ... ... ... ландшафттар мен экожүйелердегі маңызы зор. Топырақты жекелеген экожүйе деп ... ... ХХ ... ... ... өзіне тән өзара байланыстары, тіршілік ету заңдылықтары мен өзін-өзі реттеуге қабілетті табиғи-тарихи дене деп қарастырады.
Топырақ - зат айналымының ... ... ... ... ... ... одан ... заттар мен су сіңіріледі де, айналым редуцент ағзалардың қызметімен аяқталады. Топырақтағы детрит пен гумуста, оның сіңіру комплексінде ... мен ... ... ...
Топырақтың санитарлық кедергі ретінде маңызы өте зор. Бұл қасиет оның тіршілікке бай болуымен байланысты. ... ... рөлі оның ... және ... қасиеттеріне байланысты. Ол су мен сулы ерітінділерді тазартуда күшті сүзгі болып табылады және химиялық элементтер мен қосылыстарды ... ... ... ... ... де жоғары.
Топырақ экожүйелер туралы ақпараттарды жинауға және ұзақ уақыт сақтауға қабілетті. Бұл ақпараттар ең алдымен генетикалық қабаттарға ... Олар ... ... бойы ... ... ... ... қазба түрінде дала және субтропиктік түзілу типі бар топырақтар табылған. ... ... ... ... ... ... тән құмды топырақтар кездеседі. Бұл олардың қалыптасуы ылғалды климат жағдайында, қылқанжапырақты ормандар аясында пайда ... ... ... ... ... ... бірі В.В.Докучаев топырақтың планетаның тарихымен, тау жыныстырымен, клматымен, өсімдіктерімен, рельефімен және ландшафтымен тығыз байланысты болатынын атап ... ... ... ... ... ... ландшафттардың бұзылуымен, алуантүрліліктің кедейленуімен, экожүйелердің тұрақтылығын күрт төмендеуімен, өнімділігі мен биомассасының кемуімен сипатталады.
Жер ресурстарына әсер ету - ... және ... пен ... ... зат ... ... және су балансының өзгеруі, болса климаттық параметрлердің де өзгеруінің негізгі себебі болып табылады. Табиғи экожүйелердің жойылуының нәтижесі - ... және ... ... ... ... құбылыстар мен өзендердің кебуі, судың сапасының нашарлауына ... ... ... кез келген әсері оның энергетикалық параметрлерінің өзгеруімен ... Ал бұл ... ... өзін-өзі реттеуші жүйе ретіндегі тіршілік етуінің бірден-бір шарты болып табылады.
Топырақтағы ... ... және ... ... ... ең алдымен ерекше органикалық зат - гумус пен тірі ағзаларды атауға ... ... ... топырақтағы мөлшерінің кемуі құнарлылықпен қатар, оның өзін-өзі реттеуі мен тұрақтылығын да төмендетеді.
Топырақтың құнарлылығын ұстап тұру мен арттыру ... көп ... ... ... ... ... заттардың мөлшерін толықтыруға байланысты тыңайтқыштарды қолдану, арамшөптермен, ... ... ... барлық энергияны қосқанда) қажет етеді. Бірақ табиғи жүйе ретінде топырақта болатын энергиядан айырмашылығы жұмсалатын энергия топыраққа да, ... ... да ... әсер ... ... ... топырақтың тек табиғи құнарлығы пайдаланылып, қарапайым өңдеу жұмыстары ғана ... Бұл ... ... ... ... 2 ... құрайды. Кейін жоғары интенсивті егіншілікке жұмсалатын энергия мөлшері 12-15 ГД/ж-ға дейін жетті. Реймерстің мәліметтері ... (1990) ... ... ... ... ... ... пен орта үшін зиянды (интенсивті эрозия, су қоймаларына химиялық заттардың шайылуы, судың эвтрофикациясы және т.б.) ... орын ... ... бір айта кетерлік маңызды қағида - әрбір ... ... өнім ... оны алу үшін көп ... жұмсауды қажет етеді.Мысаля, ХХ ғасырдың басынан бері өнім бірлігіне жұмсалатын энергия мөлшері 8-9 есе ... ... ... ... ... тілінен аударғанда төмендеу, артқа кету) негізгі факторларына мыналар жатады: эрозия, суарудың теріс салдары, жердің азуы және пайдалануға жарамсыздығы, ... ... және ... ... эрозиясы және онымен күресу жолдары
Топырақ эрозиясы (грек тілінен аударғанда - ... ... ... ... оның су ... ... әсерінен бұзылуы.
Су және жел немесе дефляция эрозиясын бөліп көрсетуге болады. Топырақты ... күш ... ... - ... су, ал ... ... қозғалсы болып табылады.
Эрозия ауаның интенсивті қызметіне дейін де ... ... ... беттік сулармен мұхитқа шайылып келуі, ауада үнемі топырақ шаңының болуы бұл құбылыстың ... ... ... мәліметтер бойыеша сары топырақ пен шабындық саздақ топырақтар - жел ... ... ... ... ... түзілген.
Адамның қызметі нәтижесінде эрозиялық процестердің жылдамдығы бірнеше рет артып ... ... ... 50 жылда мұхитқа шайылып келген эрозиялық өнімдер шамамен 8 есе артқан. Сонымен қатар, жел ... да ... көп ... ... Бұл ... ... бірге енгізілетін тыңайтқыштардан 1,5-2 есе артық өсімдіктерге қажетті заттар табиғи өсімдіктер жабыны бұзылғанда орын ... ... ... ... ... ... ... Екіншіден, өсімдіктердің жер бетіндегі бөліктері су және әсіресе, ауа ағыстарының ... ... ... ... одан ... ара ... ... да қорғайды. Олардың шекаралас кеңістікке әсері айтарлықтай болады. Топырақ қорғайтын және егістік қорғайтын орман өсіру осыған негізделген.
Су және жел ... ... ... орын ... Жел ... ... ... орын алады. Жел эрозиясының интенсивтілігі желдің жылдамдығы мен ұзақтығына, ... ... ... ... ... ... және ... жағдайына тікелей тәуелді. Ұқсас жағдайларда эрозияға жеңіл топырақтар ... және ... көп ... ... ... ... гумусқа кедейлігі күшейтеді.
Аталған факторлар далаларда, шөлейттер мен шөлдерде, әсіресе, құмды топырақ грунттары таралған жерлерде болады. ... ... ... жел эрозиясы () 60-70-жылдарында кеңінен таралған еді. Әсіресе, тың жерлерді игеру кезеңінде жыртылған ... ... ... Олар іс ... ... 6-7 млн. га ... жойылған.
Жел эрозиясының ерекше түрі құрғатылған жерлерге, әсіресе, шымтезекті жерлерге тән. Бұл ... ... ... ... болуымен сипатталады. Мұндай эрозиялық процестер () Украина мен Белоруссия территориясының да байқалған.
Су эрозясы, ... ... ... ... ашық кеңістіктерде, жауын-шашын мөлшері жоғары болатын аудандарда ... ... ... ... ... дала ... ... болады. Сонымен қатар, дала және орманды дала зоналарда да кеңінен таралған.
Топырақты өңдеуден ... ... ... ... ... ... ... үлкен территорияда орманды кесу, өсімдік жабынын жою, туризм және т.б. әсер етеді.
Антропогенді эрозияның ерекше түріне ... яғни ... көп ... су ... ... ... ... жатады. Бұл су сіңіп үлгермейді де, топырақ бетімен ағады. Ирригациялық ... ... бір ... ... да, ... ... да жүреді.
Сонымен қатар, тамшылы эрозия да болады. Ол топырақтың структурасының су тамшыларының әсерінен ... су ... ... ... ... ол эрозияның басқа түрлерінің жылдам жүруіне жағдай жасайды.
Эрозиямен күресу жолдары:
* Айтарлықтай үлкен территорияда өсімдіктер жабынын жоюға ... ... ... ... ... ... Бұл ... орманды пайдалануға қатысты.
* Жайылымдарды эрозиялық процестер көбінесе шектен тыс мал жаюмен байланысты. Үлкен территорияда шөптесін өсімдіктер ... ... ... ... ... ... жерлерде су эрозиясы және жел эрозиясыныңда болуы мүмкін. Таулы аудандарда шөптесін өсімдіктердің болмашы зақымдануының өзінде (мысалы, жалғыз аяқ жол) су ... ... болу ... орын ... Мұнай қолайсыз құбылыстарды болдырмаудың негізгі жолы мал жаю ережелерін сақтау және рекреациялық қысымды төмендету болып ... ... ... ... іс шаралары:
* ауыспалы егістіктерді дұрыс жүргізу, соның ішінде отамалы дақылдар;
* (жүгері, картоп, ... ... ... тамырлары бар шөптер қоспасымен алмасып келуі қажет;
* жиектік жыртуды жүргізу ... ... ... оңай ... құмды және құмдақ топырақтарды шығару;
* шағын егістік танаптарын табиғи ... ... ... ... ... белдеулерін жасау;
* топырақтың құрылым түзілуіне мүмкіндік туғызатын, органикалық ... ... ... ... ... ... кемітетін техниканы пайдалану
Топырақты соқасыз өңдеу жұмыстарына ерекше көңіл бөлу ... ... бұл жаңа ... қазір кеңінен пайдаланылып келеді. Аталған әдіс аудармай жырту арқылы топырақты қопсытуға негізделген. Бұл әдісті қолданғанда топырақтың табиғи құрылысы ... ... мен ... ... ... технологиялық кемшілігі - арамшөптердің көп болуына әкеледі. Аудармай жырту әдісін қолданғанда барлық агротехникалық шаралардың кезегімен ... ... ... ... ... ... топырақ эрозиясының салдарымен күресуге тура келеді. Су эрозиясынан қорғау мақсатында агротехникалық (орман отырғызу, ... егу) ... ... инженерлік іс шаралар (су ағысын ұстап қалуға арналған шұңқырлар салу, көлбеу жерлерді өңдеу, онда ... ... ... егу) ... Химиялық заттарды (әр түрлі полимерлер) топырақ бетіне енгізуді көпжылдық шөптермен, бұталар мен ағаштарды отырғызумен үйлестіре жүргізу қажет.
Суармалы егістіктердің ... ... ... ... 250 млн. ... ... ... эрозиямен қатар суармалы топырақтар екінші реттік сортаңдануға ұшырайды. Оның мәні - танаптағы топырақ суды ... ... соң ... өсімдікке транспирацияға қажетті судан артық су келіп түседі. Бұл су ... жер асты ... ... ... ... оның ... ... әкеледі. Мөлшерсіз, ретсіз суару кезінде қысқа уақыт аралығында (бірнеше жыл) ... ... ... ... ... Суда еріген тұздар топырақ бетіне жиналады. Мұндай сортаңдану екінші ретті деп аталады. Ал бірінші ретті сортаңдану (сор) ... ... ... ... ... ... ... процесін атайды. Екінші ретті сортаңдану тек құрғақ аудандарға тән. Солтүстікте шектен тыс суару ... ... ... ... қоғамының дамуының экологиялық дағдарыстарының бірі дамыған өркениеттің өзінінің мүмкіндімтерін топырақтың сортаңдануы нәтижесінде жоғалтқаны белгілі. Мысалы, Ніл аңғарында ... де ... ... 70% ... ... ... ... ертедегі Вавилон өркениеті топырақтың екінші ретті сортаңдануынан жойылған. Қазір дүние жүзінде ... 250 млн. га ... 50-60 млн. ... ... ... ... сортаңдануға, шамамен 25% ұшыраған.
Суарудың жетілдірілген технологияларын қолданумен қатар, жер асты суларының деңгейінің көтерілуіне байланысты грунт суларын сорып алу арқылы сортаңданумен ... ... ... шаю ... да ... ... ... Бірақ, бұл кезде де міндетті түрде грунт суларын алып кету керек. Кейбір жағдайда ... ... де ... ... ... ... топырақ бетінде жиналған зиянды тұздарды нейтралдау үшін гипстеу жүргізіледі. Бірақ бұл әдістер ... және ... ... зиян ... ... мен суарудан соң) үшінші үлкен фактор - бұл жердің азуы. Оның орын алу себептері - ... ... ... ... әкетілуі. Гумустың жойылуы, су режимінің және басқа да қасиеттерінің топырақтың азуының нәтижесінде, олардың құнарлығы жойылып ... ... ... ... ... ... ... заттарды қайтарудың анағұрлым экологиялық әдістеріне органикалық тыңайтқыштарды (көң, компост және т.б.) ... шөп ... пар ... ... топырақты тынықтыру жатады. Топырақтың азуы ең алдымен органикалық заттың ... ... ... ... ... қарағанда соғы 70-80 жылда (әсіресе жерді интенсивті өңдеу әдістері мен минералдық тыңайтқыштарды ... ... ... орманның сұр топырақтарының құрамында гумус мөлшері 3,5-4%-дан 2-3%-ға дейін кеміген. Әсіресе қара топырақтарды гумусын жоғалтуы айтарлықтай. В.В.Докучаев қара топырақтарды ... бойы ... ... ... айта ... оны мұнайдан да, көмірден де, темірден де және алтын кендерден де қымбат деген.
Топырақтарды құнарлығының жойылуы оларды интенсивті өңдеуге, ауыр аул ... ... ... ... тығыздануы, ластануға, ең алдымен қышқылдық жауындар мен қышқылдық тыңайтқыштарды енгізуге байланысты болып отыр.
Көптеген жерлер өсімдік ... ... ... емес ... ... Оны әр түрлі құрылыстар, ғимараттар салуға, қала территориясы, жолдар, аэродромдар, ... ... ... ... ... су қоймаларын салу және басқа да мақсатта қолданады. Аталған жерлер кейін де өсімдік өніміналуға пайдалануға жарамсыз болып ... ... ... жүзі ... ... мақсатты пайдаланудан алынған жерлердің ауданы шамамен әр адамға шаққанда 0,1 га құрайды. Жерді аталған мақсатта пайдалануды ... ... ... ... ол ... ... ... керек. Мұндай жерлерге құнарлылығы төмен территорияларды алу керек. ... мен ... да ... ... ... ... ... көп зақымданады. Ғалымдардың есептеулері бойынша қазіргі кездегі мұнай өндіру әдістерін қолдану шамамен жерлердің 2%-ын жоғалтуға әкеліп ... ... Жер ... ... ішінде жер өңдеуді химизациясы маңызды орны алады. Оларға ... ... мен зиян ... ... қолданылатын препараттар (пестицидтер) жатады.
* Мелиорация және оның түрлері, жерді мелиорациялау жобалары
Мелиорация(лат. melioratio - жақсарту) -- ... ... ... ... және ... ... ... Топырақты сумен, ауамен, қоректік заттармен қамтамасыз ету тәртібін жақсартуға, оны жел, су эрозиясы сияқты қатерлі құбылыстардан қорғауға мүмкіндік ... ... ... ауыл ... дақылдары мен мал азығы ретінде өсірілетін шөптерден ұдайы мол өнім алуға болады. Мелиорацияның Қазақстан үшін айрықша мәні бар: ... ... ... ... шөлді, шөлейтті және жартылай шөлейтті аймақтар алып жатыр. Олардың әрдайым суландыруды қажет ететіндігін адам баласы қола, ... ... ... ... Сыр ... ... ... мен Іле алабы, Сарыарқа өлкесіндегі көптеген ортағасырлық қалалардан ежелгі суландыру жүйелері ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізу нәтижесінде 1928 жылы 671 мың гектар, 1940 жылы 1153 мың ... 1985 жылы 2172 мың ... ... егістік болды. 20 ғасырдың соңына қарай 54 мың гидротехникалық құрылыс салынды. Ол ... ... ... жүгері, жүзім, сондай-ақ өзге де дақылдарды, бау-бақша, мал азықтық өнімдерді өсіруге көп мүмкіншіліктер туғызды. Өндірістік қатынастың сипатына, елдің өндіргіш күштерінің ... ... ... ... ... ... мелиорацияның гидротехникалық, химиялық, орман, мәдени-техникалық жұмыстар, тағы басқа түрлері жүргізіледі. Құрғату мелиорациясы ... суды ... ... ... ... суландыру мелиорациясы суды қажет мөлшерде керек кезінде жеткізеді; химиялық мелиорация топырақтың қышқылдылығын азайтады, сор, ... ... ... ... мелиорация топырақтың физикалық, химиялық қасиеттерін жақсартады; гидротехникалық мелиорация су және жел эрозиясын тоқтатады. Қазақстанның солтүстік облыстарында қар мелиорациясы (қар ... ... ... ішіндегі ең көп тараған түрі су мелиорациясы. Мысалы, Шу ... оң ... ... ... суландыру жүйелері тиісінше 12 және 26 мың гектар жерді суландырады. Алматы облысында су сыйымдылығы 28 ... куб метр ... су ... ... ... 250 мың ... дейін жер суарылады. Орталық Қазақстандағы Ертіс -- Қарағанды каналы облысы өндірісін, ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз етеді. ... ... Орал -- ... ... және ауыл ... ... ... ету жүйесі салынған, осындай жұмыстар Қазақстанның солтүстігінде де жүргізілуде. Қазақстан Республикасында 100 миллион гектарға жуық жер ... және 730 мың ... ... ... жүйесі пайдалануға берілген. Кейінгі кездері ауыл шаруашылығын ... ... және ... жеке ... ... байланысты мелиорацияның шағын түрлері де дами бастады. Мелиорация кең аймақтардағы табиғи ресурстарды (топырақ, су қорлары, орман, тағы ... адам ... ... көп ... ... атмосфераның жерге жақын қабатында ылғалдылық, температура және ауаның қозғалуына оң әсерін тигізіп, пайдалы өсімдіктер мен жануарларға қолайлы жағдайлар жасайды; табиғи ... ... ... адам өмір сүретін ортаны қалыпқа келтіреді.
Мелиорация - 1) табиғи ... (ең ... ... жерлерін) жақсартудың ғылыми негізде ұйымдастырылатын шаруашылық және техникалық шаралары. М. -- суландыру, құрғату, орман ... ... ... мелиорация және т.б. болып бөлінеді. Жердің құнарлылығын ұзақ уақытқа көтеру немесе аумақты жалпы сауықтыру, жерді айтарлықтай дәрежеде жақсарту ... ... ... жиынтығы; табиғатты тиімді пайдаланудың бір түрі. М. объектілеріне: жалпы ландшафт және оның жекелеген бөліктері (топырақ, ... ... және т.б.) ... ... ... кезінде ландшафттық өзгерістердің мүмкін болатын дәл болжамын (оның ішінде қосалқы) жасаудың маңызы зор; оларды есепке алмау кейбір ... ... ... ... ... ... және т.б. зардаптарға ұрындырары көміл. Ең көп таралған гидротехникалык М. (су жүргісі колайсыз жерлердің мелиорациясы) -- топырақты суармалау ... ... ... суландыру. Топырақ режімін жақсартудың арнайы тәсіліне -- қар ... ... ... ... (кольматаж), ағындыны реттеу және т.б. жатады. Химиялық және ... М. ... және ... ... қолайсыз жерлерді мелиорациялау) -- тұзданған топырақтарды шаймалау, ... ... ... ... гипстеу, сілтілі топырақтарды қышқылдандыру және т.б. Топырақтың физикалық жағдайын жақсарту ... ... ... ... ... ... құм ... өңдейді, тозаңды және шымтезекгі топырақты саздандырады және т.б. Эрозияға немесе дефляцияға ұшыраған жерлерде, әсіресе, таулы аймақтардағы беткейлерді террасалау тәсілі қолданылады. ... ... ... ... ... мен жыраларды ормаңдандыру, орман жолақтарын өсіру (агроорманмелиорациясы) және баска шаралар жатады; 2) ауыл ... ... ... ... негізін зерттейді. Оларға: гидротехникалық құрылыстар, агротехникалық шаралар, су шаруашылығының экономикасы, топырақтану, ағаш-орман шаруашылығының салалары және т.б. ... ... ... ... -- ... мен ... алдыңғы қатарлы жетістіктерін (жер суландыру техникаларын, ЭЕМ және т.б.) пайдалана отырып, өсімдіктің өсіп-өнуіне, дамуына ... ... ... Ылғалдың, ауаның, күннің жылылығы мен радиациясының және топырақтың қоректену режімін дұрыс пайдалана ... ауыл ... ... ... және мол өнім ... ... ... ұсыну. Ауыл шаруашылығы мелиорациясы және техникалық мелиорация болып бөлінеді. Техникалық мелиорация шараларын ... ... ... пен жер ... ... ... ... канал, тоған, су қоймалары мен бөгендердің жақтауларымен табаны нығайтылады. Ауыл ... ... -- ... ... ... ... және техникалық шараларды, табиғаттың (топырақ, агроклимат) гидрологиялық қолайсыз жағдайларын жақсарта отырып, жер қорын өте ... ... ... ... ... ... ... және физикалық қасиеттері нашар болса, оған агротехникалық ... ... ... қатар химиялық мелиорация қолданылады
Жерді мелиорациялау жобасы -- ауыл шаруашылығы дақылдарынан тұрақты мол өнім алу үшін аса ... және ... ... ... тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ететін инженерлік-техникалық шешімдер кешені. Жерді мелиорациялау жобасын жасау алдында кешенді инженерлік ізденістер жүргізіледі. Оны жобалау институттары (мекемелері) ... мен ... ... ... мен ... ... ... дәлелдейтін жобалау алды құжаттары мен материалдары негізінде жасалады.
"Жерді мелиорациялау жобасы "
Жерді мелиорациялау жобасы бір ... ... ... ... ... және экологиялық сараптаудан өткізіледі. Жұмыстық жоба типтік және қайталай қолданылатын жеке жобалар бойынша салынуға тиіс объектілер мен техникалық ... ... ... үшін ... Жоба және ... ... ірі және күрделі объектілер үшін, сонымен қатар құрылыс жүргізу аса күрделі болғанда жасалады. Ірі объектілерді жұмыстық жоба мен жоба ... 2 ... ... ... ... атқарылады. Жерді мелиорациялаудың жұмыс жобасында өндірісті ұйымдастыру мен экономика, жер телімін тиімді пайдалану мен бас жоспардың ... ... ... ... көлемдік-жоспарлау сәулеттік және конструкциялық шешімдерін, құрылысты ұйымдастыру және оны қалыпты мерзімде іске асыру, су қоймаларды, ... жөне ... ... ақаба сулармен ластанудан қорғау, бұзылған жерлерді қалпына келтіру және жер қойнауын қорғау, құрылыстың сметалық құны, жобалық қуаттарды игеру жөне т.б. ... ... ... ... ... ... жобаның құрамына: түсіндірме жазба (объектінің табиғат жағдайларының сипаттамасы, өткізуші каналдар мен су қабылдағыштағы су ... ... ... өндіру тәсілі көрсетілген құрастыру және мәдени-техникалық жұмыстар, құрылыс материалдары мен механизмдерге ... ... ... табиғатты қорғау, техникалық пайдалану, ауыл шаруашылық игерілу және мелиорацияланған жерлерді пайдалану жөніндегі шаралардың тізімі ... ... ... барлық имараттар түсірілген бас жоспар, су қабылдағыштың, өткізуші каналдардың, жабық коллекторлардың, бөгетшелердің, жолдардың жер ... ... ... ұзына бойы жөне көлденең қималары, жеке жобаланатын имараттардың жоспарлары мен қималары, типтік имараттарды байланыстыру ... ... ... ... ... ... ұсынылған өндіріс технологиясы және таңдалған құрал-жабдық бойынша негіздеу материалдарында қабылданған шешімдер, алғашқы шикізатқа, материалдарға, ... суға жөне өзге де ... ... қажеттіліктер; құрылыстың жобаланушы кезегінің құрамы, бас жоспардың схемасы; ... ... ... ... және дәлдігі анықталады.
"Жерді мелиорациялау жобасы"
Мелиорация жүйесін кешенді жобалау құрамына: конспект, бас жоспардың схемасы, табиғат ... ... ... ... гидрологиялық жөне топырақ мелиорациялық ерекшеліктері), техникалық пайдалану, энергиямен жабдықтау, электрлік құралдармен жабдықтау, автоматтандыру, телемеханикаландыру мен байланыс мөселелері, жалпы ... ... ... ... ... ауыл ... өндірісін ұйымдастыру жобасы, ауыл шаруашылық құрылыстарының жобасы, құрылысты ұйымдастыру жобасы, сметалық бөлім, жобаның төлқұжаты, сызбалар кіреді.
Жұмыстық құжаттар құрамына: құрылыс жұмысшы ... ... ... мен ... бөлшектенген сызбалары, жобаланушы каналдардың, кәріздер жүйесінің жабық коллекторларының, ... ... ... ұзына бой және көлденең қималары, негізгі конструкциялық өлшемдері, ... ... ... ... мен ... ... ... тізімдемелері; арнайы жобаланатын гидротехникалық имараттардың сызбасы (орнатылатын құралдары көрсетілген барлық ... ... ... және ... ... қималары, су шаруашылық есептеулерін дәлдеу, мелиорацияланатын аумақтағы ауылшаруашылықты игеру мен ауыл шаруашылығын ұйымдастыруды дәлелдеу және т.б. кіреді. Жоба бойынша ... оны ... ... соң және бекіткен соң ғана іске асырылады.
* Табиғат зоналарының сипаттамасы
Тундра - (саами тілінде tunturі - ормансыз, ... тау ... - ... ... ... ... орманмен шектесетін арктикалық облыстарға тән белдемдік ландшафт типі. Вегетациялық кезең қысқа болуына байланысты көп жылдық өсімдіктер: ... және ... ... ... орын ... Жылу ... ылғал мол болғандықтан өсімдіктер ауаның жер бетіне таяу ... ... ... үшін ... ... ... ... ұйлығып өседі. Белдемдігіне байланысты: субарктикалық және арктикалық Тундра; түр құрамына байланысты: мүкті, қыналы, бұталы, төмпешікті (шымдар төмпешіктер құрайтын жерлерде) және ... ... ... ... ... ... ... жарты шардың арктикалық және субарктикалық белдеулерінде таралған. Тауда, тау орманы шекарасынан жоғарыда биіктік ландшафт белдеуі - тау ... ... Бұл зона ... ... ... ... алып ... Оған Солтүстік Мұзды мұхиттағы кейбір арктикалық аралдар да кіреді.
Бұл зонаның көлемі 180 млн ... яғни ТМД ... ... жер ... ... алып ... Бұл көлемге негізінен Сібір өңіріндегі таулы алқаптардағы таулы-тундралық топырақтар көлемі 150-160 млн ... ... ... Геологиялық дәуірі жағынан алып қарағанда, бұл аймақ мұз ... ... ... ең жас ... ... әлі де мұз ... жатыр. Бұл Ресейдің ең суық зонасы. Қысы 7-8 айға дейін созылады да, жазы өте ... әрі ... ... Бұл ... ... кезеңнің ұзақтығы небары 2-3 ай ғана. Ылғал аз түседі, ... 150-300 мм, әрі күні ... ... аз ... және ... ... мыңдаған жылдан мәңгі тоң басып жатқандықтан, ылғалдың жерге сіңуі де жоқтың қасы. Ылғалдың жер бетіне сіңуінің мардымсыздығынан аз ... ... өзі бұл ... ... мөлшерден артық. Батыстан шығысқа қарай мөлшері азайып, оның есесіне күн суыта түседі.
Бұл аймақта қалыпты өмір ... ... күн ... ... ауа райы суық, тіршіліктің дамуына қолайсыз. Күннің суықтығынан ... ... ұзақ ... бойы тоң болып жатады. Тек жаздың 2-3 айларында ғана топырақтың беткі жұқа ... ... ... арылады. Жалпы тундраның өзі терістіктен оңтүстікке қарай үш зонашаға бөлінеді: 1) арктикалық тундра; 2) кәдімгі тундра; 3) орманды тундра. Алғашқысы ең ... ... ... жалаңаш тундра. Екіншісі жөнді дамымаған батпақты-глейлі топырақтар, ... ... ... ... ... ... аз ... жер бетін ылғал басып, оның астына ауа бармағандықтан, онда анаэробтық ... ... ... ... ... ... топыраққа көкшіл-жасыл түс береді. Осындай топырақтарды глейлі топырақтар деп атайды. Жалпы ... ... сөз ... ... ... ... ... ормансыз деген түсінікті береді. Жөнді дамымаған, мәңгі мұзы мол топырақтар орманның өсуіне сөзсіз қолайсыз. Мұнда глейлі-батпақты топыраққа бейімделген ... ... ... ... ... Ал ... жылжыған сайын орманды зонаға шекаралас бөлігінде, әсіресе өзен бойларында орманды-тундра зонашасы орын ... ... ... сай ... ... ... де ... Негізінен қына мен мүк, қышқыл өлең шөптер, бұталар, қара бүлдірген өніп-өседі, ал оңтүстікке таман жылжыған сайын тапал ... ... және ... ... ... ... ... Дегенмен бұл жерлердің де ағаштары мардымсыз.
Тундра топырағы тоңның әсерінен әр түрлі бөлшекке ... ... ... ... келеді. Бұл зонада негізінен бұғы шаруашылығы жақсы дамыған. Егіншілік ... ... ... жел ... ықтасын жерлерге топырақты дұрыстап өңдеп, тыңайтқыштар енгізіп, көң төгіп, аз мөлшерде ерте пісетін көкөніс, басқа да ... ... ... Ал ... ... бар ... ... жыл бойы өсіруге болады.
Өсімдіктері және жануарлары
Өсімдіктер дүниесі астық тұқымдастардан, шағын ағашты өсімдіктер мен қыналы-мүкті бірлестіктерден тұрады.
Негізінен жауын құрттары кездеседі, әр ... қос ... ... ... ... ... су ... тіршілік етеді.
Жыл бойы жасыл өсімдіктермен ұсақ кемірушілер қоректенеді. Барлық тышқандар жыл бойы қысқа арнап індеріне қорек қорын жинайды. Тундрада қыста ... ... ... ... ... ... мен ... кездеседі. Бір інде 20-30-ы жиналып қыстайды. Евразия мен Солтүстік Америка тундраларында карибу деп атлатын солтүстік бұғысы кең таралған. Таулы тундраларда қар қойы ... жуан ... қой ... ... ... ... ... аққуы, казаркалар, үкі, лашын т.б. кездеседі.
Тундра зонасының жартасты жағалауларында - құс ... ... Сол ... ... ... морждар кездеседі.
Тайга (түркі-моңғ сөзі - қылқан жапырақты орман) -- солтүстік жарты ... ... ... ... жапырақты Сібір орманының аты. Тайга термині бүкіл Еуразия мен Солтүстік Америка ... ... ... ... ... орман аймағының өсімдігі мен қоңыржай белдеудің ландшафтық орман зонасын да ... ... ... ... ... ... мен қарағайдан тұрады. Оралға жақындағанда Батыс Сібір тайгасында Сібір балқарағайы, ... ... ... ... ... ... ... қарай Сибирь бал қарағайы басым, бірақ ол даур бал қарағайымен араласады да, ал ... мен ... ... бас ... теселме самырсындар жыңғылдары пайда бола бастайды. қиыр Шығыс тайгасында аян шыршасы мен ... ... түрі ... ... мен Солтүстік Американың орасан зор алқаптарын қамтиды. Еуропаның солтүстік-батысында солтүстік полюс шеңберінен асып, Скандинавия тауларына дейін ... ... 58 ... ... ... ... ... климатына байланысты солтүстігінде 72 с.е. және оған керісінше Азияның ... ... ... ... ... ... ... аралдарында 42 с.е. дейін) өтеді. Солтүстік Америкада ... ... ... ... ... жағалауына дейін жетеді. Тайга тауларда биіктік ландшафты белдеуді құрайды. Солтүстік Еуропаның, Сібір мен Қиыр Шығыстың, Жапон ... ... ... Тынық мұхит жағалауының тауларында таралған. Тайга солтүстікте орманды тундра ... ... ... ... мен ... дала белдемдерінің аралығын алып жатыр. Белдемнің жазы ... қысы ... ... ... ... темп-расы - 20С-тан 50С-қа дейін, шілдеде 12 - 20С. ... ... ... 300 - 600 мм. Суайрықтар күшті батпақтанған. Көп жылдық тоң кең таралған. Өзендері мол сулы.
Тайга ... ... ... ... мен дала ... кең тараған.
Өсімдік түрлерінің құрамына қарай шырша, майқарағай, самырсыннан тұратын қанық жасыл қылқанды және балқарағай мен ... ... ... ... ... ормандарға ажыратылады. Кейде оларға ұсақ жапырақты ағаш түрлерінен қайың мен көктерек араласады. Қою ... ... ... ... ... ... күлгін топырақта бір-біріне жақын, тығыз өсетіндіктен күн түспей, орман іші қара көлеңкелі келеді. Жапырақты ағаштардан ... ... және ... ... ... қайың мен көк терек, ал олардың етектерінде қарақат, шетен және тал кездеседі. Солғын жасыл қылқанды орман ... ... тоң ... (даур балқарағайы) мен құмды грунтта (қарағай) сирек таралғандықтан, орман асты ... ... ... бұта ... ... мен ... өсімдіктер қаулап шығады. Тайгада орасан зор ағаш байлығы шоғырланғандықтан орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, соның ішінде бұғы ... ... ... аң ... көп ... ... дәмді дақылдар, зығыр және картоп өсіріледі. Батыс Сібір тайгасында мұнай мен газдың ірі кен орындары ... ... ... ... ... ... құрамы бай, негізінен Тынық мұхит бөлігінде шоғырланған. Ең көп таралғаны Бэнкс қарағайы, Веймут қарағайы. Бүкіл зонада туя, ... ... ... ... ал оңтүстігіне қарай Энгельман шыршасы, секвойя кездеседі.
Жануарлар дүниесінен бұлан, қоңыр аю, сілеусін, тиін, сусар, ор ... ... елік т.б. ... ... бай, онда құр, ... құр, ... үкі т.б. тіршілік етеді. Бауырмен жорғалаушылардан кәдімгі қара жылан, кесіртке кездеседі
Саванна (ис. sabana - кариб ... ... ... -- тропиктік ормандар мен шөлдер аралығындағы биом ... ... ... ... және ... ... ... ксерофитті шөптесіндері, жеке немесе шоқ ағаштары (акация, эвкалипт, т.б.) мен бұталары кезектесіп ... ... ... ... құрғақшылыққа бейім келеді. Шөптесін өсімдіктерінің жапырағы қатқыл, тікенекті. Олардың ішінде биікт. 3 -- 5 ... ... ... ... ... да бар. ... ... діңдерінің қабығы қалың, жоғарғы бөлігі шатыр тәріздес. Құрғақ маусымда кейбір ағаштар ... ... ... ... т.б.) су қоры жиналады. Саванна тропиктік егіншілікке қолайлы: мақта, жер жаңғақ, жүгері, темекі, күріш егіледі. Жануарлардан піл, ... ... ... ... құстардан түйеқұс мекендейді. Солтүстік Африка аумағының 40%-ын қамтиды. Оңтүстік Америкада (кампос, льянос), Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда, Солтүстік-Шығыс Австралияда да ... ... ... ... биік ... ... ... сирек жеке ағаштар кездеседі. Жаңбырлы кезеңде саванна түрленіп қызу ... ... ... ... ... басталысымен саванна қурап, ағаштар жапырағын түсіреді. Солтүстік және оңтүстік жарты ... 20-30° ... ... ... ... алып ... Материктердің ішкі және батыс бөліктерінде бұл белдеудің шегінде тропиктік шөл зонасы қалыптасқан.
Қорытынды
Жоғарыда келтірілген топырақтардың әлемдегі таралу заңдылықтары, Жер бетінің алтыдан бір ... алып ... ... тәуелсіз мемлекеттер достығы елдеріне де тән. Бұл өзгерістердің терістіктен оңтүстікке қарай жылжығанда межелері анық байқалады. Әр ... ... ... де осыдан. ТМД елдерінің негізгі бөлігі мұхиттардан алыс, ішкі құрлықта ... ... ... жер көлемдері аса көп емес. Терістік жарты шардың бұл бөлігінде құрлық ... ... ... ... ... яғни Арктикалық тундрадан бастап оңтүстіктегі құрғақ шөлдермен ... ... ... зоналық топырақтарға шейін түгел кездеседі. Топырақ түзуші факторлар зоналық тәртіпке бағынып, ретімен тарағандықтан, осы ... ... ... та осы ... бағынады. ... ... ... ... ... ... байланысты топырақтың да өзгеріп әр түрлі зоналарға бөлінуін топырақтың көлденең (ендік) зоналығы дейді.
Ал биік ... ... ... жағдайы жазық алқаптарға қарағанда өзгеше. Таулы аймақтардың ауа райы да, ... ... ... мен ... дүниесі де басқаша. Бұл өзгерістер тау етегінен жоғары көтерілген сайын анық ... ... ... ... ... алып ... ... аймақтар бір алқапта орналасқанымен жоғары қарай өрлеген сайын табиғатының, климатының өзгешелігі байқала береді. Осындай өзгерістерді топырақтан да көруге ... ... ... өзгеріп, әр түрлі зоналарға бөлінуін топырақтың тік (белдеулік) зоналылығы деп атайды. Кеңбайтақ ТМД елдерінің әр ... ... ... зоналықтары да және олардың тік (белдеулік) зоналықтары тараған алқаптары кездеседі. Дегенмен жер бетінде таулы ... ... ... ... топырақтың көлденең зоналық таралуы басым. Соған байланысты біздер ТМД елдерінің жазық территориясындағы негізгі зоналық (ендік) топырақтардың қысқаша сипаттамасына ... ... ... ... ... ... деп аталатын топырақтар да біршама территорияларды қамтиды. Бұл топырақтар қатарына өзен бойларындағы жайылма, ойпаңды жерлердегі ... ... ... ... ... ... дамымаған, тіпті жел күшімен ары-бері жылжып жүретін құмды топырақтар жатады. ... ... деп ... олар ... барлық зоналарында өзен бойлары мен ойпатты жерлерде немесе құм жиындары бар жерлерде кездеседі. Бұлардың зонааралық топырақтардан айырмашылығы осында. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... шөл, шөл дала, орманды-дала, дала зоналарында кездеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* : Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. ... - ... Бас ... 1998 жыл, ISBN ... II ... ... тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. - Алматы, ... 2002 ... : ... ... / Бас ... Ә. ... - Алматы Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
* ... ... ... Алматы 2002
* Бейсенова Ә.С., Шілдебаева Ж.Б. Экология оқу құралы - Алматы: 1999.
* ... А.К. ... ... ... ... - Алматы: 1997
* Акимова Т.А., Хаскин В.В. Экология - М: 1998.
* Экология. Оқулық. -Алматы Экономика, 2002 ... ... ... экономикалық университеті ISBN 9965-532-69-9
* Қазақ тілі терминдерінің ... ... ... ... Су ... - ... ... 2002 жыл.
* Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған - ... ... ... шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы ... ... ... А.Қ.Құсайынов. - Алматы: баспасы>> ЖАҚ, 2002 жыл. - 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Егіншілік жүйесін қолдану және топырақты эрозиядан қорғау14 бет
Оңтүстік Қазақстан облысында мақта егілуінің, оны жетілдірудің қысқаша тарихы және мақта кластерінің болашағы71 бет
Топырақ туралы түсінік, топырақтану ғылымы106 бет
Химиялық мелиорант, фосфогипс46 бет
Қазақстандағы суармалы егіншілік және оның тиімділігі51 бет
Өсімдік шаруашылығы14 бет
Ақтау қаласы аумағының топырағын экологиялық-мелиоративтік бағалау және көгалдандыру мәселелері112 бет
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет
Далалық аудандарда өзен суын және жергілікті жерде ағатын суларды пайдалану негізінде суару11 бет
Жаздық бидайдың биологиялық ерекшеліктері. Жаздық бидайды өсіріп зерттеу орны54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь