Эндемиялық бұғақ ауруына жалпы сипаттама

МАЗМҰНЫ.

КІРІСПЕ.

I — тарау. Эндемиялық бұғақ ауруына жалпы сипаттама.

1.1 Қалқанша без физиологиясы.
1.2 Қалқанша бездің гиперфункциясы мен гипофункциясы.
1.3 Этиология және патогенез.

II — тарау. Шымкент қаласындағы эндемиялық бұғақ ауруымен ауырған адамдар саны.

2.1 Географиялық ауданда йод жетіспеуіне байланысты организде йод алмасуының бұзылуы.
2.2 Эндемиялық бұғақ ауруын алдын алу және күресу жолдары.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе.

Эндемиялық бұғақ аурулары белгілі бір жерде пайда болады. Оның ошақтары көбінесе үлкен таудан аққан мұздан пайда болатын, өзендердің аңғарында және тау бөктерінде байқалады. Мұнымен қатар қазіргі зерттеулерге қарағанда мұндай эндемиялық ошақтар жазық жерлерде де болатын көрінеді. Оның себептері белгілі бір географиялық аудандарда йодтың жетіспеуі, соның арқасында организмде йод алмасу процесі бұзылады. Міне осы белгілер арқылы эндемиялық бұғақ ауру анықталады.
Иодтың жетіспеушілігі, әсіресе жасөспірімдер мен балаларға қатты әсер етеді; меңіреулік, құлақ пен тіл байлануы, қолдың тартылуы, қылилық және ергежейлілік ауруларына ұшырайды. Сондай-ақ йод жетіспеушілігі екіқабат әйелдерде түсік тастау, өлі не жетілмаген ауру бала туу қаупін тудырады. Йод жетіспеушілігінен ішті жатқан нәрестенің миы зақымданып, ақыл-есі кем балалар туылуы мүмкін. Сондықтан екіқабат әйелдердің денсаулығын мұқият бақылап, ағзадағы йод мөлшерін бір қалыпта ұстау қажет.
Жұмыстың маңыздылығы. Мықты-ел болу үшін ең алдымен денсаулық керек. Аурудың жаманы да тамақтан өтеді, амалы да тамақтан өтеді-деп халқымыз айтқандай, ағзадағы йод жетіспеушілігін қалыпқа келтірудің ең жеңіл әдісі-тамаққа йод қосу. Әлемнің бірқатар елдерінде кейінгі 60 жыл шамасында ішетін тамақты йод қосып дайындау жолға қойылған.
Емнің сыры бір-ақ затта болады. Сондықтан да тағамдарды йодтау арқылы эндемиялық бұғақ ауруын жою қажет.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті. Шымкент қаласындағы эндемиялық бұғақ ауруымен ауырған ересек адамдардың, балалардың, жасөспірімдердің 2001-2003 ж.ж. аралығындағы статистикасын көрсету. Осы ауруларға қарсы шаралар ұйымдастыру.
Ағзадағы йодтың жетіспеушілігінен пайда болатын эндемиялық бұғақ ауруына қарсы шаралар ұйымдастыру. Оның ең жеңіл әдісі-тамаққа йод қосу қажет. Тамақты, оның ішінде тұзды, нанды, майды, сүтті, ауыз суды, қантты, кәмпитті, шәйді йод қосып дайындау.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.

1.Қ.С.Рымжанов, И.М.Төленбек «Адам мен жануарлар физиологиясы».
2. М.Құланбаев «Факультеттік хирургия»,
3. Ж.Н.Нұрғалиев, С.Т.Төлеуханов «Эндокриндік жүйелер физиологиясы». Алматы 2000 ж.
4.А.А.Трушина «Что такое эндемический зоб». А.-А. Қазакстан 1978 г.
5. «Физиология и патология щитовидной железы». Ташкент, 1966
6. Шурыгин, Д.Яковлевич и С.Е.Попов. «Пособие по клинической эндокринологий». Медицина, Ленинград-1968 г.
7.Л.Н.Аносова «Краткая эндокринология».
8.Н.Ю.Бомаш «Морфологическая диогностика заболеваний щитовидной железы». Медицина 1981 г.
9. Заграфски, Страшимир. «Эндокринная хирургия». Медицина и физкультура 1977 г.
10. Б.А.Атчабаров «Очерки профессиональной эндокринологий», Алматы-Ғылым 1991 г.
11. В. В. Потемкин «Эндокринология».
12. Б.В.Алешина «Руководство по эндокринологий». Медицина 1973 г.
13. Л.С.Славина «Заболевания эндокринных желез». Медицина 1984 г.
14. Н.Т.Старкова «Клиническая эндокринология».
15. П.И.Федорова, Э.Г.Бабаджанова «Вегетативно-сосудистая при токсическом зобе». Ташкент, Медицина 1975 г.
16. Б.В.Петровский, В.С.Семенов. «Клиника и хирургическое лечение тиреотоксического зоба». Медгиз 1961 г.
17. А.А.Атабек «Радиоактивный йод в терапий тиреотоксикозов» Медгиз 1959 г.
18. «Жаршы», журналы 2003 ж.
19. «Жаршы», журналы 1996 ж.
20. «Денсаулық» журналы 1996 ж.
21. «Денсаулық» журналы 1999 ж.
22. «Денсаулық» журналы 1997 ж.
        
        МАЗМҰНЫ.
КІРІСПЕ.
I — тарау. Эндемиялық бұғақ ауруына жалпы сипаттама.
1.1 Қалқанша без ... ... ... гиперфункциясы мен гипофункциясы.
1.3 Этиология және патогенез.
II — тарау. Шымкент қаласындағы эндемиялық бұғақ ауруымен ауырған адамдар
саны.
2.1 Географиялық ауданда йод ... ... ... ... ... Эндемиялық бұғақ ауруын алдын алу және күресу жолдары.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе.
Эндемиялық бұғақ аурулары белгілі бір жерде пайда болады. Оның ошақтары
көбінесе үлкен таудан ... ... ... болатын, өзендердің аңғарында және
тау бөктерінде байқалады. Мұнымен қатар ... ... ... ... ошақтар жазық жерлерде де болатын көрінеді. Оның
себептері ... бір ... ... ... ... ... ... йод алмасу процесі бұзылады. Міне осы белгілер арқылы
эндемиялық бұғақ ауру анықталады.
Иодтың жетіспеушілігі, ... ... мен ... ... әсер
етеді; меңіреулік, құлақ пен тіл байлануы, қолдың тартылуы, ... ... ... ... ... йод жетіспеушілігі екіқабат
әйелдерде түсік тастау, өлі не ... ауру бала туу ... ... ... ішті ... нәрестенің миы зақымданып, ақыл-есі кем
балалар туылуы мүмкін. Сондықтан екіқабат әйелдердің денсаулығын мұқият
бақылап, ... йод ... бір ... ұстау қажет.
Жұмыстың маңыздылығы. Мықты-ел болу үшін ең алдымен денсаулық керек.
Аурудың жаманы да ... ... ... да ... ... ... ағзадағы йод жетіспеушілігін қалыпқа келтірудің ең жеңіл ... йод ... ... ... ... кейінгі 60 жыл шамасында
ішетін тамақты йод ... ... ... ... сыры ... ... ... Сондықтан да тағамдарды йодтау арқылы
эндемиялық бұғақ ауруын жою қажет.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті. Шымкент ... ... ... ... ересек адамдардың, балалардың, жасөспірімдердің 2001-2003
ж.ж. ... ... ... Осы ... қарсы шаралар
ұйымдастыру.
Ағзадағы йодтың жетіспеушілігінен ... ... ... бұғақ
ауруына қарсы шаралар ұйымдастыру. Оның ең жеңіл әдісі-тамаққа йод қосу
қажет. Тамақты, оның ... ... ... майды, сүтті, ауыз суды, қантты,
кәмпитті, шәйді йод ... ... ... ... АУРУЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.
1.1. ҚАЛҚАНША БЕЗ ФИЗИОЛОГИЯСЫ.
Адам зат алмасудың нәтижесінде нерв жүйесінің әсерімен біраз жоғары
физиологиялық ... ... ... ... Бұл заттар организмнің
өсуіне және дамуына қатысады да, оның ... ... ... ... ... ... ... активті заттарды өзінен
бөлетін арнайы бездер немесе органдар тарихи ... ... ... ... ... болған активаторлар бір-біріне жақын орналасқан ... ... ... ... Бұл ... ... тарихи жағынан
алғанда ең ерте формасы болып табылады. Даму барысында белгілі бір органға
әсер ететін активаторлар сол ... ... ... көп ... ... да, қан немесе лимфа жүйесі арқылы тиісті органға жеткізіледі.
Мұндай активаторларға ішкі ... ... ... ... ... ... ... орнына, таралу жолына, химиялық құрылысына және
әрекет ету сипатына қарамастан, бір ғана ... ... ... олар ... дамуына қатысады және негізгі органдарының
қызметін реттейді. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... бірі. Ішкі секркция деп, ... ... ішкі ... - ... ... ... ... түсуін
айтады. Сондықтан ішкі секреция бездерін эндокриндік органдар дап атайды.
Ағылшын физиологтары Бейлисс және Старлинг 20 ғасырда секретинді тауып,
осындай заттардың ... ... деп ... ұсынды. Ең басты ішкі секреция
бездеріне —гипофиз, ұйқы безі, бүйрек үсті бездері, қалқанша безі, қалқан
серік безі, ... (төс ... ... безі және ... т.б. ... ... мен жыныс бездері әрі ішкі секрециялық, әрі сыртқы ... ... ... ... ... ... ... байланысады. Олар өте
аз мөлшерде өсер етеді де энергияның әсерінен бұзылмайды және ткань ... ... ... ... ... ... мәліметтермен
дәлелдеуге болады. 1 грамм инсулин гормоны 125 мың үй ... ... ... алады; 1 грамм адреналин 100 млн. көл бақа ... ... 1 ... ... 10 млн. ... ... күйлеу
күйін тудыра алады. Организмде тек гормондар ғана ... ... ... ... бір ... ... эндокриндік тканьдері
(инкреторлық клеткаларының шоғыры) осы қызметті ... ... ... тобы ... емес қызмет атқарады. Мысалы, жоғарыда
аталған ұйқы безіндегі Лангерганс аралшықтары инсулин гормонын жасайды, ал
басқа ... ... тобы ас ... ... жасап шығарады. Келесі бір
органдарда кейбір клеткалар өзінің негізгі қызметімен ... ... те ... ... ... ... ... реттеу жүйелері сияқты, арнайы
звенолардан құралады. Мысалы, онда басқарушы аппарат, ақпаратты тура ... ... ... ... беретін сигналдар, атқарушы органдар
немесе басқарылатын объектілер болады. Міне осы ... ... ... жүйесінің құрылымдық-функцияналдық ұйымдасуы деп қарау
керек.
Қалқанша без эндокриндік жүйенің ішіндегі аса маңызды бездердің бірі.
Ол ... ... ... 1543 жылы ... ... 1656 жылы Вартон
оны қалқанша без деп атады. Ал, 1827 ... ... оның ... ... эксперименттік жолмен зерттеле ... ... 9 ... аталған бездің ішкі секрециялық функциясы жөнінде алғашқы ... без ... ... ... ... орган. Салмағы 30-дан
60 грамға жетеді. Екі бүйір бөлімдерден тұрады. Жаңа туған баланың қалқанша
безінің салмағы 1-7 ... ... 10 ... дейін жетеді. Жыныстың жетілу
кезінде бездің аумағы үлкейеді, ал қартайғанда ... ... ... ... жиі ... ... ... барлық қан сағатына бір рет осы
без арқылы өте алады. Қалқанша ... ... ... - ... ... ... қою, кейде сұйық күйде кездесетін ... ... Оның түсі ... келеді.
Қалқанша бездің гормоны-тироксин 65 пайызға дейін йоды бар кристалдық
зат. Табиғи тироксин қолдан синтетикалық жолмен ... ... ... активті болады. Қалқанша безден тироксинге қарсы әрекет ететін
дийодтирозин деген зат ... ... йод пен ... ... ... ... ... 0,25 мг йодқа сай келетін тироксиннің мөлшерін түзеді. Сонда
қалқанша безде ұдайы гормон түзіліп тұру ... ... ... ... ... немесе ішетін сумен йод баруы керек. Тироксиннің ... ... ... кеш ... бірақ көп уақытқа созылады.
Тироксин тканьдегі тыныс алуды жоғарылатады. Дені сау ересек адамға ... ... ... зат ... ... 20 ... жоғарылайды, содан
салмақты жоғалта бастайды. Қанға тироксиннің түсуі толық тоқтаса, мысалы,
қалқанша ... алып ... ... ... 25-40 пайызға төмендейді.
Тироксин негізгі алмасудың ... не ... ... ... майдың алмасуына әсер етеді. Ересек жануарларға қалқанша ... ... олар 70 ... ... ... қор ... жоғалтады. Өсіп
келе жатқан организмге.
Тироксинді енгізгенде оның өсуі жылдамдайды. Осының нәтижесінде олардың
сыртқы түрі, дене құрылысы өзгереді. Қалқанша бездің бір ... ... ... ... астына жамаса, баланың салмағы өседі.
Бездің сырты серозды қабықпен қоршалған, одан бездің ішкі тканьдерінде
перделер тарап, ... ... ... ... ... бөледі.
Бұлардың ені 60-100 микроннан аспайды, бір-бірімен бұлардың байланысы
үлпілдек дәнекер ... ... ... ... ішкі беті
бірқабат текшелі, кейде цилиндрлі немесе ... ... ... ... ... ... ... сияқты тұнық коллоидты
бөлініп шығып жиналады.
Бұл коллоидты заттың құрамындағы маңызды бөлігі ... ... ... ... әсер ... қасиеті бар. Ол организмде заттар
алмасу процестеріне әсерін тигізіп отырады. Бұл ... жоқ ... ... ... ... ... газдардың алмасуы, адамның бойының өсуі
күрт, қатты төмендеуі. Адамның ауамен дем алуы, организмде көмір ... ... ... өкпе арқылы оттегінің кіруі қалқанша бездің
қызметімен белгілі мөлшерде байланысты. Ал, ... оның ... ... мөлшерде йодтың болуымен байланысты келеді. ... ... вена ... ... ас ... трактысы арқылы берілген
йодтың қаншалық көлемін қалқанша без ... ... ... ... ... бар екенін зерттеп, білуге болады. Сол арқылы бездің
функциялық қалпы анықталады. Ол үшін ... ... йод ... ... оның ... қалқанша безде шоғырланып жиналады, оны
радиометрикалы зерттеу арқылы білуге болады.
Перделер бойымен қан, ... ... нерв ... ... ... бір ... эпителиальді клетка-тиреоциттерден
тұрады. Тиреоцит клеткалары сырт жағынан қан ... бай ... ... ... ... арасы ұсақ клеткалар шоғырынан
тұратын фолликула аралық көпіршелермен толтырылған. Осы көпіршілерден жаңа
фолликулалар пайда болуы мүмкін ... ... бар. ... ... ... және функциональдық негізін құрайды.
Тиреоидтер цитоплазмасында әртүрлі ... ... мен ... ... Фолликулалардың іші
тиреоглабулиннен тұратын біртекті коллоидты затпен толған гормондар кіреді.
Тиреоциттердің түкпен қоршалған ... беті ... ішкі ... (сурет 1)
Қалқанша без қан мен өте мол жабдықталған. Мұндағы қан ... ... ... өз көлемімен жеті еседей көп. Қанды ол алдыңғы және
артқы жұп ... ... ... ... без ... сағатына 5-6 л.
қан ағып ... ... ... қан ... ... ... 16 рет ... екен. Бұл-қалқанша без гормондарының организм үшін қаншалықты маңызы
бар екендігін көрсетеді.
Қолмен ұстап, көзбен көре тұрғанмен, бұл ... де ... ... ... ... Нефедов 1901 жылы Санкт-Петербургте қорғаған "Қалқанша ... ... ... ... ... "Бір де бір мүше қалқан безіндей ... ... ... емес және ол ... ... ... көп" деп жазды. Шынында қалқанша бездің орны, қызметі туралы
нендей пікірлер айтылмады). ... ... ең ... XVI ... ... ... оны өңештің ішін ылғалдандыру үшін керек деп жазды.
Осындай жүз жыл ... соң ғана ол ... ... безі ... атын ... XVIII ... Шрегердің айтқан пікірі шындыққа жақындады.
Шифер өзінің жеткен нәтижелерін толық түсіндіре ... ... жыл бойы ... ... ... ... Тек 14 ... кейін өзінің
клиникадағы ауруларын бақылауы арқылы, тәжірибесін ... оның ... ... тағы көзі жеткен соң ғана екінші тұжырымға келді. ... ... ... алмай, тек бір бөлігін алып тастаса не болуы мүнкін
деген ой келді оған. Бұндай операциядан кейін тәжірибе ... ... ... Бұл ... ... әрі ... ... дүркін журналдар бетінде, қалқанша без үлкейген кезде әртүрлі,
сырткы көрінісі біріне бірі қайшы аурулардың ... ... Не ... ... белгісіз болып келді. Мысалы, кейбір дәрігерлер
қалқанша бездің үлкейген кезінде, бадырақ көздің пайда ... ... ... ... ... жиі ... ыстықтап терлеуін
жазған. Бұл ауруды Ф. Платтер былай деп ... ... ... ... олардың басы жалпақ, аузына симайтын әсәп кеткен тілі
болады. Дұрыс сөйлей алмайды, олардың мойнының алдында ісік ... ... ... өзгеріп кетеді. Отырғанда қимылсыз, таяққа сүйеніп тұрады,
денесі, омыртқасы ... ... ... ... тәрізді көрінеді.
Кейбірі шектен тыс ... күле ... де, ... ... ... қарайды". Ересек адамдардың арасында да осы ... ... Олар ... ... жиі бой ... ... тән көріністері;
тері құрғақтығы, дәретке сирек шығады, тамырының соғуы сирейді, сырт көзге
толық көрінеді, ұмытшақтыққа бейім, беті, ... алды ісік ... ... байланысты оны-микседема (кілегейлі ісік) деп атап кеткен.
Көпке дейін дәрігерлер қалқанша ... ... ... ... келді. Тек Реверден мен Кохердің (швейцар ... ... ғана ... ... күрт өзгерді.
Женевадағы дәрігерлік қоғамның отырысында 1882 жылы Реверден өздері
жасаған 14 ... ... ... безі ... ... ... көп ұзамай аурулардың кілегей ісікке ... ... ... ... бір ... ғана алып ... бұл жағдайдың болмайтынын
түсіндіре келіп, аурудың себебі қалқанша бездің қызметінде деп ... ... ... ... бұл көз қарасты анықтап толықтырды.
Неміс хирургтерінің Берлиндегі конгресінде ол өзінің 101 қалқанша безді
толық алып тастағанда бір-екі айдан кейін пайда ... егер бір ... ... ... ауруға ұшырамайтынын көрсетті. Кохер операция жасамай-ақ
кілегей ісіктін де қалқанша ... ... ... ... екенін
ескертті. Осы себептен Кохер өзінің жартылай ғана қалқанша безді алу
операциясын ұсынды.
Бұл ... ... бір ... ... ... без аса қажет мүше
және оның қызметінінің нашарлауы ауыр сырқатқа соғатынын ескеріп, оның
ересектер үшін ... ісік ... ал, ... жарымес (критинизм)
деп аталсын деген тұжырымға келді. Сол кезеңнен ... ... ... мен оның адам ... орны ... ... Бірақ әлі көп
нәрселер белгісіз, түсініксіз болғандықтан ғылыми талас әлі ... ... ... ... ... алып тастағаннан кейін, жануарларда ми
мен жұлынның сүр затының ... ... М.П. ... ... қалқанша без алынып тасталған соң ... ... ... ішкі ... көп ... ... Осындай иттерге
қалқаша без гармонын ендіргенде ми қызметі қалыпты жағдайдағы ... ... ... итке ... ... тыс көп ... оларда шартты
рефлекстердің шамасы кенет азаяды, тамаққа тәбеті тартпай, ұйқышыл келеді.
Керісінше, титоксиннің аз ... ... ми ... ... ... және ... ... 4-күні ғана жетеді. Тироксинсимпатикалық нерв
системасын да күшті қоздырады. Симпатикалық нерв ... ... ... ... нерв ... ұзақ ... көздің қарашығы үлкейеді, зат ... ... ... ... ... ... кезінде де байқалады.
1.2. ҚАЛҚАНША БЕЗДІҢ ГИПЕРФУНКЦИЯСЫ МЕН ГИПОФУНКЦИЯСЫ.
Қалқанша без гормондары. Қалқанша без ... (Т3) ... (Т4) ... амин ... ... ... ... - қалқакша бездің негізгі гормоны. Ол 1914 жылы алынған, ал,
химиялық құрылысы 1926 ж. ... ... ... тиронин ядросымен
байланысқан төрт атом йод кіретіндіктен оны Т4 ... ... ... болғаннан кейін 25 жыл өткен соң екінші гормон
табылды. Оның ... үш атом йод ... оған ... ат ... Трииодтиронин тироксинге қарағанда 5 есе активті және ... ... ... ... гормондардың құрамына йод кіретіндіктен
организімге ол үзбей түсіп отыруы қажет. Қоректік заттың құрамындағы йод
ішек арқылы қакға ... ... оның ... және ... ... иодидқа немесе иондық формаға ... ... ... ... гормондық заттар түзілуге жұмсалады.
Гормондар биосинтезі бірнеше ... ... 1) ... ... ... кездесетін йодты иодидтер түрінде ғана сіңіре алады.
Осыған байланысты клетка ... ... ... ... клетка
ішінде бағыттайтын "иондық насостармен" жанасқан сәтте АТФ-аза ... ... ... ... ... ... жанасқан сәтте
АТФ- аза ферменті АТФ-ті АДФ және бос күйіндегі фосфатқа ыдыратады. Бұдан
бөлінген қуат ... ... ... ... ... мембранасында уақытша "саңылаулар" пайда болып, иодидтер осы
саңлаулар ... ... ... ... өте ... ... ... ішінде енген иодидтер тотығу ... йод ... ... Енді ... түріндегі йод тиреоцит
клаткаларынан фолликула ішілік коллоидқа өтеді. Коллоид құрамына ... - ... ... Йод ... ... ... ... түзеді.
3) Моноиодтирозиннің декарбоксилденуі нәтижесінде моноиодтеромин (МИТ)
және дииодтирамин (ДИТ) түзеледі.
4) Бір молекула ... ДИТ ... ... (Т3), ... ДИТ ... конденсацияланғанда тироксин (Т4) (тетраиодтиронин)
түзеледі.
Түзелген гормондар фолликула ішілік тиреоглобулинмен байланысқа ... ... ... ... ... ... ... заттан гормондар
бөлініп, қанға өтеді. (сурет 2)
Секрециясы. Тиреоидты гормондардың ... түсу ... ... ферменттер жүйесінің көмегімен ажыратылу ... Бұл ... ... ... ... байланысты. Ол үшін
пиноцитозданған коллоидтық қөпіршіктер лизосом клеткаларымен ... ... осы ... аденогипофиздік ТТГ қатысады.
Тиреотропты гормондардың тікелей ... және ... ... қатысуымен тиреоглобулин ыдыратып, одан активті түрдегі
тиреодиты гормондар (Т3 және Т4) ... ... ... ... ... ... лизосом мембранасынан цитоплазмаға
тоқтаусыз өтіп, одан әрі қанға шығарылады. (сурет ... ... ... альбумин және глобулинмен ... ... бұл ... ... Т3 мен Т4 ... ... аздаған мөлшері ғана бос күйінде кездеседі. ... ... ... ... 3-4 ... ... реттелуі. Қалқанша бездің функциясы нервтік және
гуморальдық жолдармен реттеледі. Гипоталамус және ... жүйе ... ми ... сигналдар үздіксіз келіп жатады. Бұған адамдарда
кездесетін кейбір психикалық ... мен ... ... ... ... ... бездің функциональдық активтілігінің
артуы мысал бола ... ... нерв ... без қызметіне мойынның
симпатикалық нерв талшықтары мен кезеген, тіл-жұтқыншақ және тіл ... ... мен ... тіл-жұртқыншақ және тіл асты ... ... ... ... ... без ... ... температуралық ауытқуларға, ауыр дене еңбегі мен ... ... ... ... ... отыратындығы осы жолмен реттеліп,
қамтамасыз етіліп отырады. Қалқанша бездің қызметін реттеуде торлы құрылым
маңызды роль ... Ол ... нерв ... осы ... ... без ... ... мен бөлінуін ... де ... зор. ... ... ішкі ... ... ... корреляциялық механизм негізінде іске асады.
Қалқанша жанындағы бездер, Glandula ... (екі ... ... ... без ... ... ту артқы бетінде орналасқан кішкене
денешіктер болып табылады. Олардың ... ... ... 6 мм., ені 4 ... 2 мм., жай ... ... кейде оларды жай бөліктерімен,
қосымша қалқанша бездермен ... ... ... ұсақталған бөліктерімен
шатастыруға болады.
Қызметі организімде кальций мен фосфор алмасуын реттейді (паратгормон),
стреспе тартылу кезінде бездер ... адам өліп ... ... ... ісік) — халқы зоб ауруына көп шалдығатын елдерде,
мысалы Шотландияда, Оңтүстік ... жиі ... Бұл ауру ... ... ... ... қалыңдайды, сары су үймелеп ... және ... ... Жыныс бездері зақымдалады, көбінесе әйелдерде
менструация тоқталады, жүрек кейеді, қандағы ... саны 40-50 % ... ... ... зат ... да 40-50 % ке дейін ... ... ... көру және есту органдары зақымдалады, ақыл - ес
нашарлайды, себебі, орталық нерв системасы нашар козатын болады.
Тиреоидты ... ... ... Трииодтиронин мен
тироксиннің активтілік қасиеттері бірдей ... ... ... ... 5-10 есе ... бірақ ол-аз мөлшерде
түзіледі. ... ... ... ... ... ... түрлі алмасу процестеріне, өсу мен дамуына ыкпал ете алатын
көптеген бейімделушілік реакцияларға қатысуынан байқауға болады.
Қалқанша, без ... ... зат ... процесінің қарқынын,
организімнің өсіп-жетілуін реттейді, жоғары дәрежелі нерв қызметіне әсер
етеді. Бұл гормондар клетка митохондрияларындағы ... ... ... клеткадағы энергия алмасу мен белок алмасуын күшейтеді.
Тироксин қоректік заттардың - белоктардың, көмір сулардың, майдың
тотығуын ... ... ... ... ... ... ... бұлшық еттерде гликогеннің ыдырауын жылдамдатады. Тиреоидты гормондар
денедегі су мен минеральдық тұздардың алмасуын реттеп ас қорыту ... ... ... ... гормондардың әсерімен бұлшық еттердегі
алмасу ... ... ... ... ... без ... тек ... алмасуын ғана емес, құрылымдық
өзгерістерді жақсартып, ... ... ... ... ... ... баяулауына әкеп соқтырады. Тиреоидты
гормондардың маңызы, әсіресе төлдерден ... ... Бұл ... ... нерв жүйесінің қалыпты қызметі бұзылып, даму және
өсу процестері баяулайды. Малға қосымша тироксин енгізсе (экспериментальдық
гиперфункция) ... зат ... ... нерв ... ... ... ... жиілеп, жиырылу күші артады, дене температурасы
көтеріледі, организімдегі көмірсу қоры кеміп, мал тез ... ... Жас ... ... ... балалардың ақыл-ойы, санасының
дамуы бұзылыды. Тироидты гормондар метаморфоз процестеріне әсер етеді. ... ... йод жоқ суға ... өзгеріс болмайды, яғни итбалық
бақаға айналмайды, егер суға йод немесе қалқанша без гормондарын қосса , ... ... ... яғни ... бақаға тән ... ... Бұл ... ... жануарлардың түк қабаты мен түлеу
процесіне әсері бар ... ... ... ... ... алмасуына тигізетін әсері, олардың
"калоригендік" ықпалынан ... ... ... ... ... ... төмендейді, ал көбейіп кетсе негізгі алмасуы
жоғарылайды. Калоригендік эффект ... ... ... мен ... барлық клеткаларынан айқын байқалады.
Тиреоидты гормондар (тироксин) клеткадағы иондардың трансмембраналық
айырмашылықтарын сақтау процестеріне қатысады, ... ... ... мені бар. Трииодтиронин мен ... ... ... ... ... ... ... күшейтеді.
Тиреоидты гормондар дегидратациясы бауыр мен бүйректе жүреді. Онда
аталған гормондар глюкурон ... ... ... ... ... жоғалтады, одан әрі асқазан жолы арқылы сыртқа
шығарылады.
1.3. ЭТИОЛОГИЯ ЖӘНЕ ПАТОГЕНЕЗ.
Эндемиялық бұғақ ... ... ... ... ... ... географиялық ауданда йод жетіспеуі және сонымен байланысты ... ... ... ... ... ... қатар барлық эндемиялық
ошақтарда, бұғақта қай ... ... ... санитарлық-гигиеналық
жағдайдың нашарлауы да негізгі ... ... ... ... ... ... ылғалды баспаналар, таза ауаның ... ... ... ... қамтамасыз етілетін жерлер, сапасы нашар
тағамдар организміне ... әсер ... ... ... ... ... жетіспеуне, инфекцияларға, бұғақ ауруларының босқа да
этнологиялық факторларына өте сезгіш-қабылдағыш болып келеді.
Қалқанша без қызметінің гипо ... ... ... ... ... әртүрлі потологиялық жағдайлар және аурулар пайда
болады. Гребс ауруы деп аталатын синдром ... және ... ... ауру ... ... психикалық жарақат негізінле пайда
болады. Ми ... ... ... ... енді ... тиреотропты гормондардың үздіксіз бөлінуін туғызады. Бұл процесс
кері байланыс принципіне ... ... ... ... ... мен секрециясы күшейе түседі. Гипертиреоздың асқынған
формасын тиреотоксикоз немесе Базедов ауруы деп атайды. Бұл аурудың ... ... ... Без ... ұлғайып (зоб), тахикардия пайда болады,
көз шарасынан шығып (экзофтальм), зат ... ... ... ... ... ... жұмыс қабілеті төмендейді. ТТГ тоқтаусыз болінуі
иммундық жүйеге де ... ... оның ... қызметін өзгертеді.
Организімнің жүдеуі байқалады. (сурет 4)
Жіктеу. Қалқанша без ... ... ең жиі ... ... ... бұғақ ауруы.
Бұғақ ауруы деген потология қабыну процестеріне немесе ісіктерге
жатпайды. Бұл ... ... ... тканьдердің потологиялық
өзгерістері мүлде басқаша.
Мұнда қалқанша бездің эпитемалды патенхималық ... ... ... ғана ... ... ... ... қабыну процесіне
жатпайды. Бұл процесте тканьдердің потологиялық өзгерістері мүлде басқаша,
ал аурудың ... мен ... және ... да ерекше, ісіктер мен
қабынулар патологияларына ұқсамайды. Бұл аурудың клиникалық ... ... ... ... ... байланысты болады.
Сонымен струма (бұғақ) ауруы дегеніміз қалғанша бездің эпителиінің
қалың өсіп өнуімен бірге ... ... ... ... ... бірақ бұл өзгерістер қабыну процестерімен, қан құйылуымен, қатерлі
ісіктердің ... ... ... ... ... көлемінің, қызметінің өзгерулеріне қарай
оның аурулары төмендегідей жіктеледі. ... ... Туа ... ... ... А) ... Б) иптоплазия
В) эктопия. 2 Эндомиялық ... ... ... ... ... қарай бес дәрежеге бөлінеді
(0, 1, 2, 3, 4, 5).
0 — бездің ұлғайғанына білінбейді,
1 - көзге ... ... ... ... бездің мөлшері
білінеді. 2 — жұтынғанда білінеді. 3 — көзге жақсы байқалып тұрады; 4 ... ... ... ... 5 — ... тым ... болады.
Б) формасына қара (диффузды, арасал, түйінді)
В) функциясының өзгеруіне қарай (эутиреоз, ... ... ... ... аденома деп аталады.
3 Спорадикалық (ілуде бір кездесетін ... ... ... ... бұл да ... түрінің және функциясының өзгерулеріне қарай
бөлінеді).
4. ... ... ... ... яки ... ... (жеңіл,
орташа, ауыр түрлеріне бөлінеді).
5.Гипотериоз (женіл, орташа, ауыр ... Ауыр ... ... ... ... қабынды аурулары;
а) жедел, қатал басталатын тиреиодит (струмит);
б) қаталдығы, жеделдігі бәсендеу (подострый) басталып, ... де ... ... ... ... ... ... актиномикоз, эхинококкоз т. с. с.)
7. Травмалар жабық және ашық түрлері.
8. Қатерлі ісіктер (рак, саркома тағы басқалар). ... ... ... ... ... ауруының жергілікті (эндемиялық)
ошағын анықтау қажет. Бірсыпыра ... бет ... ... қүйіне,
саусақтардың дірілімен тамырдың соғуына ерекше назар ... ... ... ... ... ... аса ... болып
есептеледі. Науқас адамның алқымын артқы жағына түрегеліп тұрып, сондай ақ
науқастың жауырының астында жастық қойып, ... ... ... ... ... қарағанда бездің ұлғайғанына жақсы ... ... ... ... ... мұның орнынан
ығысқандығын анықтау үшін ренгенография мен томография ... ... ... ... оның ... мен ... ... оның бөлігінің бұрынғы орнынан ауытқуын, ісіктің, кейде метостаздың
бар екендігін ... ... ... ... мен ... ... Сау ... радиоактивті йодтың сіңуі 24-72 сағаттан кейін,
ал тиреотоксикоз кезінде 6-24 сағаттан кейін байқалады. ... ... ... белокты байланыстыратын йод (ББИ) дәрежесі бойынша да
анықтауға болады. Ол ... 3,5-7,5 ... тең. Бір ... ... ... және ... зерттеу (УДЗ) бағалы диагноздық
мәліметтер береді.
Гипертериоз. Қалқанша бездің гипертериоздық ... ... ... ... кезінде байқалады.
Организімде йод жетіспеген жағдайда без шырышты сектетті көп бөліп,
фолликулалар қабырғалары керіліп кетеді де ... ... ... ... ... қызметі нашарлап, гормондар түзелуі бұзылады. Бұл —
йодтың жетіспеушілігіне байланысты организімде қалыптасатын компенсаторлық
бейімдеушілік процесс. Бұл ... жем сау (зоб) деп ... ... ... бала кезінен дамыса) және микседема (операциядан кейінгі гипотиреозды
айқын көрсетеді. Кретинизм кезінде ... және ... ... құрт
төмендеп, психикалық реакциялар баяулайды. Ауру балалардың бойы өспей, тілі
ұзарып, ісік қаптап, терісі ... ... без ... бір жола ... қалса микседема ауруы байқалады. Ауру
балалардың өсуі тоқтап, сүйектің өсіп-жетілуі тежеледі, ... ... зат ... процесі нашарлайды, дене температурасы төмендейді. Осының
салдарынан ... ... ... ... ... тез
шаршаулық пен психиканың бұзылуы пайда болады. Ондай балалардың бойы өспей,
жарымес болып ... Бұл ... йод ... ... ... ... ... мөлшері 0,15-20 мг. Қажетті йодтың мөлшері
үнемі жетіспесе тиреоидты гормондар секрециясы бұзылады. Йод ... ... ... ... ... ... тамаққа
иодталған ас тұзы қолданылады (100 кг. тұзға 2,5 г. йодты калий қосады).
Қалқанша бездің ... ... ... ... тобы ... ... орналасқан. Бұл клеткалар тобы кальцитонин
гормонын түзеді. Кальцитонин 32 ... ... ... ... ... тыс, бірден қанға түседі және молекулалық құрамында йод
болмайды. Кальцитонин организмде ... ... ... ... ... ... ... тканін бұзатын клеткалар - остеокластардың қызметін
тежеп, сүйек ... ... ... клеткалар —
осреобластардың қызметін активтендіреді. Демек, кальцитонин ... ... ... есептелетелетін коллагендік тканьді ыдыраудан
сақтап, оның түзілуін стимулдайды. Кльцитонин қандағы ... ... ... мен паратгормонның бөліну қарқыны олардың ... ... ... ... ... ... ... кальций денгейінің төмендеуі өз кезегінде, паратгормонның бөлінуін
күшейтіп, сүектен кальцийдің қанға шығарылуын тездетеді. ... ... ... арқылы фосфордың бөлінуін қамтамасыз етіп, қандағы
кальций мен ... ... ара ... ... ... ... ... гормоны паратгормонға кері әсер етеді.
Қалқанша без ауруының қатерлі ісігі.
BLASTOMA GLANDULA THYREAIDAE.
Қалқанша ... рагы ... жаңа ... ісіктердің 10% нен да болады.
Ол негізінен түйінді бұғақ ауруынан аса сирек те ... ... ... ... йодпен ұзақ емдеу де рактың ... ... ... ... ... ... 4 есе ... ауырады.
ТНМ жүйесі бойынша халықаралық жіктеу бізде қолданылмайды ... ... ... саты - ... ... ... ... өзгертпеген, жалқы ісік.
2а саты- мойын пішіні өзгерген, бірақ метастазсыз жалқы немесе бірнеше
ісіктер.
26 саты — 2а ... ісік ... бар, ... ... жағындағы лимфа түіндерінде метастаздар да болады.
3 саты — ісік қалқанша бездің қабығының шегінен тыс шығып, сыртындағы
өзін қоршаған тканьдерге ... ... ... ... ... ... топтап өседі. Ығыстырылатын, жылжытылатын ... ... ... саты — ... өзін ... ... ... солардың
ішіне ене өсетін ісік. Лимфа ... ... ... ... өседі. Мойын лимфа түйіндерінде, көкірек орталық
қуысында және басқа мүшелерде контрлатералды метастаздар болады.
Қатерлі ... ... ... мен ... ... Қатерлі
струманың мынадай түрлерін ажыратқан орынды.
1. өзгермеген қалқанша безде дамитын алғашқы қатерлі струма;
2. бұрын болған бұғақтың (струманың) салдарынан ... ... ... ... ... ... ... қосымша қалқанша бездердің қатерлі ісіктері.
Қалқанша бездің көптеген қатерлі ісіктері оның бір ... оның ... ... (5см-ден көбірек), консистенциясы тығыз,
ығыспалы емес. ... ... ... ... жұтынудың қиындығы, дыбыс
аппаратының бұзылғандығы байқалады. Кейбір науқастарда біресе айқын, біресе
көмескі көрінетін ... ... ... ... ... ... БҰҒАҚ АУРУЫМЕН АУЫРҒАН АДАМДАР
САНЫ.
2.1. ГЕОГРАФИЯЛЫҚ АУДАНДА ЙОД ЖЕТІСПЕУШЕ БАЙЛАНЫСТЫ ОРГАНИЗМДЕ ЙОД
АЛМАСУЫНЫҢ БҰЗЫЛУЫ.
Адамзат ағзасында йод қандай жолжармен түзіледі 90 пайыз йод ... ... ... және 5 ... ... ... екен. Бірақ бұл көрсеткіш ... ... йод ... мөлшерде сақталған аймақтарға ғана қатысты.
Өйткені, йод табиғатта біркелкі орналаспаған; бір ... ол ... ... өте көп ... Теңіз жағасында болғанда йодтың аңқыған
иісін ... ... Ал ... ... алыстаған сайын йодтың мөлшері азая
бераді. Бұл ауада да, суда да, топырақта да бірыңғай байқалатын ... ... йод ... қар, ... ... ... еріп ағатын қар суымен
шайылып кетіп отырады.
Сондықтан Қазақстанның Каспий теңізіне жақын батыс облыстарынан басқа
көпшілік аймақтары йод жетіспеушілігінен ... ... ... ... болып саналады. Жан-жақты зерттеулерге қарағанда, бұл аймақтардағы
адамдар мен жануарлардың бойлары ... ... ... ... тез
қабылдағыш, ауру-сырқауға төзімсіз.
Йодтың жетіспеушілігі, әсіресе жасөспірімдер мен ... ... ... ... құлақ пен тіл байлануы, қолдың тартылуы, ... ... ... ... ... йод ... екіқабат
әйелдерде түсік тастау, өлі не жетілмеген ауру бала туу қаупін ... ... ... ... ұшыраған адамның шашы түседі,
әлсізденіп, жұмысқа ынтасы келмейді, ... ... ... ... ... ... ... болады. Адам ағзасындағы бездердің ролі туралы жалпы
мәліметтерден басқа олардың ... зат ... ... орны туралы
біле бермейміз. Өйткені, бездердің жұмысы тікелей йодқа ... бұл ... ... ... сәл ... ... ... Ал бұған елде меңдей бастаған экологиялық ахуал, ... ... ... ... ... ... ... қандай ауыртпашылықтар әкелетініне таңданбай-ақ қойыңыз.
Қазір іштен туа біткен (неонатальды) ... ... ... ... ... ... ... ауруханаларда емделушілердің 7 пайызын
құрайды. Жемсау ауруы Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... ... ... 12 — 35 ... ... (Кентау
қаласы, Оңтүстік Қазақстан облысы) арасында 26 пайыз, ал аталған аудандарда
тұратын ересек адамдар арасында 50-60 пайызға жеткен.
Йод ... іште ... ... миы ... ... ... туылуы мүмкін. Сондықтан екіқабат әйелдердің денсаулығын мұқият
бақылап, ... йод ... бір ... ... қажет. Ағзадағы йодтың
жетіспеушілігін қалыпқа келтіруге болады және қалыпта ... ... ... 1923 жылдың өзінде-ақ, алғашқы болып тұзды йодтаудың әдісін ұсынған
Дэвид Мэрин ... ... еді; ... ... ... ... ... жай ғана сырқат деуге болады... Жемсауды тіпті адам баласы
ауыратын тізімінен ... ... көп күш ... емес.
Ағзадағы йод жетіспеушілігін қалыпқа келтірудің ең жеңіл әдісі —
тамаққа йод ... ... ... ... ... 60 жыл шамасында
ішетін тамақты, оның ішінде тұзды, нанды, майды, сүтті, ауыз суды, қантты,
кәмпитті, шәйді йод ... ... ... ... Ең оңайы және қолайлысы
ас тұзын йодтау болып табылады. Өйткені ... адам ас ... ... ... пайдаланады деп есептелінеді.
Ересек адам тәулік бойына орта есеппен 100-300 микрограмм ... Адам ... йод тұз және ... ... ... ... ас тұзын дұрыс пайдаланудың маңызы ерекше. Ал тұз ... ... ... үшін ас тұзын қандай жерде ұстау керек. Соны ... ... ас ... ... жылу ... ... ... ыдыста қараңғы,
салқын жерде ұстаған жөн.
Ағзада йодты қажетті мөлшерде сақтаудың тағы бір жолы ... ... ... ... Олар ... ... ... майшабақ,
теңіз капустасы, шаян, су шаяны, криветка, т.с.с.
Құрамында йод түзетін тағамдар; қарақұмық, ет және сүт ... ... және ... ... аталмыш азықтық өнімдер дұрыс
сақталмаған жағдайда құрамынан 33-65 пайыз йодты жоғалтады. ... ... ... ... мен ... ... ... білу керек.
Мысалы, қуырып, көп қайнатып пісірген тамақта йод ... ... ... ... ... ... йодтың сіңімділігінің өзі түрлі
жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... дәрумендер және минералдық заттардың болуы маңызды.
В.В. Ковальскийдің (1970) дәлелдеуінше топырақтағы йод пен ... ... ... ... ... ... ... ұсақ болса,
ондағы йод өте жақсы байланыста болады.
Жалпы организмге керекті йодтың реттік ... 126,9 ... ... ... ... өңді зат, өзіндік иісі бар, суда өте ... ал ... ... ... ... ... ... қолданғанда
йодтан дене уланып та қалады, ас қорыту органдарының сірі ... ... ... ... ... ... ... тыс сіңген
йод жүрек жұмысын нашарлатып, бүйректі қабындырып, дененің басқа мүшелеріне
де ауыр зардап тигізеді. Оның ауадағы шектеулі ... 1 ... ... ... ... жасанды 125,131 және 132 изотоптары бар, ... 8,05 ... және 2,26 ... ішінде жартылай бұзылады (реті бойынша).
Бұл изотоптарды тамақ асты бездерінің ауруын емдеу үшін ... ... бұзу ... ... олар ... және ... ... бөледі. Денеде тамақ асты бездері b-тироксин (b-тетрайодтиронин)
және үш йодты тиронин гормондарын түзеді. Міне, тамақпен ... йод ... ... ... қатынасады. Йодтар қан арқылы (айналымдағы)
тамақ асты ... ... де, ... йод түзеді, соңғысы тирозин
амин ... ... моно және ... ... ... ... ... зат болып табылады, Осы ... ... ... - ... және үш ... тиронин тамақ
асты бездерінің фолликулаларында ... ... ... ... ... асты ... жалпы қасиеті және қызметі — организмдегі зат
алмасуын қоздытып, ... ... зат ... ... ... ... жоғарылап, қызуы дұрысталады, сонымен қатар ... ... ... (сурет 6).
Ковальскийдің зерттеулеріне қарағанда топырақтағы, ... ... мен адам ... йод ... тікелей байланыс бар.
Топырақтағы йод элементінің денгейі 1,8-8,5 ... ... көп ... 12 - ... ... жоңышқа мен сарыбас жоңышқаға
қарағанда көп болды. Ғылыми деректерге сүйенсек өсімдіктерде йод көп, ... да ... ... мен ... тұқымдастардың құрамындағы (
1кг. құрғақ затқа шаққанда) йод ... 00,4-0,5 мг. Ал ... 0,1-0,5 ... ... ұнында 1-14, мал еті мен сүйегінен жасалған ұндағы мөлшері
1,0 мг. Ескеретін бір жағдай тұрақтандырғыш қосқанның ... йод ... ... ... ... ... ... Біздің примекстерді тексеріп
жүргізген тәжірибелерімізде дәлелдегендей (2-диограмма А), оның құрамындағы
йод екі жарым айдан соң бұзылып, белсенділігін жоғалта ... ал алты ... ... ... йод қалмады (А.Свамбаев, 1979-2002). Сондай-
ақ йодталған ас тұзын сақтау кезінде де йод микроэлементі тұздың құрамынан
белгілі бір ... ... ... ... ... (2-диограмма Б), тіпті
малға арналған жалатпа тұз құрамындағы йод та осындай ... ... ... ... ... ... ... возгонкалық күйге ұшырауынан
деп есептейміз. Сыртқы орта температурасы төмен болған жағдайда примекстер
құрамындағы йод мырыш, мыс ... т.б. ... ... ... ... ол қосылыстар денеге сіңбей, организімнің йодқа
деген ... ... ... ... ... денеге сіңдірмейтін
гойторогенді заттар бар. Олар — ... оның ... ... ... т.б., ... ... биологиялық және дәрілік заттар болып
табылады. Рационда осы ... ... ... ... ... мал организімінде йодқа деген мұқтаждық артып, тіпті қоспа түрінде
қосылған йод болмаса оның ... ... ... ... мен ... ... ... байқалған, жемге селен
қосқанда йодтың денеге сіңірілуі азаяды. Бұған айтылған микроэлементтінің
тәжірибе тобындағы тауықтар мен ... ... 35 ... ... болуы дәлел. Бүгінде йодты анықтау тәсілдері ір түрлі. ... ... ... ... тәсіл. Бірақ оның да өзіндік кемшіліктері
бар. Соны ескере отырып біз өз ... ... ... ... тәсілін ойлап таптық. Бұл тәсіл бұрынғы бүкілодақтық мал
дәрігерлігі ғылыми-зерттеу институтында ... ... ... ... ... ... зерттеу, бақылау зертқанасында
жетілдіріліп қолданылуда. Қарапайымдылығы себепті бұл ... ... ... дәл ... ... береді. Ол биологиялық
нысандарға йод мөлшерін 96,2-97,5 пайызға дейін ... ... ... ... тез, дәл және ... Йод ... ... үшін өте маңызды галогендік химиялық
элементтердің бірі, оның тапшылығына гойторегендік факторлар себеп болады.
2. Йодты жем мен ... ... ... ... ... оның ... жалпы деңгейін және радиоактивтік түрлерін анықтап алу керек.
3. Организмдегі йод ... ... үшін ... ... ай ... ... ... жөн.
Денің сау болып, түрлі сырқат мазаламас үшін адам ағзасындағы йодтың да
елеулі орны бар екен. Ендеше, ... ... йод ... ауру ... аулақ болу үшін йодтың ағзадағы мөлшерінің
қалыптылығын бақылау, ... ... ... ... ... үнемі есте
ұстау қажет екендігі өзінен өзі түсінікті.
2.2 ЭНДАМИЯЛЫҚ БҰҒАҚ АУРУЫН АЛДЫН АЛУ ЖӘНЕ КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ.
Аурудың негізгі белгісі ... ... әр ... ... ... бетінде орналасқан бұғақты басқа ісіктерден ажыратуға болатын белгі
- ол ауру адамды жұтындырғызғанда ... ... ... ... ... анықтауда маңызды көмек беретін тексеру тәсілі ол қалқанша безді
пальпациялап (сипап) қарау. Қалқанша безді ... ... тік ... ... ... оның ... аздап төмендеу түсірткізген дұрыс
болады. Сонда ғана қалқанша безді сипалап қарап шығуға мүмкіндік ... ... ... ... диффузды паренхиматозды бұғақта
жұмсақ келеді, коллоидты бұғақта-тығыздау. ... ... ... оңайырақ келеді. Қалқанша бездің жылжымалылығының шамалануы қабыну
процестерінде немесе қатерлі ісікке айналғанында байқалады.
Тіпті ірі ... ... ... ... ... ... бермейді. Қалқанша бездің жеке учаскілері біркелкі ұлғаймағанда
мойынның ... ... ... мүмкін. Ондайда алқымдағы (мойындағы)
қантамырлардың, нервілердің және кеңірдектің басылып қысылғандағы белгілері
кейде байқалады. Ондайда аурулардың тыныс алуы ... ... ... ... ... құбылыстары пайда болады. Аурулар осындай
асқынулардың дамығанын егжей-тегжейлі сұрағанда шағым ретінде айтып ... ... ішкі ... орналасқанда тыныс жолдарының, жоғары қуыс
венаның, өңештің қысылу ... ... ... ... ... ... ... сканирлеудің
маңызы аса зор. Бұл әдіс бездің мөлшерлерін, оның орналасуын, бездің
ұлғайған, өскен, түйіндеген ... ... ... Онымен қатар
бұл әдіс кеуде қуысының ... ... ... және ... ... ... ажыратуға көмегін тигізеді. Эутиреоидты бұғақта
организмде негізгі зат ... ... ... ... ... ... ... бұғақ ауруын антиструминмен, йодтың
микродозасымен, гипертиреозды формасын ... ... ... ... ... ... бұғақтар прогрессивті
өскенде, түйінді және аралас бұғақтарға хирургиялық ... ... ... тұз (1 ... ... 25 ... йод), ... дамып келе жатыр деген күдікті адамдарға жетісіне 1 рет 1 ... ... ... ... ... ... тұрғысынан
эндемиялық бұғақ ауруларынан ешбір айырмашылығы жоқ, бірақ олардың пайда
болуы эндемиялық ошақтарсыз болады. Әйелдер мен ... бұл ... 2;1-ге тең. ... ... ж.ж. ... әндемиялық зоб ауруымен ауырған балалардың
статистикасы
2001-2002 ж.ж. аралығындағы әндемиялық зоб ауруымен ауырған
жасөспірімдердің статистикасы
2001-2003 ж.ж. аралығындағы әндемиялық зоб ауруымен ауырған ересек
адамдардың ... ж.ж. ... ... зоб ... ауырған жалпы
адамдардың статистикасы
Қорытынды
А.П.Виноградовтың 1982 ж. еңбектеріне ... ... ... ... ... ... дәндер арқылы жердің топырағынан келеді
екен. А.П.Виноградов пен ... ... ... ... аурулары бар аудандар табиғатта йодтың ... ... ... ... ... минимумынан (0,00004г.) төменгі
деңгейде йодты пайдалану қалқанша бездің бірте-бірте ... ... Бұл ... қалқанша без тканьдерінің йодтың жетіспеуіне бейімделуі
болып саналады. Міне осы себептен ... ... ... бұғақ ауруы
пайда болады. А.П.Виноградов пен оның әріптестерінің ... ... ... жер ... ... бір зонадағы топырақтарымен
әсіресе күлгін топырақ (йодзолистая почва) және соғыс ұқсас ... Бұл ... ... ... бұғақ эндемиясы бар
аудандарда медицина ғылымының докторы Б.А.Айдарханов зерттеп шыққан.
Қорыта айтқанда ... ... ... ... этиологиялық
факторы болып белгілі бір географиялық ауданда йод жетіспеуі және сонымен
байланысты организмде йод ... ... ... ... ... ... эндемиялық ошақтарда, бұғақтың қай түрінде болмасын тұрмыстағы
санитарлық-гигиеналық жағдайдың нашарлауы да ... ... бірі ... ... ... ... отырылмайтын, суық, ... таза ... ... кірленген, былғанған ішетін ... ... ... ... ... ... - міне ... бәрі
адамның жалпы организміне зиянды әсерін тигізеді. Солардың байқалатын.
Қазақстан жерінде эндемиялық бұғақ аурулары 1939 жылдан- зардабынан
адамның ... ... ... ... бұғақ ауруларының
басқа да этнологиялық факторларына өте ... ... ... ... Одағында бұғақтың эндемиялық ошақтары ... ... Еділ ... бас ... Алтайда, Оралда, Кавказда, Орта Азияда,
Қазақстанның таулы жерлерінде, Шығыс Сібірдің көптеген жерінде 1972 ... ... ... ... ... ... арқасында эндемиялық
бұғақ ауруларының ошақтары Алматы облысының Жамбыл ауданында (1939-1940
ж.ж.), Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... (1950 ж.), ... ж.), ... (1949 ж.), ... және ... Қазақстан облыстарының
кейбір аудандарында, Ертіс өзенінің жағалауларында, Семей атом полигонының
маңайында (1958-1970 ж.ж.) ... Бұл ... ... ... және ... жұмыстарын жүргізу қажет. 1952 жылы Алматыда
Эндемиялық бұғақ ауруларымен ... ... ... ... ... бұғақ ауруларымен күресуге 1949 жылдан ... ... ... ... ... ... проблема жоспарланған. Ол
проблеманың ... ... ... ... Сол ... ... ... аурулары жөнінен ондаған ғылыми еңбектер
шықты. ... ... ... ... ... және Ұлы Отан
соғысынан кейінгі бірте-бірте жақсарған халық ... ... ... ... ... ... біртіндеп жойылған, бірақ
қазіргі уақытта осы аурумен ... адам саны өсіп келе ... ... ... халықтың 18 пайызға дейінгісі аурады.
Оның ішінде 20 мен 40 жас ... ... ... ... ... ... ауруымен 10 есе жиі аурады. Сонымен бұғақ
эндемиясының этнологиялық негізгі ... ... бір ... ... ... болып табылады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
1.Қ.С.Рымжанов, И.М.Төленбек «Адам мен жануарлар физиологиясы».
2. М.Құланбаев «Факультеттік хирургия»,
3. Ж.Н.Нұрғалиев, С.Т.Төлеуханов «Эндокриндік жүйелер ... 2000 ... «Что ... ... ... А.-А. ... 1978 ... «Физиология и патология щитовидной железы». Ташкент, 1966
6. Шурыгин, Д.Яковлевич и С.Е.Попов. ... по ... ... ... ... «Краткая эндокринология».
8.Н.Ю.Бомаш «Морфологическая ... ... ... ... 1981 ... Заграфски, Страшимир. «Эндокринная хирургия». Медицина и физкультура
1977 г.
10. Б.А.Атчабаров «Очерки профессиональной эндокринологий», ... 1991 ... В. В. ... ... ... ... по эндокринологий». Медицина 1973 г.
13. Л.С.Славина «Заболевания эндокринных желез». Медицина 1984 г.
14. Н.Т.Старкова «Клиническая эндокринология».
15. ... ... ... ... зобе». Ташкент, Медицина 1975 г.
16. Б.В.Петровский, В.С.Семенов. «Клиника и хирургическое лечение
тиреотоксического зоба». Медгиз 1961 ... ... ... йод в ... ... Медгиз
1959 г.
18. «Жаршы», журналы 2003 ж.
19. «Жаршы», журналы 1996 ж.
20. «Денсаулық» журналы 1996 ж.
21. «Денсаулық» журналы 1999 ... ... ... 1997 ж.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Саяси процесс5 бет
Биогеоценотикалық зерттеу арқылы эндемиялық ауруларды анықтау4 бет
Биогеоценотикалық зерттеу арқылы эндемиялық ауруларды анықтау туралы ақпарат7 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»37 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь