Кәсіпорын табысын бөлу және пайданы арттыру жолдары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1Бөлім.Кәсіпорын табысына және табыстылық көрсеткіштеріне жалпы түсінік

1.1. Кәсіпорынның табысы, оның мәні мен түрлері, жіктелуі
1.2. Кәсіпорын қызметінің табыстылығын анықтау жолдары

1.3 Кәсіпорынның қызметінің тиімділік көрсеткіштерін талдау

ІІ Бөлім. Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштеріне талдау
(«ӨзенМұнайГаз» ӨФ мысалында)

2.1.Кәсіпорын қызметін негізгі экономикалық көрсеткіштер бойынша талдау
2.2.Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау
2.3. Кәсіпорынның салыстырмалы. коэффициенттік табыстылық көрсеткіш терін талдау

3.Бөлім. Кәсіпорын табысын бөлу және пайданы арттыру жолдары

3.1.Кәсіпорын табысын бөлістірудің негізгі жолдары
3.2. Пайданы арттырудың жолдары және оны кәсіпорында қолдану

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе

«Табыс» ұғымы жалпы мемлекетте - ұлттық табыс ретінде, кәсіпорындарда - жалпы табыс, таза табыс түсінігі ретінде және жеке тұлғаларда - халықтың ақшалай табысы, жеке табысы түрінде қарастырылады. Экономикалық – табыс, деп тұрақты және нарықтық субьектілердің қарамағына заңды түрде тікелей түсетін ақша қаражаттарының түсімдері айтылады. Табыс табу кез-келген кәсіпорынның қызмет етуінің мақсаты болып қалыптасты, ол нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік дамудың көзі болып табылады. Бұл принцип өнімді өндірудегі шығындардың толық ақталуын және кәсіпорынның өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне негізделеді. Бұл әр кәсіпорын өзінің ағымдағы және күрделі шығындарын өзінің меншікті қаржы көздерінен жабатындығын білдереді. Уақытша қаржы тапшылығы кезінде, оларға деген қажеттілік, ағымдағы шығындар болса, олар банктің қысқа қысқа мерзімді ссудалармен және коммерциялық несиелермен, сонымен қатар капитал салымдары ұзақ мерзімдік несиелермен жабылуы мүмкін.
Табыс есебінен, сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер мен басқа да кәсіпорындар, ұйымдар алдындағы міндеттемелері орындалады. Сонымен қатар, табыс кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметін бағалаудағы негізгі көрсеткіші болып табылады. Оның іскерлік белсенділігі мен қаржылық тұрақтылығын сипаттайды. Табыс бойынша қаржылардың қайтарымдылық деңгейі мен кәсіпорынның активтеріне салынған салымдардың табыстылығы анықталады.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан тұрады.
Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде -жалпы кәсіпорын табысына түсінік берілген. Сонымен қатар кәсіпорын табысының жалпы, орта, шекті түрлеріне және де кәсіпорын табыстылығының көрсеткіштеріне анықтама берілген.

Екінші бөлімде кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштеріне, яғни абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштеріне талдау жүргізілген. Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі мен қызметінің тиімділігін бағалау және талдау қаржылық талдау қарастырылған. Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі қаржылық нәтижелердің абсолютті көрсеткіштерінен тұрады, олар: өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден алынатын табыс; жалпы табыс; негізгі қызметтен алынатын табыс; салық салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық салынғанға дайінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; төтенше жағдайлардан алынған табыс; кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып табылатын таза табыс және де маржиналды табыс қарастырылған.
Сонымен қатар бұл бөлімде кәсіпорын қызметінің тиімділігінің көрсеткіштері талданған және де оларды талдауға қажетті формулалар келтірілген. Осыған байланысты кәсіпорынның табыстылығын арттыру жолдарының көрсеткіштері дипломдық жұмыстың үшінші бөлімінде қарастырылған.
Дипломдық жұмысты жазу барысына мынадай авторлардың негізгі және көмекші әдебиеттері қолданылды: К.Ш.Дүйсенбаев, Э.Т.Төлегенов, «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы», Нурсеит К.О., Темирбекова Н.Б. Нурсеитова А. «Теория рыночной экономики: предпринимательский аспект».
Пайдаланылған әдебиеттер

1. К.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т.Төлегенов, Ж.Г. Жұмағалиева «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы 2001
2. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы», Алматы 2003
3. Әубәкіров Я.А. «Экономикалық теория негіздері», Алматы 1999
4. «Экономикалық теория негіздері» Оқулық, Алматы 1998
5. Нурсеит, Темирбекова, Нурсеитова «Теория рыночной экономики: предпринимательский аспект» , Алматы, Бис,2000.
6. А.Д.Үмбеталиев. Г.Е.Керімбек «Кәсіпорын экономика және кәсіпкерлік»
7. Оқу құралы // Астана, 2005ж.
8. К.Ш.Дүйсенбаев. Ә.Т.Төлегенов. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау»// Алматы, 2001ж.
9. Горфинкель «Экономика предприятий» // Москва, 2004ж.
10. А.Қ.Мейірбеков. Қ.Ә.Әлімбетов. «Кәсіпорын экономикасы» // Оқу құралы
11. Алматы, 2002ж.
12. Шаденов А; Камягин С «Жалпы экономикалық теория» Ақтөбе 2004 жыл
13. Дүйсенбаев К.Ш. Ә.Т. Төлегенов. Ж.Г. Жумағалиева. «Кәсіпорының қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001жыл
14. Г.Ө. Жолдасбаева «Кәсіпорын экономикасы» Алматы 2002 жыл
15. Бекеева Н.Ж. «Кәсіби экономика тілі»
16. Шеденов Ө.Қ «Жалпы экономикалық теория» Ақтобе 2004ж.
17. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П., «Экономикалық теория» Алматы, 1999ж.
18. Дүйсенбаев К. Ш., Төлегенов Е. Т., Жұмағалиева Ж. Т. “Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау” Алматы: Экономика 2001ж.
19. Кеулімжаев К. К., Әжібаева З. Н., Құдайбергенов Н. А., Жантаева А. Ә. “Қаржылық есеп”, Алматы: Экономика, 2001ж.
20. Төленов М. “Орысша- қазақша қазіргі экономикалық терминдердік түсіндірме сөздігі” Алматы: Экономика, 1999ж.
        
        Дипломдық жұмыс
Кәсіпорын табысын бөлу және пайданы арттыру жолдары
мазмұны
кіріспе
1Бөлім.Кәсіпорын табысына және табыстылық көрсеткіштеріне жалпы түсінік
1.1. ... ... оның мәні мен ... жіктелуі
2. Кәсіпорын қызметінің табыстылығын анықтау жолдары
1.3 Кәсіпорынның қызметінің тиімділік көрсеткіштерін талдау
ІІ Бөлім. Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштеріне талдау
(«ӨзенМұнайГаз» ӨФ ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша талдау
2.2.Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау
2.3. Кәсіпорынның салыстырмалы- коэффициенттік табыстылық ... ... ... ... бөлу және ... арттыру жолдары
3.1.Кәсіпорын табысын бөлістірудің негізгі жолдары
3.2. Пайданы арттырудың жолдары және оны кәсіпорында ... ... ... ... жалпы мемлекетте - ұлттық табыс ретінде, кәсіпорындарда -
жалпы табыс, таза табыс түсінігі ретінде және жеке тұлғаларда - ... ... жеке ... түрінде қарастырылады. Экономикалық – табыс,
деп ... және ... ... ... заңды түрде тікелей
түсетін ақша қаражаттарының түсімдері ... ... табу ... ... ... ... ... қалыптасты, ол нарықтық экономика
кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік ... көзі ... Бұл ... ... өндірудегі шығындардың толық ақталуын және
кәсіпорынның өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне негізделеді. Бұл әр
кәсіпорын ... ... және ... ... ... ... қаржы
көздерінен жабатындығын білдереді. Уақытша қаржы тапшылығы кезінде, оларға
деген қажеттілік, ағымдағы шығындар болса, олар ... ... ... ссудалармен және коммерциялық несиелермен, сонымен қатар капитал
салымдары ұзақ мерзімдік несиелермен жабылуы мүмкін.
Табыс есебінен, ... ... ... ... ... ... да ... ұйымдар алдындағы міндеттемелері ... ... ... ... ... және ... ... негізгі көрсеткіші болып табылады. Оның ... ... ... ... ... ... бойынша қаржылардың
қайтарымдылық деңгейі мен кәсіпорынның активтеріне ... ... ... ... ... үш бөлімнен, қорытындыдан тұрады.
Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде ... ... ... ... Сонымен қатар кәсіпорын табысының жалпы, орта, шекті түрлеріне
және де ... ... ... ... берілген.
Екінші бөлімде кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштеріне, яғни абсолюттік
және салыстырмалы көрсеткіштеріне талдау жүргізілген. Кәсіпорынның ... мен ... ... ... және ... ... ... Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі қаржылық ... ... ... ... ... (жұмыс, қызметті) өткізуден
алынатын табыс; жалпы табыс; негізгі қызметтен алынатын табыс; ... ... ... ... ... ... ... салынғанға
дайінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; төтенше жағдайлардан ... ... ... ... қаржылық нәтижесі болып табылатын таза
табыс және де маржиналды табыс қарастырылған.
Сонымен қатар бұл ... ... ... ... ... және де ... талдауға қажетті формулалар
келтірілген. Осыған байланысты кәсіпорынның табыстылығын ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Дипломдық жұмысты жазу барысына мынадай авторлардың негізгі ... ... ... К.Ш.Дүйсенбаев, Э.Т.Төлегенов,
«Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. ... ... ... К.О., ... Н.Б. ... А.
«Теория рыночной экономики: предпринимательский аспект».
1Бөлім.Кәсіпорын табысына және ... ... ... ... ... ... оның мәні мен түрлері, жіктелуі
Табыс – төтенше таралған, кең түрде қабылданатын, сонымен қатар түрліше
маңызды қолданылатын көп мағыналы ... ... кең ... ... ие болуды кез – келген ақша қаражатының түсімі ... ... ... ... ... табысы олардың активтерінің артуы
немесе капитал меншігінің көбеюіне әкелетін міндеттемелердің кемуі. «Табыс»
ұғымы жалпы мемлекетте (ұлттық табыс), ... ... ... таза
табыс), ал жеке тұлғаларда (халықтың ақшалай табысы, жеке табыс) болып
қолданылады.
«Табыстар» ұғымы келесідей ... ... ... – қаржының келуі немесе активтер құнының өсуі, ... ... ... ... ... ... экономикалық пайданың
ұлғаюы болып табылады, бұл акционерлер салымдарының есебінен өсуден ... ... ... ... Кәсіпорынның жалпы табысына ақшалай
түсім тауарларды сату және ... ... ... ... түсім,
атқарылған қызметтен, мүліктік бағалылықты сатудан, несие берілгендегі
алынатын тиісті проценттер және ... да ... және ... ... ... ... ... және материалдық ресурстардың шығындары
арасындағы айырмашылығы болып ... ... ... деп ... және ... субьектілердің
қарамағына заңды түрде тікелей түсетін ақша сомаларын айтады.
Нарық жағдайында табыстың рөлі айтарлықтай ... ... ... ... ... оның рөлі ... болатын. Табыс табу
кез-келген кәсіпорынның мақсатты функциясы ... ... ... көшумен табыс кәсіпорынның қозғаушы күшіне айналды. Табыс
есебінен, сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, ... мен ... ... ... ... міндеттемелері орындалады. Сонымен, табыс
кәсіпорынның өндірістік және ... ... ... негізгі
көрсеткіші болып табылады
|Өткізуден тыс |
|операциялардан |
|алынғантабыс ... ... ... сатудан |
|түскен табыс |
|Басқадай ... ... ... ... 1.1. ... ... тізбектік жіктелу формасы
Табыс жинақталған түрде шаруашылық жүргізудің нәтижесін, жанды және
затқа айналған еңбектің өнімділігін ... Оны ... ... тиімділік көрсеткіштері қатарына жатқызса, енді біреулері оны
кәсіпорын жұмысының тиімділігіне жатқызады. Табыс алудың шарты – ... ... ... Бұл сұраныстың қажетіне жататын тауарларды
шығару.
Пайдаға әсер етуші ішкі ... ... ... ... және ... қүн ... акциздерді есептемегенде қолданылып жүрген баға
есебінде ... ... ... ... ... өнімді сатудан| |Басқадай өткізуден|+ |өткізуден тыс | |
|түскен пайда | ... ... | ... ... |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... ... | ... салынатын негізгі салықты |
|пайда) | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... пайда
|Қорлану | ... ... | ... ... және ... міндетті төлемдер
Мына төмендегі табыстардың түрлерін айыруға болады:
• Жалпы табыс (ЖТ) – бұл ... ... ... ... ... ... Ол тауар бағасын тауар мөлшеріне көбейткенге тең.
• Орта ... (ОТ) – ... ... (ЖТ) өнім ... ... бөлу ... ... Шекті табыс (ШТ) – бұл өнім өлшемін сатуды көбейту арқасында ... ... ... ... ... ... ... өнім өлшемінің өтемділігін
бағалауға мүмкіндік береді және де ... ... ... ... ... ... құндық бағдарлар қызмет етеді. Таза
пайда ... ... ... жэне кез ... ... ... ... мақсаты болып табылады. Нарықтық қатынастарда
пайда экономикалық санаты ретінде құрылған материалдық өндіріс саласының
таза пайдасын қамтиды. ... ... ... ... ... ... табылады. Пайда дегеніміз – тауар өткізуден және кызмет ... ... ... пен оны ... жэне ... ... ... айтқанда, пайда –бұл өндірістің айналымының қаржылық
қорытындысын ... ... ... нәтижелі экономикалық
көрсеткіші. Кез-келген кәсіпорында жалақы ұжымға оның жұмсаған ... бір ... ғана ... ... ал оның ... ... – қосымша
еңбек, қосымша өнім немесе қүн жағынан ... , ... ... ... ... ... жалпы тауар өндірісінің болуы мүмкін емес. Шынында да,
сатқында бұйым тек ... ... ғана ... ... пайда келтермесе,
кәсіпорынға бұйым шығарудың қажеті не?
Шынында да, кэсіпорын қорлануының мөлшері неге байланысты? Егер ... ... ұжым ... ... ... өнім өндіруді арттырып, оның сапасын
жақсартып, ассортиментін кеңейтсе, егер еңбек өнімділіғі артып, өндіріс
шығыны азайтылса, пайда ... де ... ... бүл ... ... ... деген сөз.
Пайда баланстық жэне есептеулік болып бөлінеді.
Жалпы баланстық пайда мынадан құралады:
* тауарлът өнімдерді сатудан түскен пайда;
* ... ... ... ... ... өнімдерден
жэне қызмет көрсетуден түскен пайда немесе ... ... тыс ... ... ... ... зияндар. Оған ... жэне ... ... – бұл ... өндірістік жэне айнымалы нормативтік
қорларды жэне банктерден алған несиелерді шегергендегі бюджетке ... ... ... жоспары бағалар мен келісім шарттар, салыстырмалы жэне ... ... ... ... ... Пайда көлемін анықтау тікелей
есептеу немесе талдау әдістерімен жүргізіледі. Пайданы тікелей есептеу
әдісімен ... - ... ... жеке ... ... ... сатудан түсетін ақшалай
түсім және оның өзіндік құнының арасындағы айырмасы болып табылады.
Пайда белгілі бір ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Екіншіден, пайда ынталандыру нысанына ие болады. Оның мазмұны, ол бір
жолғы қаржы ... жэне ... ... ... негізгі
элементтері болып табылады.
Үшіншіден, пайда бюджеттің түрлі деңгейін қалыптастырудың бірден ... Ол ... ... ... ... жэне ... да табыс түсімдерімен
қатар қоңамдық қажеттілікті қанағаттандыру үшін
қаржыландыруға пайдаланылады.
Нарықтық экономика ... ... ... ... зор. Оны ... ... ... өнім өткізудің көлемін арттыруға, оған кететін
шығындарды азайтуға бағыт көрсетеді.
Кәсіпорынның пайдасы әр ... ... ... ... ... Барлық
пайданың жиынтық деңгейі – ... ... ... ... ... ... элементтері болатындар:
* өнімді сатудан, қызмет атқарудан, ... ... ... ... сол сияқты басқада
кэсіпорынның
мүліктерін сатудан ... ... ... тыс ... ... ... пайдасы екі көрсеткішке байланысты:
• өнім бағасы
• өнім ... ... ... өнім ... ... пен ... ... іс қимыл нәтижесі. Еркін
бэсеке жағдайында нарықтық баға қүрылымы заңының әсерінен өнім ... ... не ... ... ... ... сатып алушының қалауынша болуы
мүмкін емес, ол ... ... ... ... жалпы түрлері бойынша жіктелуіда
нПайданың түрлері және оны есептеудің әдісі:
Жалпы пайда = ... ... - ... шығындары
Экономикалық пайда = жалпы табыс - барлық ресурстардың
экономикалық шығындары
Бухгалтерлік пайда = жалпы табыс - оның шығындары
Таза экономикалық пайда = ... ... - ... анық ... пайда = жалпы пайда - салықтар, міндетті төлемдер
Қалыпты пайда = капиталға нормптивті қайтарым-кәсіпкерлік табыстың
мөлшері
Шаруашылық пайдасы = қалыпты ... - ... ... ... ... ... ұлғайтудың көзі болып табылады
* ресурстарды пайдалану деңгейін және ... ... ... ... ... ... ... мақсаты пайда табу. Пайда табу үшін қоғамға керекті
тауарлар мен қызметтерді өндіру керек, тек қана ... емес ... ... ... ... ... жоғары тауарлар мен қызмет болуы
керек. Баға бәсекелесінде пайда табу үшін әрбір өнімге, ... ... ... ... ... өнім ... ... Егер кәсіпорын зиянмен жүмыс
істесе ол банкрот болуы мүмкін.
Таза пайда формуласы ... ... = ... ... алу ( ... толық ( коммерциялық ) өзіндік
құн + кәсіпорын төлейтін салық + айып санкциялары).
Кәсіпорын ... табу үшін төрт ... ... ... керек:
1. баға тағайындау;
2. шығындарды жақсарту;
3. өнім көлемін арттыру;
4. өнімнің ассортименті мен номенклатурасын таңдау.
Егер кәсіпорын төлем мүмкіндігі жоқ ... яғни ... ... ... ... бюджетке және тағы басқа төлемдерді қайыра алмаса,
ол кәсіпорын банкрот болады. ... ... ... шара ... :
1) қайта құрумен байланты сыртқы басқарушы ... ... ... ( 18 айға ... ... ... ... бакылауымен, немесе арбитраж сотының қаулысымен шешім
қабылданады;
3) бейбіт келісім - ... ... мен ... ... төлемді
кейінгі мерзімге калдырады, элде бережақтан шегеру жасайды.
Бережақ кәсіпорынның мүлкін бөлу мынадай кезекпен басталады:
* арбитраж жэне ... ... ... еңбегіне
төлем;
* азаматтарға денсаулығына зиян ... ... ... ... ... ... сыртына төлемдер;
кэсіпорын мүлкіне үлесі бар кәсіпорын мүшелеріне;
басқа меншіктілерге;
басқа қалған талаптарға төлем төлеу.
3. Кәсіпорын қызметінің табыстылығын анықтау жолдары
Тиімділік пен ... ... ... ... ... ... Оның екі түрі бар:
* Кәсіпорынның тапқан табысының өндірістік негізгі және
айналмалы ... ... ... ... тапқан табысының сатылған өнімнің өзіндік
құнына қатысы.
Кәсіпорын қызметінің тиімділік деңгейін бағалау үшін алынған нәтижеге
(жалпы табыс, ... ... ... ... ... ... мен
салыстырылады. Пайданың шығындармен өлшемдестігі пайдалылықты ... ... ... білдіреді.
Тәжірибеде пайдалылық мөлшерін өлшеу екі нұсқада пайдаланылады. Бүл
пайданың ағындағы шығындарымен қатынасы
(кэсіпорын шығындары, өзіндік құн ) ... ... ... ( ... ... және айналым қаражаты ). Бүл екі өлшеуіш аванстық ... ... ... ... ... ... қызметінің ... ... ... Өнімнің пайдалылығын ... ... ... ... ... ғана ... болады. Бірінші
жағдайда ол өнім ді ... ... жэне оны ... және ... ... қатынасын анықтайды. Барлық сатылған өнімнің
пайдалылығын тауарлары өнімді сатудан алынған ... ... ... қатынасына есептеп шығарады; баланыстық пайда жөніде - өнімді
сатудан алынған түсім. ... ... ... ... ... ағымдағы шығындарының тиімділігі және өнімді сату табысы
жөнінде түсінік ... ... ... ... ... пайданың
негізгі ... ... және ... ... ... ... ... Бұл ... ... да ... ... ... жұмсалым пайдалылығы оның қарауындағы мүліктер дің
қүны аркылы ... ... ... және ... ... ... жеке ... ... таза пайданың баланс аркылы
есептелінетін оның жеке қаржысының қатынасымен анықталады.
Пайданы қалыптастыруға ықпал ететін несие ... ... ... ... ... үлес ... түскен табыстар;
* Қүнды қағаздардан түскен табыстар;
* Алынған айыппұлдан асып ... ... ... бір ... мейлінше тиімдету -шаруашылықтът
жүргізудің эр ... ... ... ... басты талап осы болып отыр.
Тек қанша өнім өндірілгенінің ғана ... оны ... ... еңбек
жүмсалғандығының да маңызы зор. Мэселенің ... ... ... ... ... ... отырып, шиказаттың әрбір өлшеміне неғұрлым көп өнім
алуға, шығарылған бұйымдардың өзіндік құнын төмендетіп, кәсіпорындардың
пайдасын ... ... ... ... жету ... ... ішкі шаруашылық резервтерін тауып, пайдаланудың негізгі
бағыттарын қорытындылауға талпыныс ... онда ... үш ... ... Өндіріс тиімділігі, біріншіден, негізгі өндірістік қорлардың
пайдалануын жақсартудың, екіншіден, айналмалы өндірістік қорларды ... ... жэне ... ... ... шығындарының нэтижелігін
жақсартудың есебінен арттырылады. Кәсіпорын қызметінің экономикалық
тиімділігін молайтудың басты шарасы - ... ... ... ... өзіндік құнды арзандату. Басқа да біркелкі жағдайларда өнімнің өзіндік
құны неғэдрлым ... ... ... ... соғұрлы жоғары болатыны
белгілі. Кәсіпорынның тиімділігіне сонымен қатар өнімнің немесе шығарылатын
тауарлардың сапасы да едэуір ықпал етеді, өйткені жоғары ... ... ... ... сата алады.
Әрбір кәсіпорынның жиынтық көрсеткіші пайда ... ... ...... ... және қызмет көрсетуден алынған ақшалай
кіріс пен оны ... және ... ... шығындардың айырмасы. Яғни
пайда – бұл ... ... ... ... ... ... ... экономикалық көрсеткіші. Кез- ... ... ... оның ... ... тек бір ... ... толтыратыны, ал оның басқа бөлігі – қосымша еңбек – қосымша ... құн ... ... ... ... ... ... шығады. Мұнсыз
жалпы тауар өндірісінің болуы мумкін емес. Егер белгілі бір кезеңде ұжым
қажет ... ... өнім ... ... оның ... ... ... егер еңбек өнімділігі артып, өндіріс шығыны
азайтылса, ... ... де ... Демек, бұл кәсіпорын өндіріс тиімділігін
арттырды деген сөз.
Пайда ... және ... ... ... пайда көрсеткіштері
Қосылған құн салығын және акциздерді
Өнімнің өзіндік
есептемегендегі қолданылып жүрген баға
құны
есебінде сатудан түскен ақшалай түсімдер
Тауарлы өнімді сатудан ... да ... ... ... ... ... пайда ... ... ... ... ... ... салықтар
есепте-
пайда) ... ... ... ... ... ... ... %
Х ... ... сомасы
=
Баланстық пайда ... және ... да ... Таза ... ... ... көрсеткіштері
Әрбір кәсіпорынның жиынтық көрсеткіші пайда түсімі болып табылады.
Пайда баланстық және есептеулік ... ... ... пайда мынадан құралады:
• Тауарлы өнімдерді сатудан түскен пайда;
• Тауарлы өнімнің құрамына жатпайтын ... ... және ... түскен пайда немесе зиян;
• Сатылатыннан тыс операцияларды жоспарлаудан түскен пайда немесе
зияндар.Оған жататындар: айыппұлдар, сыйлықтар ... ... – бұл ... өндірістік және айналмалы нормативтік
қорларды және банктерден алған несиелерді шегергендегі бюджетке түсетін
жалпы ... ... ... ... ... мен ... ... және қазіргі қолданылып жүрген бағалар ... ... ... ... ... ... ... әдістерімен
жүргізіледі.
Пайданы тікелей есептеу әдісімен анықтау - өнімнің әрбір жеке ... ... ... ... ... ... түсім және оның
өзіндік құнының ... ... ... ... ... ... бір
нысандарды орындайды
Біріншіден, кәсіпорын қызметінің нәтижесіне жетуде экономикалық тиімді
ліктісипаттайды.
Екіншіден, пайда ынталандыру
нысанына ие ... Оның ... ол бір ... ... нәтижесі және
кәсіпорынның қаржы ресурстарының негізгі элементтері болып табылады.
Үшіншіден, пайда ... ... ... ... ... бір ... бюджетке салық түрінде түседі және басқа да табыс түсімдерімен қатар
қоғамдық қажеттілікті қанағаттандыру үшін қаржыландыруға пайдаланады.
Нарықтық экономика ... ... ... ... зор. Оны ... ұмтылу
тауар өндірушілерді өнім өткізудің көлемін арттыруға, оған кететін
шығындарды азайтуға бағыт көрсетеді.
Кәсіпорынның пайдасы әртүрлі қызмет ... ... ... ... ... ... – кәсіпорынның жалпы пайдасы. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... атқарудан, қызмет көрсетуден түсетін пайда;
• негізгі қорларды, сол сияқты басқа да кәсіпорынның ... ... ... ... тыс ... ... ... пайдасы 2 көрсеткішке байланысты:
• өнім бағасы
• өндіруге кететін шығындар.
Нарықтағы өнім бағасы – ... пен ... ... іс-қимылының
нәтижесі. Еркін бәсеке жағдайында нарықтық баға құрылымы заңының әсерінен
өнім бағасы не ... не ... ... өндірушінің немесе сатып алушының
қалауынша болуы мүмкін емес, ол автоматты түрде теңеседі.
Кәсіпорын пайдасының бөлінуі және ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Оны үйлестіруді пайданың бір бөлігін бюджетке жолдау деп түсінуге
болады. Пайданы үйлестіру заңдылығы – салық және ... да ... ... ... ... бюджетке түсетін бөлігі. ... ... ... ... ... ... ... статьясын
пайдалану кәсіпорынның құзыретіне жатады.
Пайданы үйлестірудің принциптері:
• кәсіпорынның ...... және ... қызметі нәтижесінен
алынған пайданы шаруашылық субьектісі ретінде мемлекет пен
кәсіпорынның арасында бөлінеді;
• мемлекет алған пайданың бөлігі салық және алым ... ... ... ... мүмкін емес. Салықтың құрамы және алымы,
оларды есептеудің және бюджет жарнама ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қарауында қалатын пайда мөлшері өнім
көлемінің артуы және өндірістік – шаруашылық және қаржы қызметінің
жақсаруына оның ... ... ... ... қарауында қалатын пайда әуелі кәсіпорынның одан әрі
дамуын қамтамасыз ... ... ... ал ... бөлігі тек
тұтынуға кетеді.
Кәсіпорынның қарауында қалатын барлық пайда екі бөлікке бөлінеді.
Біріншісі – кәсіпорынның ... ... және ... ... қатысады.
Екіншісі – тұтынуға пайдаланатын пайда үлесін сипаттайды. Сонымен, тұтынуға
бағытталған барлық пайданы толық пайдаланудың қажеті жоқ. Мүлікті ... ... ... пайда қалдығының үлкен маңызы бар және алдағы
жылдардағы мүмкін ... ... ... ... қаржыландырудың
орнын толтыруға бағытталады. Бөлінбеген пайда кең мағынада пайда ретінде
тұтынуға пайдаланған және өткен ... ... ... кәсіпорынның
қаржы орнықтылығын, кейінгі дамуы үшін қаржы көздерінің бар болуын
дәлелдейді. ... ... ... және ... ... ... ... қойылады, оның басшысы бекітеді.
1.3. Кәсіпорынның қызметінің ... ... ... деп ... қызметі тиімділігінің ең басты экономикалық
көрсеткіші аталады. Оның екі түрі ... ... ... пайдасының өндірістің негізгі және айналмалы
қорларының құнына қатысы;
... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына қатысы.
Нарық жағдайында, экономикалық дамуды әрі ... ... ... ... ... олардың өсу факторлары мен
тиімділікті анықтаудың әдістерін анықтау маңызды міндет болып табылады.
Тиімділік – жалпы және салыстырмалы болып ... ...... ... ... ... ... әсердің жалпы
көлемін көрсетеді және оны инвестициялардың әрбір ... ... ... тиімділік белгілі бір өндірістік және шаруашылық есептерді
шешуде, екі немесе ... ... ... ... біреуін таңдап алуда
есептелінеді. Ол бір ... ... ... ... қолайлығын көрсетеді.
Жалпы тиімділіктің көрсеткіштері мынадай категориялар бойынша топталады.
• өндірістік іс-әрекеттің тиімділігін ... ... ... және оның ... ... ... өтімділік ... ... ... ... ... ... ... қорларын басқаруын
сипаттайтын көрсеткіштер;
• қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері, кәсіпорынның ... ... ... ... құру ... ... ... деңгейін анықтайтын көрсеткіштер.
Өндірістік іс-әрекеттің тиімділігінің көрсеткіштері. Бұл топ ... ... ... ... ... мен тиімділігін
сипаттайды. ... ... ... ... белсенділігін
бағалауға болады. Ол үшін қаралып отырған кәсіпорынның қызметтік ... ... да ... ... ... ... сапалық
критерийге кіретіндер: өнімді сату нарығының кеңдігі, экспортқа ... ... ... ... және т.б.
Сандық бағалау екі бағытта жүргізіледі:
• негізгі көрсеткіштер бойынша жоспардың орындалу деңгейі;
• кәсіпорын ресурстардың ... ... ... ... тиімділіктің көптеген абсолюттік және
салыстырмалы көрсеткіштер ... ... ... ...... ... ... есептелінеді. Пайда әрбір кәсіпорынның
іс-әрекетінің негізгі критерийі және ақырғы мақсаты болып ... ... беру ... ... / өнім ... алынған ақша түсімі * 100%
Бұл көрсеткіш өнімді шығаруға кеткен шығындар мен осы ... ... ... қарым-қатынастың тиімділігін сипаттайды.
Активтер рентабельділігі:
есеп беру кезіндегі таза пайда /
есеп беру кезеңінің соңындағы активтер * 100%
Бұл көрсеткіш кәсіпорынның барлық ... ... және ... қолдану тиімділігін көрсетеді.
Негізгі капиталдың рентабельділігі:
есеп беру кезеңіндегі таза ... / есеп беру ... ... ... минус амортизация * 100%,
кәсіпорынның негізгі қорларының қолданылу тиімділігін көрсетеді.
Меншік капиталының рентабельділігі:
есеп беру кезеңіндегі таза пайда / есеп беру ... ... ... * ... ... ... көздерінен инвестицияланған капиталдың
қолданылу тиімділігін көрсетеді.
Тиімділіктің салыстырмалы көрсеткіштері:
• активтердің айналымдылығы (сату көлемі/ активтердің ... ... ... кәсіпорынның тауарлары бар активтердің негізінде шығарылып,
сатылу мүмкіншіліктерін сипаттайды;
• негізгі капиталдың айналымдылығы (сату көлемі / ... ... құны *100%), ... ... ... қаражаттардың
қолданылу тиімділігін көрсетеді;
• айналым қаражаттарының айналым коэффициенті (сату көлемі / айналым
капиталы), айналым саны ... ... ... ... ... ... жылдамырақ және ағымды операцияларды жүргізуге
қаражат мөлшері де аз кетеді;
• материалдық-өндірістік запастардың айналым коэффициенті (сату көлемі /
материалдық -өндірістік запастар), ... ... ... санын көрсетеді.
Өтімділік көрсеткіштері:
• Меншіктік айналым қаражаттарының көлемінің немесе таза ... ... ... ... ... ... ... ағымды активтерді жабу көздері болып табылатын бөлшегін
сипаттайды. Бұл ... ... ... ... үшін аса ... болып келеді. Меншіктік айналым
қаражаттарын көбейтудің ең негізгі және тұрақты көзі – пайда.
... ... ... таза ... капиталының оңтайлануы (ақша
қаражаттары / таза ... ... ... ... ... түріндегі формасын, яғни абсолюттік өтімділігі бар қаражаттарды
сипаттайды. Бұл көрсеткіш 0 мен 1 аралығында өзгеріп отырады.
• Жабу ... ... ... / ... ... өтімділік жалпы бағасын береді. Кәсіпорынның ағымды
активтерінің қанша ... ... ... 1 ... көрсетеді.
• Тез өтімділік коэффициенті. Бұл коэффициент жабу коэффициенті сияқты
есептеледі, бірақ ағымды ... ... ... ... ... алынып тасталады.
• Абсолюттік өтімділік коэффициенті (ақша қаражаттары / ағымды
міндеттемелер). Кәсіпорын ... ең ... ... ... ... ... қай ... қажет болған жағдайда,
тез арада өтеле алатынын көрсетеді.
• Запастарды ... ... ... ... үлесі (меншіктік
айналым қаражаттары / запастар мен шығындар), запастардың меншіктік
айналым қаражаттарымен жабылатын бөлігін көрсетеді.
Салыстырмалы тиімділік:
Кәсіпорынның іс-әрекетінің неғұрлым ... ... ... алу ... тиімділік көрсеткіштерінің жүйесі қолданылады. Салыстырмалы
тиімділік көрсеткіштеріне – үлестік күрделі қаржы, өнімнің ... ... ... қайтарымдылығы, табыс пен шығынның арақатынастары жатады.
Үлестік ... ... іске ... ... ... ... немесе дайын өнімнің өсіміне есептелген күрделі қаржылардың
көлемін сипаттайды. Инвестицияландыру варианттары бойынша ... ... ... азайту критерийлары арқылы өзара салыстырылады. Бұл арада,
жаңа техника мен ... ... ... өндірістік
объектілерді жобалау және конструкциялау кезінде, аса үнемді шешімдерді
қолдану жолдары қарастырылады.
Өнімнің өзіндік құны – ... өнім ... және ... ... ... тұлғалануы.
Варианттарды салыстырғанда, өнімді тұтынушыларға тасымалдау шығындары
кіргізілген толық ... ... ... ... жобаларды салыстырып, олардың ішінен тиімділерін таңдап алуда
мынадай көрсеткіштерді пайдалану арқылы шешкен жөн:
• Таза табыс (интегралдық ... ... ... (ТИ);
• Инвестициялардың қайтарым мерзімі (ИҚМ);
• Басқа да көрсеткіштер.
Инвестициялар варианттарының тиімділігін ... ... ... уақытының құнына келтіру қажет, ... ... мен ... ... ... уақыт аумағында әртүрлі болып
келеді, мысалы: ... ... ... ... ... ... табыстың
құнынан жоғарырақ болады.
Салыстырмалы варианттарды сапа жағынан талдағанда, әлеуметтік тиімділік
факторларына көңіл аударылады.
Әлеуметтік тиімділік бойынша, инвестиция ... ... және ... ... ... ... және жеңілдету, оның қауіпсіздігін
арттыру, кәсіпорын қызметкерлерінің мәдени – техникалық ... ... ... ... ... ... жағдайларда, осы факторлар
арқылы варианттар таңдау мүмкіншілігі туады.
Пайдалылықтың келесі көрсеткіштері бар:
жалпы рентабельділік ... ... ... ... ... ... ... рентабельділік нормасы =жиынтық пайда / өткізу (сату) көлемі
Ағымдағы рентабельділік нормасы = негізгі ... ... ... / ... ... рентабельділік нормасы = таза пайда / өткізу (сату) көлемі
Кәсіпорын ... ... ... ... үшін ... нәтижеге
(жалпы табыс, пайда) кеткен шығындар ... ... ... ... ... өлшемдестігі пайдалықты немесе
толығынан пайдалық мөлшерін білдіреді.
Практикада пайдалық мөлшерін өлшеу екі ... ... ... ... шығындарымен қатынасы немесе аванстық жұмсау. Бұл екі
өлшеуіш аванстық жұмсау ... ... ... ... ... ... мөлшерін мына төмендегі формуламен есептеуге болады.
Пм = Ө (Б – Қ) / Нқ + ... Ө - өнім ... - өнім ... ... - ... құн;
Нқ – негізгі өндірістік қорлардың құны;
Ақ – айналмалы қаражаттың ... ... ... бірнеше пайдалық көрсеткіштері
қолданылады:
1. Өнімнің пайдалығын барлық сатылған өнімнің және оның жеке ... ғана ... ... Бірінші жағдайда ол өнімді
сатқандағы ... және оны ... және ... кеткен
шығындардың қатынасын анықтайды.
2. Өндіріс қорларының пайдалылығы баланстық пайданың негізгі
өндірістік қорлардың және айналым қаржыларының жылдық орташа құнына
қатынасы. Бұл көрсеткішті таза ... ... да ... ... ... ... ... оның қарауындағы мүліктердің құны
арқылы есептелінеді. Есептегенде баланстық және таза пайданың
көрсеткіштерін пайдаланады.
Пайданы қалыптастыруға ықпал ететін несие ... ... ... ... ... үлес ... түскен табыстар;
• Құнды қағаздардан түскен табыстар;
• Алынған айыппұлдан асып түсу, өсімақы, төлемнің ... ... ... ... молайтудың басты шарты –
еңбек өнімділігін ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын неғұрлым арзан болған сайын тиімділік
соғұрлым жоғары болатыны белгілі. Кәсіпорынның тиімділігіне сонымен ... ... ... ... сапасы да едәуір ықпал етеді, өйткені
жоғары сапалы өндірілетін тауарды көтеріңкі бағамен сата ... ... ... ... ... ... ӨФ ... қызметін негізгі экономикалық көрсеткіштер бойынша ... жылы 5 ... ... да Өзен аймағында алғаш рет ... ... ... Батыс-Қазақстанның Совнархозының 14,05,64
шыққан бұйрығы бойынша ... ... ... ... ... басқармасы құрылды. 1965 жылдың 10 шілдесінде Өзен –
Маңғышлақ – Макат ... ... ... мұнай өңдеу заводына Өзен мұнайыныңы
алғашқы эшелоны жіберілді.
1975 жылы мамыр айында қала мұнайшыларымен мұнайдың 100 ... ... ... рет МГӨБ-да мұнайды өндіруде ең үлкен көрсеткіш ... млн. ... қол ... жылы ... ... басқару мүмкіндігін және де қаржылық
жағдайды жақсарту ... ... ... ... ... құрамына Өзен қаласындағы 24 бөлімше кірді.
1996 жылдың сәуірінде «Өзенмұнайгаз» өндірістік ... ... ААҚ ... ... ... ... сәуір айында «Өзенмұнайгаз» ААҚ-ы «Өзенмұнайгаз»
Өндірістік Филиалына айналды.
1996 жылдың 2 ... Өзен кен ... ... ... ... ... ... Кеңесіне ұсынылып, мұнда оны жүзеге асыру
үшін ҚР-на 109 млн. АҚШ долл. көлемінде займ бөлу ... ... ... ... ... Закон РК «Займ туралы келісімді» рацификациялау
жөнінде» ҚР-ның Заңы қабылданды.
Жалпы ... ӨФ ... 6 ... бөлуге болады.
1 кезең. 1965 – 1975 жж. Жаңа ... мен ... ... мұнай өндіру көлемінің ... ... ... басқармасының құрылуы .
2 кезең. 1976 – 1981 жж. Суландырудың көбеюі ... ... ... белсенді төмендеуі.
3 кезең. 1982 – 1989 жж. Жаңа ... ... ... ... көлемінің тұрақтануы.
4 кезең. 1990 – 1994 жж. «Өзенмұнайгаз» ... ... ... ... 1994 – 1998 жж. ... ... ... кезең. 2004 – қазіргі күнге дейін «ӨМГ» ӨФ-ның құрылуы.
Басқарманың техникалық-өндірістік, қаржы жоспарын жасауды ... ... ету, ... ... ... ұйымдастыру және техникалық
шараларды экономикалық негіздеу, кәсіпорынның жұмысын ... ... ... ... ... ... жұмысын орындауға есеп
жұмыстарын ұйымдастырады. Статисттикалық есептерін белгіленген үлгі ... беру ... ... ... ... ... ... алуды ұйымдастыру.
Кәсіпорын қызметінің тиімділігі өндірістің нәтижелерін ... ... ... ... ... ... Қол ... авансталған немесе қолданылған ресурстармен салыстыра отырып
кәсіпорын қызметінің тиімділігінің ... ... ... Оларды шартты түрде екі топқа бөлуге болады:
1. қорытындылаушы;
2. техника – экономикалық.
Бірінші топтың ... ... ... ... ... қор
қайтарымдылығы, материалдар қайтарымдылығы, капитал салудың қайтарымдылығы
жатады. Екінші топқа ... ... ... ... Олар ... ... прцесінің кейбір жақтарын жоспарлау мен
нақты талдау, оның өсу себептерін есептеу үшін қолданылады. ... ... ... ... ... ... жеке ... өнімділігі
және т.б.; энергия, жанар – жағар май, материалдар мен шикізаттың меншікті
шығындары; меншікті ... ... өзін - өзі ... ... ... ... мен ресурстар динамикасы арақатынасы экономикалық өсу
динамикасын анықтайды. Өндірістің экономикалық өсуіне экстенсивтік немесе
интенсивтік тәсілмен қол ... ... ... өсу ... ... ... өсу ... артық болуы экономикалық
өсудің басым интенсивті екендігін дәлелдейді.
Өндірістің экономикалық тиімділігінің жеткілікті жоғары ... ... ... ... ету мүмкіншілігі тек дамудың интенсивті түріне
өтуге жағдай жасайды. ... ... ... ... жан – жақты
интенсивтендіру – оның тиімділігін ... ... ... өз ... ... ... ұйымдастырады, қызмет бабында еңбек
туралы және де ... ... ... ... ... мен
нұсқауларын, ішкі еңбек тәртібінің ережелерін басшылыққа алады.
Кесте 2.1.
2005-2007 жылдардағы ... ... ... техника-экономикалық
көрсеткіштері
|Көрсеткіш |2005 жыл |2006 жыл |2007 жыл ... | | | |
| |Жыл ... ... |Жыл ... |Ауытқу |
| | ... |.%(+,-) |
| ... ... ... ... | ... ... млн.тг|5619 |5777 |5845 |5980 |3,5 ... ... |6018 |6118 |6021 |6026 |-1,5 ... | | | | | ... ... |- |7,473 |- |35,8 |-55,6 ... | | | | | ... ... |- |410 |- |335 |-18,3 ... | | | | | ... пен |864 |864 |1145 |1156 |33,8 ... ... | | | | ... млн.тг |101 |125 |147 |150 |20 ... ... |1,930 |1,859 |36,3 |50,31 |72,9 ... | | | | | ... да ... |58,85 |125,8 |141,72 |14,3 ... ... | | | | | ... төлеу |724 |726,9 |648,3 |650,06 |-10,5 ... ... | | | | | ... шығындары, |168,84 |142,02 |124,8 |126,57 |-11,3 ... | | | | | ... ... |724 |726,9 |648,3 |650,06 |-10,5 ... | | | | | ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштері
Кесте 2.3.
«ӨМГ» ӨФ-ның табысы мен шығындар бюджеті
(мың теңге)
|Баптардың атауы |2006 ж. |2007ж. ... |
| ... ... ... ... бөлігі |5 777 996 |5980000 |103,51 ... ... |6 118 000 |6 026 001 |98,5 ... шығындары |14202000 |12657000 |89,2 ... ... ... |11000 |7000 |63,6 ... ... бюджеттің кіріс бөлімі:
Жалпы табыс: Жоспарланған – 5980 млн. тг., нақты ... ... млн. тг. ... ... асыра орындау бұл мұнай өндіру жоспарының
100%-ға орындалумен, сонымен қатар ... емес ... ... ... ... ... ұйымдардың көбеюіне және де келісім ... ... үшін 1 маш \ ... ... ... ... ... тг. өсті.
Шығыс бөлімі:
Өндіріс шығындары: Жоспарланған – 6018 млн.тг., фактілі – 6118
млн.тг. Жоспарды ... ... 1,66% ... Бұл ... және басқа
өндірістік шығындардың көбеюімен байланысты. Мерзім шығындары ... ... 89%-ды ... жоспар – 15412 млн.тг, факт –
14202 млн.теңге. Үнемделу тамаққа ... ... және ... ... ... ... ... 01.12.07 фактілі қарыз 7473 млн.тг. құрады. Қарзыдың
негізгі ... ... авто ... ... ... 410 млн. тг. ... соның ішінде РД «КМГ» АҚ – 267,264
млн.тг - материалдар және материалдарды сақтау, авто ... ... ... ... ... 2005 ... ... қарыз 84%-ға қысқарды.
Шикізат және материалдар: Жоспар бойынша – 864 млн. тг., факт – 864
млн.тг.
Отын: ... – 147 ... факт – 125 545 ... газ ... 2030 мың м3 сомасы 30776 мың теңгені құрады. Бұл пеш арқылы
циркуляцияланатын ... ... ... ... ... ... ... 1380 мың м3 құрап, ол ақшалай түрде 3074 мың теңге болды.
Капиталды ремонт: Жоспар – 1 930 млн.тг., факт – 1 859 ... ... 8016 мың тг. ... ... ... ... ... да шығындар: Жоспар – 53,56 млн.тг., факт – 58,85 ... ... – 5,29 млн. ... ... жаңа ... енгізу бойынша
шығындар мен субподрядты ұйымдардың қызметтері үшін төлем шығындары.
Еңбекақы төлеу ... ... – 724 ... факт – ... шығындары: Жоспарланған – 16884 мың теңге, фактілі – 14202 ... ... ... – 1047 ... фактілі – 1047 млн. теңге.
2007 жылғы бюджеттің кіріс бөлімі:
Жалпы ... ... – 5845 млн. тг., ... игерілген – 5980
млн. тг. Жоспарды ... ... ... бұл жалпы сомаға әлі бітпеген
өндірістің табысы да кіретіндігімен түсіндіріледі.
Өндіріс шығындары: Жоспарланған – 6021 ... ...... ... ... орындау 0,08% құрады. Бұл өндірісітің үздіксіз
сипатымен байланысты. Мұның салдарынан өндірісітік өзіндік ... ... ... (өсім 129% құрады). Мерзім шығындары бойынша сома
жоспарланғаннан 131% ... ... 01.12.07 ... ... 35,8 млн.тг. құрады. Қарзыдың
негізгі бөлігі төленбеген авто қызметтерге тиеселі.
Кредиторлық қарыз: 335 млн. тг. ... және ... ... ... авто ... ... ... шоттарынан
қалыптасқан.
Шығындар бөліміне талдау:
Шикізат және материалдар: Жоспар бойынша – 1145 млн. тг., факт – ... 11 ... ... ... ... ... ... бірге
онымен байланысты шығындар да есепке алынады.
Отын: Жоспар – 145 ... факт – 150 ... 5 ... ... ... ... ЖЖМ шығындарымен байланысты.
Капиталды жөндеу: Жоспар – 36,3 млн.тг., факт – 50,1 ... ... 13,8 ... ... шығын жоспарланған ... ... ... да ... ... – 125,8 млн.тг., факт – 141,72 ... ... 18,9 ... ... бұл «РД «КМГ» АҚ тарапынан аренда төлемін
өсіруімен ... ... ... ... – 648,3 млн.теңге, факт – ... ... ... – 124,8 ... ...... 1,77 млн. ... шығындардың көбеюі өндіріс ... ... ... ... ... байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын және оның есептік кезең ішіндігі өзгерісін
салысытырмалы аналитикалық баланс бойынша бағалау; ... ... ... ... ... ... ... жағдайын талдаудың
негізгі қорытынды бөлігі болып табылады.
Осы мәліметтерді даму қорытындысымен жинақтау жоспарлы ... ... ... басқаруға және материалдық ресурстарды тиімді
пайдалануды бақылауды іске асыруға мүмкіндік ... біз ... ... жағдайында кәсіпорын қызметінің
тиімділігін сипаттайтын негізгі көрсеткіштерді жан – ... ... ... ... ... әр ... себептердің олардың деңгейінің
өзгеруіне әсерін анықтап, талдау өндіріс тиімділігін ... ... ... , ... ... жою туралы ұсыныстар жасауға, оның
қаржылық жағдайының жақсарып, бекуіне мүмкіндік береді.
2.2.Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... табумен анықталады. Кәсіпорынның табыстылығы абсолюттік
және салыстырмалы көрсеткіштермен сипатталады. ... ... – бұл ... ... пайдалардың сомасы.
Ықшамдалған бұл түсінік 1995 жылы 26 желтоқсандағы «Бухгалтерлік есеп
туралы» заң күші бар ҚР Президентінің 2732 Жарлығында ... ... ... делінген: «Табыстар – бұл есептік кезеңдегі активтердің
ұлғаюы немесе ... ... ... бір ... ... ... ... алу мүмкін емес. Өз кезегінде, табыс ... ... ... ... және ... ... шешу мүмкін емес.
Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі ең ... ... ... ... ... олар:
• өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден алынатын табыс;
... ... ... ... алынатын табыс;
• салық салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс;
• төтенше жағдайлардан ... ... ... қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып табылатын таза
табыс.
Нарық жағдайында табыстың рөлі ... ... ... ...... ... жағдайында оның рөлі төмендетілген болатын.
Табыс табу кез-келген кәсіпорынның мақсатты функциясы ретінде төмендетілді.
Нарықтық экономикаға көшумен табыс ... ... ... айналды.
Тек табыс қана өзара байланысқан үш мәселенің шешімін ... ... және кім үшін ... ... ... табу ... кәсіпорынның
негізгі өндірістік және әлеуметтік дамуының көзі болып табылады.Бұл принцип
өнімді өндірудегі шығындардың толық ақталуын және ... ... ... ... кеңеюіне негізделеді. Бұл әр кәсіпорын өзінің ағымдағы
және күрделі ... ... ... ... ... ... ... қаржы тапшылығы кезінде, оларға деген қажеттілік, ... ... ... ... олар ... ... ... ссудаларымен және
коммерциялық несиелерімен, сонымен қатар ... ... ... ұзақ
мерзімдік несиелерімен жабылуы мүмкін.
Табыс есебінен, сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер мен
басқа да ... ... ... ... ... ... ... өндірістік және қаржылық қызметін бағалаудағы
негізгі көрсеткіші болып ... оның ... ... мен ... тұрақтылығын сипаттайды.
Табыс бойынша авансталған қаржылардың ... ... мен ... ... салынған салымдардың табыстылығы анықталады. ТМД
елдеріндегі арнайы әдебиеттерде табыс ... ... ... ... ... жоқ. Оған 2-ден 6-ға дейінгі қызметті жатқызады. Табыс екі
қызметті атқарады:
1. мемлекеттік бюджет табысының көзі;
2. кәсіпорын мен бірлестіктердің ... және ... ... және олардың өзара шарттылығындағы бірлігі, табысты
шаруашылықты жүргізуші қоғамның, кәсіпорын ұжымының және әр ... ... ... ... ретінде көрсетеді. Осыдан
табысты құру және бөлу мәселелерінің ... ... оның ... ... ... ... алынған және оның
иелігінде қалатын табыс көлеміне қажетті тәуелділігін ... ... өз ... ... ... алуы үшін ... негізгі шарттар
қажет болады:
1. Жуықтаудың белгілі бір дәрежесінде, өнім бағасы ... ... ... ... тиіс және ол ... ... үздіксіз өсуі мен өзіндік құнның төмендеуін
ескеруі қажет.
2. Бұйымдарды калькуляциялау және ... ... ... ... ... негізделгенболуы керек.
3. Табысты бөлу механизмі ... роль ... ... ... дамуы мен оның тиімділігін арттыруда ынталандырушы
фактор болуы тиіс.
4. Табысты тиімді ... тек ... ... ... тұтқаларының
жүйесінде ғана мүмкін.
Бірақ табыстың абсолютті ... ... ... ... ... ... тиімділігінің көрсеткішіне
жатады. 500 мың теңгелік табыс кәсіпорынның салынған ... ... ... ... бойынша әр түрлі көлемнің табысы болуы мүмкін.
Сәйкесінше бұл соманың ... ... ... ... ... ... да алынатын табысты нақты бағалау үшін кәсіпорын
қызметінің ... ... және ... ... көрсететін
рентабельділіктің әр түрлі көрсеткіштері жататын табыстылықтың салыстырмалы
көрсеткіштері қолданылады. Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштерінің өсуіне
шаруашылықты жүргізуші субъектінің өзі де, ... те ... ... кәсіпорында табыстылықтың абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштеріне
жүйелі түрде талдау жасау қажет.
Табыстылық көрсеткіштерін талдау міндеттеріне мыналар жатады:
... ... ... ... ... Таза ... қалыптасуының құрамдас элементтерін зерттеу;
• Табысқа әсер ететін факторлардың әсерін анықтау және сандық ... ... бөлу ... ... және тенденцияларын зерттеу;
• Табыстың өсу резервтерін анықтау;
• Кәсіпорынның даму перспективасын ескере отырып, табысты ... ... ... ... ... әр ... коэффициенттерін және олардың деңгейлеріне
әсер ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның шаруашылық қызметінің
негізгі және түпкі ... ... алу ... осы ... ... ... ... табыс
Табыстылықтың
абсолютті ... ... ... табыс
Табыстылықтың бірінші абсолютті көрсеткіші - өнімді өткізуден алынатын
табыс болып табылады. Ол қаржы – шаруашылық ... ... ... ... құн ... акциздер және т.с.с. салықтар мен міндетті
төлемдер, ... ... ... ... сату ... ... шегерімдері алынып тасталып көрсетіледі.
Қаржы шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің осы бабы ... ... ... ... көрсетіледі.
Табыс құрылымында ең үлкен үлес салмақты өнімдер мен ... ... ... ... оның мөлшері өнім өндіру деңгейімен, оның
сапасымен және төменде қарастырылатын басқа да факторлармен анықталады.
Өнім өткізуден ... ... ... ... ... бұйымдар
қалдықтарының және сатып алушының жауапты сақталуындағы тиеліп жіберілген
тауарлардың ... ... бір әсер ... ... – материалдық
құндылықтардың азаюы немесе ... өсуі ... ... ... табыс сомасының өсуіне, екіншіде – азаюына әсер етеді.
Кәсіпорында өнімді ... ... ... жоспарланған тауар
өндірісінен және бұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің қалдықтарының өзгерісінен шығуы
керек. Бірақ өнімді өткізуден түсетін табыс көлемі жоспарының ... ...... қорлардың тым артуы есебінен болатын
жағдайлар да ... ... ... ...... ... Ол өнімді
өткізудің қаржылық нәтижесін білдіреді және ... ... ... өткізуден түскен табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік
құны арасындағы айырма ретінде анықталады.
Жалпы табысқа әсер ... ... ... өндірістік өзіндік құн,
сондықтан оның төмендеуі оның көлеміне көп әсерін тигізеді.
Шаруашылық жүргізудің тұрақты экономикалық ... ... ... ... жолы – ... ... ... өзіндік құнды
төмендету. Бұл, ... ... ... үлес ... ... ... өте ... болып келетін өңдеу және қайта өңдеу салаларында ... және ... ... металлургия, мұнай – химия, тігін, тамақ ... ... ... кәсіпорындар үшін өте маңызды.
Жалпы табыстың өзгеруіне әсер етуші негізгі факторларға ... ... ... ... ... өзгеруі;
2. өнімді өткізуден түскен табыстың өзгеруі;
3. өткізілген өнімнің 1 теңгеге шаққандағы шығындарының өзгерісі.
Табыстылықтың келесі абсолютті көрсеткіші – ... ... ... Ол ... қаржылық нәтижені білдіреді және жалпы табыс пен
кезең шығындары арасындағы айырма ретінде мына ... ... ... = Дж – ... Дн – негізгі қызметтен алынған табыс;
Дж – жалпы табыс;
Рк – ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлемқабілеттігін бағалау қажеттілігі мен
қаржылық шектеулердің күшеюімен байланысты баланс өтімділігін ... ... ... ... ... өз ... орындау дәрежесі ретінде анықталады. Міндеттемелердің
ақшалай формаға айналу мерзімі міндеттемелерді жабу ... ... ... ...... ақшалай құралдарға айналу
уақыты бойынша баланс өтімділігіне кері өлшем. Берілген активтің ... ... ... ... ... аз ... ... оның өтімділігі
жоғары болады. Баланс өтімділігін талдау өтімділік ... ... ... ... ... ... ... активтер – кәсіпорынның ақшалай құралдары келесідей
топтарға бөлінеді:
• ең өтімді активтер – ... ... ... және ... қаржылық салымдар (бағалы қағаздар);
• жедел жүзеге асырылатын активтер – ... ... және ... да
активтер.
• жай жүзеге асырылатын активтер – активтің 2 бөлімінің ... мен ... ... шығындарды қоспағанда), сонымен
қатар баланс активінің 1 бөліміндегі баптар «ұзақ мерзімді капитал
салымдар» және «құрылтайшылармен есеп айырысу»;
• қиын ... ... ...... ... 1 бөлімінің
баптары «негізгі құралдар және айналымнан тыс құралдар».
Баланс пассивтері олардың төлену мерзіміне ... ... ең ... ... тиіс ... – оларға кредиторлық қарыз,
сонымен бірге мерзімінде өтелмеген ссудалар жатады.
• қысқа ... ...... мерзімді кредиттер және заем
құралдары;
• ұзақ мерімді пассивтер – баланс ... 1 ... ... ... ... өтімділігін бағалау үшін пассив және актив бойынша жоғарыда
келтірілген топтарды ... ... ... ... ... ... егер ... > П1
А2 > П2
А3 > П3
А4 < П4
Перспективадағы өтімділік болашақтағы түсімдер мен ... ... ... болжау ретінде көрінеді.
Өтімділіктің негізгі коэффициенттері:
Өтеу коэффициеті: Кө(АА/Ам
Мұнда АА-ағымдағы активтер, Ам- ағымдағы міндеттемелер
Кп = 3088669 / 3123538 = 0,98
Жедел өтімділік ... = (АҚ + ДБ + БА) / ... АҚ – ... ...... есеп айырысулар, БА – басқа да активтер;
Кжө =(10699+1386224+30727)/2350139=0,606
Абсолютті өтімділік коэффициеті:
Каө= АҚ/ ... 10699 / 2350139 = ... ... ... жедел өтіміділік коэффициенті
0,5 - 1; абсолютті өтімділік коэффиценті 0,05-тен 0,2 шегінде ... ... ... ... ... ... ... Нақтырақ айтқанда кәсіпорын қысқа мерзімді қарыздардың қандай
бөлігін жаба алатындығын көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... 3 жыл ... ... ... ... ... кейін қаржылық жағдайды талдаудың маңызды мақсаты болып
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық көрсеткіштерін зерттеу табылады. Талдаудың
бұл кезеңінде қаржылық ... ... ... ... ... ... ... орын алады. Қаржылық тұрақтылықты ... үшін ... ... ... ... егер де ҚШ ( ... ... тұрақты, егер де ӨАҚ( ҚШ(ҚҚК
- тұрақты емес, егер ҚШ ( ҚҚК
- кризисті жағдай, егер ҚШ ( ҚҚК, ... ... ... ... мен ... болса; мұнда ҚШ – қорлар мен шығындар; ӨАК -
өзіндік ... ... ҚҚК – ... ... ... анықтау үшін мынадый формула қолданылады:
Өзіндік айналым құралдары ( өзіндік кпитал ( ұзақ мерзімді міндеттемелер
( негізгі құралдар және ... да ... тыс ... +1877312 ... =1883997 мың ... ... көздерін есептейік:
ҚҚК ( өзіндік айналым құралдар ( ... ... мен ... (
кредиторлармен есеп айырысу ( 2432432 мың тг.
ҚШ = 2253881 мың тг
ҚҚК = 2432432 мың ... ... ... қалыпты жағдайда деп қорытынды шығаруға
болады, яғни ... ... ... сәйкес келеді: ӨАҚ( ҚШ(ҚҚК
1883997 мың тг < 2253881 мың тг К,С және ... да ... алып ... ... ... Кәсіпорын қызметінің қаржылық қорытындысы алынған пайда
сомасымен және рентабельділік деңгейімен сипатталады. Неғүрлым ... ... және ... ... жоғары болған сайын, кәсіпорын соғүрлым
тиімді жүмыс ... ал оның ... ... ... ... ... және ... көбейту резервтерін іздеу әрбір ... ... ... ... ... Қаржылық нәтижелермен
басқару процесінде үлкен экономикалық талдауға беріледі, оның ... ... ... табылады:
* қаржылық нәтижелерді қалыптастырудағы жүйелік бақылау;
* қаржылық ... ... ... әсерін анықтау;
* пайда сомасын және ... ... табу және ... ... ... пайда және рентабельділікті жоғарлату мүмкіндіктерін пайдалану
бойынша кәсіпорын жұмысын бағалау;
* табылған резервтерді игеру бойынша шараларды өңдеу.
Талдау ... ... ... ... ... ... пайда;
• өнімдерді, тауарларды, қызметтерді өткізуден түскен пайда,
• баланстық пайда;
• салық ... ... таза ... ... пайда.
Жалпы (маржиналды) пайда — бұл түсімнен (нетто) және өткізілген ... ... ... ... ... ... ... түскен пайда - өзімен жалпы пайда сомасымен және ... ... ... ... арасындағы айырманы білдіреді.
Баланстық пайда - өнім өткізуден, жұмыс және қызметтен түскен қаржылық
нәтижелерді, ... және ... ... ... ... ... тыс табыстар мен шығындарды қосады. Баланстық пайда
өнімді (жүмысты, қызметті) өткізудің, үйымның негізгі қорлары мен басқа ... ... ... ... және ... тыс ... сомасы
сальдосынан ңалыптасады.
Баланстық пайда кәсіпорынның шаруашылық қызметінің барлық ... ... = Прп + При + Д ... ПБ — ... ... ... - өнімді өткізуден алынған пайда, теңге.
При - мүлікті ... ... ... ... - ... тыс ... ... теңге.
Мүлікті (негізгі қорлар мен басқа да мүлікті) өткІзуден алынған пайда осы
мүлікті өткізуден түскен түсім (ҚҚС -ты алып ... және ... ... ... қүны ... бойынша) арасындағы
айырмашылық ретінде анықталады.
Өткізуден тыс табыстарға өткізуден тыс ... яғни осы ... ... ... алып ... ... тыс операциялардан
алынған табыстар жатады.
Баланстық пайда өндіріс тиімділігін бағалау үшін, ... оның ... ... табу үшін және ... ... анықтау үшін
қолданылады.
Таза пайда - бұл барлық салқтар мен жинақтарды төлегеннен ... ... ... Бұл ... ... ... ... және
өндірісті дамыту, ақша қорларын қалыптастыру үшін және ... ... ... ... пайда — бұл баланстық пайда мен (бағалы қағаздар
бойынша және серіктес кәсіпорындарда ... ... ... ... ... сомасының, сондай-аң мезгіл-мезгіл қайта қарастырылатын
салық ... ... ... ... ... ... сомасының
арасындағы айырма.Бөлістірілмеген пайда — бүл ... мен ... ... алып ... таза ... ... түрде шаруашылық жүргізудің нәтижесін, жанды
және затқа айналған ... ... ... Оны ... ... ... көрсеткіштері қатарына жатқызса, енді біреулері оны
кәсіпорын жұмысының тиімділігіне жатқызады. ... ... ... ... ... ... ... салынған қаржылардың
қайтарымдылығы туралы болжауға мүмкіндік береді.
Табыс табу кез-келген ... ... ... ... ... ол ... экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және
әлеуметтік дамудың көзі ... ... Бұл ... ... ... ... ақталуын және ... ... ... ... Бұл әр ... ... ... және
күрделі шығындарын өзінің меншікті қаржы көздерінен жабатындығын білдереді.
Уақытша қаржы тапшылығы ... ... ... ... ... шығындар
болса, олар банктің қысқа қысқа ... ... және ... сонымен қатар капитал салымдары ұзақ мерзімдік несиелермен
жабылуы ... ... ... ... ... алдындағы, банктер
мен басқа да кәсіпорындар, ұйымдар ... ... ... табыс кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметін бағалаудағы
негізгі көрсеткіші болып табылады. Ол оның ... ... ... тұрақтылығын сипаттайды. Табыс бойынша авансталған қаржылардың
қайтарымдылық деңгейі мен осы кәсіпорынның активтеріне салынған ... ... ... ... табыстың рөлі ол атқаратын қызметтермен
анықталады, ол екі қызметті атқарады:
1) Мемлекеттік бюджет ... ... ... мен ... өндірістік және әлеуметтік даму
көзі.
Функциялардың және олардың өзара шарттылығындағы бірлігі, табысты
шаруашылықты ... ... ... ... және әр ... ... ... элеметі ретінде көрсетеді. ... құру және бөлу ... ... ... ... ... шешілуі шаруашылықты жүргізуші субъектінің ... және оның ... ... ... ... ... ... етеді.
Табыс өз қызметін тиімді орындай алуы үшін келесідей негізгі шарттар
қажет болады:
1. Жуықтаудың белгілі бір ... өнім ... ... ... ... ... тиіс және ол сондай-ақ еңбек
өнімділігінің үздіксіз өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... және өнімнің өзіндік ... ... ... негізделген болу керек.
3. Табысты бөлу (тарату) механизмі белсенді рөл атқаруы керек және
өндірістің дамуы мен оның тиімділігін ... ... ... ... ... тиімді пайдалану тек қалған барлық қаржы тұтқалдарының
жүйесінде (амортизациялық аударымдар, ... ... ... ... жол ... девиденттер, пайыздық мөлшерлер, арнайы қорлар,
салымдар, пай (жарна) төлемдері инвестициялар, есеп ... ... ... ... және бағалы қағаздар курсы және т.б.) ғана ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің
тиімділігінің емес, экономикалық тиімділігінің көрсеткішіне жатады.
Жалпы экономикалық теория ... ... ... ... ... мен ... көзқарастардың біртұтастығы
әзірше жоқ.
Жоспарлау - белгілі бір ... ... ... ... ... ету мен ... жету ... талдау
процесі, ол стратегиялық (ұзақ мерзімді) және ағымдағы (қысқа мерзімдегі)
жоспарлау ... ... ... ... ... мына ... ... болжам жасау, мемлекеттік деңгейде жасалған ұлттық
экономиканың және оның жекелеген аймақтарының даму ... ... ... ... ... ... ... қарастырады;
- жалпы міндеттерді қалыптастыру, бұл фирманын даму
болжамдарының ... оның ... ... ... ... ... мен жүзеге асады;
- фирманың әрбір бөлімшесімен жоспарды ... ... ... ... ... сатылатын шикізат, мериалдарды дер кезінде ... және ... ... ... ала ... ... ... бөлімшесінің арасында ресурстарды бөлу фирманың ақшалай
табыстары мен ... ... құру ... ... онда ... ... ақы, ... құрылыс шығындарының көрінісі орын алады.
Осынын негізінде фирманың әрбір бөлімшесінің функциялары,
оларды орындаушылардың және бөлек процесстермен операцияларды
орындайтын жауапты ... ... ... ... - ... ... буындарына қабылданған шешімдерді
тарату және нақты тапсырмаларды жасау, осыдан ... ... ... асыру басталады.
Фирма ішін жоспарлауды ұйымдастыру бойынша екі теоретекалық көзқарас,
жоспарлауды ... екі ... бар: ... ... ... ... төменге жоспарлау. Осы кестке бойынша жұмыс
жоғардан басталады. Фирма басшысы пайда бойынша жоспар
көрсеткіштерін, мақсаттар мен міндеттерді ... ... ... ... ... нысанда фирманың ең төменгі
құрылымдарына және бөлімшелеріне жеткізіледі, олар бөлімшелер
жоспарларына енгізіледі.
- төменнен жоғарыға қарай ... осы ... ... ... төменгі бөлімшелері
жоспарлық есептерді бастайды. Осыдан кейін осы көрсеткіштер алдағы уақыт
кезеңіндегі фирманың ... ... ... ... ... кез келген кестесін қолданғаңда фирманың барлық
бөлімшелерін ... ... және ... ... ... мен ... ... Әрбір кәсіпорындарда, мекемелерде,
мемлекеттік органдарда, жеке және ... ... ... ... ... ... табыс табу мүмкін емес.Табыстың экономикадағы рөлі өте
жоғары.
Табыстылықтың ... ... – бұл ... ... ... бір ... ... әдетте қажетті табыстарды алу мүмкін
емес. Өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік мәселелерді шешу мүмкін емес.
Табыстылықтың көрсеткіштер ... ең ... ... абсолютті
көрсеткіштерінен тұрады, олар: өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден ... ... ... ... ... ... ... салық салынғанға
дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; төтенше жағдайлардан алынатын
табыс; кәсіпорын қызметінң ... ... ... ... ... таза
табыс.
Табыс жинақталған түрде шаруашылық жүргізудің нәтижесін, жанды
және затқа айналған еңбектің өнімділігін көрсетеді. Оны ... ... ... ... қатарына жатқызса, енді біреулері оны
кәсіпорын жұмысының тиімділігіне жатқызады. Ойымызша, алғашқылардың айтқаны
дұрыс, өйткені ... ... ... ... қаржылардың
қайтарымдылығы туралы болжауға мүмкіндік береді.
Нарық жағдайында табыстың рөлі айтарлықтай артты. Өзіміз білетіндей,
жоспарлы-директивті экономика жағдайында оның рөлі ... ... ... табу ... ... ... ... ретінде төмендетіледі. Нарықтық экономикаға көшумен табыс (пайда)
оның, яғни кәсіпорынның қозғаушы күшіне айналады.
Табыс табу ... ... ... ... мақсаты болып
қалыптасты, ол нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және
әлеуметтік дамудың көзі ... ... Бұл ... ... өндірудегі
шығындардың толық ... және ... ... кеңеюіне негізделеді. Бұл әр кәсіпорын өзінің ағымдағы ... ... ... ... ... көздерінен жабатындығын білдереді.
Уақытша қаржы тапшылығы кезінде, ... ... ... ағымдағы шығындар
болса, олар банктің қысқа қысқа мерзімді ссудалармен және коммерциялық
несиелермен, сонымен қатар ... ... ұзақ ... ... мүмкін.
Табыс есебінен, сондай-ақ кәсіпорыннның бюджет алдындағы, банктер
мен басқа да кәсіпорындар, ... ... ... ... ... ... өндірістік және қаржылық қызметін бағалаудағы
негізгі көрсеткіші болып табылады. Ол оның ... ... ... тұрақтылығын сипаттайды. Табыс бойынша авансталған қаржылардың
қайтарымдылық деңгейі мен осы ... ... ... ... ... экономика жағдайында табыстың рөлі ол атқаратын қызметтермен
анықталады, ол екі қызметті атқарады:
1). Мемлекеттік ... ... ... Кәсіпорын мен бірлестіктердің өндірістік және әлеуметтік даму
көзі.
Функциялардың және ... ... ... ... табысты
шаруашылықты жүргізуші қоғамның, кәсіпорын ... және әр ... ... ... ... ... ... Осыдан
табысты құру және бөлу (тарату) мәселелерінің маңыздылығы көрінеді, ... ... ... ... субъектінің тиімділігін
алынған және оның ... ... ... ... қажетті тәуелділігін
қамтамасыз етеді.
Табыс өз қызметін тиімді орындай алуы үшін келесідей негізгі ... ... ... ... бір дәрежесінде, өнім бағасы субъектінің
қоғамдық қажетті шығындарын ... тиіс және ол ... ... ... өсуі мен өзіндік құнының төмендеуін ескеруі қажет.
2. Бұйымдарды калькуляциялау және ... ... ... ... ... ... болу керек.
3. Табысты бөлу (тарату) механизмі белсенді рөл атқаруы керек және
өндірістің дамуы мен оның тиімділігін арттыруда ынталандырушы ... ... ... тиімді пайдалану тек қалған барлық қаржы тұтқалдарының
жүйесінде ... ... ... санкциялар, салық салу
акциздер, жол төлемі, девиденттер, пайыздық мөлшерлер, ... ... пай ... ... ... есеп ... ... түрлері, валюта және бағалы қағаздар курсы және т.б.) ғана мүмкін.
Бірақ табыстың абсолютті мөлшрі ... ... ... ... экономикалық тиімділігінің көрсеткішіне жатады.
Жалпы экономикалық теория ... ... ... ... ... мен кезендеріне көзқарастардың ... жоқ. ... - ... бір болашақта фирманның мақсаттарын
анықтау, ресурстармен ... ету мен ... жету ... процесі, ол стратегиялық (ұзақ мерзімді) және ағымдағы (қысқа
мерзімдегі) ... ... ... негізгі элементгері қатарына мына элементгер кіреді:
- болжам жасау, ... ... ... ... және оның ... аймақтарының даму болжамдарына сүйене
отырып, фирма өзінің ... ... ... ... ... міндеттерді қалыптастыру, бұл фирманын даму
болжамдарының негізінде оның орыңдалуымен ресурстармен ... ... ... мен ... ... фирманың әрбір бөлімшесімен жоспарды нақты орындау, бағдарламаларын
жасау, бұнда өндіріс сатылатын шикізат, ... дер ... ... және ... ... ... ала ... байланыстыру;
- фирмалар бөлімшесінің арасында ресурстарды бөлу фирманың ақшалай
табыстары мен шығындары балансын құру ... ... онда ... ... ақы, ... құрылыс шығындарының көрінісі орын алады.
Осынын негізінде фирманың әрбір бөлімшесінің функциялары,
оларды орындаушылардың және бөлек ... ... ... ... анықталады;
- аяқтаушы кезек - фирманың төменгі буындарына қабылданған шешімдерді
тарату және нақты тапсырмаларды ... ... ... көрсетілген
міндеттерді жүзеге асыру басталады.
Фирма ішін жоспарлауды ұйымдастыру бойынша екі теоретекалық көзқарас,
жоспарлауды ұйымдастырудың екі ... бар: ... ... ... ... ... жоспарлау. Осы кестке бойынша жұмыс
жоғардан басталады. Фирма басшысы пайда ... ... ... мен ... ... ... кейін
осы көрсеткіштер бөлшек нысанда фирманың ең төменгі
құрылымдарына және бөлімшелеріне жеткізіледі, олар бөлімшелер
жоспарларына енгізіледі.
- төменнен жоғарыға қарай жоспарлау.
Жоспарлаудың осы ... ... ... ... ... ... ... Осыдан кейін осы көрсеткіштер алдағы уақыт
кезеңіндегі фирманың шаруашылық қызметінің ... ... ... Кәсіпорын табысын бөлу және пайданы арттыру жолдары
3.1.Кәсіпорын табысын бөлістірудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... Оны бөлістіруде пайда бөлігін бағыттау түсіндіріледі. Заңды түрде
пайданы бөлістіру әртүрлі деңгейдегі бюджеттерге ... және ... ... ... ... ... түсетін бөлігінде тұрақталады. Кәсіпорын
иелігінде қалатын пайданы шығындау бағыттарын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстары пайданы
бөлістірудің келесі жалпы принципіне негізделген болуы қажет:
- қаржылық-шаруашылық ... ... ... ... мемлекет және кәсіпорын арасында бөлістіріледі;
-мемлекетпен ... ... ... бюджеттерге сәйкесуші
ставкілер бойынша салықтар және жинақтар ... ... ... ... және ... ... заңмен қабылданады,
- кәсіпорын иелігінде қалатын пайда, біріншіден ... әрі ... ... ... қорға, ал тек қалған бөлігі ғана
тұтынушыға бағытталады.
- кәсіпорында ... ... мен ... ... ... және ... жағдайларда бекітіледі, ол ... ... ... және оның ... ... ... Салық
салуға жататын пайда кәсіпорынға түскен түсімнен ... ... ... тең. ... ... өткізуден (жүмыстар, қызметтер)
мүліктік құқықтардан түскен түсім және өткізуден тыс түсімдер жатады.
Өткізуден түскен түсім деп жеке өндіріс ... ... ... ... сонымен бұрын алынған мүлікті өткізуден түсім ... қоса ... және ... ... түсім табылады.
Өткізуден тыс түсімдер ... ... ... ... қатысудан
табыстар, келісім шарт міндеттемелерін бұзғаны үшін айып пұл, өсім ... де ... ... табыстар; қарыз, несие, ... ... ... ... ... табыстар; пайыз түріндегі табыстар;
тәуелсіз түрде алынған мүлік табысы; өткен жылдар табысы түріндегі, мүлікті
қайта бағалаудан алынған оң ... ... ... ... ... ... құндылықтар артықшылықтарының құны
түріндегі табыстар табылады. Шығындарға өнім өндірісімен және өткізумен
байланысты шығындар және ... тыс ... ... ... реттеудің басты құралы. Пайдаға салықты өзгерту
арқылы мемлекет экономиканы дамытуға, немесе тежеуге ықпал жасайды.
Пайдаға ... салу ... ... қызметтен және өнім сатудан түскен пайдаға;
* негізгі қорларды ... және ... ... ... ... ... тыс ... түскен пайдаға.
1) Сатудан түскен пайда — ҚҚС және ... алып ... ... ... өндірістік шығындар мен өнім өткізуге
кеткен
шығындар ... ... ... ... ... ... экспорттьщ тарифті алып тастайды.
2) Негізгі қорды және ... ... ... түскен
пайданы
анықтау үшін сатылу бағасы мен бастапқы немесе қалдық құнын инфляция
индексіне көбейтілген құны айырмасы арқылы анықтайды.
3) ... тыс ... ... ... ... ... нәтижесіне түскен түсім — үлес пайдасы, мүлікті жалға берген рентадан
және басқа өндіріспен қызмет көрсетуден тыс ... ... ... ... ... салудың алдында мына сомалар шегеріледі:
* бюджетке берілетін ренталық төлемдер;
* кәсіпорынға тиісті, бағалы қағаздардан тускен ... ... ... ... ... ... және ... пайданы аныңтау үшін кәсіпорын салық салынатын ... ... ... ... ... ... ... пайданың пайдаға салық ставкасына туындауымен аныңталады.
Салық төленген соң пайдадан кәсіпорынның таза пайдасы алынады. Таза
пайда ... ... ... және оның ... ... кеңеюіне және әлеуметтік дамуына ңолданылады.
Айта кететіні, ... ... ... ... тиімділікті
көрсетеді, ал кәсіпорын қызметінің тиімділігі ... ... ... ... бағалауға неғұрлым артьщшылығы бар болып
табылатындар:
-өндірістік қызмет рентабельділігі пайданың өткізілген өнім ... ... ... ... ... ... өнім өткізуден түскен пайданың түскен түсім сомасына
қатынасымен есептеледі;
-капитал рентабельділігі пайданың барлық инвестициялық ... ... ... ... оның ... ... жеке қарыздық негізгі, айналымды
және басқаларға қатынасымен есептеледі.
Рентабельділік көрсеткіштері кәсіпорынның ... ... ... жеке салымдары есебінен өндірісті кеңейту мүмкіндіктері жайында
талдауға шама ... ... мен ... ... ... ... жоспарды
өңдеуде және кәсіпорындарды қаржыландыру стратегиясын таңдауда ңолданылады.
Пайданы бөлістіру кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... -кәсіпорынның әртүрлі қызмет түрлері есебінен
алынған барлық пайдасының жиынтык, көлемі. Құрамдык, элементтері:
* өнім ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорынның басқа мүлкІн өткізуден түскен
пайда;
* өткізуден тыс операциялардан қаржылың қорытындылар.
Пайда табу көздері мен ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған экономикалық әсерді
көрсетеді. Кәсіпорында пайда табу оның қызметімен байланысты табыстардың
барлық ... ... ... ынталандырушы функция қасиеті бар. Бұл пайданың тек
қаржылық ... ... қана ... сонымен қатар
кәсіпорынның,
қаржылық ресурстарының негізгі элементі болып табылады.
Пайда ... ... ... қалыптастыруының
маңызды көздерінің бірі болып табылады.
Пайда табудың негізгі көздері:
бірінші көзі, сол немесе өзге ... ... ... ... ... ... ... болады.
екінші көзі, бұл өндірістік және кәсіпкерлік қызметпен ... ... ... ... ... білуден және өндірістің
дамуын үнемі ... ... ... ... өнім ... ... өндірістік профильді
дүрыс
таңдауынан (түрақты және ... ие ... ... сатуға бәсекелестік ... ... ... ... ... ... сатып алушыларға қызмет көрсету және
басқалары); өндіріс көлемінен (өндіріс ... көп ... ... да кеп ... өндіріс шығындарын төмендету қүрылымынан
тәелді болады.
үшінші көзі, ... ... ... ... қолдану технологияны үнемі жетілдіріп отыруды,
шығарылатын
өнімдерді жаңарту, оның бәсекелестік қабілеттілігін ... ету, ... ... және ... ... ... болжайды.
3.2. Пайданы арттырудың жолдары және оны кәсіпорында қолдану
Пайданы көбейту және кәсіпорын рентабельділігін ... ... ... ... пайда табады, пайданың қалыптасуына әсер ететін
ішкі себептерді анықтауы керек Сауда ұйымдарында табыс сомасы сатып ... ... алып ... ... сомасы ретінде анықталады. Басқаша
айтқанда, сауда ұйымдарындағы тауарларды өткізуден түскен табыс өзімен
тауарлардың сатылған бөлшек ... ... мен және ... ... ... арасындағы айырманы көрсетеді. Бұл айырма сауда ... ... ... үстемелер, сауда жеңілдіктері және басқалары
есебінен пайда болады. Одан басқа, сауда ұйымдары табыстарына ... ... ... деп ұйым ... ... ... ... түсу және міндеттерді өтеу нәтижесіндегі экономикалық
тиімділіктерді жоғарлату табылады. Бүдан белгіленген мерзімде ... ... ... өзге ... ұйым табысының пайда болуына
әкеледі.Табыстар ... өзге ... және жеке ... ... жатпайды:
* қосылған құнға, акциздерге ... ... ... және өзге де ... міндетті төлемдерден салық сомасы;
* комиссия келісімдері, ... және өзге де ... ... принципал және басқаларының пайдасына
келіп
түсулер;
* ... ... ... мен ... төлемі
есебіне
аванстар;
* өнімнің, тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің алдын-ала ... ... ... қарыз алушыға берілген несиені, қарызды өтеуге келіп түсулер.
Ұйым ... ұйым ... ... және алу ... бөлінеді:
1) қызметтің әдеттегі түрлерінен табыстар;
2) өзге де ... ... ... ... ... төтенше табыстар).
Қызметтің әдеттегі түрлерінен табыстардан ұйымдар табыстары түсініледі.
Сызба 3.2.Пайданы арттырудың негізгі жолдары
Қызметтің әдеттегі түрлерінен ... ... өнім мен ... ... түсім, жұмыстарды орындаумен, қызмет көрсетумен байланысты
келіп түсулер табылады.
Өзге де табыстарға:
• ұйым активтерінің уақытша пайдалануға берумен байланысты төлем
үшін ... ... ... ... және басқа да интеллектуалды меншік түрлеріне
патенттерден пайда болатын қүқықтарға төлемдерді берумен ... ... ... ұйымдардың жарғылық, ... ... ... түсулер;
• берілген қызмет нәтижесінде ұйыммен алынған пайда;
• негізгі қорларды сатудан келіп түскендер және басқалары.
Өткізуден тыс табыстар ... айып ... ... ... ... бұзғаны үшін айып
• санкциялар;
• ұйымға келтірілген шығындардың орнын толтыруға келіп түсулер; есепті
жылда көрсетілген өткен жылдар ... ... және ... ... ... ... айырмалар; өзге де
өткізулерден тыс табыстар табылады.
Тетенше табыстар деп — шаруашылық қызметтің төтенше жағдайынан (стихиялық
апаттар, ерттер, авариялар және басі^алары) ... ... ... ... ... Кәсіпорындардағы пайданы көбейту ... ... ... ... ... және ішкі ... әсер ... керек.
Пайдаға әсер етуші ішкі факторлар:
Сызба 3.1.Пайдаға әсер етуші ішкі факторлардың ... ... оның ... ... ... ... және әлеуметтік шығындарды қаржыландырудың, жүмысшыларды қосымша
марапаттаудың көзі болып табылады. Кәсіпорында пайданы ... ... ... ... ... Оны ... бюджетке пайда
бөлігін бағыттау түсіндіріледі. Заңды түрде пайданы бөлістіру әртүрлі
деңгейдегі бюджеттерге салыңтар және ... да ... ... ... ... бөлігінде тұрақталады. Кәсіпорын иелігінде қалатын пайданы
шығындау бағыттарын анықтау кәсіпорын міндетінде болады. Кәсіпорын пайдасын
бөлістіру бойынша өңдеу ... ... ... келесі жалпы
принципіне негізделген болуы қажет:
- қаржылық-шаруашылық қызмет нәтижесінде ... ... ... және кәсіпорын арасында бөлістіріледі;
-мемлекетпен әкетілетін пайда ... ... ... ... ... және ... ретінде бағытталады;
- салықтар құрамы және салықтар ставкілері заңмен қабылданады;
- кәсіпорын ... ... ... ... ... әрі ... ... ететін қорға, ал тек ... ... ... ... ... ... бөлістіру мен ... ... ... және ... жағдайларда бекітіледі, ол сәйкес
бөлім шелермен өңделеді және оның ... ... ... ... ... ... ... түскен түсімнен өндірістік шығындар
көлемін шегергенге тең.
Түсімге тауарды өткізуден ... ... ... ... ... және ... тыс ... жатады.Өткізуден түскен түсім деп
жеке өндіріс ретіндегі тауарлар өткізуден түскен түсім, ... ... ... ... ... (бағалы қағаздарды қоса алғанда) және
мүліктік құндлықтардан түсім табылады. Шығындарға өнім өндірісімен ... ... ... және ... тыс ... ... атқарған қызметін бағалағанда бірінші көңіл ... ... ... ... ... таза табысы – өнім өткізуден және атқарылған қызметтен
өнім өндіруге кеткен шығындарды алып тастағанда шығатын ... ... ... таралған, кең түрде қабылданатын, сонымен қатар ... ... көп ... ... Сөздің кең мағынасында ақшалай құнына ие
болуды кез – келген ақша ... ... ... ... ... көрсетеді.
Жиі қолданылатын «таза табыс» ұғымы жалпы ... және ... ... ... ... ... ... теорияда табыс деп тұрақты және нарықтық субьектілердің
қарамағына ... ... ... түсетін ақша сомаларын айтады.
Нарық жағдайында табыстың рөлі айтарлықтай артты. ... ...... экономика жағдайында оның рөлі төмендетілген болатын.
Табыс табу кез-келген ... ... ... ... ... экономикаға көшумен табыс кәсіпорынның ... ... ... ... ... кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер
мен басқа да кәсіпорындар, ұйымдар алдындағы ... ... ... ... өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... іскерлік
белсенділігі қаржылық жағдайында ең ... оның ... ... ... Іскерлік белсенділікті талдау, кәсіпорынның өз
қаражатын қаншалықты тиімді пайдаланғандығын анықтауға мүмкіндік беретін,
әр ... ... ... ... ... мен қозғалысын
зерттейді.
Осылайша, кәсіпорын табысы, табыстылықтың абсолютті және ... ... ... ... өзгеруіне әсер етуші
факторлар талданды.
Қорытындылай келгенде, кәсіпорынның табыстылығын және ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін анықтауға болады
Пайдаланылған әдебиеттер
1. К.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т.Төлегенов, Ж.Г. Жұмағалиева
«Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы 2001
2. А.Қ. ... Қ.Ә. ... ... экономикасы», Алматы
2003
3. Әубәкіров Я.А. «Экономикалық теория негіздері», Алматы 1999
4. «Экономикалық теория негіздері» Оқулық, Алматы ... ... ... Нурсеитова «Теория рыночной экономики:
предпринимательский аспект» , Алматы, Бис,2000.
6. А.Д.Үмбеталиев. ... ... ... және ... Оқу құралы // Астана, 2005ж.
8. К.Ш.Дүйсенбаев. Ә.Т.Төлегенов. «Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... // Москва, 2004ж.
10. А.Қ.Мейірбеков. Қ.Ә.Әлімбетов. «Кәсіпорын экономикасы» // Оқу құралы
11. Алматы, 2002ж.
12. Шаденов А; ... С ... ... ... ... 2004 ... Дүйсенбаев К.Ш. Ә.Т. Төлегенов. Ж.Г. ... ... ... талдау» Алматы 2001жыл
14. Г.Ө. Жолдасбаева «Кәсіпорын экономикасы» Алматы 2002 жыл
15. Бекеева Н.Ж. «Кәсіби экономика ... ... Ө.Қ ... ... ... Ақтобе 2004ж.
17. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев ... ... ... ... ... К. Ш., ... Е. Т., ... Ж. Т. “Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау” Алматы: Экономика 2001ж.
19. Кеулімжаев К. К., Әжібаева З. Н., ... Н. А., ... А. ... ... ... ... ... Төленов М. “Орысша- қазақша қазіргі экономикалық терминдердік
түсіндірме сөздігі” Алматы: Экономика, 1999ж.
-----------------------
айналым құрал дарын тиімділі қолдану
негізгі ... ... ... ... ... ... жолдары
өнімнің өзіндік қүнын төмендету
артық құрал –жабдықтарды, мүліктерді сату,жалдау
Тиімді өнім шығаруды кө бейту, сапа сын жақсарту
Пайдаға әсер етуші ішкі ... ... ... факторлар
тұтынылатын материалдың-техникалың ресурстарға бағалар деңгейі
негізгі қорлар амортизациясының нормала ры
нарық конъ юнктурасы
шаруашылық деңгей, іскер лік ... жа ңа ... мен ... технологияны енгізу
салық салу жүйесі
еңбек және өндірісті ұйымдастыру деңгейі
кәсіпорынның бәсе келестік қабілетті лігі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Дислалия және оны түзету жолдары43 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Мұрагерлiк құқық жайлы47 бет
Экономикалық тиімділік және оның көрсеткіштері13 бет
Қазіргі заман мектептеріне басшылық ету мәселелері4 бет
: резидент еместердің табыстарының салық есебі3 бет
Инвестициялар6 бет
Сот жүйесіне қарсы қылмыстар6 бет
Қазақстан Республикасында жеке тұлғалардың табыс салығын есептеу, төлеу әдiстерi58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь