Жетім балалардың тұлғалық әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары

КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Кейінгі жылдары әлеуметтік-экономикалық себептерге байланысты және әртүрлі себептер тұрғысынан әлеуметтік жетім балалар саны артуда. Осыған байланысты жетімдер мәселесі және оларға білім беру тәрбиелеу үдерісі, сонымен қатар, психологиялық-педагогикалық тұрғыдан қамтамасыз ету, тек арнайы педагогикада ғана емес жалпы педагогика, психология, әлеуметтік педагогика және тағы басқа ғылымдардың ғылыми білім саласында көкейтесті болып отыр. Бұл жағдайда аталмыш балалар тобы психологтар мен педагогтар, дәрігерлердің зерттеу нысанына айналуда.
Қазақстан Республикасында соңғы жылдары жетім балалар мен ата-анасынан ажыратылған, яғни олардың қамқорлығынсыз қалған балалардың жағдайы көпшілікті толғандыруда. Әртүрлі жағдайларға байланысты ата-ананың қамқорлығы мен сүйіспеншілігінен тыс қалғандардың мәселелері өзекті болып отыр. Бұл мәселе Қазақстан Республикасының «Қазақстан-2030» даму стартегиясына сай жетім балалар үйіндегі тәрбиелініп жатқан әрбір ұрпақтың жеке адам ретінде қалыптасуының шешуші факторы ұлттық тәрбие деп көрсеткен. Жетім балалар тәрбиесіне қазіргі кезде ұлттық тәрбие тұрғысынан да көңіл бөліп, оларды тұлғалық қалыптастыру мәселесі бүгінгі күн талабы.
Балалар үйінде тәрбиеленуші баланың жеке тұлғасының әлеуметтік қалыптасуының өзіндік ерекшелігі бар. Оның іс-әрекеті толығымен тәртіпке салынып қадағаланылады, бұл бала дамуында артта қалушылықты, масыл-дықты, жеке басы еркін ұйымдастырудың төменгі деңгейін туындатады.
Сонымен қатар, әлеуметтендіруге байланысты ғылыми-педагогикалық әдебиеттерде әлеуметтендіру деңгейлері мен факторлары және «әлеумет-тендіру», «бейімдеу» ұғымдары бөліп қарастырылады. Жетім балаларды әлеуметтендіру мәселесін шетелдік, отандық ғалымдардың зерттеулеріне, тәжірибелерге сүйене отырып, теориялық, практикалық тұрғыда сипаттау қазіргі педагогика іліміндегі мұндай өзекті мәселені шешуге себеп болады.
Айталық, жетім балалар үйінде тәрбиеленушілердің ерекшеліктерін және олардың педагогикалық-психологиялық даму өзгешеліктерін Е.М.Рыбиновский Д.Янхольц, И.В.Дубровина, А.Г.Рузская, Дж.Боулби, И.М.Бгажнова, С.А.Беличева, Ю.В.Василькова және т.б. ғалымдар қарастырды. Жетім балаларды тәрбиелеудегі дене мәдениетінің мәнін Н.И.Пономарев, В.И.Жолдак, С.Б.Тихвинский, И.М.Воронцов, О.Ю.Фадеева және т.б. өзіндік тұрғыдан ашқан. Бұл мәселені зерттеуде А.М.Прихожан, Н.Н.Толстых және О.Ажнина отбасында және отбасынан тыс тәрбиеленетін жасөспірімдердің психикалық дамуындағы ерекшеліктерін қарастырған. М.В.Осорина жетім баланың жеке дамуын және даму барысындағы өзгерістер байланысын
        
        Жетім балалардың тұлғалық әлеуметтенуінің
педагогикалық шарттары
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Кейінгі жылдары әлеуметтік-экономикалық
себептерге байланысты және әртүрлі себептер ... ... ... саны ... Осыған байланысты жетімдер мәселесі және оларға білім
беру тәрбиелеу үдерісі, сонымен ... ... ... ету, тек ... педагогикада ғана емес жалпы ... ... ... және тағы басқа ғылымдардың ғылыми білім
саласында көкейтесті болып отыр. Бұл жағдайда аталмыш ... ... мен ... ... ... ... айналуда.
Қазақстан Республикасында соңғы жылдары жетім балалар мен ата-
анасынан ажыратылған, яғни олардың ... ... ... жағдайы
көпшілікті толғандыруда. Әртүрлі ... ... ... мен ... тыс ... мәселелері өзекті болып
отыр. Бұл мәселе Қазақстан Республикасының ... ... сай ... балалар үйіндегі тәрбиелініп жатқан әрбір ұрпақтың
жеке адам ретінде қалыптасуының шешуші факторы ұлттық тәрбие деп ... ... ... ... ... ... тәрбие тұрғысынан да көңіл
бөліп, оларды тұлғалық қалыптастыру мәселесі бүгінгі күн талабы.
Балалар үйінде ... ... жеке ... әлеуметтік
қалыптасуының өзіндік ерекшелігі бар. Оның іс-әрекеті толығымен тәртіпке
салынып қадағаланылады, бұл бала ... ... ... ... басы ... ұйымдастырудың төменгі деңгейін туындатады.
Сонымен қатар, әлеуметтендіруге ... ... ... ... мен ... және ... «бейімдеу» ұғымдары бөліп қарастырылады. Жетім балаларды
әлеуметтендіру мәселесін ... ... ... ... ... ... ... практикалық тұрғыда сипаттау
қазіргі ... ... ... ... ... ... себеп болады.
Айталық, жетім балалар үйінде тәрбиеленушілердің ерекшеліктерін және
олардың педагогикалық-психологиялық даму өзгешеліктерін ... ... ... ... ... Ю.В.Василькова және т.б. ғалымдар қарастырды. Жетім балаларды
тәрбиелеудегі дене ... ... ... ... ... О.Ю.Фадеева және т.б. өзіндік тұрғыдан ашқан.
Бұл ... ... ... ... және ... ... отбасынан тыс тәрбиеленетін жасөспірімдердің психикалық дамуындағы
ерекшеліктерін қарастырған. ... ... ... жеке ... ... ... өзгерістер байланысын анықтаса, В.С.Мухин балалар
үйіндегі жетім ... ... ... ... ... ... мен Г.М.Сысоева балалар үйінде тәрбиеленіп жатқан жетім
балалардың өз ... ... ... үшін ... ... ... ғалымдар арасында, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Л.К.Керімов өз еңбегінде қиын оқушыны жеке-дара қайта тәрбиелеу
тұжырымдамасын және ондағы педагогтың іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтың
әлеуметтік аспектілері қарастырылған. Бұл зерттеулер әрине, ... де ... ... ... ... девиантты, қиын балалар
қатарына да ... ... ... үйі мен интернаттарда
тәрбиеленуші жетім балалардың дамуы мен тарихын ... ... ... ... мен ... ... мен әдістемесін дамытуға
өзіндік үлес қосты. Ал, ол жердегі дене тәрбиесі арқылы ұлттық ойындарды
ендіру ... ... ... ... үйіндегі еңбек
тәрбиесін Н.Н.Семеренко қарастырған.
Белгілі психологтар Б.Г.Ананьев, А.Т.Асмолов, А.А.Бодалев, В.В.Давыдов,
М.Кле, А.Н.Леонтьев, ... ... ... ... т.б ... жалпы жасөспірімдердің әлеуметтік және
жеке даралық білімдері мен өмір ... ... ... ... ... игеріп, мінез-құлқын, ... ... ... ... ... өз биліктері
мен бостандығының алатын орнын айқындаған. Ю.И.Юричка жасөспірімдер
арасындағы ... ... ... ... ... жұмыстарын талдау нәтижесінде жалпы білім беретін
мектептердегі оқушылар мен ... ... ... ... ... ... ... олардың біреулері отбасында, ал екіншілері
отбасынан тыс мекемелерде тәрбиеленуінде ғана емес, ... ... ... бір ... ... де байланысты екені байқалды. Ал,
бұл жайлы жинақталып, бір жүйеге келтірілген мәліметтер өте аз. ... ... тыс ... ... ... жасөспірім
тұлғасының педагогикалық, психологиялық, әлеуметтік- педагогикалық даму
мәселелеріне ... ... ... ... ... ... ... жетім балалар үйінде ... даму ... ... ... ... ... ... балалар үйінде тәрбие алып жатқан жетім балаларға тек
психологиялық ғана емес, сонымен ... ... ... ... білімдермен, жұмыстар жүйесінің, ақпараттық көмектің қажетті
екендігін көрдік. Бұл мәселенің нақты зерттелуіне келер болсақ, А.Лиханов,
Е.В.Стребелова, Н.М.Михайлицкая және т.б. ... ... атап ... ... ... ... ... біз әлеуметтендіру
бейімдеу арқылы іске асырылатынына және адамдардың әлеуметтік ... ... ... ... көз ... ... ... талабын қанағаттандыратын әлеуметтену
үдерісі болып табылады. Бірақ та, бұл ... ... ... өзіндік қиындық туғызады. Көптеген теориялық деректерді
талдау барысында біздің тарапымыздан қазіргі ... ... ... ... ... ... балалар тәрбиеленетін мекемелер қызметінің бірнеше
жұмыс ... ... Атап ... ... әлеуметтік, медициналық,
психологиялық, ұйымдастырушылық-тәрбиелеушілік. Мұндағы тәрбиелену-шілердің
қоғамдық ортаға бейімделуі баланың ... ... сай ... ... бұл ... ... ... қуалаушылық тұрғысынан
дертке шалдыққан немесе нерв ... тозу ... ... ... болып
келеді. Мұның барлығы айналып келгенде олардың әлеуметтенуіне кедергі
келтіріп, әлеуметтендірудің тиімділігін ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірге даярлауда өздерімен қатар бірге
алып жүретін адамдардың ... ... ... ... олар ... әлеуметтік педагогтар, содан кейін психологтар, жалпы педагогтар.
Оларды әлеуметтендіруге қиыншылық тудыратын себептерге тоқталар болсақ,
олар әлеуметтік ... ... ... белсенділік-терінің,
әлеуметтік құзыреттіктерінің, әлеуметтік құндылықтарының қалыпта-суы
төмендегідей болып ... ... ... ... педагогтар-
тәрбиеші-педагог-қоғам жүйесі арқылы іске асырылуы тиіс ... ... ... ... жетім балаларға әлеуметтік-педагогикалық тұрғыдан
көмек көрсету, өмір сүруге үйрету, өзімен қатар алып жүру ... ... ... ... ... жүйесі
болып табылады. Бұл жетім ... ... ... алып жүру ... жеке қасиеттерге сүйену арқылы іске асырылады. Жетім балалардың
тұлғалық ... ... ... алғы ... ... ... тұрғыдан жүйеге келтірілуі, әдістемелік тұрғыдан нақты қарастыру,
кезек күттірмейтін мәселе деп айтуға болады.
Балалар үйіндегі тәрбиеленушілер шектеулі ... ... ... ... ... жүйесінде өмір сүреді. Отбасының,
білім беру жүйесінің әлеуметтендіру әсері ... ... ... ... ... тарылады. Қоғам мекемедегі ... оны ... және де ... құндылықтар мен заңдылықтардан
алшақтатады. Балаға қоғамнан алшақтату жағдайында әлеуметтік ... ... ... ол ... ... ... де орны ... болып қалады.
Осы айтылғандарды және жоғарыдағы аталған ғалымдардың еңбектерін
саралай келе, біз ... ... ... өз ... зерттелмегенін
айқындадық. Демек, жетім балалардың жеке ... ... ... мен олардың әлеуметтік тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-педагогикалық
негіздерінің толықтай ашылмауы мен әлеуметтік педагогтардың ойлардың ... ... ... ... ... кәсіби білік-
тіліктерінің жеткіліксіздігі аралығында қарама-қайшылық туындайды. ... шешу ... ... ... ... ... тұлғалық әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары» деп таңдадық.
Зерттеудің мақсаты: жетім балаларды ... ... ... ... ... және ... әлеуметтендірудің тиімді ғылыми-
әдістемелік жүйесін жасау.
Зерттеудің нысаны: жетім балалардың әлеуметтену үдерісі.
Зерттеудің пәні: ... ... ... ... ... ... ... егер:
– жетім балалардың әлеуметтенуі теориялық тұрғыдан негізделсе;
– «Жетім балалардың әлеуметтенуі» ... мәні ... ... балаларды әлеуметтендірудің педагогикалық шарттары анықталса;
– бағдарламалар мен әдістемелік нұсқаулар ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу үдерісіне
ендірілсе, онда қоғамға, ... тез ... ... ... жоғары қажеттіліктерін ... ... яғни ... ... ... қалыптасқан тұлға қалыптасады, өйткені ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық қалыптастырудың әлеуметтік-педагогикалық
негіздерін анықтау;
– «Жетім балалардың ... ... ... ... жетім балалардың әлеуметтенуінің педагогикалық шарттарын айқындау;
– жетім балалардың әлеуметтенуі ... ... ... және ... ... ... өткізу.
Зерттеудің жетекші идеясы: жетім балалардың әлеуметтенуі ... ... ... және ол ... ... ... ықпалы арқылы іске асырылады. Оларды
әлеуметтендіру үрдісі арқылы қоғамға ... ... ... ... ... ... өзіне сенімді, толыққанды жеке тұлғалар
қалыптастыруға мүмкіндіктер тудырады.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негізі: Жетім балаларды ... ... ... ... ... ... ... пен ой-пікірдің даму заңдылықтары, философия, психология,
педагогика, ... ... ... ... ... ... ... Республикасының «Білім» туралы Заңы,
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 10 шілде 2000 жылы ... ... ... Ұлттар Ұйымы «Балалар құқығы» туралы ... ... ... ... ... Заңы, Қазақстан
Республикасының «Отбасы типті ... ... ... және ... ... ... ... білім беру саласына арналған қаулы қарарлары мен
бағдарламалары, конституциясы, этномәдени ... беру ... ... ... мен ресми материалдар, оқу әдістемелік құралдар, философ,
психолог, педагог, мәдениеттану, әлеуметтану-шылардың дүниетанымы, ... ... ... ... ... әдістері: зерттеу проблемасы бойынша ... ... ... әдебиеттерге теориялық талдау
жасап, зерттеу, жүйелеу, жетім балаларды әлеуметтендіру ... ... ... ... ... ... ... нәтиже-
лерін саралау, тиімділігін тексеру.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:
1. жетім балаларды тұлғалық ... ... ... ... ... ... сипатталды.
2. «Жетім балалардың әлеуметтенуі» ұғымының мәні зерттеудің ... ... ... ... балалардың әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары айқындалды;
4. жетім ... ... ... ғылыми-әдістемелер жүйесі
ұсынылып, тәжірибелік-экспериментте тексеріліп, ұсыныстар жасалды;
Зерттеудің практикалық мәні:
Зерттеу мазмұны, қорытындылары және әдістемелік ұсыныстарды жоғары оқу
орындарында, ... ... ... ... ... кадрлар даярлау жүйесінде және білім беру жүйесінде кадрларды
қайта даярлау, мұғалімдердің біліктілігін арттыру институттарында, ... ... ... ... ... ... болады.
Қорғауға ұсынылатын қағидалар:
- жетім балаларды әлеуметтендіруге берілген өзіндік анықтама:
«Жетім балаларды әлеуметтендіру олардың әлеуметтік ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибеге ене отырып, өзіндік жеке
өмірде ... ... ... ... қиын ... ... ... тәрбиелейтін мекемелердің оқу-тәрбие жүйесінде
оларды әлеуметтендіруге тиімді ықпал ететін ұйымдастырушылық-педагоги-калық
негіздер жиынтығы;
- ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтендірудің тәрбиеші-педагог-қоғам жүйесі
мен әдістемесі.
Зерттеу кезеңдері:
Алғашқы кезеңде (2004-2005жж.) зерттеу мәселесі ... ... ... ... ... келтіріліп, зерттелу жәйі қарастырылды.
Тарихи, философиялық, ... ... ... ... ... ... ... библиографиялық-
материалдар жинақталды. Зерттеу жұмысының ... ... ... айқындаушы іс-тәжірибе жүргізіліп, жетім балалардың әлеуметтену,
бейімделу деңгейлері айқындалды.
Екінші кезеңде (2005-2007жж.) жинақталған деректер қазіргі педагогика
ғылымының ... ... ... ... ... Мәселеге
байланысты әр саладағы ғалымдардың еңбектеріндегі жетім балаларды тәрбиелеу
туралы көзқарастары жүйеленді. Жетім балаларды ... ... ... ... теориялық моделі
құрастырылып, жетім балалар, ... ... ... ... ... мәні ... мазмұны нақтыланды. Педагогикалық
шарттар айқындалып, ... ... ... ... ... айқындалды.
Үшінші кезеңде (2007-2008жж.) жүргізілген зерттеу жұмысының нәтижелері
қорытындыланып жүйеге келтірілді. ... ... ... ... ... курс ... ... өткізіліп, оның нәтижелері шығарылды.
Зерттеу базасы: Шымкент ... № 3 ... үйі, ... ... №2
балалар үйі, Арыс қаласындағы №1 балалар үйі.
Қорғауға ұсынылатын қағидалар:
- жетім балалардың әлеуметтік ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибеге ене отырып, өзіндік жеке өмірде әрекет етуге
бағыттаудағы көпқырлы қиын ... ... ... ... берілген анықтама;
- жетім балалаларды тәрбиелейтін мекемелердің оқу-тәрбие ... ... ... ықпал ететін ұйымдастырушылық-педагогикалық
негіздер жиынтығы;
- жетім ... ... ... ... ... балаларды әлеуметтендірудің әлеуметтік педагог, тәрбиеші-педагог,
қоғам жүйесін арнайы мекемеде іске ... ... ... дәлелдігі мен негізділігі: Жетім ... ... ... ... философиялық, психологиялық,
әлеуметтік, тарихи және педагогикалық еңбектердегі қағидалар басшылыққа
алынып, ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы қамтамасыз етілді.
Зерттеудің нәтижелерін сынақтан өткізу және тәжірибеге ендіру:
Зерттеу мәселелері эксперимент барысында сынақтан өткізілді және Мәскеу
қаласында ... ... ... мен ... ... Қаракөл (Қырғызстан Республикасы) қаласында өткізілген ... ... ... ... ... ... ... және республикалық ғылыми-практикалық конференцияларда
баяндалып, мерзімді басылымдарда ... ... ... ... ... КазҰУ «Хабаршы», «Ізденіс», «Ұлт тағылымы», ... ... және ... ... ... ... ... тапты.
Кіріспеде: зерттеудің көкейкестілігі негізделіп, нысаны, пәні, ғылыми
болжамы, зерттеу ... ... ... ... ... ... ... айқындалып, зерттеудің ғылыми ... ... ... ұсынылған тұжырымдар, зерттеу кезеңдері.
“Жетім балаларды тұлғалық қалыптастырудың әлеуметтік-педагогикалық
негіздері” атты бірінші бөлімде мәселенің ... даму ... ... ... ... ... мәні ашылды, оларға өзіндік
тұрғыдан анықтама берілді. Жетім балалармен жұмыс жасайтын ... ... ... міндеттері, ұстанымдары сипатталады,
жетім балаларды тұлғалық әлеуметтендірудің психологиялық-педагогикалық
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... бөлімде жетім балалардың ... ... ... жетім балаларды әлеуметтенді-рудің
әлеуметтік педагог, тәрбиеші-педагог – ... ... іске ... ... ... алғы шарттар айқындалды. Жетім балаларды
әлеуметтендірудің ... ... ... ... ... ... балаларды әлеуметтендіру үрдісі, нәтижелері көрсетілді.
Қорытындыда зерттеу жұмысының нәтижесінде жетім балалардың тұл-ғалық
әлеуметтенуінің ... ... мен ... ... ... ... қорытындылар мен ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... берудің ұлттық моделін жасау және
дамыту жайындағы ... ... беру ... ... ... өскелең ұрпақтың әлеуметтенуіне ықпал ететін пәндердің
ролі мен ... ... ... ... ерекше талаптар қойылып отыр.
Қазіргі кезеңдегі қоғамның даму жағдайы бала ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрғыдан
тәуелді, қоғамдық және тұлғалық маңызға ие ... ... ... ... ... ... ... «Жетім балаларды әлеуметтендіру» ... ... ... үйі мен ... ... ... әлеуметтендірудің жай-
күйін сараптау арқылы түсіндіруге болады. Қоғамнан ауқымды орын ... ең ... ... бірі – жетім балалар мәселесі. Олардың
өмірге даярлық ... тар ... ... бұл ... де ... ... ие. ... ұғымының анықтамасына
келетін болсақ, бұл да бір тарихи сипатқа ие ... ... ... ... (ҚР) жетім және ата-ана қамқорлығынсыз қалған
балаларды кәмелетке толғанша мемлекет тікелей қамқорлығына алады, сондай-ақ
кәмелетке жеткеннен кейін де олардың жоғары оқу ... ... ... баспанамен қамтамасыз етілуіне заңдарда белгіленген
негіздерде ... ... ... ... ... кейінгі кезде «Әлеуметтік жетім» ұғымы қолданыста бар.
“Әлеуметтік жетімдер” дегеніміз ... бір ... ... ата-
аналары құқығынан айырылғандардың балалары және ... ... ... ... ... категориясы. Олардың рухани және
адамгершілік құндылықтары, тәртіп ... ... ... теріс,
себебі
Сурет 1 - Х-ХХІ ғасыр аралығындағы «жетім» ұғымының анықтамасы
олар толық ... ... ... ... тән ... ... ... жат қылықтар. Аталып отырған мәселе қоғамда кеңінен
орын алуда, сондықтан да одан сырт айналу қажет емес. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мектеп-
интернаттардың, балалар үйі мен мүмкіндігі шектеулі ... ... және т.б. ... ... ... ... ... балалар
мәселесіне байланысты қабылдаған бірқатар норматив-тік құжаттарда ... ... ... ... ... ... ... еңбек тұрғысынан жан-жақты дамуы,
білім алуы және ... ... ... ... қадағаланады.
ҚР интернаттық білім беруді ұйымдастыру тәртібі ... ... ... ... ... қалған, жетім,
панасыз балалар мәселесі көтерілген. Атап ... онда ...... бір ... ... ... орын беріп, білім
алу құқығына мемлекеттік кепілдікті қамтамасыз ететін орта, ... ... ... – деп ... беріледі. Бұл интернаттардың қазіргі
кезде бес түрі бар: жалпы типті мектеп-интернат, яғни ол ... ... және ... ... көп ... және ... ... жалғыз басты аналар (әкелер) мен денсаулық жағдайы, ... ... ... ... ... ... ... ата-аналарының
(олардың орнын ауыстырушылар) балаларына тұратын орын беріп, білім алу
құқығына мемлекеттік ... ... ... ... білім беру
жүйесінің мекемесі; ... ... ... ... ... атап ... туберкулез-өкпе ауруына душар
болған балалардың емделуі, оқуы, ... ... ... ... ... ... ... сот пен кәмелетке
толмағандардың құқықтарын қорғау жөнінде комиссияның шешімімен балалар мен
жасөспірімдерді әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға
арналған ұйымдар – білім мен ... ... ... ... ... ... ... мамандық таңдауға көмек көрсететін және оларды өз
бетінше өмір сүруге ... ... ... ... беру ... ... ... болсақ, соңғы жылдары ата-ана
қамқорлығынсыз қалған балалар саны ... ... ... ... саны ... ... ... үйіндегі балалардың 95%-ы әлеуметтік
жетімдерді құрайды. Бұл мекемелерде балаларға ... ... ... де ... ... ... ... көрсеткіштерге ие. Сонымен
қатар, көбіне белгілі бір жасқа дейін сол мекемелер көлемінде ғана ... ... ... ... ... ... көпшілігі
тығырыққа тіреледі. Олардың әлеуметтенулері де осы ... ... ... экономикалық жағдай жақсарып, елдің тұрмысы түзеле
бастаған тұста бала мен ... ... ... ... ... ... ... да қамқорлықтың баламалы түрлері көбейе бастады.
Мысалы, патронаттық тәрбие. Патронат - ата-анасыз ... ... өз ... ... адам мен ... ұйым ... келісім-шарт арқылы
жүзеге асырылатын тәрбие формасы. Содан кейін патронаттық ... ... ... ... ... ... ... тәрбие - балалар үйіндегі жетім балаларды ... ... ... ... тәрбие берудің бірден-бір көзі.
“Әлеуметтендіру” ұғымы алғашқы рет өткен ... орта ... ... ... ... ... ... бастады.
Сондықтан да болар бұл ұғымды ғылымға ендірушілердің ... ... ... ... ... ... ... В.Уолтерстің және басқалардың аттары атала бастады. Жетім
балаларды әлеуметтендіруді біз ... ... ... ... ... ... ... – (латын сөзінен шыққан «socialis» - қоғамдық) тұлғаның
қалыптасу үрдісі, индивидтің тілді ... ... ... т.б. ... әлеуметтену процесін қарастырып, оның белсенді
бастамасы қоғамға тән, сол ... ол ... ... болады деген.
Сондықтан қоғам адамды «өз үлгісіне салып» қалыптастыруға талпынады.
Т.Парсонстың ойынша, әлеуметтену бала ... ... ... ... ... ролдерді қанағаттандырушы қызмет үшін ... ... ... Әлеуметтенуде, дейді Э.В.Ильенков тәрбиемен қатар
алдын-ала әдейі дайындықсыз, өздігінен ... ... ... ... ... толық құқылы мүшесі болуы байқалады.
Сонымен, әлеуметтену: индивидтің әлеуметтік топқа, ... ... ... әлеуметтік тәжірибені меңгеруі; әлеуметтік доктринаға сай
адамдардың әлеуметтік рөлдерді атқаруы және т.б. Осы ... ... біз ... жетім балаларды әлеуметтендіру анықтамамызды ұсындық.
Жетім балаларды әлеуметтендіру дегеніміз олардың әлеуметтік қасиеттерді,
тәжірибені меңгеру барысында ... ... ... ене отырып,
өзіндік жеке өмірде әрекет етуге бағытталған көпқырлы ... ... ... ... ... ... ... арқылы да
түсіндіріледі.
Атап айтқанда, психологиялық және ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтенудің әлеуметтік-педагогикалық механизмдері
(әлеуметтенудің дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... тұлға аралық
механизмі) (Сурет 3).
Әлеуметтену процесін төртке бөліп ... ... ... ... тікелей әлеуметтену; әлеуметтенудің әлеуметтік
бақылауы адамдардың өзін-өзі өзгертуі.
Осы механизмдер мен процестер әлеуметтік-педагогикалық жұмыстар ... ... ... әлеуметтік педагогтың қызметімен айқындалады.
Әлеуметтік-педагогикалық қызмет – баланың, жасөспірімнің отбасында,
мектепте, қоғамда т.б. орталармен қалыпты қарым-қатынасқа түсуі үшін, ... ... ... Ал әлеуметтік педагог болса, ... ... ... ... ... ... қызметі; өз құзырлығы шеңбері
бойынша көмекті қажет ететін балаларды әлеуметтік қорғау; ... ... ... ... құқықтық тәрбиесін
ұйымдастыру; «Ерекше назардағы» балалар мен «Ерекше ... ... ... ... ... ... басқа да
қызметкерлермен, балалар комитетімен, құқық бұзушылықтың ... ... ... ... ... органымен, құқықтық оперативті
топпен, кәмелетке толмағандардың құқығын қорғау жөніндегі комиссиямен,
қоғамдық ұйымдармен ... ... ... бала ... ... және ... қарай өзіндік
адамгершілік-имандылық іс-әрекеттерімен танылады. Ол қоғамның бір ... ... жеке ... өз ... ... ... сонымен бірге, өздеріне ұнаған тәжірибелерді мұра етіп ала
отырып, сол
негізде өзінің жеке басын ... ... ... келе біз ... ... ауылдары, интернаттарда әлеуметтік-педагогикалық қызметтің
маңызды екендігі анықталды. Бұл қызметте жетім балалардың әлеуметтенуі
арнайы ... ... іске ... ... ... соң оның
мақсаты, міндеттері, ... ... ... ... Одан ... түрлері, әдістері мен құралдары таңдалып алынып,
белгілі ... ... ... Дегенмен, жетім балаларды
әлеуметтендіру іс-әрекеттерін жүргізуден бұрын олардың ... ... ... әрбір орындалатын
жұмыстың оң нәтижесін береді.
Осылайша, зерттеу жұмысының бірінші бөлімінде ... ... ... ... де ... балаларды тұлғалық ... ... ... енді жұмыстың екінші бөлімінде жетім балаларды тұлғалық
әлеуметтендіруге байланысты біз ... ... ... ... ... ... ... арқылы тексерілді.
Жетім балаларды жан-жақты әлеуметтендірудің негізгі мақсаты етіп енді
ғана қалыптасып келе ... ... ... ... ... берілген, білімді меңгерген, келер ғасыр талабына ... ... ... ... ұлттық сезімі оянған, өз ... ... ... ... адам ... құрметтеудің маңызын түсінетін, өздігінен
денсаулығын ... ... ... ... ... ... танытуға дайын, нарықтық қатынастар жағдайындағы әр
қилы өмірде өз бетімен іс істеуге мүмкіндігі мол интеллекті, мақсат-мұраты
және ... ... пен ... ... ... жетілген
дүниеге берік көзқарастағы өзін де, өзгені де құрметтейтін, ... жеке ... ... жаңа ... ... мақсаты қойылады.
Бұл міндеттің ойдағыдай іс-жүзіне асуы үшін, қажетті ... ... оны іске ... қажет. Олар:
1. Жалпы білім беретін мектеп ұжымы, мұғалімдер мен ... ... ... мәселелеріне қатысты тәлім-тәрбиелік шараларды іс-
жүзіне асыру барысында жалпы мемлекеттік, жалпыұлттық мәні бар және ... ... тән ... ... ... ... ... және
мүдделерді меңгертудің үйлесімді сабақтастығының сақталу заңдылығын үнемі
басшылыққа алып отыруы шарт.
2. Жас ұрпақтың ... ... ... ... ... және ... ... дамуына ықпал ететін
әлеуметтік тәжірибенің озық ... ... ... мен ... ... мен ... мүдделер мен рәсімдердің,
адамгершілік пен мінез-құлық нормаларының ... ... өмір ... ... ... ... өзіндік бағыт-бағдары ой қорытушылық
қабілеті бар жетекші қайнар көзі, ойлау ... ең ... ... жан ... ең ... ... ... ретінде дүниеге ғылыми
көзқарастар алынып, қалыптастырылуы жөн.
3. Жетім ... ... ... ... оларға белгілі
бір тарихи-мәдени ортада қабылданған мінез-құлық нормаларын ... ... бірі ғана ... ... ... бұл күндері қоғамдық
өмірдің төрінен орын алып нарықтық жүгенсіздік жағдайында зор мәнге де ... ... ... ... үйлері мұғалімдер мен тәрбиешілер үнемі
есте ұстаулары керек.
4. Жалпы мемлекеттік, жалпы ұлттық мәні бар ... ... ... ... қатарына Қазақстанда азаматтық татулық пен ұлттық
келісімді ... ... ... бірі ... әрбір ұлт
өкілінің, әсіресе, олардың ертеңгі күні орнынбасар жас ... ... ... ... ... ... Жетім баланың бойында ұлттық сана-сезімді, қадір-қасиеттерді, рухани
құндылықтарды, мақсат-мұраттарды, ... ... ... ... ұлттың өзіндік шаруашылық жүргізу
машықтарын, ... ... және ... ... ...... педагогика арқылы жоғарыдағыдай құндылықтарды
жасөспірімдер бойына қалыптастыру болып табылады.
Жалпы балалар үйі ... ... ... ... ... ... қосу ... келесідей шарттар орындалуы қажет:
- оларға өмір бойы қызмет ететін, дүниеге ғылыми ... ... және ... негізгі байлықтарын, ұлттық, жалпыадамзаттық
мәдениетті игеруге мүмкіндік беретін, сондай-ақ, өскелең ұрпақтың өздігінен
ойлау ... ... алда ... ... ... ... міндеттерді өз беттерімен шешуге, жағдайдың өзгеруіне байланысты
тез бейімдеуді, алған білімдерін ... ... ... ... ... ететін қазіргі заманғы күрделі техникамен және технологиямен байла-
нысты алдағы еңбек жолында ... ... ... негіздерімен, дағды-іскер-
ліктерімен және біліктілікпен қаруландыруға үйрету;
- оқу ... ... ... мен гуманитарландыру принциптерін
басшылыққа ала отырып, тәрбиеленушілерге жалпы адамзаттың қол ... мен ... ... ... тіл, ... ... негізінде жеке тұлғаны ана тілі мен ... ... ... және басқа халықтардың тарихын, мәдениетін, әдет-ғұрыптары
мен дәстүрлерін білетін әрі қастерлейтін адамгершілігі мен ... ... ... ... ... үйрету;
- білім берудің басты принципі – жас ұрпақты оқыту, тәрбиелеу және ... ... ... ... ала ... ... барлық саты-лары
мен деңгейлерінде жетім балалардың жеке тұлғасын қалыптастырып, одан әрі
дамытып ... үшін ... және ... оқытуға, оқыту үрдісінде үнемі
жаңадан жетілдірілген әдістерді және ақпараттық ... ... ... ... ... бар ... ... іс-әрекетімен
ұштастыруға, олардың өздігінен денсаулығын нығайтуына, эстетикалық талғамын
қалыптастыруға, сөйтіп, қоғамдық өмірде ... ... ... ... ... әр қилы өмірде өз бетімен өзін ... ... ... ... ... ... мен әдет-ғұрыптарды, ұлттық психо-
логия мен этиканың, өнердің ... ... ... ... арқылы ұлттық тәлім-тәрбие берудің нәтижесінде өз ұлтына тән ұлттық
қадір-қасиеттерді, ұлттық сана ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мақтанышты,
ұлттық талғамды, ұлттық материалдық және рухани құндылықтарды, ... ... ... өзіндік шаруашылық жүргізу машық-
тарын, іскерлік пен тәжірибені, өнерді меңгерту болып табылады;
- жетім балалардың бойында ... ... ... ... олардың санасында өзге ұлт өкілдеріне құрмет пен сыйластық, достық
пен ынтымақтастық сезімдерін сіңдіруге, оларға ... ... ... ... ... ... түсіндіріп отыруға міндетті.
Сонымен қатар, біз дені сау бала яғни, қоғамға қажетті қоғам ... ... ... ... ... ... есте ұстаймыз. Дені сау
өмір салтын қалыптастыру келесідей бағыттарға негізделген: ... және ... ... ... ... ... белсенділік, ағзаға зиянды заттардың
кері әсерін түсіндіру – ... ... ... шегу, нашақорлық
және токсикомания, травматизмнің алдын алу және жеке бас гигиенасы.
Дене шынықтырудың әр ... ... ... қозғалмалы ойын-дар,
серуендеу, аула командаларының кездесуі және т.б. ... ... ... және ... ... ... жүзеге асырылады.
Балалардың және үлкендердің педагогикалық, психологиялық, құқықтық
жігерлендіруі балалар ... ... ... ... ... мамандық таңдауында, өзіндік тәрбиеленуіне негізделген.
Балалар үйіндегі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс барысында қолданылатын педагогикалық бағыттың
мазмұнын, түрін, ... ... ... жеке ... әсер ететін
медициналық-психологиялық-педагогикалық, әлеуметтік жағдайларды зерттеуді;
балалар мен үлкендердің ... ... ... ... іс-әрекеттілікті ұйымдастыруды; бұзақылық жасаған
жасөспірімдерге көмек беруге, қайта ... ... ... ... жетімдердің отбасы ... ... ... ... ... ... ... оралуына жағдай жасауды;
деңгейінің жоғарылауына көмектесу, ... ... ... ... әр ... ... ... қарым-қатынасын
ұйымдастыруды. Мұның барлығы ... ... ... ... қызметінде әлеуметтік-тұрмыстық қызметте
негізгі орын алады, олардың бойында ... ... ... ... ... қасиеттер басым болған жағдайда жетім
баланың ... ... ... ... ... ... етіледі.
Дегенмен, қоғамның дамуы әрбір тұлғаның бойындағы ізгі қасиеттерінің
сапасына, әлеуметтенуі мен оның жалпы адамзаттық ... ... ... ... үшін ... ... ... болады.
Сондықтан, жас ұрпақты қоғамға әлеуметтендіру барысында олардың бойына
ізгі қасиеттерді сіңіре отырып, олардың ... ... ... ... ... пен ... ... адамды
сүйе, сыйлай, құрметтей, қадірлей білуге үйрету, ... ... ... ... ... ... ... оларды әлеуметтендіру және
тәрбиелеуде оның ең тиімді жолдарын, құралдары мен тәсілдерін саралауға ... ... мен ... ... жас ... ұрпақтың жас
мөлшерін, мінез-құлқын, тұлғалық қалыптасатын кезеңдерінің психологиялық
ерекшеліктерін үнемі ескеріп, ... ... ... ... ... міндеттеріне айналуы тиіс. Осыған байланысты біз, жетім және ... ... ... ... тәрбие үрдісіне бағыт-бағдар беру
және жеткіншектерді әлеуметтендіру ... ... ... үш ... ... ...... эксперименті, екінші кезең – қалыптастыру
эксперименті, үшінші кезең – бақылау нәтижесін тексере отырып, қорытындылау
эксперименті. Әр ... ... ... ... болады.
Анықтау эксперимент жұмысымыздың мақсаты – жетім және ата-анасының
қамқорлығынсыз қалған балалардың ... ... ... ... бойында адамгершілік сапа-қасиеттердің қалыптасу және ... адам ... мен ... ... мәні мен ... ... ... дейінгі сапалық деңгейін біліп, мына міндеттерді
шешу көзделді:
1. Жетім және ата-анасының ... ... ... тәрбиеленетін
мекемелердің оқу-тәрбие үрдісіндегі ұлттық, жалпы адамзаттық құндылықтарды
игерту ... ... ... ... адамгершілік тұрғыда
тәрбиеленуіне әсерін анықтау.
2. Жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз ... ... ... ... білу және ол құндылықтардың өздерінің тәртібі
ерекшеліктерімен салыстыра бағалау ... ... ... ... ... ... ... әдістері пайдаланылды.
Анықтау эксперименті кезеңінде балалар үйінің оқушыларына сауалнамалар
мен шығарма ... ... ... ... ... 438 ... ... оның ішінде бақылау тобында – 218 бала, эксперимент
тобында - 220 жетім бала ... ... ... ... мұқият сараптай отырып
олардың мазмұнынан әлеуметтену ұғымын түсінулеріне байланысты белгілерін
талдай отырып, топталған ... ... ... ... ... және ... ... ішіндегі мәндік көрсеткіштерінің пайыздық шамасын
айқындадық. Ол көрсеткіштер кесте 1-де өрнектелген.
Кесте 1- Сауалнамаға берілген жауаптардың сапалы мәндегі топтамасы
|Топтар |% ... ... ... |
| | ... ... ... оған ... ететін |
|I-топ |31,0 |факторларды ... және ... ... ... түсінігі|
| | |барлар |
| | ... өмір ... ... деп түсіндіргендерді және|
|II-топ |27,0 |әлеуметтенуге ықпал ететін ең болмағанда бір факторды |
| | ... ... |
| | ... ... жуық ... ... әлеуметтену ортаға|
|III-топ|22,0 |бейімделу; қоғам ол белгілі бір орта деген сияқты қысқа |
| | ... ... ... ... |20,0 ... жазуға тырыспағандар мен түсінбеймін, білмеймін |
| | ... ... ... ... ... алғашқы кезеңінде балалар үйіндегі 6-8 ... ... ... үдерісте толық ескерілмейтін
жағдайларды, мүмкіндіктерді байқадық (кесте 2-де).
Балалар үйінің ... ... әлі де ... ... жұмысының барлық
түрінің жүргізілмей жатқан себептері де бар, өйткені, өтпелі ... орыс ... ... мемлекеттік тілге үйретуге ... 2- ... үйін ... ... ... ... ... мүмкіндіктер ... ... ... ... мен ұстаздар, тәрбиешілер |Жеткіншек қабілеттерінің сайысы|
|арасында субъект – ... ... |оны ... ... әр ... орнамаған ... ... бола ... ... басқа ортамен қарым-қатынасы өз|Әлеуметтенуге байланысты ғылыми|
|деңгейінде іске асырылмайды ... ... ... ... ... ... |Жасөспірімдердің өмірлік |
|байланысы анық көрсетілмейді ... ... өз ... ... ... ... ... мәліметтер |Ұжымдық, саяхаттық және |
|мен іс-шаралар сабақтан, балалар ... ... ... ... ... ... мақсатына |ұйымдастырылуы жоқтың қасы |
|енбеген | ... жас ... ... ... ... қатысатын |
|психологиялық тұрғыдан мән беріле бермейді,|іс-шаралар түрлері өте аз ... ... ... де жүйелі | ... ... | ... ... ... ... ... тәрбие жүйесі арқылы
оқушыларды қоғамдық өмірге ... ... ... ... ... жүргізілген зерттеуіміздің нәтижелерін осы ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың бойында сіңірілуі тиіс тәрбиелік білім мен тәлімдік
қасиеттер белгісін танып, білуге мүмкіндік жасалды.
Балалар үйінде әлеуметтік педагогикалық жұмыстарды ... ... ...... ... ... ... қалыптасуына мүмкіндік туғызу.
Жалпы тәрбиенің мақсаты да қалыптасып келе ... ... ... ... оның ... ... дамуына негізделеді.
Эксперимент жұмысы «Жетім балаларды әлеуметтендіру мәселесі» деп
аталатын арнайы курсты ... ... ... курс ... балаларды
тәрбиелеу, әлеуметтендірудегі педагогикалық, психологиялық ерекшеліктерді
сипаттаумен қатар, ... ... ... барлық қажеттіліктерді
айқындап береді.
Курстың мақсаты: жетім балалармен жұмыс ... ... ... балаларды тұлғалық әлеуметтендірудің ғылыми теорияларымен, қарым-
қатынас жүйелерімен және оның атқаратын қызметімен ... ... курс ... ... ... жетім балаларды әлеуметтендірудің теориялық-әдіснамалық
негіздерін меңгертуге арналған.
Екінші ... ... ... әлеуметтенулерінің мазмұны мен мәнін
ашады және олармен жұмыс жасауда ... ... ... ... ... ... орны ... мәселелерді үйретеді.
Эксперименттің анықтау кезеңіндегі нәтижесіне сүйене отырып, балалар
үйінің оқушыларын әлеуметтендіру мақсатындағы ... іске ... ... күн ... сай ... ... оның ... бере алатындай бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... және ... өмір
сүріп отырған ортада қалыптасатын жағымды қарым-қатынас пен ... ... ... ... ... жер ... азаматтық
жауапкершілікке үйрету, балалар үйінің тәрбие үдерісінің барлық формалары,
оқушылардың қоғамдық ортаға бейімделуі іске ... ... ... ... үшін ... ... ... Төле би ауданындағы № 2 және Арыс ... № 1 ... ... үйім” тәрбиелеу, әлеуметтендіру орталығы құрылды, оның бағдарламасы
жасалды.
Эксперимент жұмыстарының нәтижесі әлеуметтендіруге байланысты жасалған
іс-шаралардың құндылығын дәлелдейді. ... ... ... ... ... білу үшін ... тест алынып, алғашқы нәтиже
алынды. Жетім ... ... ... әлеуметтенуінің анықтау
кезеңіндегі көрсеткіштері кесте 3-те және салыстырмалы көрсеткішін сурет 4-
те көрсетеміз.
Кесте 3 - ... ... ... ... ... ... ... (% есебімен)
|№ |Деңгейлері |Бақылау тобы 218 (118+100) |Эксперимент тобы 220 |
| | | ... |
| | |12-13 ... |14-15 ... ... жастағы |
| | ... ... ... ... |
|1 ... |28 |24 |29 | 27 |
|2 ... |32 |25 |30 |29 |
|3 ... |40 |51 |41 |44 ... 4 - ... ... ... ... ... анықтау
кезеңіндегі эксперимент нәтижелерінің салыстырмалы көрсеткіші
Тәжірибенің соңғы жылдарына байланысты қалыптастыру ... ... ... ... ... балалар үйіндегі жетім және ата-
ана қамқорлығынсыз қалған балалардың өз ... ... ... ... және т.б. ... ... қалыптастыру кезеңінде
де эксперимент кезеңде қолданылған сұрақтар арқылы қайта ... ... ... ... мұқият тексеріліп, деңгейлік
белгілердің сапаларына бағалар қойылып, нәтижелерінің орта ... . ... ... үйіндегі балалардың ... ... ... ... ... ... 4-те көрсетеміз.
Кесте 4 - Жетім балалар ... ... ... ... эксперимент нәтижелері (% есебімен)
|№ |Деңгейлер |Бақылау тобы- 218 (110+118) |Эксперимент тобы |
| | | ... |
| | |12-13 ... |14-15 ... |14-15 ... |
| | ... ... ... ... |
| | | | ... | |
|1 ... |33,5 |30,7 |39,1 |37,9 |
|2 ... |35,3 |39,2 |39,4 |43,7 |
|3 ... |31,2 |29,1 |21,5 |18,4 ... ... жетім балалар үйіндегі балалардың әлеуметтену
процесі, мінез-құлық тәртіп нормалары ... және ... ... ... ... маңызы туралы түсініктің тәрбиелік білім
сапаларының экспериментке дейінгі ... ... ... ... ... ... өзгеру процесінің салыстырмалы
динамикасы анықталды. Ал, осы көрсеткіштерді салыстырмалы динамикаға
түсірер ... ... ... ... ... ... сурет 5-тен анық көре аламыз.
Сурет 5 – Жетім балалар үйіндегі балалардың бақылау кезеңіндегі ... ... ... ... ... қатар, тәжірибелі-эксперименттер барысында ... әр ... ... үлгісі жасалып, оның тиімді болғанына көз
жеткіздік. Бұл тәжірибелі-эксперимент жұмысы ... ... ... ... ... ... ... тәрбиешілердің көптеген жылдық мол
тәжірибелері пайдаланылып, өзгерістер ... жаңа ... сай ... беріп отырды.
Мұның барлығы эксперимент жоспарларындағы ... ... ... ... балалардың ой-өрісінің кеңейіп, қоғам туралы
пікірлерінің, ... ... ... ... ... ... нәтижесін қортындылай
келе, жетім балалар ... ... ... ... басы мен ... даму көрсеткішін сурет 6-дан анық байқауға
болады.
Сурет 6 – Жетім балалар ... ... ... ... ... өсу ... (% ... эксперимент нәтижесін талдау барысында зерттеудің ғылыми
болжамының ... ... ... ... ... ... жоғары екендігін байқадық.
Қорытынды
Қазақстан Республикасындағы балалар ... ... ... ... ... ... және талдау жұмыстары
мен жүргізілген тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың нәтижесі бізге
мынадай ... ... ... ... Тарихи, педагогикалық, философиялық, психологиялық, әлеуметтану,
мәдениеттану салаларындағы әдебиеттерге жасалған талдаулар балалар ... ... ... ... ... ... өміріндегі
көкейкесті мәселені шешуде маңызды екендігін көрсетті. Жетім балалардың
әлеуметтенуіне ... ... ... ... ... ... ... балаларға арналған мекемелердің қызметі мен құқықтық
ережелеріне, әлеуметтік қамсыздандыру мәселелеріне талдау жасалды. ... ... ... ... ретінде нақты әлеуметтік ортадағы
жетім баланың қалыптасу, адамгершілік қасиеттерді ... ... ... ... ... және ... іс-әрекеттерді меңгеру, өнегелік-
этикалық нормалар мен салт-дәстүрлерді үйрену құндылықтары мен ең маңыздысы
... ... ... ... ... беру ... ... маңызды қажеттіліктер айқындалды.
2. Отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері мен философиялық
сөздіктерді ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне жасалған талдау жұмыстары ... ... ... отбасылық балалар ауылы мен жасөспірімдер ... ... ... қамтамасыз ету, бала құқығын ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және т.б. түсініктермен айқындап берді. Жетім
баланың әлеуметтенуі – отбасылық ... ... ... ... және ... ... үрдістерімен тікелей
байланысты екендігі дәлелде. Мәселенің ... ... ... жетім баланың әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары
былайша сұрыпталды:
а) ... ... ... ... ... барлық құндылықтар
мен мүдделерді меңгертудің үйлесімді сабақтастығының сақталу ... ... ... білім берудің басты принципі - ізгілендіру мен гуманитарландыру,
оқытудың барлық сатылары мен деңгейлерінде ... ... жеке ... одан әрі ... ... үшін ... және ... оқыту,
оқытудың ақпараттық технологиясы мен жаңа әдістерін пайдалану, білімді
политехникалық еңбекпен ұштастыру;
б) жетім балаларға ... бір ... ... ... ... нормаларын меңгерту ... ... ... ... ... ... салт-дәстүр, әдет-ғұрыптарды, ұлттық психология
мен этиканың, өнердің ... ... ... ... ... және ... ... арқылы ұлтжандылық пен ұлтаралық қатынас
мәдениетіне тәрбиелеу.
4. Жетім ... ... ... ... педагог-
тәрбиеші-педагог-қоғам жүйесімен біз ұсынған әдістемелер, жеке ... ... ... технологиялары, арнаулы курс бағдарламасы
ұсынылды.
5. Эксперимент барысында балалар үйінде арнайы біз ұсылған әдістермен
бағдарламалық жоспар ... ... ... ... ... ... талдау қалыптастыру эксперименті ... ... ... ... ... ... ... және ғылыми
болжамға сәйкес белгіленген ... ... ... көрсетті.
Жасалған «Жетім балаларды әлеуметтендіру мәселелері» ... ... ... ... оқу-әдістемелік құралы
балалар үйінде, мектеп-интернаттардың оқу-тәрбие үдерісінде және арнайы
курсты жүргізуде ... ... ... ... атқарды.
Балалар үйіндегі жетім балаларды әлеуметтендіруді теориялық тұрғыдан
зерттеп, жүйелеу және ... ... ... ... қол жеткен нәтижелер бізге төмендегі ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын кәсіби мамандар оларды әлеумет-тендіру
мәселелеріне қатысты тәлім-тәрбиелік шараларды іс-жүзіне асыру барысында
жалпы мемлекеттік, жалпыұлттық мәні бар ... ... ... құндылықтарды және мүдделерді меңгертудің үйлесімді сабақтастығының
сақталу заңдылығын үнемі басшылыққа алып отыруы ... ... ... ... мәні бар ... ... мен
сапаларды сіңіру жетім балаларды әлеуметтендірудің тиімді жолдарының бірі
ретінде қабылдануы қажет. Жасөспірімдердің бойында ұлттық сана-сезім, қадір-
қасиеттер, рухани ... ... ... ... ... ... мәдениетті сіңіру арқылы әлеумет-тендіру
үдерісі іске ... ... ... үнемі қызмет көрсетіп, кеңес беретін, дүниеге ... ... және ... ... байлықтарын, ұлттық, жалпы-
адамзаттық мәдениетті игеруге мүмкіндік беретін, сондай-ақ, өскелең
ұрпақтың ... ... ... ... алда тұрған өмірлік, бағыт-
бағдарлық және ... ... өз ... шешуге, жағдайдың
өзгеруіне байланысты тез бейімдеуді, ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы күрделі техникамен және ... ... ... жолында керек болатын білім негіздерімен, дағды-
іскерліктерімен және біліктілікпен қаруландыруға үйрету қажет;
Жоғарыда айтылған іс-әрекеттер ... ... ... интернаттық
мекемелердегі тәрбиеленушілерді ақырындап жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... ғана ... болатыны
дәлелденген. Сонымен қатар, ... ... ... ... және ... түрде әлеуметтік жағдайы сәтті балалардың жетім
балалармен ... ... ... ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар мекеме беріктігіне ... ... ... ... зерттеулер балалар үйіне орналасқан
балалар мен ... ... ... ... ... ... Бұл мәселелерді шешу ... ... ... ... ... да педагогикалық тұрғыдан бұл мәселе қазіргі уақытта әр-түрлі
себептермен отбасынсыз қалған, ... ... ... ... үшін ... ... саналады.
Біз өзіміздің зерттеу жұмысымызда балалар ... ... ... ... жан-жақты қарастырдық, түбегейлі талдадық деген
ойдан аулақпыз. Келешекте бұл мәселе жалғасын табады деп есептейміз.
-----------------------
Белгілі бір ... ... ... ... айрылғандардың балалары
мен тастанды балалар
Әлеу-меттік жетімдер
Ата-анасы қайтыс болған балалар
Таза жетім
Кәмелетке дейін ... ... және одан ... ... заң ... ... ... – ата-анасы немесе шешесі (әкесі) қайтыс болған 18 жасқа толмаған
бала
Жетім балаларды көбінесе төменгі сатыдағы адамдар
деп есептеген
Жетім – ата- ... жоқ ... ... ... терми-німен қатар феодалдарға қарсы атау ретінде
қолданылды
Жетім –
кедей шаруа балалары
ХІХ-ХХІ ... ... ... ... ... анықтамасы
(кезеңдер бойынша)
ЖЕТІМ БАЛАЛАРДЫ ӘЛЕУМЕТТЕНДІРУ –
Жетім балалардың әлеуметтік қасиеттерді, ... ... ... әлеуметтік тәжірибеге ене отырып, өзіндік жеке өмірде әрекет етуге
бағытталған көп қырлы қиын үрдісі
Әлеуметтендіру кезеңдері
1) ... ...... 12 ... ... ... ...
12-18 жас аралығы;
3) ересектік кезең –
18 жастан жоғары
Ә л е у м е т т е н д і р у д і ... ... ... түрі - ... ... ... ұйымдастырылған, әлеумет-тік тұрғыдан тәуелді,
қоғам-дық және тұлғалық маңызы бар, баланың өзін-өзі анық-тауға, ұсынуға
бағытталған әлеуметтік-педагогикалық құбылысы
Әлеуметтендіру процесінің мазмұны
Отбасылық әлеуметтену
Жыныстық ... ... ... ... ... ... әлеуметтену
Адамдардың өзін-өзі өзгертуі
Тікелей әлеуметтену
Әлеуметтік бақылау
Әлеуметтендірудің сипаттамасы
Тәрбие негізінде әлеуметтік әрекет жасау
Үзіліссіз процесс негізінде стихия-лы ... ... ... қажеттіліктері
Адамгершілік-эстетика-лық қасиеттер мен адам-дардың мәдени
іс-әрекеті
Әлеуметтендірудің негізгі міндеттері
Жауапкершілікке тәрбиелеу
Мәдениеттілікке ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... қалыптастыру
Мәселе шешу қабі-леттерін дамыту
Қоғам жайлы сын-пікір
айтуға даярлау
Шығармашылық қарым-қатынасқа үйрету
Сурет 2 - Жетім балаларды әлеуметтендірудің негізгі қажеттіліктері
Әлеуметтенудің әлеуметтік-педагогикалық механизмдері
Дәстүрлі механизм
Институционалды ... ... ... және ... ... ... тән нормалар мен көзқарастарын
дамыту
Қоғамдық институттармен, түрлі ұйымдармен ... ... ... ... мен ... ... ... өзіндік орны бар адамдардың моральдық-психологиялық сипаттамасы мен
мінез-құлық көріністері арқылы субмәдениет шегінде әсер ету
Адам мен сол ... өзі үшін ... ... ... ... ... қалып-тастыру
Н Ә Т И Ж Е Л Е Р ... ... ... ... ... уақыт талабы мен заман
ағымына қарай өзгеріп отырады.
Араласу арқылы адам ... ... ... ортақ көзқарастағы адамның
өмір сүру мәнерін таңдайды.
Адамның субмәде-ниетті қанша дең-гейде қажет етуіне байланысты әсер етіп,
сол арқылы тұлға стилін қалып-тастырады.
Адам өз ... ... ... және ... ... «маңызды адам» болып қалыптасады
Сурет 3 - Әлеуметтенудің әлеуметтік-педагогикалық механизмдері

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы жас ұрпақты әлеуметтендіру институты ретінде185 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Жетім жеткіншектерді психологиялық диагностау ерекшелігі4 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет
Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау24 бет
Алдынала тергеудің жалпы шарттары18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь