Ресей жоғары оқу орындарында оқыған қазақтар, олардың қоғамдық-саяси қызметі (хіх ғ. аяғы – хх ғ. 20-30жж.)

Жоспар

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім
а) Қазан қаласындағы жоғарғы оқу орнында оқыған қазақ жастары
б) ХІХ ғасырдың соңы және ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ жастары білім алған ірі орталықтың бірі Петербург қаласы
в) Қазақ зиялыларының қалыптасуының алғышарттары

3. Қорытынды
ХХ ғасырдың басында қазақ халқы саяси аренаға, азаттық пен тәуелсіздіктің күрес жолына, ағартушылыққа шақырған ірі қоғам қайраткерлерін шығарды. Ел арасынан өздерінің табиғи дарынымен, асқан білімділік деңгейімен, рухани парасатымен суырылып шыққан алаш азаматтары ұлт болашағы үшін жан аямай тер төгіп, бостандық пен бақытты өмір жаршыларының тұңғыш қарлығаштары бола білді.
Шын мәнінде, ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басы алып адамдарды қажет еткен әрі осыған орай өздерінің ойлау, болжау қасиеттері айрықша, талғам-танымдары жан-жақты алыптарды дүниеге келтірген дүбірлі заман еді.
Бірақ көп жылдар бойы Кеңес өкіметі жүргізген озбырлық пен қырып-жоюға, тарихты өрескел бұрмалауға негізделген саясаттың тікелей салдарынан халқымыздың сана-сезімі өлшеусіз де орны толмас жұтаңдыққа ұшырап, оның интеллектуалды ауқымының қарыштап дамуына үлкен нұқсан келді.
Тоталитарлық жүйе үстемдік құрған жетпіс жылдық кеңес дәуірінде қоғамдық және ғылыми өмірдің шектен тыс идеологияландырылуы ХХ ғасырдың басындағы отарлық саясаттың проблемаларын зерттеуге өзінің теріс ықпалын тигізді, осы мәселелерге қатысты сыңаржақ тұжырымдар жасалды.
Ұлттық санамыздың оянуы өткен жолдарымызды бұрқаламай, тарихи процесті қаз-қалпында көрсетуді талап етуде. Кеңестік кезеңде ел тарихындағы жеке тұлғаның атқаратын қызметі мен ол өмір сүрген кезеңдегі қоғамдық-саяси ахуал зерттелсе, зерттеу методологиясы не бірыңғай қаралауға, не асыра марапаттауға құрылатын.
Кеңестік жүйе кезеңінен кейін әділеттік бағасын алған сонымен қатар әлі де болса зерттелінбей жатқан қайраткерлердің қатары көп. Олардың көпшілігі саналы өмірін мемлекетке, халықтың болашағына арнаған, ХХ ғасырдың 30 жылдарында саяси қуғын-сүргін құрбанына айналғандар.
Президентіміз Н. Ә. Назарбаев «Тарих толқынында» кітабында ХХ ғасыр зиялылар тағдыры турасында: «Ғасыр басында мемлекет мүддесін ойлаған ұлы қазақтардың жеке басының тағдыры да солай қасіретті болды. Алайда, ұлттық жігермен толысқан зерде сабағы ұмыт болған жоқ», - деп жазған еді [1, 175 б.].
Еліміздің тарихында өзіндік елеулі із қалдырған қайраткерлер қатарына ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасыр басында тарих сахнасынан шыққан қазақ зиялыларын жатқызуға болады. Бүгінгі таңда сол зиялы қауым өкілдерінің бірқатарының ғұмырнамасы жасалып, көпшілік қауымға ұсынылып жатыр. Дегенмен бұл бағыттағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын тереңдете жүргізіп, қазақ зиялыларының ғұмырнамасы қатарын толықтыра түсуіміз керек. Қазақ зиялыларының өмір жолы кеңестік дәуірде ара кідік зерттелді. Олардың көпшілігі революциялық қозғалыстарға, кеңестік құрылысқа атсалысқан қайраткерлерге арналды. Алайда мұндай іріктеме зерттеулер марксизм-ленинизм идеологиясы аясынан аса алмады. Ол дәуірде қазақ зиялыларының өмір жолын, атқарған қызметін объективті тұрғыда ашып көрсетуге кеңестік тарих ғылымының ұстанған идеологиясы тосқауыл болды. Кеңестік тарих ғылымы сүйенген идеология кеңестік империя мүддесі жолында ұлттық мүддені ескермеді. Ұлтшылдыққа қарсы күресемін деп ұлттық сипаты бар құбылыстарды аяққа басты. Кеңестер одағында аз халықтардан шыққан ұлтжанды, елін сүйген қайраткерлер ұлтшылдар болып қудалана түсті.
Қазақстанның Ресейге бодан болғаннан бергі тарихындағы ХІХ ғасыр аяғы мен ХХ ғасырдың алғашқы ширегін «саяси күрестер мен рухани жаңғыру кезеңі» деп айтуға болады. Бұл кезеңде саяси күрес сахнасына Ресейдің аса үлкен ғылыми, саяси орталықтарында білім алған, сол кезеңдегі Европадағы саяси күрестің бет алыс бағдарларынан әбден хабардар, экономика, құқық тарихы мен теориясын терең меңгерген қазақ зиялыларының үркердей озық ойлы тобы шықты. ХХ ғасыр басында қазақ зиялылары сан жағынан көп болған жоқ. Себебі Қазақстанда бірлі-жарым орта білімді мұғалімдер даярлайтын курстар мен училищелер болмаса, арнайы оқу орындары болған жоқ. Қазақ жастары Петербург, Қазан, Мәскеу, Томск т.б. сияқты қалаларда түрлі мамандықтар бойынша білім алды.
ХХ ғасыр басындағы қазақ интеллигенциясы сан жағынан көп болған жоқ. Қазақстанда бірлі-жарым орта білімді мұғалімдер даярлайтын курстар мен училищелер болмаса, арнайы оқу орындары ашылған емес. Патша үкіметі қазақ халқының жалпы мәдени деңгейінің өсуіне мүдделі болған жоқ, керісінше бұратана халықты қараңғылықта ұстау отаршыл өктем саясаттың мазмұны болатын. Ал ХІХ ғасырдың соңғы ширегінен бастап қазақ даласында азын-аулақ ашыла бастаған орыс-қазақ мектептері мен гимназиялары жергілікті жұртқа «орыс ықпалын» жүргізу үшін керек болды. Сонымен бірге ресейлік оқу орындарынан қазақ жастарына да бірлі-жарым орын бөлуге мәжбүр болды. Генерал – губернаторлықтар кеңсесі жанынан қазақ студенттеріне жылына 3-4 степендия белгіленіп отырды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Н. Ә. Тарих толқынында. Алматы: «Атамұра», 1999. 296 б.175 б.
2. Рыскулов Т. Из прошлого казахской национальной интеллигенции. - Избранные труды. А., 1984, 159-б.
3. Асфендияров С. Д. История Казахстана (с древнейших времен). М.-А., 1935, 215-216, 228-229-б.
4. Тастанов Ш. Ю. Советский опыт формирования и развития интеллигенции ранее отсталых народов (на примере Казахстана). А., 1975, 6-б.
5. Сулейменов Р. Б. Ленинские идеи культурной революции и их осуществление в Казахстане. А., 1972.
6. Қазақ ССР тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. III том.А., 1982.
7. Талиев В. 3. Жол нұсқаушылар//Жұлдыз, 1970, № 3.
8. АбжановХ. М., Гуревич Л. Я. Интеллигенция Казахстана: история, теория, современность. Алма-Ата, 1992.
9. Козыбаев М. К. История и современность. А., 1991; Соныкі. Ақтаңдақтар ақиқаты. А., 1992.
10. Нұрпейісов К. Әлімхан Ермеков ОГПУ тергеушілері алдында. «Ақиқат», 1993, № 4.
11. Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы; «Санат», 1995.
12. Құл-Мұхаммед М. Алаш ардагері. А., 1996.
13. КәкішевТ. Санадағы жаралар. А., 1992; Мұхаметханов Қ. Абай мұрагерлері. А., 1995; Сыздықова Р. Ахмет Байтұрсынов. А., 1990; Сыдиықов Қ. Халқымен қайтатабысқандар. А., 1997ж. б.
14. «Егемен Қазақстан», 1995, 30 маусым.
15. «Дала уалаятының газеті» - «Киргизская степная газета». Адам, қоғам, табиғат. 1899-1902. Құрастырған Ү. Субханбердина. А., 1994.
16. Кенжетаев Б.А. Казанские учебные заведения и процесс формирования казахской интеллигенции в середине ХІХ – начале ХХ вв. – Казань,1998. – 80б.
17. Озғанбай Ө. Ресей Мемлекеттік Думасы және Қазақстан (1905-1907жж.). – Алматы, 1997. 183 б.
        
        Ресей жоғары оқу орындарында оқыған қазақтар, олардың қоғамдық-саяси
қызметі (ХІХ ғ. аяғы – ХХ ғ. ... 2010 ... ... ... бөлім
а) Қазан қаласындағы жоғарғы оқу орнында оқыған қазақ жастары
б) ХІХ ғасырдың соңы және ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ жастары білім ... ... бірі ... ... ... зиялыларының қалыптасуының алғышарттары
3. Қорытынды
ХХ ғасырдың басында қазақ халқы саяси аренаға, ... ... ... ... ағартушылыққа шақырған ірі ... ... Ел ... ... ... ... асқан
білімділік деңгейімен, рухани парасатымен суырылып шыққан алаш азаматтары
ұлт ... үшін жан ... тер ... ... пен ... ... тұңғыш қарлығаштары бола білді.
Шын мәнінде, ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басы алып ... ... әрі ... орай ... ойлау, болжау қасиеттері айрықша,
талғам-танымдары жан-жақты алыптарды дүниеге келтірген дүбірлі заман еді.
Бірақ көп ... бойы ... ... жүргізген озбырлық пен қырып-
жоюға, тарихты өрескел бұрмалауға негізделген саясаттың тікелей салдарынан
халқымыздың ... ... де орны ... ... ұшырап, оның
интеллектуалды ауқымының қарыштап дамуына үлкен ... ... жүйе ... ... ... ... ... дәуірінде
қоғамдық және ғылыми өмірдің шектен тыс ... ХХ ... ... саясаттың проблемаларын зерттеуге өзінің теріс ықпалын
тигізді, осы мәселелерге қатысты сыңаржақ тұжырымдар жасалды.
Ұлттық санамыздың ... ... ... бұрқаламай, тарихи
процесті қаз-қалпында көрсетуді талап етуде. Кеңестік ... ... жеке ... ... ... мен ол өмір сүрген кезеңдегі
қоғамдық-саяси ахуал ... ... ... не ... не ... марапаттауға құрылатын.
Кеңестік жүйе кезеңінен кейін әділеттік бағасын алған сонымен қатар
әлі де ... ... ... қайраткерлердің қатары көп. ... ... ... ... ... ... арнаған, ХХ
ғасырдың 30 жылдарында саяси қуғын-сүргін құрбанына айналғандар.
Президентіміз Н. Ә. Назарбаев «Тарих ... ... ХХ ... ... ... ... ... мемлекет мүддесін ойлаған ұлы
қазақтардың жеке басының тағдыры да солай қасіретті болды. Алайда, ... ... ... сабағы ұмыт болған жоқ», - деп жазған еді [1, ... ... ... ... із ... қайраткерлер қатарына
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасыр басында тарих сахнасынан шыққан ... ... ... ... ... сол ... ... өкілдерінің
бірқатарының ғұмырнамасы жасалып, ... ... ... ... бұл бағыттағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын тереңдете жүргізіп, қазақ
зиялыларының ғұмырнамасы ... ... ... ... ... өмір жолы ... ... ара кідік зерттелді. Олардың
көпшілігі революциялық қозғалыстарға, ... ... ... ... Алайда мұндай іріктеме зерттеулер марксизм-ленинизм
идеологиясы аясынан аса алмады. Ол дәуірде қазақ зиялыларының өмір жолын,
атқарған ... ... ... ашып ... ... ... ұстанған идеологиясы тосқауыл болды. Кеңестік тарих ғылымы
сүйенген идеология кеңестік ... ... ... ... мүддені
ескермеді. Ұлтшылдыққа қарсы күресемін деп ұлттық сипаты бар ... ... ... ... аз ... ... ... елін сүйген
қайраткерлер ұлтшылдар болып қудалана түсті.
Қазақстанның Ресейге ... ... ... ... ХІХ ... ... ХХ ғасырдың алғашқы ширегін «саяси күрестер мен рухани ... ... ... болады. Бұл кезеңде саяси күрес сахнасына Ресейдің аса үлкен
ғылыми, саяси орталықтарында білім алған, сол ... ... ... бет алыс ... ... ... экономика, құқық тарихы мен
теориясын терең меңгерген қазақ зиялыларының үркердей озық ойлы тобы шықты.
ХХ ... ... ... ... сан жағынан көп ... жоқ. ... ... орта ... ... ... курстар мен
училищелер болмаса, арнайы оқу орындары болған жоқ. ... ... ... ... ... т.б. ... ... түрлі мамандықтар
бойынша білім алды.
ХХ ғасыр басындағы қазақ интеллигенциясы сан жағынан көп ... ... ... орта білімді мұғалімдер даярлайтын курстар мен
училищелер болмаса, арнайы оқу ... ... ... ... үкіметі қазақ
халқының жалпы мәдени деңгейінің өсуіне мүдделі болған жоқ, керісінше
бұратана халықты ... ... ... ... ... мазмұны
болатын. Ал ХІХ ғасырдың соңғы ширегінен бастап қазақ ... ... ... ... ... мен гимназиялары жергілікті жұртқа
«орыс ықпалын» жүргізу үшін ... ... ... ... ресейлік оқу
орындарынан қазақ жастарына да ... орын ... ... ...... кеңсесі жанынан қазақ студенттеріне жылына 3-4
степендия белгіленіп отырды.
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... ... ... ... даярлауда
Қазан қаласы айтарлықтай үлкен орталыққа ... ... ... мен мал ... институтында оқыған жастар ... ... ... абыройға ие еді. Жоғары оқу орнындағы ... ... ... ... өз ... ... ... тұрғыда талдай отырып,
сол үшін ғылыми еңбектер де ... Осы оку ... ... ... Қарабаев, Иса Қашқынбаев, Жансұлтан Сейдалин, Уәлихан ... ... ... ... Боштаев, сияқты қайраткерлер
білім алды. ... ... ... ... ... ... атынан мынандай хабар жіберілген: «…28 мамырда 1882 жылы Қазан
Университетінің шешімімен ... ... ... ... ... ұсыну арқылы құқық магистрі атағына ие болды». Жансұлтан
Сейдалин 1867-1868 жылдарғы Ресей империясының «Далалық ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік әдістермен
көшпелілердің өмір-салтына қысым жасамауды талап етеді. Керісінше климат
пен ... ... мал ... ... ... ... Осы ... ... ... ... ... атағын берген еді. Бұл қазақтар арасынан құқық саласында
үшінші құқық ... еді. ... 1-ші ... ... ... дәрежесін
Қазан Университетінің ғылыми Кеңесінің шешімімен Жәңгір ханға, 2-ші ... ... ... ... алған [22,128б.].
Ал Қазан Университетінің студенттерінің бірі Уәлихан Танашев 1917 жылы
Қазан мұсылмандары қозғалысының ... ... қала ... депутат
болып та сайланған. Кеңес өкіметі орнағанда, ... ... ... ... ... қатарына жатқызылып, саяси қызметін
кеңестік кезеңмен ... ... ... ... аппаратында, 1919 жылдың аяғынан ... ... ... ... айналысады. 1920 жылғы тамыздың 19-ында ... ... ... ... ... ... ... Кеңесінің
мәжілісінде Бөкей Ордасының жеріне қатысты да мәселе қаралды. Сол кезде
Алашорда үкіметінің ... ... ... Танашевтің серігі Әлімхан
Ермеков екеуі бір күнде Лениннің қабылдауында екі рет болып, әр сүйем жерді
дәлелдеп, Астраханға ... ... ... ... ... ... ... сол жағалауындағы он шақырымдық аумақты Қазақ ... алып ... ... ... ... ... ... заңды иесіне
қайтарудағы оның еңбегі, міне, осылайша көрінеді.
Бір ғана Қазан қаласындағы жоғарғы оқу орнында ... ... ... - 22 ... одан көп ... ... ... Айталық, Батыржан Кенжетаев
1877 жылы мен 1917 жылдар ... ... ... 37 ... жасы ... 20 ... ... деп нақтылайды. Бұл азаматтардың көпшілігі Алаш
қозғалысына қатысып, Алаш Орда Үкіметінің белді ... ... ... ... студенттер 1878 жылы белгіленген генарал-адъюдант Н.А.Кржыжановский
атындағы 3, 1895 жылы Ішкі Орда ... ... ... үшін ... ... ... ... стипендия көлемі 320 сом болған.
Университетте оқыңған студенттердің біразы Торғай облысы ... ... (19200 сом) ... ... де ... алған.
ХІХ ғасырдың 2-ші жартысында Қазақ ... ... ... бірі Н. ... «Ы.А. ... ... атты ... өзіне Қазан университетінің 1829 жылы оқуға
түскен түлектері ... ... ... мектеп ашу жобаларын Ресей
әкімшілігіне ұсынғанын жазады. Ал олардың татар халқының ұлы ... ... ... профессоры И.Халфиннің дайындауының
арқасында профессор Эртманның алдында жақсы емтихан тапсырған қазақ ... Айса мен ... ... ... ... ... 1829 жылы ... ... ... ... ... оқуын бітірмеген. Ал Бекбаев 1833ж оқуын бітірген
соң, Орынбор шекаралық ... ... ... ... өзі ... Қазан қаласындағы оқу орындарында 1877-1917 жылдар аралығында
білім алған қазақ жастарының саны 84 ... оның ... 54-і ... ... қазақ зиялыларының негізгі бөлігін құрады.
Қазан қаласында білім алған қазақтардың сандық және сапалық құрамына
талдау жасайтын ... ... ... ... ... ... жоғарғы
сатысына ұмтылған шыңғыс тұқымынан құралды;
- Білім ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық дәстүр ескеріліп, Қазан қаласында білім алған жастардың ішінде
отбасының үлкені немесе кенжесі оқыған ... ... ... ... ... бірі ... жастарының гимназияда
білім алуларының қиындығы.
1913 жылы «Қазақ» газеті жарық көрді. Оның шығарылуымен «Азамат» қоғамдық
бірлестігі ... Бұл ... ... 1904 жылы Қазан
университетінің медицина факультетін бітірген ... және 1908 ... ... ... ... А.Боштаев болды. Газеттің мақсаты
ХХ ғасырдың басында ... ... ... әлеуметтік өмірінің ең түйінді
мәселелеріне, шаруашылық жағдайына, жер, басқа елдермен қарым-қатынасына,
оқу-ағарту, әдебиет пен ... ... ... ... ... ... мақалаларды жариялап, өзекті мәселелер көтерді.
ХІХ ғасырдың соңы және ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ жастары білім ... ... бірі ... ... ... ... ... толы
астанасында бұл кезеңде, яғни 1889-1894 жылдары орман ... ... ... ... ... ... жол транспорты
институтында Мұхамеджан Тынышбаев білім алды. Қазақ жастары үшін ... ... ... ... Петербург университеті еді. Ресей
империясында ғана ... ... ... ... мен ... өзіне лайық
орны бар бұл оқу орны ... ХІХ ... соңы мен ХХ ... бас ... ... ... ... білім дипломын иемденді. Олардың қатарында
Бақытжан Қаратаев, Бақыткерей ... ... ... ... ... ... ... Шоқай, Жақып Ақбаев, Батырша
Исмаханов, Айдархан Тұрлыбаев сияқты ХХ ғасырдың басындағы ... ... ... ... ... қайраткерлер болды.
Барлыбек Сыртанов, Мәмбетәлі Сердалин, Бақытжан ... ... және ... ... бұлардан бұрын келіп дәріс алып жүрген
Бақтыгерей Құлманов сияқты жастар «Жерлестер» ... ... [29, 27 ... ... ... мүше ... студенттерге қаражатпен көмектесу,
ауырған жағдайда дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету сияқты мәселелерді шешті.
Өйткені, ... ... оқып ... ... ... ауыр
жағдайды да бастан кешіреді. 1887 ... ... ... ... ... ... жасағаннан кейін Министрлер кабинеті оқу үшін
төленетін ақыны (1884 жылғы Жарғы ... ... 60 ... 100 ... тым көтеріп жіберді. Бұдан да ... ... ... ... жүктеді. Студенттердің 40 пайызы материалдық ауыр жағдайда
болды. Бақтыгерей Құлманов студенттік өмірін өте ауыр ... ... ... ... ... кетпей, оның толық курсын ... ... ... ... ... ... ... оқыған бір топ қазақ жастары
олардың ішінде Көкшетаудан келген Мәмбетәлі ... ...... ... - ... ... ... - Абдолла Теміров сияқты
азаматтар ... ... ... ... ... ұйымының
мүшелерінің мақсаты бір ұлттан немесе бір өлкеден ... ... ... ... ... ... ... бұл ұйымдардың пісіп-
жетілуі барысында алдарына қойған ... ... ... ... ... төте сайлау болған жоқ. Дала өлкесі мен Түркістан
аймағының негізінен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қала халқының сайлауы екі сатылы жүйе бойынша
жүргізілетін болды: алдымен қалалық съездерден таңдаушылар сайланып, ... ... ... таңдаушылармен бірлесіп, облыстық сайлау жиналысында
Мемлекеттік Думаға облыстан 1 ... ... ... ... облыстың
шаруалары үшін төрт сатылы сайлау белгіленді. І-ші Мемлекеттік Думаға
Торғай облысынан Ахмет ... Уфа ... ... ... ... Алпысбай Қалменұлы, Астрахан губерниясынан ... мен ... ... ... ... ... ... облысынан Молда Тайынұлы және Семей облысынан Әлихан Бөкейхан ... ... ... ... сайланды. Бірақ І-ші Думаның ғұмыры ... жоқ. ... ... ... ... ... өкіметі 1906
жылдың 8 маусымында оны ... ... ... жыл елді жеке дара билеп
түстеп үйренген, жұртшылық пікірімен санасып, ел ... ... ... ... үшін демократиялық өзгерістердің аздаған нышанының
өзі төзгісіздей болып көрінді. Дей тұрғанмен ол ... ... қол ... Жаңа Дума ... өткізуге мәжбүр болды.
ІІ-ші Мемлекеттік Дума өз жұмысын 1907 жылғы 20-ақпанда бастады. Оның
құрамына ... ... Ш. ... ... ... ... ... Т.Нұрекен, Жетісу облысынан М.Тынышбайұлы, ... ... Орал ... ... Астрахан губерниясынан
Б.Құлман сияқты қазақтар депутат болып сайланды.
Ресейдің І-ІІ ші Мемлекеттік Думаларына депутат болған ... ... ... ... Бірімжан, Шаймерден ... ... ... Тынышбайұлы, Дәуіт Ноян-Тұндұт,
Т.Аллабергенұлы, Т. ... ... аға буын ... ... ... ... даңқты есімдерін ел жадынан өшіруге ... ... күш ... ... ... ... Соның нәтижесінде
А.Байтұрсынұлы, М.Дулатов, Х.Досмұхамедұлы, М.Шоқай, ... ... ... ... ... басқа да дарынды тұлғалардың есімдері соңғы кезге дейін аталмай
келді [17, 183б.].
Кез-келген мемлекеттің тарихы сол ... ... ... ... ... ... ... келеді. Ал саяси күрестің нәтижелі
болып, алға қойған ... ... ... оны ... ... мен басшылыққа алған ... және ... ... ... Осы ... ... зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ... ... ... ... ... ... Республикасының тұтас
тарихын жасау үшін оның ... ... ... әр ... ... өсіп ... ... бұқараның басым көпшілігін өз соңына
ерте білген алаш қайраткерлерінің өмірін және ... ... ... ... ... ... болмақ. Сонымен ... ... пен ... ... идеяларға толы бұл кезең
халқымыздың небір алып ой ... ... ... шын ... ... ... ... Ширек ғасыр аралығында ғана дамыған қоғамдық-саяси
және құқықтық ой пікірлердің озық ... мен ... ... бір ... ... жүк ... ... мәселерді заман
сахнасына көтерді. Атап айтқанда ... ... ... өзін ... ... ... ... қазақ қоғамына енгізу, ағарту ісін
жақсарту, тілді дамыту, әдеттік ... ... ... ... биік ... ... Қарастырылып отырған күрделі кезеңде қоғамның осындай
ізгілікті даму бағытын ... ... ... – өз ... жалпы
адамзаттық биік рухани қағидаларға баулып, өз елін ... ... ... ... ... қайраткерлеріміз Ә.Бөкейханов, М.Қаратаев,
Б.Сыртанов, Ж.Сейдалин, Р.Марсеков, М.Шоқай, Х.Досмұхамедұлы, Ж.Ақбаев т.б.
бостандық идеялардың нағыз жаршылары танылды. ХХ ... ... ... ... мен ... ... тарихына, прогрессивтік
қоғамдық-саяси, құқықтық ... ... анық ... ... ... ... ... зиялылары либералдық-демократиялық,
парламенттік-конституциялық және большевиктік-революциялық идеялардан жақсы
хабардар болды.
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... ... ... аса ірі ... ... ... ... ағарту ісіне, кейін саяси күреске белсене
қатысқан, ... оның ... ... ... ... ... ... ұлттық тарихымызда алатын орны ерекше. ... ... ... ... алғашқы буыны Ә.Бөкейханов, Ж.Ақбаев, Х.Досмұхамедов,
М.Шоқай, Б.Сыртанов, Ж.Сейдалин, ... ... ... оқу ... ... ... ... патша
самодержавиесінің зұлымдық жоспарын жүзеге асыруына кедергі ... ... ... ... ... көрнекті өкілдері халқының империялық
қанаудан құтылып, азаттық пен тәуелсіздікке қолы жетуі үшін оқу-ағарту ... ... ... адал ... ... Осы ... орсы қоғамының
өз ішіндегі демократияның әкелген айтулы жеңісі – ... ... ... оның ... шет аймақтағы қол астына қараған ... де ... енуі еді. ... ... Дала өлкесінің
мүддесін көздеп, халқының мұң-мұқтажын ... ... ... қосқан
қазақ зиялылары болды. Туған елі мен ... ... ... «ердің
құнын екі ауыз сөзбен шешкен» бабалар дәстүрін ... ... иіп ... ... пайдасына шешуге қаншалықты күш-жігерін,
ақыл-парасатын жұмсағандықтарын Дума ... ... ... лебіздері
айқын аңғартады.
Егер біз қазақ зиялыларының қызметін алдын ала ... ... ... ... ... ... ... сүйене отырып, объективті
негізде халық өмірімен, оның сол тұстағы ... ... ... ... ... онда ... тәртіп жандарм орындары айтқандай
«сеператистік» әрекетті де, большевиктік ... ... ... ... да ... қайта империяның темір құрсаындағы
елін бостандық, теңдік және туысқандық жолына алып шығу үшін ... ... ... бар ... ... ... ... Тарихи тұлғаларды естен шығармау. ... ... ... ... ... –бір қайнар көзі болмақ.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Назарбаев Н. Ә. Тарих толқынында. Алматы: «Атамұра», 1999. 296 б.175 ... ... Т. Из ... ... ... ... -
Избранные труды. А., 1984, 159-б.
3. Асфендияров С. Д. История Казахстана (с древнейших времен). М.-А., 1935,
215-216, ... ... Ш. Ю. ... опыт ... и ... ... отсталых народов (на примере Казахстана). А., 1975, 6-б.
5. Сулейменов Р. Б. Ленинские идеи культурной революции и их ... ... А., ... ... ССР ... ... ... бүгінге дейін). Бес томдық. III том.А.,
1982.
7. Талиев В. 3. Жол нұсқаушылар//Жұлдыз, 1970, № 3.
8. АбжановХ. М., ... Л. Я. ... ... история, теория,
современность. Алма-Ата, 1992.
9. Козыбаев М. К. ... и ... А., 1991; ... ... А., ... Нұрпейісов К. Әлімхан Ермеков ОГПУ тергеушілері алдында. «Ақиқат»,
1993, № 4.
11. ... М. Алаш ... ... ... 1995.
12. Құл-Мұхаммед М. Алаш ардагері. А., ... ... ... жаралар. А., 1992; ... Қ. ... А., 1995; ... Р. ... ... А., ... Қ. ... қайтатабысқандар. А., 1997ж. б.
14. «Егемен Қазақстан», 1995, 30 маусым.
15. «Дала уалаятының ... - ... ... ... ... қоғам,
табиғат. 1899-1902. Құрастырған Ү. Субханбердина. А., 1994.
16. Кенжетаев Б.А. Казанские учебные заведения и ... ... ... в ... ХІХ – ... ХХ вв. – Казань,1998. –
80б.
17. Озғанбай Ө. Ресей Мемлекеттік Думасы және Қазақстан (1905-1907жж.). ... 1997. 183 б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Едігелік» идеологиясының мәні5 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Вольфрам кендерін және үгітінділерін байыту технологиясы12 бет
Газ өнеркәсібі10 бет
Еңбек стажы5 бет
Оқу үдерісін басқарудағы автоматтандырудың тапсырмалар қойылымы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь