Құрылыс ұйымдарының өзіне түсетін құның төмендету резервтері

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1. Нарықтық экономикаға көшу жағдайындағы өнімнің өзіндік құны және оның мәні
1.1 Өнімнің өзіндік құны . өндірістік.шаруашылық қызметтің маңызды көрсеткіші ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
8
1.2 Өндіріс шығындарын есептеу әдісі және өнімнің өзіндік өзіндік құнын экономикалық элементтер мен калькуляция статьялары бойынша топтастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

18

2. «Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС.нің өндіріс шығындарына талдау жасау арқылы шығындар бюджетін құру және өнімді сатуды жоспарлау
2.1 Кәсіпорынның өнімді өндіру шығындарының классификациясы ... ... ...
28
2.2«Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС.нің 2007 . 2009 жж аралығындағы техникалық.экономикалық көрсеткіштеріне сипаттама және қаржы.шаруашылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

36
2.3«Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС.нің өнімнің өзіндік құны мен өнімнің сатылу көлемін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
48

3. Өнімнің өзіндік құнын төмендету резервтері және өнімді сату көлемін арттыру жолдары
3.1 Өндірістік шығындарды жоспарлау және оларды минимизациялау шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

58

3.2 Өнімді сату көлемін арттыруға техникалық.экономикалық факторлардың әсері және өнімнің өзіндік құнын төмендету резервтері ... ...

60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
72

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
75
Кіріспе

Ұлттық экономика дамуының тұрақтылығын қамтамасыз ету және шаруашылық айналымға аймақтық минералды шикізат ресурстарға енгізуде аумақтар мен халық шаруашылығы салаларының әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерін талдау маңызды орын алады. Өнеркәсіптік кәсіпорындардың шаруашылық қызметінің барлық түрлеріне жұмсалатын шығындар деңгейін алдағы уақытта төмендету, оның ішінде өнімнің өзіндік құнын төмендету қажеттілігі туындайды.
Нарықтық экономикаға көшу жағдайында өндіріс шығындары кәсіпорынның өндірістік шаруашылық қызметінің маңызды көрсеткіші болып табылады. Бұл көрсеткішті есептеу – берілген көрсеткіш бойынша жоспардың орындалуын бағалауға, оның динамикасын, кәсіпорынның рентабелділігін және әртүрлі өнім түрлерін анықтауға, өндіріс ішінде шаруашылық есеп жүргізуге, өзіндік құнының төмендеу себептерін, өнімге бағаны анықтауға, елде ұлттық пайданың бөлінуін, жаңа техника және техниканың экономикалық тиімділігін есептеуге, жаңа өнім түрін өндіру шешімінің туындауына қажет.
Осы дипломдық жұмыстың ең маңызды мақсаты болып өндірістік шығындарды талдау және өнеркәсіптік өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және осы талдаулар нәтижесінің өнімді сату жоспарына әсерін қарастыру болып табылады. Өйткені, өнімнің өзіндік құны өнеркәсіптік кәсіпорынның өндірістік және қаржылық-шаруашылық қызметінің барлық жақтарын бейнелейді. Өндіріс шығындары мен өнімнің өзіндік құнын талдау өндіріс рентабельдігілігін арттыру және кәсіпорынның бәсеке қабілетін арттыру мақсатында өндіріс қорларын ашу, материалдық, еңбек және қаржылық ресурстарды пайдалануды тұрақты бақылаудың маңызды құрамы болып табылады.
Өзіндік құнды төмендету халық шаруашылығының капиталсыйымды және еңбексыйымды салаларында өзекті мәселелер ретінде орын алады. Олар материалдар, отын, электр энергиясы шығындарын, еңбек шығындарын төмендеуін, негізгі қорлар тиімділігінің артуын, өндірісті ұйымдастыруды жетілдіруді бейнелейді. Баға еркіндігі мен жоғарғы қарқынды инфляция нәтижесінде соңғы жылдардағы мұнай өндірісінің ұдайы өсу қарқыны орын алып отыр.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, қазіргі талапқа сай өндірістің өзіндік құнын есептеу және талдау әдістемесін өңдеу қажет. Бұл әдістеме нарықтық экономика жағдайындағы аппаратының өзгеру себептері мен деңгейлері бойынша талаптарын қанағаттандыруы тиіс. Өзіндік құнның қалыптасуы мен оны болашаққа болжамдық бағалануын бақылауды күшейту, технологиялық шығындар, қызмет көрсетумен және өндірістік процестерді басқарумен байланысты шығындар, нормативтерін қатаң сақтау маңызды қажеттілікке ие болып отыр. Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі салалардың нарықтық шаруашылық жүргізу әдістеріне көшуі жағдайындағы өндірістің өзіндік құнын төмендету жолдары мен резервтерін іздеу,
Қолданылған әдебиеттер

1. Ашимбаев Т.А. «Экономика Казахстана на пути к рынку: тенденция и размышления», Алматы:Казахстан, 2006 жыл –84 бет.
2. Ашимбаев Т.А. «Экономический потенциал и эффективность, его использования», Алматы: «Наука», 2000 жыл –360 бет.
3. Белобородова В.А. Чечета А.П. «Калькуляция себестоимости продукции промышленности» – учебное пособие, Москва: Финансы и статистика, 2001 жыл- 20 бет.
4. Белькин В.Б. Холодная Г.Н.« Основы организации и экономики промышленного производства, Москва: Высшая школа,2003 жыл.
5. Бренц А.Д. Брюгемен А.Ф. «Планирование на предприятий», Москва: Недра 2000 жыл- 189 бет.
6. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности.
7. Ержанов М.С., Ержанова С.М. «Учетная политика на казахстанском предприятии» (практический аспект), Алматы, изд.дом «Бико». 2007г.
8. Ермолович Л.П., Ермолович В.В. «Анализ эффективности промышленных объединений и предприятий» (справочное пособие) – Минск: Высшая школа, 2008 –496с.
9. Канторович Л. Анализ и оценка доходности на основе двойственных оценок. М., 2006 – 278с.
10. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятий – М.: Центр экономики и маркетинга. 2007 – 192с.
11. Козлова Е.П., Парашютин Н.В., Бабченко Т.Н. Бухгалтерский учет в промышленности. Учебное пособие – М.: Финансы и статистика, 2002г. 464с.
12. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет. Учебное пособие. – М.: Инфра - М, 2006 – 560с.
13. Ламыкин И.А. Основы бухгалтерского учета. Учебник – М.: изд-во МГУ, 2001 – 272с.
14. Любушин Н.П., Лещева В.Б., Дьякова В.Г. Анализ финансово- экономической деятельности предприятия: Учеб.пособие для вузов / Под ред. проф. Н.П. Любушина. – М.: ЮНИТИ – ДАНА, 2000. – 417с.
15. Макальская М.А., Денисов А.Ю. Самоучитель по бухгалтерскому учету: Учебное пособие, издание 8-е, дополненное и переработанное. М.: ИКЦ. ДИС, 2007 – 432с.
16. Палий В.Ф. «Новое в бухгалтерском учете финансовых результатов», 2007г.
17. Патров В.В., Ковалев В.В. Как читать баланс – М.: Финансы и статистика, 2003-256с.
18. Родостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета – Алматы: Центр аудит – Казахстан, 2000 – 496с.
19. Родостовец В.К., Родостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятиях. 2-ое доп. и перераб. Алматы. Центраудит – Казахстан 2001 –771с.
20. Ришар Ж. Аудит и анализ хозяйственной деятельности предприятия. Перевод с французского. Под ред. Л.П.Белых – М.: Аудит,Ю ЮНИТИ, 2000.
21. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: 2-е изд., и доп. – Мн: ИП «Экоперспектива» 2002 – 498с.
22. Сейдахметова Ф.С. Современный бухгалтерский учет: Учебное пособие. В 2-х частях. Ч1/Под общей редакцией чл.-корр. НАН РК, д.э.н. проф. Н.К.Мамырова. – Алматы: Экономика, 2000 - 336с.
23. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: 2-е изд., перераб и доп. – Мн: ИП «Экоперспектива», 2001-498с.
24. Чедвик Л. Основы бухгалтерского учета (Пер.с анг. Под ред. В.А.Микрюкова) М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 2007-252с.
25. «Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС 2007-2009 жж қаржы-шаруашылық есептемелері
26. «Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС 2007-2009 жж қаржы-шаруашылық есептемелеріне түсіндірме жазбалар
27. В.К. Родостовец «Бухгалтерский учет на предприятии» Алматы, 2000ж
28. В.А. Луговой «Учет затрат на производство и реализацию продукции (работ, услуг)» М., 2004г.
29. Аксененко К.Ф. «Себестоимость в системе управления отраслью» М., 2004 г.
30. Шишкин А.К. «Учет, анализ, аудит на предприятии» М., 2006г.
31. Фридман П. «Контроль затрат и финансовых результатов анализа качества продукции» М., 2004г.
32. Данилевский Ю.А., Шапигузов С.М., Ремизов Н.А., Старовойтова Е.В. Аудит: учебное пособие. – М.:ИД ФБК-ПРЕСС, 2000.
33. Барышников Н.П. Организация и методика проведения общего аудита. - изд. 5-е, перераб. и доп. – М.: Информационно-издательский дом «Филинъ», 2000.
34. Жила В.Г. Ревизия и аудит: учебное пособие – К.: МАУП, 2000 г.
35. Шеремет А.Д., Суйц В.П. Аудит: учебник. – 2-е изд., доп. и перераб. – М.: ИНФРА-М, 2000.
36. Подольский В.И., Поляк Г.Б., Савин А.А. и др; под ред. проф. Подольского В.И. Аудит: учебник для вузов. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2000.
37. Подольский В.И., Поляк Г.Б., Савин А.А. Сотникова Л.В.; под ред. проф. Подольского В.И. Аудит: учебник для вузов .– М.: Аудит, ЮНИТИ, 2000г.
38. Нитецкий В.В., Кудрявцев Н.Н. Аудит предприятия. Методология аудиторской проверки хозяйственно-финансовой деятельности предприятия: учебное пособие. – М.: Дело, 2001г.
39. Шишкин А.К., Микробков В.А. Учет затрат и аудит на предприятии. – М.: «Юнити», 2001 г.
40. Скобара В.В. Аудит: методология и организация. – М.: Инфра-М, 1998г.
41. Ковалева О.В., Константинов Ю.П. Аудит: учебное пособие. – М.: «Издательство ПРИОР», 2000 г.
42. Смирнов С.А., Косорукова И.В. Аудит: учебно-практическое пособие. – М.: МЭСИ, 2000г.
43. Райзберг Б.А., Лозовский Л.Ш., Стародубцева Е.Б. Современный экономический словарь. – М.: ИНФРА-М, 2006г.
        
        Диплом тақырыбы
«Құрылыс ұйымдарының өзіне түсетін құның төмендету резервтері
Мазмұны
|Кіріспе................................................................| |
|.................................................... |5 ... ... ... көшу ... ... ... құны және | ... мәні | ... ... ... құны - ... ... ... |
|көрсеткіші |8 ... ... | ... ... ... ... әдісі және өнімнің өзіндік өзіндік құнын| |
|экономикалық ... мен ... ... ... | ... ... | |
| | ... ... ... өндіріс шығындарына талдау жасау| |
|арқылы шығындар бюджетін құру және ... ... ... | ... ... ... ... шығындарының | ... |28 ... ... 2007 - 2009 жж ... | ... ... ... және | ... қызметін |36 ... ... | ... ... ... ... құны мен өнімнің | ... ... |48 ... ... | |
| | ... ... өзіндік құнын төмендету резервтері және өнімді сату көлемін | |
|арттыру жолдары | ... ... ... жоспарлау және оларды минимизациялау | ... ... |58 |
| | ... ... сату көлемін арттыруға техникалық-экономикалық факторлардың| |
|әсері және өнімнің өзіндік құнын төмендету ... |60 |
| | ... ... | |
| |72 |
| | ... ... |75 ... |
|.......... | ... ... ... ... ... ету және ... ... минералды шикізат ресурстарға енгізуде ... ... ... ... ... даму ... ... орын алады. Өнеркәсіптік кәсіпорындардың шаруашылық
қызметінің барлық түрлеріне ... ... ... ... ... оның ішінде өнімнің өзіндік құнын төмендету ... ... көшу ... ... ... ... шаруашылық қызметінің маңызды көрсеткіші болып табылады. ... ...... ... ... ... ... оның динамикасын, кәсіпорынның рентабелділігін және әртүрлі өнім
түрлерін анықтауға, өндіріс ... ... есеп ... ... ... ... ... бағаны анықтауға, елде ұлттық пайданың
бөлінуін, жаңа техника және техниканың ... ... ... өнім ... ... шешімінің туындауына қажет.
Осы дипломдық жұмыстың ең маңызды мақсаты болып өндірістік шығындарды
талдау және өнеркәсіптік өнімнің өзіндік ... ... және ... ... өнімді сату жоспарына әсерін ... ... ... ... ... құны өнеркәсіптік кәсіпорынның
өндірістік және қаржылық-шаруашылық қызметінің барлық жақтарын бейнелейді.
Өндіріс ... мен ... ... ... ... ... ... және кәсіпорынның бәсеке қабілетін арттыру
мақсатында өндіріс қорларын ашу, ... ... және ... пайдалануды тұрақты бақылаудың маңызды құрамы болып табылады.
Өзіндік құнды төмендету халық шаруашылығының капиталсыйымды және
еңбексыйымды ... ... ... ... орын алады. Олар
материалдар, отын, электр энергиясы ... ... ... ... ... ... артуын, өндірісті ұйымдастыруды
жетілдіруді бейнелейді. Баға еркіндігі мен ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өсу қарқыны орын алып
отыр.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, қазіргі ... сай ... ... ... және ... ... ... қажет. Бұл әдістеме
нарықтық экономика жағдайындағы аппаратының өзгеру себептері мен деңгейлері
бойынша ... ... ... ... құнның қалыптасуы мен оны
болашаққа болжамдық бағалануын бақылауды күшейту, технологиялық шығындар,
қызмет ... және ... ... ... ... нормативтерін қатаң сақтау маңызды қажеттілікке ие ... ... ... ... өзектілігі салалардың нарықтық ... ... ... ... өндірістің өзіндік құнын төмендету
жолдары мен резервтерін іздеу, шығындарды есептеу, талдау және ... ... ... бұл сұрақтардың теоретикалық және әдістемелік
толық зерттелмеуінің маңыздылығымен сипатталады.
Осы айтылғандардан өндірістік міндеттерді талдау маңыздылығы туындайды
және дипломдық ... ... ... ... актуалдылығы
дәлелденеді, бұл тақырыптық-тәжірибелік мәні де ... ... ... мақсаттар мен міндеттерді қойылған:
- теориялық, әдістемелік материалдар мен ... ... ... ... құнының ролі мен мәнін көрсету, таңдаған ... ... және ... ... мазмұндау;
- зерттеу объектісінің техникалық-экономикалық, ұйымдық-өндірістік
сипаттамасын беру;
- өнімнің өзіндік құнының ... мен ... ... ЖШС -де ... өнімнің және көрсетілетін
қызметтің өзіндік ... ... әсер ... ... ... ... өнім ... жұмсалатын шығындарды кеміту жолдары мен
резервтерін ашып көрсету.
Дипломдық жұмыс "Маңғыстауқұрылысинвест" ЖШС – нің ... ... және ... мәліметтер негізінде орындалған және бұл жұмыс
кіріспеден, үш ... және ... ... ал ... ... ... ... бөлім: «Нарықтық экономикаға көшу жағдайындағы өнімнің өзіндік
құны және оның мәні»деп аталады және ол ... ... ... ... ... бірі ... қарастыруға, өзіндік
құнға енетін шығындардың құрамы мен жіктелуін ... ... ... ... шығындарды есептеу және өзіндік құн калькуляциясы
әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... шектеулі серіктестігі табылады, бұл
кәсіпорын Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша ... ... ... құқығында оқшауланған мүлігі бар және өзінің міндеттемелері бойынша
осы мүлікпен жауап ... ... ... ... табылады, өз атынан
мүліктік және мүліктік емес құқықтар мен ... ала, ... ... сотта талапкер және жауапкер бола алады. ЖШС өзінің заңды құқықтары
мен міндеттерін, оны белгіленген тәртіпте мемлекеттік ... ... ... алады және де өз атынан келісімшарттар ... ... ... ... ... ... ... зор. Бұл кәсіпорын тәуелсіздікке ие болуымен, сондай-ақ олардың ... ... ... ... және де ... ... өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін толық
жауапкершілікте болуымен байланысты.
«Маңғыстауқұрылысинвест» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... ... бюджетін құру және өнімді
сатуды жоспарлау деп аталатын екінші бөлім ... ЖШС ... яғни ... ... ... ... Бұл ... өнімнің өзіндік құнын талдаудың мәні, талдау
көздері мен ... ... ... ... мен ... ... өндірістік шығындар деңгейінің өзгерісіне әсер еткен
факторлар сипатталады.
Соңғы үшінші бөлім өнімнің өзіндік ... ... ... ... сату ... ... жолдары деп аталады және өнімнің өзіндік құнын
талдауды калькуляция статьялары, техникалық-экономикалық факторлар бойынша
одан әрі ... ... ... ... ... ... жиынтық
шығындар жағдайына баса назар аударылады. Себебі, бұл көрсеткіш ... ... ... ... басты инструменті болып табылады.
Бұл бөлімнің соңында ... ... ... және ... ... ... ... процесінде өнімнің өзіндік құнының төмендеуі негізгі қорларды
тиімді қолдануды жоғарлату мен байланысты ... ... ... ... ... ... бағаламау сапалы көрсеткіштердің
нашарлауынан өндіріс тиімділігінің төмендеуінен болады.
Қазіргі кезде ... ... ... кең ... келе ... ... нарықтық қатынас субъектілері негізгі және айналым
қорларын тиімді пайдалану нәтижесінде ... оң ... ... өз ... ... ... және ... тырысу қажет.
Дипломдық жұмысты жазу барысында кең көлемді әдеби көздер, ... ... ... ... Тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу
кезеңінде айналысқан экономист-ғалымдардың әдебиеттері кеңінен қолданылды.
Сонымен қатар, өнімнің өзіндік құнын ... және ... ... ... ... ... Нарықтық экономикаға көшу жағдайындағы өнімнің өзіндік құны және ... ... ... құны - ... ... маңызды
көрсеткіші ретінде
Өнімнің өзіндік құны – кәсіпорындағы өндіріс және оның өнімдерін
өткізудегі шығындардың ақшалай ... Оған ... ... шығындары (шикізат,
отын, энергия, амортизация және т.б.) және түрлі еңбек ... ... ... ... ... ... кіреді. Түрлі еңбектің басқа
бөлігін, өндірісті ... ... және ... қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған, қоғамның таза ... Ол ... ... ... ... мен салық айналымы түрінде
кіреді.
Нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ... ... ... ... маңызды көрсеткіші болып
табылады. Бұл ... ...... ... ... ... ... оның динамикасын, кәсіпорынның рентабелділігін және
әр түрлі өнім түрлерін анықтауға, өндіріс ішінде шаруашылық есеп ... ... ... ... ... ... анықтауға, елде ұлттық
пайданың бөлінуін, жаңа техника және техниканың ... ... жаңа өнім ... ... ... ... ... [1]
Өнімнің жеке және салалық өзіндік құнын ажыратып көрсетуге болады.
Кәсіпорынның өз ... мен ... ... ... жеке ... ... ... құн салалар бойынша орташа шығынмен анықталады. Бұл
негізінен көтерме баға қоюда қолданылады.
Кәсіпорынның шаруашылық қызметінде шығындардың пайда болу ... ... ... және толық өзіндік құн деп бөлінеді.
Цехтық өзіндік ... ... ... өнімді дайындау шығындары
қарастырылады. өнімнің (қызмет) өзіндік құны учаске, ауысым және бригада
үшін анықталады.
Фабрика-зауыттық ... құн – ... ... ... ... ... ... шығындар және цехтық-өндірістік шығындар
сомасы (зауыт басқару ... ... ... ... ... ... ... және амортизациясы).
Мақсаттарға байланысты өзіндік құнның келесі түрлері ... ... ... ... ... өзіндік құны, салыстырмалы өнімнің
өзіндік құны, өнім бірлігінің өзіндік құны және ... ... ... және есеп ... ... құны ... ... құн шығындардың максималды мүмкін шамасын айқындайды
және ... ... ... ұйымдастыру және техника деңгейінің
шығындарын қамтиды. Ол негізгі ... ... ... ... материалдық ресурс шығындарының актив бөлігін қолдануда
жоспарлы прогрессивті норма бойынша есептеледі.
Есепті ... құн ... ... ... ... салыстыру
негізінде өзіндік құнның төмендеуі бойынша жоспарлы міндеттердің ... ... Есеп ... ... құны - ... ... нығайту жобалары негізіндегі техникалық-экономикалық
есептерде қолданылады.
Кәсіпорындағы өнімнің өзіндік құнын жоспарда және есепте сипаттау ... ... ... ... ... ... құнының өзгеруі;
- тауар өнімінің 1 теңгесіне шаққандағы шығындар.
Салыстырмалы тауар өнімінің өзіндік құнының өзгеруі - бұл ... ... өз ... ... ... көрсетілген үнем немесе
қымбаттау.
Тауар өнімінің 1 теңгесіне шаққандағы шығындар барлық ... ... ... ... ... ... бөлу ... анықталады.
Өндірісте есептеу тәсілі бойынша ... ... ... және ... өзіндік құндарын бөліп көрсетеді.
Жоспарлы (сметалы) өзіндік құн кәсіпорындағы өнім өндірісінің ұйымдық-
техникалық деңгейіне қажет ... ... Ол ... баға ... тарифтік пайдаланудың жоспарлы нормасы бойынша есептеледі.
Нормативтік өзіндік құн ... ... ... нормасы
негізінде есептелген өндіріс және өткізу шығындарын айқындайды. Ол нақты
өнімнің нормативті калькуляциясында көрінеді.
Нақты өзіндік құн ... ... ... өнім ... ... ... шығындарын анықтайды. Ол нақты өнім өндірісіне кеткен ресурстардың
шығындарын сипаттайды. Шығарылатын ... ... ... ... ... кірмейді. Мысалы: өнеркәсіптік емес шаруашылық шығындары
(кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... ... құн бағаның құралуының нәтижелі базасы ретінде болады ... ... ... ... ақша қоры – ... әсер ... ... құн деңгейі кәсіпорынның техникалық және ұйымдық
жетістіктерінде, жұмыстың ... ... және ... ... ... ... ... шаруашылықтандыру әдістерінде, жұмысшының
творчестволық ынтасын дамытуда, ауылшаруашылық қызметтің ... және ... ... құн ... және ... ... экономикалық
тиімділігінің шектік көрсеткіші болып табылады - ... ... ... ... және ... бойынша
капитал салымдарын бөлу,өндірісті бірлестіру және мамандандыру.
Өзіндік құн – көтерме ... ... ... ... ... ... -
таза табыс. Бағаның негізгі базасы өзіндік құн болғандықтан өндіріс нақты
шығынын көрсетуге тиіс.
Өзіндік ... ... - ... мен ... көбеюімен,
өсімге бағаның төмендеуі, еңбекақының көбеюі, өндірістің көбеюі, материалды
– еңбек ресурстарын жинақтаудың басты көзі.
Пайда мөлшерін ... ... ... баға және ... құнды
жоспарлаумен байланысты.
Өзіндік құнды жоспарлау оның құралу факторлары мен ... ... ішкі ... ... ... және ... ... ролін атқарады. [5]
Өндірістің өзіндік құнының қалыптасуы кәсіпорындағы ішкі ... ... ... ... ... шығынын азайту өндірісінің
өзіндік құнын төмендетудің басты мәселесі болып табылады. ... ... ... ... - өнім ... ... және ... өзіндік құнының қалыптасуының, өнімнің өзіндік құнының төмендеуі
бойынша ... ... ... ... ... ... Өнімнің
өзіндік құнын басқару жүйесінің негізгі элементтері болып шығынды ... ... ... ... ... бақылау және талдау
табылады.
Өнімнің өзіндік құны – маңызды сапалы көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... пайданың құрылуына,
өнеркәсіптік өнімнің барысының төмендеуіне ықпалын ... ... ... ... ... ... табыстың көбеюін, ұдайы өндірістің
қаржының жоғарылатып, жұмысшылардың материалды жағдайларының деңгейін
қамтамасыз етеді.
Өнімнің өзіндік құнының ... ... және ... ... ... шығындар негізінде анықтайды. өзіндік құнды талдау
процесінде бұл ... ... ... ... ... жылға
қарағанда өзіндік құн қаншаға кемігенін, өзіндік құнның төмендеу себептерін
және факторларын, оның соңғы нәтижелерге сандық әсерін анықтау қажет.
Талдаудың негізгі ... - ... ... ... ... және ... пайдалану жолдарын жасау.
Өзіндік құнды талдау процесінде алғашқы кезекте мына материалдар
қолданылады:
1) Кәсіпорынның әлеуметтік және ... даму ... оның ... - ... ... ... ... «Кәсіпорынның өндірістік
бағдарламасы», «өндірістің тиімділігін көтеру жоспары».
2) Кәсіпорынның жылдық ... - 1С ... ... ... ... құн ... ... жөнінде есеп» қосымшасымен,
шығындардың құрылуы және бөлінуі көрінетін өнеркәсіптік өнімнің ... ... ... ... керек.
3) Ағымды есептік – 1С формасы, ... ... ... ... есептік
калькуляциясы.
4) Кәсіпорын бөлімдерінің есептері және ... ... ... ... ... ... ... бағыттарда жүреді:
- өзіндік құнның қорытынды көрсеткіштерінің динамикасын және ... ... ... өнім бірлігінің өзіндік құны немесе ... ... 1 ... ... құнын талдау.
- шығындар құрылымын және оның динамикасын талдау.
- өзіндік құнды төмендету қорларын ... ... ... құнын факторлы талдау.
өзіндік құнның талдауы өткенді шолатын, ... ... алу ... ... ... ... мерзімді шолатын талдау шығындар динамикасының ақпараттарын
жинау және оның өзгеру факторлары мақсатында жүргізіледі. өткенді ... ... ... ... ... ... ... баға саясатын
құруда, өнімнің бәсеке қабілеттілігін арттыруға ... ... ... ... өзіндік құнының жедел талдауы өндірістік емес шығындары және
жоғалтуларды уақытында ... үшін 1, 5, 10 ... есеп ... немесе күн сайын жүргізіледі. Жедел талдау нәтижелері ... ... ... үшін ... ... түрлерінің өзіндік құнын алдын ала талдау бұйымның
өмірлік циклінің алғашқы сатысында - ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... жүргізіледі.
Болашақты (болжамды) талдау нарықтағы ресурстар ... ... ... жеке және ... ... ... ... немесе
жоғарылауын бақылауға негізделген. Келешекте жалпы шығындардың өзгерісін
анықтау үшін ... ... ... әдісі қолданылады.
Кәсіпорынның өндірістік шешімдері нарық жағдайлары мен ... ... Өнім ... ... ... ... ... және оның бағасымен ... ... ... және ... шығындар болып бөлінеді.
Бухгалтерлік шығындар бұл өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... материалдар, жалақы, амортизация,
салықтар және т.б.
Шығындар деп ... ... және ... түрде өнімдердің
ақшалай нысанындағы және ... ... ... ... Олар
қызметкерлерге еңбекақы шығынын, тасымалдау, сақтау, безендіру, сорттау
және тауарды ... ... ... және де сату шығындарын, сауда
ұйымдастыру, есеп жүргізуге және сауда қаржы қызметінің жоспары ... ... ... қосады.
Тауар айналымының қоғамдық шығындардың жалпы сомасына тұтынушы рыногын
табуға, сатып алуға және ... ... ... ... ... қызметтерде кіреді. Тұтыну шығындары барлық шығындардың шамамен
айналыс ... ... ... және ... ағымдағы шығындарының
бір жарым есесін құрайды.
Бірақ, сауда шығындарының барлығын ... ... ... ... ... мен жоғалтулар немқұрайлы қарағанның салдарынан,
дебиторлық қарыздардың бар болуы, уақытында төленбеген ... ... ... ... ... ... және ... айналым шығындарына жатпайды.
Бұл аталған шығындарды кінәлі ... ... ... ... ... нәтижесі ретінде шығындау керек.
Сауда шығындары барлық шығындар айналымының 40%-дан жоғары бөлігін
құрайды, ... ... 65%-ы жеке ... ... үлесіне келеді.
Шығындар өнімді өткізудің әртүрлі ... ... ... ... ... және жеке ... шығындарының үлесі төмендейді, ал халықтың
тамақтану үлесі артады және жеміс-жидек, ауыл ... ... ... ... ... мекемелердің үлесі өседі.
Таза шығындар айналымы- бұл тауарларды сату, ... алу ... ... ... ... ... (есеп жүргізу, ақша және
несиелік ... ... ... ... және ... ... ... таза шығындар айналымынан айырмашылығы
олар ... ... ... ... материалдық саласында құрылған
таза түсім есебінен жүргізіледі.
Өнімнің өзіндік ... ... ... ... және ... жіктеу.
Өзіндік құнды төмендету қорларын айқындау, оны жоспарлау, есептеу және
талдау өндірістік шығындар құрамын және оның ... ... ... ... ... белгілері кең қолданылады:
1. ұдайы өндіріс процесіне байланысты шығындар өндірістік және өндірістік
емес болып бөлінеді. ... ... өнім ... ... ... емес ... өнім өткізуге кеткен шығындар жатады.
2. Шығындардың экономикалық мазмұнына қарай шығындар негізгі және ... ... ... ... ... ... байланысты
шығындар (шикізат, негізгі материалдар, технологиялық отын және ... ... ... ... ақылары және т.б.). қосымшаға
басқарма мен өндіріске қызмет ету бойынша жұмсалған шығындар ... ... ... қосу ... шығындар тікелей және жанама болып
бөлінеді:
Тікелей шығындар - өнім өндіруге ... ... сол ... ... ... шығындар – тікелей шығындардан өзгешелігі кәсіпорын немесе
цехтың бүкіл қызметіне ... ... ... ... қызмет ету және
басқару шығындары жатады. Мысалы: цехтық шығындар, жалпызауыттық шығындар.
Біртектес шығындар элементті (жәй) және кешенді болып бөлінеді.
Элементті - ... ... ... ... Оларға шикізат,
негізгі материалдар, еңбек ақы және әлеуметтік сақтандыруға аударулар және
т.б.
Кешенді - өндірістік ... ... ... басқарумен
байланысты әртүрлі элементті шығындардан тұрады. Кәсіпорын ... ... ... ... ... және ... ... нормасы) және кәсіпорынмен тәуелді емес шығындар (амортизация
нормасы, бағалар, тарифтік мөлшерлеме) ... ... ... ... шығарумен байланысты шығындар, оған қоса басқару шығындары - жаңа
өнім ... ... ... өнім ... ... ... процесте
жүретін өндірісті ұйымдастыру, техника және технологияны жетілдірумен
байланысты шығындар (капитал салымдары есебінен ... ... ... қауіпсіздік техникасы, еңбек жағдайы, жұмысшылардың тәжірибесін
көтеру шығындары.
Өтім бойынша шығындар – шығын элементтері, материалды ... ... ... ... дайын өнімдер және сатып алынған толықтырушы
бұйымдар, энергия және т.б.), ... ақы ... ... аударулар, негізгі қордың амортизациясы, өзге ... емес ... ... аренда төлемі, міндетті сақтандыру
төлемдері, банк несиелері бойынша пайыздар, өнімнің өзіндік құнына ... ... тыс ... ... және т.б.). Шығындарды қосымша
және таза ... ... ... сферасының шегін нақты анықтауға
мүмкіндік ... ... өнім ... және ұлттық табысты дұрыс
есептеуге, өнімді өткізуде болып жатырған процесстерді түпкілікті анықтауға
және ... бір ... ... ... қаржыландыруларды үнемді
пайдалануды анықтауға көмектеседі.
Қосымша шығындар мен таза шығындар ... ара ... ... ... ... тұтастай экономиканың даму процесінде
объективті өзгерістермен байланысты болады.
Шығындардың түпкі мәнін ашу үшін және ... ... ... ету ... шығындар классификациясы жүйесі жасалған. Бұл оларды
алдын-ала ... да ... ... ... бір ... ... топтастыру
болып табылады.
Классификация шығындар айналымын үздіксіз бақылауға және ... ... ... талдау жүргізуге, олардың динамикасын
бақылауға, өзгерістерді анықтауға, ... ... ... ... ... ... классификациясы кәсіпорынның ішкі
қызметіндегі шығындарды салыстыруға ғана емес, басқа да бөлімшелерді, сауда
нүктелерін ... ... ... Бұны ... ... сауда
нүктелерімен, бөлімшелерді салыстыру нәтижесінде сапалы басқаруға болады.
Жетілген ... ... ... ... ... ... ... шығындар элементтері бойынша;
• өзіндік құн тармағы бойынша (шығындар калькуляциясы бойынша);
• техникалық процестер қатынасы;
• құрамы бойынша (бір элементті, комплексті);
• тауардың ... ... ... ... ... және ... сауда процесіндегі ролі-өндірістік, өндірістік емес;
• мақсатты шығындану (өндіру, өндіруге жатпайтындар- бұл екеуі ... ... ... болып табылады);
• жоспар бойынша қамтылғандар- жоспарланған, жоспарланбаған;
• тауар айналымы көлеміне қатысты- айнымалы, тұрақты, ... өте ... ... ... бір ... он күндік сменалық, күнделікті;
• калькуляция енгізуіне байланысты- калькуляциялық емес, калькуляциялық,
қосымша;
• уақыт түріне байланысты-нақты, ... ... ... ... ... капиталға кеткен шығындар;
• үшінші фирмалардың қызметіне кеткен шығындар;
• салыққа кеткен шығындар;
• тиісті ... ... ... ... байланыс шығындары;
• жанама салықтар, мемлкеттің ... ... ... әр ... ... ... теміржол, су, әуе, автомобиль және арба тасымалы шығындары;
• еңбек ақы төлеу;
• аренда және ғимараттар мен ... және ... ... шығындар;
• негізгі қорлар амортизациясы;
• санитарлық киім-кешектердің ... ... ... тозуы.
• сақтау, қораптар, сұрыптау және тауардың сыртқы орамына ... ... ... шығындары;
• несиелер мен заемдарды пайдаланғаны үшін пайыздар;
• тауарды тасудағы, сақтаудағы және сатудағы шығындар;
... ... ... ... да ... елдер тәжірибелерінде, соның ішінде АҚШ-та классификацияның екі
түрі пайдаланады: функционалдық және нақты.
Функционалдық классификация ... ... ... ... шығындар
кәсіпорын шешімі бойынша нақты мақсаттарға бағытталады.
Нақты классификация негізіне мақсатқа байланыссыз жұмсалған шығындар
жатады.
Шет ... ... ... ... жүйесін салыстырғанда
жалпы ұқсастық пен айырмашылықтар бар. Жалпы шығындарды экономикалық
элеметтері ... ... ... ... ... сауда
технология процесіне байланыстылар жатады. Ерекшеліктер болып шет елдерде
қабылданған ... ... және сала ... ... шығындарды біртекті классификациялау жатады.
Сала бойынша шаруашылық қызметтерді классификациялау оларды есепке алу
және ... ... ... бөлшек сауда;
• көтерме сауда:
• жалпы тамақтану;
• ауыл шаруашылық ... ... ұзақ ... ... және
көтерме
сату;
• ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау шығындары;
• сатып алу құнына пайызбен; тұтыну кооперациялары- дайындалған
өнім көлеміне пайызбен;
Тауар ... ... ... ... сыйымдылығының
біркелкі болмауынан, әртүрлі шығындардан дәрежесіне байланысты болады.
Тауар ... ... ... шығындар сомасы жатыр, олар тауар
айналымының бірлігіне келеді.
Кәсіпорынның өзіндік құны өнімді өндіруде жұмсалған табиғи ресурстар,
шикізат, материал, отын, ... ... қор, ... ресурстары, сонымен
қатар өнімді өндіруге және оны өткізуге жұмсалған ... да ... Өнім ... ... өндірісті ұйымдастыру, өндірістік
процестерді және шығарылатын өнімнің сапасының шығындары.
б) Өндірісті дайындау және игеруге ... ... және ... ... ... ... жаңа түрлерінің
өндірісін дайындау және меңгеру;
-Жаңа кәсіпорындар, өндірістер, цехтар және агрегаттарды игеру;
-Жаңа ... ... ... және ... ... ... үшін ... машиналар мен механизмдерге кешенді сынақ
жүргізу.
в) Өндірісті ұйымдастыру және технологияның жетілуі, өнім сапасының
жақсаруы, оның ... ... ... ... ... шығындар.
г) Ойлап табушылық және тәжірибелі-сынақ жұмыстарын жүргізуге, ... ... ... ... дайындауға, көрме, конкурс және т.б.
ойлап табу ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету бойынша өндірісті шикізаттар,
материалдар, ... ... ... ... заттары және т.б.
құралдармен ... ... ... қорларды жұмысқа қабілеттілік жағдайында ұстау
(техникалық тексеруге шығындар және ағымды орта, күрделі ... ... ... ... қор ... ... құру
өндірісті дамыту және жетілдіруге ... ... ... және
оларды жүргізу шығындары өнімнің (қызмет, жұмыс) ... ... ... ... ... ашу үшін кәсіпорындардың
медициналық ұйымдастыруға бөлген ... және ... ... ... орындауды қамтамасыз ету, өндірісте тәртіп
пен тазалықты сақтау, өрт қауіпсіздігі және қарауыл күзеттерімен қамтамасыз
ету шығындары.
е) ... ... ... ... ... ... берілген ғимараттарды күту шығындары (тамақ
дайындауға отын, ... ... ... жылу жүйесі, жарық,
ғимаратқа жөндеу жүргізу шығындары, амортизациялық аударулар).
ж) Қауіпсіздік техникасы және жақсы еңбек жағдайын ... ... ... ... ... техникасын қамтамасыз ететін өзге де
құрылғылар, дезинфекциялық камера, монша және кір жуатын орын ... ... ... ... қамсыздандыру, арнаулы киімдер,
аяқкиімдермен қамтамасыз ету, арнаулы ... ... су ... ... ... бөлмелер, сондай-ақ қауіпсіздік техникасы бойынша
лекциялар, еңбек қорғау ... ... ... ... ... ... қатысуына байланыссыз (әлеуметтік
қажеттіліктерге бөлінген ... ... ... ... ... қорғау бойынша.
з) Табиғатты қорғау қорларын күту және пайдаланумен байланысты тазалық
құрылғылары, сүзгіш және т.б. ... ... ... ... ... кемуге кеткен шығындар, өзге ұйымдарға экологиялық
қауіпті шығындарды жоюға, ағыс суын ... және т.б. ... ... ... ... ... байланысты кәсіпорынның басқарма аппаратының
қызметкерлерін және ... ... ... ... ... ... және жеке жеңіл автомобильдерді
қызметке пайдаланғаны үшін компенсация.
Өндірістік ... ... ... басқарманы техникалық
құралдармен, есептеу орталықтарымен, байланыспен, сигнализация құралдарымен
қамтамасыз ету.
Кәсіпорын жұмысшыларына банк арқылы ... ... ... ... ... ақпараттық, кеңес беру және аудиторлық қызметтерге төлем.
Кәсіпорын қызметімен ... ... ... басқа
кәсіпорындардың басқарушыларын, шетелдіктерді арнайы қабылдауға жұмсалатын
шығындар.
Кәсіпорын штатында ... жоқ ... ... ... ... ... және іскерлік келіссөз уақытында қызмет көрсету.
Өкілдік шығындар өнімінің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнына заң шығарушы
белгілеген норма және норматив шегінде ... Егер ... және ... ... ... ... ... пайдасынан іске асады.
к) Заң шығару комитеті қарастырған жұмыс күшін жинаумен байланысты
орта кәсіптік-техникалық училище түлектері мен жоғары ... орта ... ... бітірген жас мамандарға төлем шығындары, жұмыс орындарына жол
ақысы, сондай-ақ жұмыс басталғанға дейін оларға демалыс беру ... ... ... және қайта даярлауға кәсіпорын мамандарының
тәжірибесін көтеру және қайта даярлау жүйесінде жұмысшының ... ... ... жұмыс орындары бойынша орташа еңбекақы төлеу.
Негізгі жұмысын жасай жүріп оқушыларды ... және ... ... ... тәжірибелі жұмысшықа еңбек ақы төлеу.
Кешкі кәсіптік-техникалық училищеде, ... және ... ... ... ... және ... жоғары және орта арнаулы ... ... ... ... ... ақы ... жол ... даярлау және қайта даярлау, тәжірибесін көтеру шығындары,
оған қоса ... оқу ... ... негізінде оқыту төлемі.
м) Жұмысшыларды жұмыс орындарына және кейін тасымалдау, оған қоса
транспорттық кәсіпорындармен ... ... ... ... ... маршруттарына қосымша шығындар.
н) Құрылыс объектілеріне жұмысшыларды жеткізу ұйымдары және құрылыс
кәсіпорындарына шығындар.
о) Вахталық әдісті жұмысқа байланысты ... ... ... ... ... және кері тасымалдау шығындары. Вахталық поселке салу
шығындары капиталды құрылысқа бөлінген құралдардан құралады.
п) Өндірісте жасамаған ... ... және ... ... төлем,
алынбаған демалыс компенсациясы, жасөспірімдердің жеңілдік сағаттарына
төлем, жас балалары бар ... ... ... ... ... ... және ... аударулар.
с) ҚР үкіметінің шешімі бойынша еңбекақыға творчествалық қалам ақы
қосылу.
т) Банк несиелерінің пайызына ... және ... ... ... беру пайызының төлемдері.
у) Сауда-комиссиондық операциялары келісімшарттарына сәйкес ... ... ... ... ... тиеу және ... байланысты делдал
(брокер, маклер, дилер) ұйымдарымен транспорттық-экспедициялық қызметтерге
төлем, жарнамаға шығындар.
х) Өнімнің (қызмет, жұмыс) ... ... ... ... ... ұдайы өндірісі.
ц) Материалды емес активтердің тозуы өнімнің (қызмет, жұмыс) өзіндік
құнына кәсіпорын белгілеген нормалар бойынша ай сайын ... ... ... ... ... алу ... Лизинг келісімімен құралдарды төлеу (амортизациялық аударулар).
щ) Арнаулы салалық және ... ... тыс ... ... ... да өнімнің өзіндік құнына кіретін шығындар. [12]
1.2 Өндіріс шығындарын есептеу әдісі және өнімнің ... ... ... ... мен ... ... бойынша топтастыру
Кәсіпорын қызметінің негізгі көрсеткіштерінің бірі - өнімнің өзіндік
құны.
Өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... үшін құрастырылады. Өндірістегі
шығындардың жоспарлы сметасының негізгі бөлігін ... ... ... ... құрайды. өндірістегі шығындар сметасына
сонымен бірге жаңа өнім ... ... ... барлық шығындар
енгізіледі. өндірістегі шығындар сметасы ішкі зауыттық ... яғни ... ... ... өндірістің өз
өнімдері. Бұл ережені қолданбайтын ... ... ... ... ... бірлестіктері. Оларда өндірістің өзінің жартылай дайын
өнімдері цехтан цехқа өзіндік құн бойынша емес, белгіленген ... ... ... ... шығындар сметасы әр түрлі әдістермен жасалуы мүмкін. Оның
қолданылуы мақсаттарға, міндеттерге, ... ... ... ... ... сүйенеді. Кәсіпорынның перспективті жоспарын
құрғанда өндірістегі шығындардың іріленген әдіс ... ... Ол өте ... және жоспар құруға қажет экономикалық
есептерді қамтиды.
Есептік жыл шығындарының сметасында ... ... 1 ... ... ... ... Осы ... және жылдық
жоспардың негізгі көрсеткіштері (өндіріс ... ... ... ... ... өсуі, материалды ресурстардың шығын ... ... ... ... ... өнімнің 1 теңгесіне
шаққандағы шығын ... ... Осы ... ... ... ... мәліметтері бойынша өндірістегі шығындар
сметасы жасалады.
Шығын сметасын ... ... ... ... жылдық жоспар
жұмысын нақтылауда қолданылады. Оған сметалы әдіс, ... ... ... ... әдіс кіреді.
Сметалы әдістің маңызы – кәсіпорын бойынша ... ... ... ... ала ... жасамай ақ жүргізіледі. ... ... ... ... жоспардың сәйкес бөлімдерінен алынады.
Негізгі қордың амортизациясы және өзгеде ақшалай шығындар ... ... ... ... ... ... - ... шығындар сметасын толық
дәлелділікпен жасауға мүмкіндік береді. Сметаны құруда өндірістің негізгі
және көмекші ... ... ... ... пайдаланады.
Калькуляциялық әдісте өндіріс ... ... ... ... көлемі және алдын ала ... ... ... ... ... (қызмет) өзіндік құнының өндіріс көлеміне енгізілген
сомасы тауар өнімінің өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... өндіріс және құралдардың
өзіндік құнының өзгеруінен тауар өнімінің өндірістік өзіндік ... ... ... ... жалпы сомасының есебі өзіндік құн жоспарының
дәлдігін және оның ... ... ... ... үшін ... өзіндік құнын анық есептеу үшін калькуляциялық бірлік және
дұрыс калькуляция ... ... ... ... ... жеке ... топтары, жеке бұйымдар, жартылай дайын өнімдер,
әртүрлі ... ... ... ... объектісін анықтауда
калькуляция мақсаттары, өнім сипаты, ... ... ... ... – бұл ... ... (дайын өнім және
жұмыс, жартылай дайын өнімдер, жеке детальдар) өлшейтін бірлік. ... ... ... ... ... ... конструкция және
маркідегі машина, ал текстильді өнеркәсіпте белгіленген артикульді мата
саналады.
Өнімнің ... ... мәні ... бірліктің үлкен
дифференциясын қажет етеді. Бұл тұтыну ... бар өнім ... ... үшін ... ... қызметтің жеке түрлерінің бірлігіне және ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Калькуляцияның жоспарлы, сметалы, нормативті және есепті немесе нақты
түрлерін бөліп көрсетеді.
Жоспарлы калькуляция ... ... (жыл, ... ... ... ... өзіндік құнын анықтайды. Оны нормасынан шығатын шикізат,
материал, отын, еңбек шығыны ... яғни ... ... ... ... ... бұл нормасы кезеңге орташа болып табылады.
Жоспарлы шығынның әртүрлілігі сметалы калькуляция болып табылады, ... ... есеп ... бір ... өнім ... қызметке анықталған
бағалар.
Нормативті калькуляция ай басында ... ... және ... нормасынан құралады. Шығынның ағымды нормасы ұйымның ... ... ... келеді. Жыл басында шикізат, материал,
отын шығындарының ағымды ... ... және ... өсу жағдайында
жоспарлы калькуляцияға салынған шығынның орташа нормасынан төмен, ал жыл
аяғында ... ... ... ... өнім өндірісінің нақты
шығындарынан және өнімнің немесе орындалған ... ... ... құнынан
құралады. Нақты өзіндік құнға жоспарланбаған өндірістік емес шығындарда
енеді.
Өнімнің ... құн ... әр ... әдіспен жүзеге асады.
Калькуляция әдісінде калькуляция бірлігінің өзіндік құнын ... ... ... ... ... құнының калькуляциясы әдісін таңдау өндіріс типінен,
оның күрделілігінен, аяқталмаған өндірістен, өсудің ... ... ... тәуелді. [14]
Өнеркәсіптік кәсіпорында өнімнің нақты өзіндік құн калькуляциясы және
шығындарды есептеудің нормативті, және (жәй) ... ... ... құн ... және шығындарды есептеудің ... ... ... саладағы күрделі және әртүрлі өнім өндіретін жаппай
және сериялық ... ... Оның мәні ... ... ... ... ... бойынша өндірістегі шығындардың
жеке түрлері есептеледі, ... ... ... ... ... ... өзгертулер және бұл өзгертулер
өнімнің өзіндік құнына әсерін анықтайды. Нақты өзіндік құн ... ... ... ... тұрады.
Шн = Шнор + О + И ... ... Шн – ... ...... ... – нормадан ауытқу шамасы.
И – норманың өзгеру шамасы.
Нормативті әдісті қолдануда өндірістің және ... ... ... ... ... ... ай басына негізгі шығын нормасы
негізінде нормативті калькуляцияны жасау талап ... ... ... ... ... ... ... өзгереді, сондықтан
жоспарлы өзіндік құн нормативтіден көп ... жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... белгіленген нормадан нақты шығындардың ... ... ... ... ... ... ... калькуляциясы және өндірістік шығындар
есебінің нормативтік әдісі 2 ... ... ... ... ... ... нормасы жолымен оперативті бақылау
жүргізу.
2. Өнімнің өзіндік құнының нақты калькуляциясын есептеу.
Декадалық әдісі ... ... және т.б. ... ... Бұл ... ... және есеп жүргізу объектісі болып жеке
өндірістік тапсырма табылады. Тапсырма – бұл ... ... ... сериалары немесе жөндеу, монтаждау және экспериментальды ... ... ірі ... ... ... ... сол өнімге емес,
оның агрегаттарына да беріледі. Бұл ... ... ... тапсырма
аяқталғанша аяқталмаған өндіріс болып ... Осы ... ... оперативті бақылаудың ... ... ... күрделілігі жатады. [17]
Шектік әдіс шикізатты кешенді пайдалану өндірістерінде, ... ... ... ... ... өтетін жаппай және ірі ... ... ... ... ... құны ... жалпы
шығын сомасынан шегеріледі, ал қалған шығындар негізгі өнімнің өзіндік құны
болады. Шектік (қайта жасау, ... ... ... ... ... ...... шығындардың ағымды нормадан ауытқуының жүйелі
көрінісі. Нормативті әдіс элементін пайдалану күн сайын өндіріс шығындарына
бақылау жасайды, нормадан ... ... ... ... өзіндік құнының
төмендеу қорларын айқындайды.
Процестік (жәй) әдіс аяқталмаған өндірісі жоқ, өнім ... ... ... ... ... ... ... көмір өнеркәсібі, мысалға: 1 тонна көмірдің өзіндік ... ... ... ... ... кәсіпорында бұл әдіс аяқталмаған өндірісі жоқ, бір
немесе бірнеше өнім ... ... жәй ... ... ... ... ... құнының калькуляция әдісі өзара байланысты
процестер - әр технологиялық процесс шығындарын анықтауды және ... ... ... құн калькуляциясын анықтауды қажет етеді. Бұл ... ... ... өнімнің өзіндік құны анықталады.
Құрылыс саласында жәй және күрделі ... ... ... ... бір ... ... шикізат, жартылай дайын өнім түрлерінен тек
бірғана негізгі өнім шығады. Бұл процесте ... ... ... ... Кешенді процесте өнімінің өзіндік құн ... ... ... ... ... ... калькуляциясының барлық статьялары бойынша
анықталады.
2. Белгіленген тәртіпте жолай өнімнің өзіндік құны бағаланады.
3. ... ... ... ... өнімнің құнын шегереді.
4. Процестегі негізгі өніміне қатысты қалған шығын массасын ... ... ... яғни ... ... бөледі.
Сондықтан өндірілген өнімнің өзіндік құны бірдей болады. ... ... ... ... ... ... пайда болған компоненттерді
өндірістік араластыру кезінде өнімінің ақырғы ... құны ... ... ... құн құрылымы өзгеріссіз өалмайды. ... ... ... өңдеудің географиялық өзгерісі және т.б.
факторлар өнімнің өзіндік құны құрылымына өзгерістер енгізеді.
Жоспарлау үшін калькуляция және шығын есебінің ... ... ... түрі ...... және ... өнім түрі ... – жеке өнім, біртектес өнім тобы, ... ... ... ... түрі ...... статьялары және шығын элементтері
- шығынның пайда болу орындары бойынша – учаске, цех, ... есеп ... ... ... өнімнің
өзіндік құны калькуляциясының келесі негізгі әдістері қолданылады:
- тікелей есептеу
- нормативті
- есепті-аналитикалық
- параметрлік
Қарапайым және дәл тікелей есептеу ... Бұл ... өнім ... құны ... ... ... дайын өнім санына бөлгенде ... Бұл ... ... өнім өндіретін кәсіпорындарда қолдану керек,
өйткені бұл әдіс өте шектелген. Сонымен ... жеке ... ... ... ... әдіс жаппай өндіріс өнімінің дәл бірлігіне келетін ... ... ... өзгерісінің есебі бар кәсіпорында қолданылады. Ол
еңбек, материалды және қаржылық ресурстарды пайдалану нормативтері ... ... Бұл ... ... ... мен нормалары
прогрессивті және ғылыми негізде болуы қажет.
Өнімнің өзіндік құны калькуляциясының дәл әдісі - есепті-аналитикалық.
Бұл ... ... ... ... талдауы және ондағы өзгерістер
қарастырылады. Өнімнің өзіндік құнына қандай факторлар қалай әсер ... ... ... ... сапа жағынан әртүрлі өнімдерге
параметрлік әдіс қолданылады. Ол ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны 1кг. құнымен,
машина және ... 1т. ... ... Бұл ... өнімнің
сапасын жақсартатын қосымша шығындарды да анықтауға болады.
Параметрлік калькуляцияның келесі тәсілдері болады:
а) ... ... ... ... параметр арнайы шкала
бойынша белгіленген балл санымен бағаланады.
ә) ұтымды функциялар, шығындар өзгерісі және бір маңызды параметрдің
ұтымды ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы-жобалық және
нақты өзара қатысты талдау ... ... ... ... ... параметрлерінен тәуелділігі тағайындалады.
в) агрегатты тәсіл, нормативті өзіндік құнның оның жеке конструкционды
бөліктері бойынша сомалану жолымен бұйымның ... құны ... ... ... ... ... және ... техникалық-
экономикалық ерекшелігі - өндірістің өзіндік құн калькуляциясын құрастыру.
Бұл ... ... ... ... Энергия шығындары.
II. Цехтардағы жұмысшылардың еңбекақысынан, әлеуметтік сақтандыру
аударуларынан, айдалған су ... ... ... ... ... ... ... еңбекақысы. Бұл статьяға қызмет
ететін жұмысшылардың еңбекақылары кіреді. Инженер-технолог және осы ... ... осы ... ... ... ... қорынан
төленетін сыйақылар өзіндік құнға енгізілмейді.
IV. Технологиялық дайындау ... ... ... ... ... қамтиды.
V. Өндірісті дайындау және игеру шығындары.
VI. Құрылғыларды ұстау және пайдалану шығындары ... ... ... ұстау және пайдалану шығындарын біріктіреді.
Бұл статьяға құрылғыларды ... ... ... ... цехы және ... ... ... Жалпы өндірістік шығындар инженерлі - технологиялық ... ... ... ... ... ... телемеханизация
және автоматизация шығындары, құралдар және инвентарь шығындары және т.б.
жалпы өндірістік ... ... ... ... ... емес ... ... қалудан жоғалтулар, материалдардың бұзылуы)
айқындалады.
VIII. Өзге де өндірістік шығындар тұрады:
Жоғарыда көрсетілген барлық шығындар ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнға бұл шығындардан ... тыс ... ... ... тыс ... өнім өтімі шығындары – өнімді жөнелту
станциясына ... ... ... ... ... ... ... құнына өндірістен тыс шығындарды
қосуда тауар өнімінің толық өзіндік құны пайда ... ... ... ... ... бойынша бөлінеді.
Оларды құрамына және тағайындалуына байланысты экономикалық элементтері
және калькуляция статьялары бойынша топтастырады.
Экономикалық элементтер ... ... тобы ... ... не
шығындауы және экономикалық біртекті шығындарды (еңбекақы, амортизация және
т.с.с.) біріктіреді. Бұл топтың шығындарын шығын ... ... ... ... мөлшерін, еңбекақымен байланысты шығынды анықтағанда
қолданылады. Экономикалық элементтерге алғашқы, сапалы біртектес ... Олар ... ... ... және ... ... ... материалдар;
3) отын;
4) энергия;
5) негізгі қордың амортизациясы;
6) еңбекақы;
7) әлеуметтік сақтауға аударулар;
8) өзге де ақшалай шығындар; [24]
Шығындардың элементтер бойынша топтастырылуы ... ... ... қорсиымдылықты анықтау үшін және шығын
құрамына техникалық прогресстің әсерін тағайындау үшін қажет. Егер еңбекақы
үлесі төмендесе, амортизация үлесі жоғарылайды, бұл ... ... ... ... өнімділігінің өсуін білдіреді. Еңбек ақының
үлес ... ... егер ... ... ... ... үлесі
көбейсе, бұл бірлестіру және мамандандыру ... ... ... бойынша топтастырғанда өндірістегі негізгі
элементтердің ... ... ... ... капиталдың айналым
құралдары және жұмыс күші). Барлық ... ... ... ... ... ... бағалардың дұрыстығы үшін ұсақ құраушыларға ... және ... ... ... ... өнім және ... дайын
өнімдер) дифференциалайды.
Элементтік классификация шығындарды келесі элементтер бойынша бөліп
қарастырады. «Шикізат және ... ... ... ... ... сатып алынған толықтырушы өнімдер және жартылай дайын өнімдер,
«Шикізат және негізгә материалдар» элементіне шикізаттың ... ... және ... қалдықты шегергендегі негізгі материалдар жатады.
«Сатып алынған толықтырушы өнімдер және ... ... ... ... ... қызметін қосғандағы өндірістік процесте
қолданатын осы өнімдердің құнын қамтиды. Дайын өнімнің ... ... құны ... ... ... ... ... нығайту үшін қолданылады.
«Отын» элементі кәсіпорынның өндірістік және шаруашылық ... ... ... ... ... ... құны ... бу, қысылған ауа және т.б.) есептеледі.
«Еңбекақы» элементі кәсіпорынның өнеркәсіптік ... ... және ... ... ... ... ішінде еңбекақы
қорынан жұмысшыларға сыйақы есептеледі.
«Әлеуметтік сақтауға ... ... ... сақтандыруға
белгіленген норма бойынша аударулар есептеледі.
«Негізгі капитал амортизациясы» элементі негізгі капиталдың бастапқы
құны ... ... ... ... капиталды жұмысқабілеттілік жағдайда ұстау шығындары»
элементі әртүрлі жөндеу жүргізумен байланысты шығындарды қамтиды.
«Өзге шығындар» элементі ... ... ... ... ... ... және ... өнім көлемінің өндірістік шығындары келесі ... ... ... - ... ... шығындар;
Зс – шикізаттар құны;
Зм - қайтармалы қалдықты шегергендегі негізгі материалдар құны;
Зпф – сатып алынған толықтырушы өнімдер және ... ... ...... ... ... – отын құны;
Зэн – энергия құны;
Зп – еңбекақы;
Зотч - әлеуметтік сақтауға ...... ... ... – негізгі капиталдың жұмыс ... ... ... - өзге ақша ... ... шығындарды топтастыруда есепті кезеңдегі материал,
шикізат және басқа да шығын ... ... ... ... жеке ... үлес салмағына байланысты қорсыйымды,
энергосыйымды, материалсыйымды, еңбексыйымды өндірісті, яғни ... ... ... ... ... үлесті өнеркәсіптік
кәсіпорындарды бөліп көрсетеді.
Шығындарды элементтер ... ... ... және тауар өнімдерінің
фабрика-зауыттық өзіндік құндарын анықтауға, өзіндік құн ... мен оны ... ... ... ... ... ... және тауар өнімдерінің фабрика-зауыттық өзіндік құндарын келесі
формулалармен есептеуге болады.
Св=Зпр-Зн±Об±Оп; ... ... Св - ... ... өзіндік құны.
См - тауар өнімінің өзіндік құны.
Зн - жалпы өнім құрамына кірмейтін шығындар.
Об - болашақ кезең ... ... ... ... ... - ... өндіріс қалдықтары (өсімі «-», қысқаруы «+»).
Тауар өнімінің толық өзіндік құны келесі формуламен ... Рв - ... тыс ... ... ... ... тобы тағайындаулы және жүзеге
асыру белгілері бар шығындарды біріктіреді. Бұл топ ... ... ... ... яғни өнім (жұмыс) бірлігінің өзіндік
құнын анықтайды.
Өнімнің өзіндік құнындағы калькуляциялық топ ... ... ... ... статьясына біріктіріледі.
Шығындардың кешенді статьясы тағайындалу және іске асудан тәуелді
алғашқы шығындарды қамтиды. Бұл жеке ... ... ... өндіріс
шығынының өзгеруіне бақылауды жеңілдетеді және жоспарлау, бақылау және
басқару үшін маңызды.
Калькуляция статьялары ... ... жеке ... ... ... ... құнын анықтағанда және оған жеке ... ... ... құн бойынша ұйымдық-техникалық жоспар құрғанда
анықталады.
Типтік топтастыруда калькуляция ... ... ... ... және ... Сатып алынған жартылай дайын өнімдер.
3) Қайтармалы қалдықтар.
4) Технологиялық мақсаттарға ... және ... ... жұмысшылардың негізгі еңбек ақылары.
6) өндірістік жұмысшылардың қосымша еңбекақылары.
7) Әлеуметтік сақтандыруға аударулар.
8) Өндірісті дайындау және игеруге кеткен шығындар.
9) ... ... және ... ... шығындар.
10) Құрылғыларды пайдалану және күту шығындары.
11) Цехтық шығындар.
12) Жалпы ... ... ... ... ... өзге ... шығындар.
15) Өндірістен тыс шығындар. [33]
Негізгі материалдар, толықтырушы өнімдер және жартылай дайын өнімдер,
технологиялық мақсаттарға энергия және отын ...... ... ... ... есепке алғандағы сәйкес бағамен белгіленеді.
Өндірістік жұмысшылардың тікелей еңбекақы шығындары ... ... және ... баға ... есептеледі.
Өнім бірлігінің уақытша жұмысына еңбек ақы жоспарланған өнім (қызмет,
жұмыс) шығару көлемі мен еңбек ақы ... ... ... уақытша
жұмысшылардың санын қорытындылағанда анықталады.
Қосымша еңбекақы сомасы жалпы қосымша ... ... ... ... ... ... ... аударулар тариф бойынша белгіленеді. Құрылғыларды
пайдалану және күту шығындары әртүрлі әдістермен анықталады, ... ... ... ... ... ... есептеу жолымен, коэфициенті машина-сағатқа пропорционалдығы, яғни
базаға ... ... ... 1 ... жұмысының шығындарын
шығарғанда.
Цехтық және жалпызауыттық шығындар шығын сметасы және өнім бірлігіне
есептелген шығын ... ... ... ... ... ... ... анықталып өнімнің
өзіндік құнына қосылады. Тікелей ... ... қиын ... олар ... ... ... басқа өндірістік ... ... ... цех ... аппаратының еңбек ... ... ... жөндеу және күту шығындары, еңбек
қорғанысы, ойлаптапқырлық және ұтымды етуге белгиленген ... ... ... ... ... шығын жұмысшылардың негізгі
еңбекақылары және ... ... және күту ... ... ... – бұл зауыт немесе фабриканы басқару шығындары,
жалпызауыттық қызметшілерді ұстауға, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қызметшілерінің
еңбекақылары, әлеуметтік сақтандыруға аударулар, іссапар шығындары,
конторлық және почта-телеграф шығындары, ... және ... және ... ... ... ... өзіндік құны калькуляциялық
статьясындағы шығындардың мақсатты белгілеу ... ... және ... ... өзгешелігі кешенді сипатта болады.
Мысалы: мұнай өндірісінде ... ... әсер ету ... жұмысшылардың еңбекақылары, скважиналардың амортизациясы
және ағымды жөндеу шығындары және ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігіндегі
өндіріс шығындарына ... ... ... ... ... құру және ... ... Кәсіпорынның өнімді өндіру шығындарының классификациясы
Өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... сомасын есептеу үшін құрастырылады. Өндірістегі
шығындардың ... ... ... ... ... ... ... шығындар құрайды. Өндірістегі шығындар сметасына
сонымен ... жаңа өнім ... ... ... барлық шығындар
енгізіледі. өндірістегі шығындар сметасы ішкі зауыттық ... яғни ... ... ... өндірістің өз
өнімдері.
Өндірісте шығындар сметасы әртүрлі әдістермен жасалуы мүмкін. Оның
қолданылуы ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне сүйенеді. Кәсіпорынның перспективті жоспарын
құрғанда ... ... ... әдіс ... ... Ол өте қарапайым және жоспар ... ... ... ... жыл шығындарының сметасында жалпы ... 1 ... ... коэффициентін анықтайды. Осы коэффициенттер және ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақының өсуі, материалды ресурстардың шығын нормасының
төмендеуі) негізінде ... ... ... ... 1 теңгесіне
шаққандағы шығын коэффициенті ... Осы ... ... ... ... ... ... өндірістегі шығындар
сметасы жасалады.
Шығын сметасын жасаудың нақты әдісі ... ... ... ... ... Оған ... ... цехтық смета әдісі және
калькуляциялық әдіс кіреді.
Сметалы әдістің ...... ... ... ... цехтар
бойынша алдын ала сметаны жасамайақ жүргізіледі. ... ... ... ... ... сәйкес бөлімдерінен алынады.
Негізгі қордың амортизациясы және өзгеде ақшалай ... ... ... ... ... смета әдісі - өндірістегі ... ... ... ... ... береді. Сметаны құруда өндірістің негізгі
және көмекші цехтары бойынша ұқсас сметаны пайдаланады.
Калькуляциялық әдісте ... ... ... ... бекітілген көлемі және алдын ала ... ... ... ... ... (қызмет) өзіндік құнының өндіріс көлеміне енгізілген
сомасы тауар өнімінің өндірістік және толық өзіндік құнын береді.
Өндірістік ... ... ... ... және ... ... өзгеруінен тауар өнімінің өндірістік өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... өзіндік құн жоспарының
дәлдігін және оның басқа бөлімдермен ... ... үшін ... ... ... анық ... үшін калькуляциялық бірлік және дұрыс
калькуляция объектісін таңдау ... ... ... ... ... топтары, жеке бұйымдар, жартылай дайын өнімдер, әртүрлі
жұмыстар, тапсырмалар жатады. ... ... ... ... өнім ... ... ерекшеліктері ескеріледі.
Калькуляциялық бірлік – бұл калькуляция объектісін (дайын өнім ... ... ... ... жеке детальдар) өлшейтін бірлік. Мысалы:
машина құрастыруда калькуляциялық бірлік болып анықталған конструкция және
маркідегі машина, ал ... ... ... ... ... сапасының жоғарылау мәні калькуляциялық ... ... ... ... Бұл ... қасиеттері бар өнім бірлігін анық
есептеу үшін керек.
Өнімнің немесе қызметтің жеке түрлерінің ... және ... ... өзіндік құнды есептеу калькуляциясы деп аталады.
Калькуляцияның жоспарлы, сметалы, нормативті және ... ... ... ... ... калькуляция жоспарлы кезеңге (жыл, квартал) өнімнің немесе
жұмыстың орташа өзіндік құнын ... Оны ... ... ... ... ... ... құрайды, яғни қызмет шығындары және
құрылғыларды пайдалану. ... бұл ... ... ... ... ... шығынның әртүрлілігі сметалы калькуляция болып табылады, яғни
тапсырма берушімен есеп ... бір ... өнім ... қызметке анықталған
бағалар.
Нормативті калькуляция ай басында шикізат, материал және т.б. шығындар
нормасынан құралады. Шығынның ағымды нормасы ... ... ... ... ... Жыл ... ... материал, отын
шығындарының ағымды нормасы инфляция және бағаның өсу ... ... ... шығынның орташа нормасынан төмен, ал жыл аяғында
керісінше жоғары. Бухгалтерлік есептегі өнім ... ... ... ... ... орындалған жұмыстың нақты өзіндік құнынан құралады.
Нақты өзіндік құнға жоспарланбаған өндірістік емес шығындарда енеді.
Өнімнің өзіндік құн ... ... ... ... асады.
Калькуляция әдісінде калькуляция бірлігінің өзіндік құнын есептеу ... ... ... ... ... ... әдісін таңдау өндіріс типінен,
оның ... ... ... ... циклдік ұзақтығынан,
өнімнің номенклатурасынан тәуелді.
Өнеркәсіптік кәсіпорында өнімнің нақты өзіндік құн калькуляциясы және
шығындарды есептеудің нормативті, және (жәй) ... ... ... құн калькуляциясы және шығындарды ... ... ... ... саладағы күрделі және әртүрлі өнім өндіретін жаппай
және ... ... ... Оның мәні ... ... ... ағымды норма бойынша өндірістегі шығындардың
жеке ... ... ... ... ... ағымды нормасына енгізілген өзгертулер және бұл өзгертулер
өнімнің өзіндік құнына әсерін анықтайды. ... ... құн ... ... ... ... тұрады.
Шн = Шнор + О + ... ... Шн – ... ...... ...... ауытқу шамасы.
И – норманың өзгеру шамасы.
Нормативті әдісті қолдануда өндірістің және басқарманың қызмет етуі
бойынша ... ... ... ай ... ... шығын нормасы
негізінде нормативті калькуляцияны жасау талап ... ... ... ұйымдарда шығын нормасы сирек өзгереді, сондықтан
жоспарлы өзіндік құн нормативтіден көп ... жоқ. Бұл ... ... ... ... ... шығындарда белгіленген нормадан нақты шығындардың ... ... ... ... ... ... ... калькуляциясы және өндірістік шығындар есебінің
нормативтік әдісі 2 функцияны орындайды;
Өндірістік шығындарға шығынның ағымды нормасы жолымен ... ... ... ... ... ... есептеу.
Декадалық әдісі жөндеу жұмыстарында және т.б. әртүрлі ... Бұл ... ... және есеп ... ... ... ... тапсырма табылады. Тапсырма – бұл өнімдер, біртектес өнімнің
ұсақ сериалары немесе жөндеу, ... және ... ... ... ірі ... дайындағанда тапсырма түгелдей сол өнімге емес,
оның агрегаттарына да беріледі. Бұл әдісте ... ... ... ... өндіріс болып саналады. Осы ... ... ... бақылаудың жоқтығы ... ... ... ... әдіс шикізатты кешенді пайдалану өндірістерінде, шикізат пен
материалдар өңдеудің бірнеше деңгейінен өтетін ... және ірі ... ... қолданылады. Қосалқы өнімнің құны өндірістегі жалпы
шығын сомасынан шегеріледі, ал ... ... ... ... ... ... Шектік (қайта жасау, бөлісу) әдісте нормативті әдістің ... ...... ... ... ... ауытқуының жүйелі
көрінісі. Нормативті әдіс элементін пайдалану күн сайын өндіріс шығындарына
бақылау жасайды, нормадан ... ... ... ... ... ... ... айқындайды.
Процестік (жәй) әдіс аяқталмаған өндірісі жоқ, өнім номенклатурасы
шектелген салаларда қолданылады (өндіруші өнеркәсіпте, ... ... ... өнеркәсібі, мысалға: 1 тонна көмірдің өзіндік құны
шығындарды көмір ... ... ... ... бұл әдіс аяқталмаған өндірісі жоқ, бір немесе
бірнеше өнім түрін өндіретін жәй көмекші өндірістер қолданылады.
Қарапайым және дәл ... ... ... Бұл ... өнім ... құны ... жалпы сомасын дайын өнім санына бөлгенде пайда
болады. Бұл әдісті біртектес өнім ... ... ... ... бұл әдіс өте шектелген. Сонымен қатар жеке ... ... ... ... әдіс ... ... ... дәл бірлігіне келетін әр
ресурстың нақты шығындар өзгерісінің есебі бар кәсіпорында қолданылады. Ол
еңбек, материалды және ... ... ... ... мен
нормасына негізделген. Бұл ресурстарды пайдалану нормативтері мен нормалары
прогрессивті және ғылыми негізде болуы қажет.
Өнімнің өзіндік құны ... дәл ... - ... ... ... ... жан-жақты талдауы және ондағы өзгерістер
қарастырылады. Өнімнің өзіндік құнына қандай факторлар ... әсер ... ... бір ... ... сапа жағынан әртүрлі өнімдерге
параметрлік әдіс қолданылады. Ол ... ... ... өндіріс
шығындары өзгерісін есептейді. Сонымен өнімнің өзіндік құны 1кг. ... және ... 1т. ... анықталады. Бұл әдіспен өнімнің
сапасын ... ... ... да ... ... ... ... тәсілдері болады:
а) баллдық бағалар, әрбір технико-экономикалық параметр арнайы шкала
бойынша белгіленген балл санымен ... ... ... ... ... және бір маңызды параметрдің
ұтымды функциясы болғанда.
б) өзара қатысты байланыстар, шығын өзгерісін ... ... ... ... ... негізінде бұйымның өзіндік құнының оның
техникалық параметрлерінен тәуелділігі тағайындалады.
в) ... ... ... ... ... оның жеке ... ... шығындары нышандары (белгілері) бойынша бөлінеді.
Оларды құрамына және тағайындалуына ... ... ... калькуляция статьялары бойынша топтастырады.
Экономикалық элементтер бойынша шығындар тобы ... ... ... және ... ... ... ... амортизация және
т.с.с.) біріктіреді. Бұл топтың ... ... ... ... ... ... ... еңбекақымен байланысты шығынды анықтағанда
қолданылады. Экономикалық ... ... ... біртектес шығындар
жатады. Олар былай топтастырылады:
9) шикізат және негізгі материалдар;
10) көмекші материалдар;
11) отын;
12) ... ... ... ... еңбекақы;
15) әлеуметтік сақтауға аударулар;
16) өзге де ақшалай шығындар;
Шығындардың элементтер ... ... ... ... ... ... анықтау үшін және шығын
құрамына техникалық прогрестің әсерін тағайындау үшін қажет. Егер еңбекақы
үлесі төмендесе, амортизация үлесі ... бұл ... ... ... ... ... өсуін білдіреді. Еңбек ақының
үлес салмағы қысқарады, егер ... ... ... ... ... бұл ... және ... деңгейінің жоғарылағанын
көрсетеді.
Шығындарды элементтер бойынша ... ... ... қатысу сатысы есептеледі (негізгі капиталдың айналым
құралдары және жұмыс күші). ... ... ... ... ... ... ... бағалардың дұрыстығы үшін ұсақ құраушыларға ... және ... ... ... ... өнім және ... дайын
өнімдер) дифференциалайды.
Элементтік классификация шығындарды келесі элементтер бойынша бөліп
қарастырады. ... және ... ... ... ... ... сатып алынған толықтырушы өнімдер және жартылай дайын өнімдер,
«Шикізат және негізгі ... ... ... ... түрінің
құны және қайтармалы қалдықты шегергендегі негізгі материалдар ... ... ... ... және жартылай дайын өнімдер»
элементі бірлескен кәсіпорынның қызметін қосғандағы өндірістік процесте
қолданатын осы ... ... ... ... ... ... болмайтын
материалдардың құны есептеледі, өндірістік процесте техникалық ... ... үшін ... ... ... өндірістік және шаруашылық мақсаттарына
пайдаланатын сатып алынатын энергияның барлық ... құны ... бу, ... ауа және т.б.) ... ... кәсіпорынның өнеркәсіптік ... ... және ... ... ... ... ішінде еңбекақы
қорынан жұмысшыларға сыйақы есептеледі.
«Әлеуметтік сақтауға аударулар» элементі әлеуметтік сақтандыруға
белгіленген норма бойынша ... ... ... амортизациясы» элементі негізгі капиталдың бастапқы
құны негізінде амортизациялық аударулар енеді.
«Негізгі ... ... ... ... шығындары»
элементі әртүрлі жөндеу жүргізумен байланысты шығындарды қамтиды.
«Өзге шығындар» элементі іссапар, аренда төлемі, өнімнің ... ... және ... өнім ... өндірістік шығындары:
Зпр=Зс+Зм+Зпф+Звм+Зт+Зэн+Зп+Зотч+А+Зрсп+Здр=ΣЗ+А. ... - ... ... шығындар;
Зс – шикізаттар құны;
Зм - қайтармалы қалдықты шегергендегі негізгі ... ...... ... ... ... және ... дайын өнімдер құны;
Звм – көмекші материалдар құны;
Зт – отын ...... ... – еңбекақы;
Зотч - әлеуметтік сақтауға аударулар;
А – негізгі капиталдың амортизациясы;
Зрсп – негізгі капиталдың жұмысқабілеттілігін қамтамасыз ету ... - өзге ақша ... ... шығындарды топтастыруда есепті кезеңдегі материал,
шикізат және басқа да шығын элементтерін ... ... ... жеке ... үлес ... ... ... материалсыйымды, еңбексыйымды өндірісті, яғни амортизация,
энергия, ... ... ... үлкен үлесті өнеркәсіптік
кәсіпорындарды бөліп көрсетеді.
Шығындарды ... ... ... ... және ... өнімдерінің
фабрика-зауыттық өзіндік құндарын анықтауға, өзіндік құн жоспарының
тараулары мен оны төмендетудің ... ... ... ... береді.
Жалпы және тауар өнімдерінің фабрика-зауыттық өзіндік құндарын келесі
формулалармен есептеуге болады.
Св=Зпр-Зн±Об±Оп;
(3)
См=Св±Оп;
(4)
Мұнда, Св - жалпы өнімнің ... ... - ... ... ... құны.
Зн - жалпы өнім құрамына кірмейтін шығындар.
Об - болашақ кезең шығындарының қалдықтары (өсімі «-»,
қысқаруы «+»).
Онп - аяқталмаған өндіріс қалдықтары ... «-», ... ... ... ... өзіндік құны Стп=См+Рв формуласымен анықталады. Рв -
өндірістен тыс шығындар.
Калькуляциялық статья ... ... тобы ... және ... ... бар ... ... дайындауға ағымды жөндеу ... және т.б.) ... Бұл топ ... құн ... құруда
қолданылады, яғни өнім (жұмыс) бірлігінің өзіндік құнын анықтайды.
Өнімнің өзіндік құнындағы калькуляциялық топ шығынының кейбір ... ... ... ... ... ... ... және іске асудан тәуелді
алғашқы шығындарды қамтиды. Бұл жеке жұмыстардың құнын анықтайды, өндіріс
шығынының өзгеруіне ... ... және ... ... ... үшін ... статьялары бойынша шығындар жеке өнім, жұмыс, қызмет
түрлерінің ... ... ... және оған жеке ... ... ... құн бойынша ұйымдық-техникалық жоспар құрғанда
анықталады.
Типтік топтастыруда ... ... ... ... ... және материалдар.
17) сатып алынған жартылай дайын өнімдер.
18) қайтармалы қалдықтар.
19) технологиялық мақсаттарға энергия және отын.
20) өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбек ақылары.
21) өндірістік ... ... ... ... ... ... өндірісті дайындау және игеруге кеткен шығындар.
24) құрал-саймандардың тозуы және өзгеде арнайы шығындар.
25) құрылғыларды пайдалану және күту ... ... ... ... зауыттық шығындар.
28) қаудан кеткен шығындар.
29) өзге өндірістік шығындар.
30) өндірістен тыс шығындар.
Кесте ... ... және ... ... ... ... шығындардың ... ... ... ... элементтер |статьялар бойынша топталуы ... ... | ... және ... |Шикізат және материалдар ... ... | ... ... | ... ... ... |Сатып алынған толықтырушы бұйымдар, жартылай |
|бұйымдар және материалдар |дайын өнімдер және ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... отын ... ... мақсаттарға энергия |
|Негізгі және ... ... ... ... ... |
|еңбекақы ... ... ... ... ... ... ... сақтандыруға аударулар |
|аударулар | ... ... ... ... және ... шығындары |
|амортизациясы ... ... және күту ... ... өзге ақшалай шығындар |Цехтық шығындар |
| ... ... |
| ... ... ... норма негізі |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... |
| |16. ... тыс ... ... ... ... ... және ... ... ... мақсаттарға энергия және отын шығындары – шығын нормасы және
транспорттық шығындарды есепке ... ... ... ... ... тікелей еңбекақы шығындары ... ... және ... баға ... ... бірлігінің уақытша жұмысына еңбек ақы жоспарланған өнім (қызмет,
жұмыс) шығару ... мен ... ақы ... ... ... уақытша
жұмысшылардың санын қорытындылағанда анықталады.
Қосымша еңбекақы сомасы жалпы қосымша еңбекақының тарифтік ставкаға
негізделген ... ... ... ... ... тариф бойынша белгіленеді.
Келешекте өзіндік құнның кейбір ... ... ... ... ... ... электрлендіру,
химияландыруға байланысты үлес салмағы ... ... ... ... ... ... ... негізінде анықталып өнімнің өзіндік
құнына қосылады. ... ... ... қиын ... олар жеке өнімдер
арасында пропорциональді басқа өндірістік өзіндік құнмен белгіленеді.
2.2 «Маңғыстауқұрылысинвест» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің 2007 ... жж ... ... ... ... ... қызметін талдау
«Маңғыстауқұрылысинвест» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 1999
жылы 7 ... ... ... ... Басқармасымен
(мемлекеттік тіркелу куәлігі ... ... ... ... ... ... ... шарты 1999
жылы қабылданды.
Бұл кәсіпорын Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша заңды тұлға,
яғни меншік ... ... ... бар және өзінің міндеттемелері
бойынша осы мүлікпен жауап беретін, ... ... ... табылады, өз
атынан мүліктік және мүліктік емес құқықтар мен ... ала, ... ... ... ... және ... бола алады. ЖШС өзінің заңды
құқықтары мен міндеттерін, оны белгіленген тәртіпте мемлекеттік ... ... ... алады және де өз атынан келісімшарттар ... ... ... ... ... ... ... мақсатында Қазақстан Республикасының заңдарымен шектелмеген мынадай
негізгі іс-әрекеттерді жүзеге ... ... - ... ... Құрылыс- конструкторлық, сметалық - жобалық жұмыстар;
• жүк тасымалы, ... ... ... ... ... жол, ... авиациялық көлік арқылы
тасымалдау)
• автомашиналарға қосалқы бөлшектерді жөндеу, жаңғырту және өткізу,
автомашиналарды ... ... және ... ... жоба ... ... технологияның жаңа түрлерін
енгізу мен қолдану;
• жанар-жағар майды сатып алу, сақтау және өткізу.
Нарықтық қатынастары ... ... ... ... ... зор. Бұл ... ... ие болуымен, сондай-ақ олардың меншік
иелері жұмысшылар, коммерциялық серіктестер және де ... ... ... ... ... нәтижелері үшін толық
жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның техникалык-экономикалық көрсеткіштері ұйымның қызмет ... ... ... деңгейінің бәсекеге қабілеттілігін анықтайды.
Техникалық-экономикалық көрсеткіштерге: таза пайда, ағымдағы, негізгі және
негізгі емес ... ... қор ... ... ... көрсеткіштерді жатқызамыз.
Ұйымның қаржылық ... ... ... үшін ... ... ... 2007-2009 жылдар аралығындағы қызмет
тиімділігінің ... ... ... ... ... 2007-2009 жылдардағы қызмет
тиімділігінің көрсеткіштері.
|Көрсеткіштер |2007ж. |2008ж. |2009ж. ... | | | ... ... +,- ... ... ... |180 |1200 |4635 |1020 |3435 ... ... | | | | | ... ... |0,07 |0,12 |0,10 |0,05 |0,02 ... | | | | | ... ... |0,65 |0,70 |0,79 |0,05 |0,09 ... | | | | | ... емес |0,15 |0,22 |0,25 |0,7 |0,03 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |4,12 |4,50 |7,15 |0,38 |2,65 ... ... 2007 – 2009 ... ... ... тиімділігі жоғарыдағы кестеде көрсетілгендей болып отыр яғни, Қаржы
нәтижесі 2009 ... ... ... ... 4635 млн теңге шамасында
артып отыр. Соған ... ... ... және қызметтердің
рентабельділігі 2008 жылы қалған 2007 ... ... ... ... тұр. Яғни, 2008 жылы 0,08%-ке өскен.
1). Қаржылық нәтиже (мың теңге) – қаржылық көрсеткіш, Бұл ... ... ... ... ... = Табыс – шығыстар ... ... 2007 ... ... 2008 ... нәтиже 2009 = 4635
Қаржылық нәтиже ... таза ... ... ... ... нәтижесі 2007 жыл мен ... ... 1 020 мың ... 2009 жылы ... ... 3435 мың ... Бұл ... қызмет етуінің жыл санап тиімділігінің артуының
көрсеткіші деп санауға болады. Қаржылық нәтиже деп ... ... ... ... ... ... ... шығындардың салыстырмалы түрде
қысқаруынан көрінеді. Қаржылық нәтиже көрсеткіштерін төмендегі суреттен
көруге болады (сурет ... 2.1 ... ... өсімі
2) Ағымдағы қызметтердің рентабельділігі (100%) – ... ... ... ... ... көрсетеді.
Ағымдағы қызметтің рентабельділігі = (6)
Ағымдағы ... ... ... ... ... 2008=0,12%
Ағымдағы қызметтің рентабельділігі 2009 =0,10%
Ағымдағы қызметтің рентабельділігі 2007-ші жылы – 0,07%, ал, 2008 жылы
-0,12 %, 2008 жылы 0,10 % ... ... ... 2008 жылы ... 0,05 –ке, ал 2009 ... 2008 ... ... 0,02-ке кеміп отыр.
Талдау нәтижесіндегі мәліметтерді төмендегі суреттен көруге болады
(сурет 2.2).
Сурета 2.2 Ағымдағы қызметтің рентабельділігі
3) Негізгі ... ... (100%) – бұл ... ... түскен жалпы табыстың шығындардың өзіндік құнының
қатынасына тең.
Негізгі қызметтің рентабельділігі =% ... ... ... 2007 = ... қызметтің рентабельділігі 2008 =0,70%
Негізгі қызметтің рентабельділігі 2009 =0,79%
Негізгі қызметтің рентабельділігі 2007-шы жылы – 0,65%, ал, 2008 ... %, 2009 жылы 0,79 % ... ... ... 2008 жылы ... 0,05 –ге, ал 2009 ... 2008 жылға қарағанда 0,09-ке асып отыр.
Сурет 2.3 Негізгі қызметтің рентабельділігі
4) ... емес ... ... (100%) – Бұл ... емес ... ... ... пайда мен шығындардың өзіндік құнының
қатынасына тең.
Негізгі емес қызметтің рентабельділігі =
= % ... емес ... ... 2007 = ... емес ... рентабельділігі 2008= 0,22%
Негізгі емес қызметтің рентабельділігі 2009= 0,25%
Негізгі емес қызметтің рентабельділігі ... жылы – 0,15%, ал, ... -0,22 %, 2009 жылы 0,25 % ... ... ... 2008 жылы ... ... 0,07 –ге, ал 2009 жылы, 2008 жылға қарағанда 0,03-ке ... ... ... ... және негізгі емес қызметтің
рентабельділіктерін төмендегі сурет арқылы көруге болады ... ... 2.4 ... емес ... рентабельділігі
5) Еңбек өнімділігі - жалақы тиімділігін яғни, ... ... ... ... болып табылады.
Еңбек өнімділігінің артуы кәсіпорынның қаржы-шаруашылық жағдайын
сипаттайтын ... ... ... ... ... кәсіпорынның
экономикалық жағдайының жоғарылағанын хабардар етеді.
Еңбек өнімділігі =*100% ... ... = ... өнімділігі2008 = 4,50%
Еңбек өнімділігі2009 = 7,15%
Еңбек өнімділігі 2007 жылы - 4,12%, 2008 жылы 4,50% ал 2009 ... ... ... ... 2007 жылға қарағанда, 2008 жылдары
0,38 %-ға кеміген, ал 2008 жылға қарағанда 2009 жылы 2,65%-ға ... ... ... ... ... ... ... болады
(сурет 5).
Сурет 2.5 Еңбек өнімділігі
Қаржылық жағдайды талдау - бұл «кәсіпорын ... ... ... ... ... және пайдаланумен сипатталады. Кәсіпорын қаржылық
жағдайы кәсіпорынның қалыпты өндірістік, коммерциялық және басқа шаруашылық
субъектілерімен қаржылық қарым-қатынаста ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын уақытылы төлеу мүмкіндігі
оның қаржылық ... ... ... көрсетеді»
Жоғарыда берілген анықтамалар қарастырылып отырған ұғым ... ... ... ... бұл ... ... ... мүмкіндік
беретін ұтымды тұжырым бар.
Бірқатар түрлі әдістермен есептелетін бірыңғай көрсеткіштерге қарғанда
(мыс. өзіндік құн, ... ... қор ... ... ... ... ... көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және олардың
жалпы бағалауға тигізетін әсерін зерттеу негізінде ... ... ... – бұл тәуекелділіктің мүмкін болатын
деңгейінде төлем ... мен ... ... ... ... ... ... қаржылыны тарату мен пайдалану арқылы ... ... ... ... жұмыс істеуші кәсіпорын қаржылық
жағдайын талдаудың басты ... ... ... ... ... баға беру және оның есеп беру ... ... мен олардың қалыптасу көздері арасындағы сәйкестікті, оларды
таратудағы рационалды және ... ... ... ... ... оның ... және ... ара қатынасын анықтау
-қаржы есептік және мемлекет ережесін сақтау.
-кәсіпорын қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... қызметін талдаудың
қортындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 сатыны қамтиды. Жабдықтау,
өндіріс, және ... ... ... ... өндірістік және
қаржылық қызметті құрайды.
Кәсіпорын қаржылық қызметі – бұл оның осы қызмет нәтижесінде ... ... ... ... мен ... ... ... қызметі
болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің нәтижесі, ... ... мен ... ... деңгейін көрсетеді. Неғұрлым табыс көлемі мен
рентабелдік ... ... ... кәсіпорынның жұмыс жасау
қабілетін арттырып қана қоймай, қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз
етеді.
Сондықтан қандай да ... ... ... ... ... ... ұмтылысы, осы табыс ... ... ... ... ... ... қол ... нәтижелерді басқару процесін экономикалық талдау барысында
төмендегілерге көп көңіл бөлу тиіс.
Оларға мыналарды жатқызамыз.
• Қаржылық нәтижелерге бақылау жасау.
... ... әсер ... ... және субъективті
факторлардың қалай ықпал ететінін анықтау
• Табыс ... ... және ... деңгейінің жоғарлауы үшін
экономикалық болжамдар ... ... ... ... мен ... өсуімен қатысты
мүмкіндіктерді пайдалану ... баға ... ... ... ұзақ және ... ... салымдарынан (акция, облигация және депозит) алады.
«Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС-нің кіріс және шығыс ... ... ... ... көрсеткіштерді пайдаланылды.
Рентабельділік бұл – табыс көлеміне қатысты шама болып табылады. Бұл
көрсеткіштер кәсіпорынның жұмысының ... ... ... ... ... ЖШС – нің ... ... (мың теңге)
|№ |Көрсеткіштер аты |2007ж |2008ж ... |2009ж ... |
| | | | |+,- | |+,- |
|1 ... ... көлемі |15600 |16500 |1000 |17600 |1100 |
|2 ... ... ... |15600 |16500 |1000 |17600 |1100 |
| ... ... | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
|3 ... ... өнімнің |13000 |13500 |500 |15000 |1500 |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|4 ... ... |3000 |4000 |1000 |5000 |1000 |
|5 ... төлегенге дейінгі |150 |200 |50 |160 |40 |
| ... ... | | | | | |
|6 ... төлемі |50 |60 |10 |70 |10 |
|7 ... ... |100 |150 |50 |170 |20 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|8 ... ... |180 |1200 |1020 |4635 |3435 ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 15500 мың
теңгені құраған. Ал 2008 жылы 16500 мың теңгеге өскен. 2009 жылы 17600 ... ... ... ... 1 млн ... құраған. 2008-2009 жылдар
аралығындағы ауытқу 1 млн теңгеге өскен.
Сурет 2.6 Табыстың жоспар бойынша ... ... ... ... көрсеткіштерінің пайда әкелуі,олардың
қаржылық қызметінің ... ... ... сатылу көлеміне
байланысты емес.
Кәсіпорынның қаржы ... ... және өмір сүру ... жоқ ... ... бәсекелес нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорынның
сенімді болуын ... және ... ... куаландыруы тиіс.
Барлық табыс көлемінің ауытқуы біздің зерттеп отырған ... ... ... түскен пайда мен қызмет көрсетуден түскен пайда көлемінің
өсуімен байланысты болып отыр. Жалпы табыс көлемінің ... ... ... ... ... 2.7 ... ... көлемінің өсуі (мың теңге)
Дайын өнімді сатудан ... ...... ... пен күнделікті
шығындардың айырмасын көрсетеді. Дайын өнімді сатудан түскен пайдаға
негізгі ... ... ... ... ... түскен пайда және негізгі
емес қызметтерден түскен кіреді. Осының барлығының нәтижесінде 2007 жылы ... мың ... 2008 жылы – 16500 мың ... яғни 1000 ... өскен. 2009
жылы 2008 жылға қарағанда 1000 теңгеге көбейген.
Сатылған өнімнің ... құны ең ... ... бірі ... Ол ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын
көрсетеді және кәсіпорынның қызметінің ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайымен
тығыз байланысты болады. Осы сатылған өнімнің өзіндік құны 2007 жылы –
13000 ... ... 2008 жылы 500 ... өскен. 2009 жылы 2008 жылға
қарағанда 1500 теңгеге өсті.
Кәсіпорынның жалпы табысы – ол ... ... ... түскен тікелей
өндірістік шығындармен түсімнің айырмасы. Жоғарыда көрсетілген кәсіпорынның
жалпы табысы 2007 жылы – 3000 ... ... 2008 жылы 1000 ... ... жылы – 1000 ... өсіп ... Себебі, барлық табыс көлемі мен өнімді
сатудан түскен пайданың жоғарылауына байланысты болып отыр. Сонымен ... ... ... жылға артуда.
Салық төлегенге дейінгі жалпы табыс 2007 жылы – 150 млн теңге, 2008 жылы
– 200 млн теңге, 2009 жылы – 160 млн ... ... ... 2007, 2008 ... 30 млн ... ... отыр. Ал 2009 жылы
180 млн теңгені құраған.
Салық төлегеннен кейінгі жалпы табыс 2007 -100 млн, ал 2008 ... ... млн ... 2009 жылы – 170 млн ... Яғни ... ... ... табыстан салық төлемін аламыз.
Кәсіпорынның таза пайдасы – бұл ... және ... ... ... ... ... кейінгі кәсіпорында қалатын пайда.
Сурет 2.8 Таза пайда өсімі
Таза табыс көрсеткіштеріне көз ... ... ж.ж. ... ... жоғарылап отыр. Бұл осы кәсіпорынның қызмет ету тиімділігін
және қаржы-шаруашылық жағдайының нәтижесін сипаттайды. Аталған ... ... көз ... ... байқауға болады.
Кәсіпорын қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі-бір кезеңдегі
қаржылық ... және оның өз ... ... ... ... қарыз міндеттемелерін уақытылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етілуін ... ... ... шектеулі серіктестігіндегі
өндіріс шығындары мен өнімнің ... ... ... ... ... ... өзіндік құны – маңызды сапалы
көрсеткіштердің бірі. Оның төмендеуі ұлттық шаруашылық үшін маңызды, ... ... ... ... өнімнің барысының төмендеуіне
ықпалын тигізеді. Сондай-ақ өнімнің өзіндік құнының төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының деңгейін қамтамасыз етеді.
Өнімнің өзіндік құнының төмендеуінің бағыттарын және ... ... ... ... ... анықтайды. Өзіндік құнды талдау
процесінде бұл көрсеткіштермен жоспардың қалай құрылғанын, өткен ... ... құн ... ... ... ... төмендеу себептерін
және факторларын, оның соңғы нәтижелерге сандық ... ... ... ... ЖШС – нің барлық шығын көрсеткіштері
(мың теңге)
|№ |Көрсеткіштер аты |2007ж |2008ж ... | 2009ж ... |
| | | | |+,- | |+,- ... ... және ... |2450 |3000 |550 |3600 |600 |
| ... | | | | | |
|1 ... ... |400 |460 |60 |570 |110 |
|2 ... ... |3300 |3800 |500 |4560 |760 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |1400 |1750 |350 |2300 |550 |
|4 ... алымдар |280 |310 |30 |400 |90 |
|5 ... емес |65 |80 |15 |150 |70 |
| ... ... | | | | | |
| ... ... құралдар | | | | | |
| ... | | | | | |
|6 ... ... |187 |210 |23 |260 |50 |
| ... | | | | | |
|7 ... ... көрсету |70 |76 |6 |95 |19 |
|8 ... ... |20 |25 |10 |35 |10 |
| ... | | | | | ... ... шығыны және |13330 |14700 |1370 |18635 |3935 |
| ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |15780 |17700 |1920 |22235 |4535 |
| ... | | | | | ... ... ... ... кеткен ресурстардың және шаруашылық
қызметінің барлық жақтары көрінеді. Шығынның деңгейіне қаржылық қызметтің
нәтижесі, өнім ... ... ... және ... ... ... тәуелді. Жалпы шығындарды былай топтастыруға болады:
а/ Тура ... - өнім ... ... ... оның ... құнына
барады. (кіріс болып есептеледі)
б/ мезгілді шығындар - өнім ... ... және ... ... ... Бұл ... пайда болу сәтінде /кезеңде/
есепке ... ... - ... ... ... ... б/ ... өндіріске, қызметке байланысы жоқ шығындар
Қызметке байланысы жоқ шығындар - өндіріске қызмет ... ... ... ... және әкімшілік шығындар кәсіпорынның
маңызды экономикалық көрсеткіштері ... ... одан ... ... ... 2.9 2007-2009 ж. жалпы және әкімшілік шығындардың өсімі (мың теңге)
Кәсіпорынның жалпы және ... ... ... ... ... шығындардан, материалдық емес активтерді шығару және
негізгі құралдар (амортизация) ... ... ... ... ... ... көрсету шығындарынан, қайырымдылық көмек
көрсету шығындарынан тұрады, бұл көрсеткіш 2007 жылы – 2450 мың ... ... – 3000 мың ... құрап отыр. 2009 жылы – 3600 мың ... Ал ... 2008 ... ... 2009 жылы әкімшілік шығын 550 мың теңгеге
өсті. Ал, 2008 жылмен 2009 жылды салстырғанда шығын 600 мың ... ... ... және ... ... өзгерісті жоғарыдағы суреттен
көруге болады (сурет 8).
Қосымша шығындар 2007 жылы – 400 мың ... ал 2008 ... 460 ... 2009 жылы – 570 мың ... 2007 ... 2008 ... ... болсақ 60
мың теңгеге шығын өскен. Ал, 2008 жылмен 2009 ... ... ... ... ... ... ... шығындардың өсу динамикасын салыстыру үшін
келесі суретке назар аударайық (сурет 2.10).
Сурет 2.10 Қосымша ... ... ... 2007 жылы – 3300, 2008 жылы – 3800, 2009 ... 4560 мың ... ... 2007 жылмен 2008 жылды салыстырсақ шығын ... ... ... 2008 ... 2009 ... қарастырақ шығын 760 мың теңгеге
өсті.
Жұмысшылар еңбекақысы 2007 жылы – 1400 ... 2008 жылы – 1750 ... ... жылы – 2300 мың ... 2007 ... 2008 ... салыстырғанда шығындар
350 мың теңгені құрады. 2008 ... 2009 ... ... ... 550 ... өскен.
Еңбекақыдан алымдар 2007 жылы – 280 мың теңге, 2008 жылы – 310 мың теңге.
Яғни екі жыл арасында шығындар 30 мың ... ... Ал 2009 жылы – 400 ... ... 2008 ... ... 90 мың теңгеге өскен. Енді ... ... ... ... ... (сурет 2.11).
Сурет 2.11 Еңбекақы шығындарының өсімі
Жоғарыдағы ... көз ... бұл ... бойынша қызметкерлердің
еңбекақысы ұдайы өсіп ... Бұл осы ... ... ... ... ... ... кәсіпорын жыл сайын ... ... ... ... жыл сайынғы инфляция мөлшерінің өзгеруімен
бағаның өсуін ескеріп, сондай-ақ тұтыну кәрзеңкесі мен өмір сүру ... ... ... тор ... ... ... ... және еңбек
өнімділігінің деңгейіне салыстыра отырып жалақы мөлшерін өзгертіп отырады.
Жалақының өсуі бұл кәсіпорындағы еңбек өнімділігінің ... ... ... көлемінің өсуі сәйкесінше ... ... ... 2007 жылы – 65 мың теңге, 2008 жылы – 80 ... Ал 2009 жылы – 150 мың ... осы ... ... ... 2007 жылмен 2008 жыл арасында шығын 15 мың теңгеге ... Ал ... 2009 жыл ... ... 70 мың теңгеге өсті. Амортизациялық
шығындардың өсуі бұл кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... тозған негізгі құралдарды жаңарту процесі
жүзеге ... ... екі түрі ... ... Біз ... ... «Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС бойынша амортизациялық
шығындардың өсуі кәсіпорынның ғылыми техникалық прогресс ... ... ... ... жоғары сапалы өнім шығару және қызмет ... ... ... ... ... ... ... 2.12 Коммуналдық қызмет көрсету шығындары өсімі
Жоғарыдағы суретке көз салсақ 2007-2009 ж.ж. ... ... ... ... отырмыз. Коммуналдық қызмет көрсету 2007 жылы
– 187 мың теңге, 2008 жылы – 210 мың ... 2009 жылы 260 мың ... ... жылға қарағанда 2008 жылы 23 мың теңгеге өсті. Ал, 2008 жылмен 2009
жылдар ... ... ... 50 мың теңгеге өскен.
Коммуналдық қызмет көрсету шығындарының өсуі бұл кәсіпорынның негізгі
қызмет көрсету аясы ұлғайған сайын ... ... ... су және де басқа
қажеттіліктердің өсуімен байланысты болып ... ... ... 2007 жылы – 70 мың ... 2008 жылы – 76 ... 2009 жылы – 95 мың ... 2007 мен 2008 жылдардын ауытқуы 6 мың
теңге, ал 2008 мен 2009 жылдар ауытқу ... 19 мың ... ... ... ... ... бойынша шығын көлемі жыл санап өсіп отыр. Бұл
жағдайды кәсіпорын үшін ... ... ... қаржы-шаруашылық
қызметін талдаудағы маңызы зор.
Банктік қызмет көрсету шығындарының өсімі ... ... ... көрсетеді. Яғни аталмыш кәсіпорын өндіріс ... ... ... ... үшін есеп ... ... Сондықтан қызмет көлемінің өсуі сәйкесінше банк қызметтері
үшін шығындарды көбейтіп отыр.
Осы көрсеткіштерді төмендегі ... ... ... ... ... 2.13 Банктік қызмет көрсету шығындарының өсімі
Қайырымдылық көмек ... 2007 жылы - 20 мың ... 2008 жылы – 25 ... 2009 жылы – 35 мың ... барлық шығыны 2007 жылы – 13330 мың теңге, 2008 жылы- 14700
мың теңге, 2009 жылы-18635 мың теңге құрап ... 2.14 ... ... ... өзіндік құнын талдау жұмыс пен қызмет көрсетуде маңызды орын
алады. Ол осы ... ... ... оның ... ықпал ету
факторларын анықтауға, кәсіпорынның жұмысына баға беруге мүмкіндік береді.
Шығындардың өзіндік құны 2007 жылы – 15 780 мың ... 2008 жылы – ... ... 2009 жылы – 22235 мың теңге. Яғни, кәсіпорын пайда ... ... ... ... ... ... ... талдауды және өндірістік еңбек
өнімділігінің өсуін ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің артуы, еңбекақының ... ... осы ... ... ... өсуі мен ынталандыруды
қамтамасыз етеді. Осыған ... ... ... зор ... ... ... еңбекақы қорын пайдалану және оның экономикалық ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігіндегі
қызметкерлердің еңбегін қорғау Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы”,
“Еңбек қорғау ... ... ... сәйкес жүргізіледі. Осы жылдар
аралығында жасалған шаралардың көлемі ұлғайып, мазмұны нақтылана ... ... ... ... жылдан –жылға көбеюде.
Кәсіпорынның еңбек ұжымы және еңбек қатыныстарын қарастыратын болсақ,
кәсіпорында қызметкерлерді ... ... ... ... ... ... заңымен көзделген тәртіпте және жағдайларда іске
асырылады.Кәсіпорынның еңбекке ақы төлеу қорының ... ... ... ... және бас ... ... мөлшерін, оларға сыйақы беру жүйесін атқарушы директор
белгілейді.
Кәсіпорын ... ... ... қорғау мүддесінде
кәсіподақтарға, басқа да қоғамдық бірлестіктерге бірігуге құқылы.
Барлық еңбек қарым-қатынастары қолданыстағы ... ... ... өзі айқындалады.
Болашақта еңбек ресурсын пайдалану, қорғау ... ... ... оны ... күрделі де қажет деп саналатын мәселелермен
толықтырып, қызметкерлердің еңбек тәртібін сақтау ... ... ... тексеруден өткізу жұмыстары көзделуде.
Сондай-ақ, еңбекақы қоры бойынша мәліметтер мен ... ... ... ... 2.6
«Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС - нің 2007 - 2009 ... ... қоры ... |Көрсеткіштер |өлшемі |2007 ж |2008ж ... |2009ж ... |
| |аты | | | |+,- | |+,- |
|1 ... қоры |мың |38300 |41000 |2700 |44100 |112 |
| | ... | | | | | |
|2 ... ... ... |18500 |20000 |1500 |21600 |1600 |
| ... | | | | | | |
|3 ... ... ... |19800 |21000 |1200 |22500 |1500 |
| ... | | | | | |
| |ру ... | | | | | | |
|4 ... |адам |16 |18 |2 |20 |2 |
| ... | | | | | | |
|5 ... |7 |7 |- |7 |- |
| |ру ... | | | | | |
| ... ... | | | | | | ... ... 2007 - 2009 жылдар аралығындағы еңбекақы қоры,
орташа айлық жалақы ... ... саны ... жылы ... қоры 38300 ... құраған. Ал, 2008 жылы 41000 теңгені
көрсетіп тұр. 2009 жылы 44100 теңгеге ... ... ... ... яғни,
еңбекақы қоры жылдан-жылға өсіп отыр. Мұның негізгі себебі, ... ... ... ... жылы ... қоры 38300 ... құраған. Ал, 2009 жылы 41000 теңгені
көрсетіп тұр. 2009 жылы 44100 ... ... ... ... қарытынды: яғни,
еңбекақы қоры жылдан-жылға өсіп ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Сурет 2.15 2007-2009 ж.ж. аралығындағы жұмысшылар санының өсімі
2007-2009 жылдар аралығында мекеме жұмысшыларының саны ... ... ... ... ... ... орта ... екі адамға көбейген.
Бұл көсеткіштің негізгі себебін, мемлекеттік тапсырыстарды ... ... ... күшінің тартылуымен байланысты болып отыр.
2007 -2009 жылдар аралығында мекеме жұмысшыларының саны 16-дан ... ... ... Яғни, жылына орта есеппен екі адамға көбейген.
Бұл көсеткіштің ... ... ... ... ... ... ... күшінің тартылуымен байланысты болып отыр.
Осылармен тығыз байланысты орташа айлық жалақы ... ... жылы ... 2008 жылы 20000теңге. Ал, 2009 жылы 21600 ... ... 2007 жыл мен 2008 ... ауытқуы 1500-ге тең. Ал, 2008 - 2009 жылғы
ауытқу көрсеткіші 1600 ... ... ... ... саны өзгермеген. Әкімшілік-
басқару персоналының жалақы ... 2007 жылы ... 2008 жылы ... ... Ал, 2009 жылы 22500-ге өскен. 2007 және 2008 жылғы ауытқу
1200 теңге. Ал,2008 және 2009 ... ... ... ... ... ... 2007-2009-ші жылдар аралығындағы фактілік көрсеткіштері бойынша
алынды. ... бұл ... ... ... ... ... қарап, табыс көлеміне әсерін анықтауға болады. Осы жасалған
талдау бойынша ... ... ... ... ... ... 2.16 2007-2009 ж.ж. "Манғыстауқұрылысинвест" ЖШС еңбекақы мөлшері
Жоғарыдағы суретте 2007-2009 жылдар ... ... ... ... ... ... жұмысшылар саны көрсетілген.
«Манғыстауқұрылысинвест» ЖШС-нің еңбекақы қорын талдаудан - ішкі
жұмысшыларының сақталуын және ... ... ... ... ... ... ... сыртқы факторлар анықталды.
Сонымен қатар, оған байланысты кәсіпорынның жылдан-жылға өскендігін
байқауға болады. Яғни, кәсіпорын тиімді жұмыс ... ... ... ... ... және өнімді сату көлемін арттыру жолдары
3.1 Өндіріс шығындарын жоспарлау және оларды минимизациялау шаралары
Өндіріс шығындарын жоспарлау жоспарлау - ... ... ... және ... мен рентабельділікті көтеру мақсатында оларды төмендету
қорларын анықтау және қолдану. Өнімнің өзіндік ... ... ... ... жоспарлаудың құрама бөлігі.
Өзіндік құнды жоспарлау мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... негізде анықтау. Жоспарлауда
сондай-ақ
Спл=С'-Э+∆Р
Мұнда,
С' - өткен жылғы өнімді өндірумен өткізу жағдайындағы жоспарлы жылдағы
тауар өнімінің өзіндік құны.
Э - ... ... және ... ... ... ... ... – табиғи геологиялық фактордың ... ... ... ... 1 ... ... ... анықтағанда сапасы
жақсартылған өткізілген өнім есебінен ... ... ... артуын
есептеу керек.
∆Qm=(Ц2-Ц1)Qпк2
Мұнда,
Ц1, Ц2 – сапаны ... ... және ... ... көтерме
бағалары. Qпк2 – ... ... ... ... ... жеке ... өзіндік құны бұл – бір немесе өнімнің
шектелген әр түрлі ... ... ... үшін маңызды көрсеткіш. Бұл
көрсеткішті өнім өндіруші және қызмет көрсетуші өнеркәсіптерде ... жеке ... ... құнын жоспарлау калькуляция негізінде
жүргізіледі. Калькуляцияда өнім бірлігінің өзіндік құны ... ... ... құнды жоспарлау процесінде келесі нәтижелі материалдарды
қолданады:
1) ... ... ... ... отын және ... ... ... нормасы
және т.с.с;
3) Өндіріс құралдарын пайдалану нормативтері;
4) Құрылғыларға қызмет көрсету нормативтері;
5) Өндіріс тиімділігін ... ... ... және жабдықтау жағдайлары;
Перспективті және жылдық жоспар ... ... ... ... ... ... негізінде анықтайды. Техникалык-
экономикалық факторлар ... ... ... ... ... технология,
техника және өнім құрылымын, өндірістегі әр түрлі өзгерістерді және өндіріс
шығындарының жеке элементтерінің ... ... ... ... ... және қызмет көрсетудің өзіндік құнын жоспарлау келесі
факторларға бөлінеді:
1) Өндірістің ... ... ... ... ... арттыру;
2) Еңбек және өндірісті ұйымдастырудың жақсаруы;
3) Өндірістік өнімнің құрылымы және көлемінің ... ... да ... ... ... ... өндірістік процестерді
автоматизациялау, механизациялау және жаңа ... ... ... ... ... ... ... және басқарудың
автоматтандырылған жүйесін енгізумен ... ... ... ... әсер етуші екінші топ факторларына
еңбекті ... ... ... ... ... ... жабдықтардың жақсаруы және өндірістік емес шығындарды
қысқарту жатады.
Кәсіпорында өзіндік құнды есептеу және ... ... ... өнім ... және ... болып бөлінеді.
Өзіндік құнды төмендетумен кірістің табыстысы үнемін қамтамасыз ететін
жұмысшылардың еңбек өнімділігінің ... ... ... өнімділігінің
өсуінің қандай жағдайда да жұмысшылардың еңбек ақысына жұмсалған шығындар
төмендейтінің қарастырайық. Бір ... өнім ... өсуі ... ... іске асу есебінен болады және ... ... ... ... ... ... баға қою өзгереді. Өндірудің
өсуі сондай-ақ ұйымдық-техникалық шаралар ... ... ... ... орындалуынан да болады. Бұл жағдайда өндіру
нормалары мен баға қою өзгермейді.
Бірінші жағдайда, егер өндіру ... мен баға қою ... ... ... үнем ... яғни баға қою
төмендеуінен өнімнің өзіндік құнындағы еңбекақы үлесі төмендейді. Бірақ ... ... ... ... ... ... ұйымдық-техникалық шаралар жұмысшыларға сол еңбек шығындарымен
көп өнім өндіруге мүмкіндік ... ... ... нормаларына сәйкес
ұйымдық-техникалық шаралардың жүргізілуі өнім бірлігіне еңбекақы үлесін
төмендету және ... ... ... ... өсу ... өзіндік құнын төмендетеді.
Екінші жағдайда, өндірудің белгіленген нормалары және баға қою
өзгермесе, өнім ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақы
шығындарының шамасы төмендейді. Бірақ, еңбек ... ... ... ... ал бұл ... басқа статьяларын үнемдеуге,
әсіресе, басқарма және ... ... ... ... ... ... ... шығындардың едәуір өндіріс жоспарының орындалуына
тәуелсіз шартты-тұрақты ... ... өнім ... ... ... өнімнің өзіндік құнындағы цехтық және жалпызауыттық шығындар ... ... ... өзіндік құнын төмендету мен кірістің ... ... ... ... ... ... ... қадағалау.
Кәсіпорында үнем режимінің іске асуы өнім ... ... ... шығындарының төмендеуін, басқарма және өндіріске қызмет ... ... ... жоғалтулар мен өзге де өндірістік емес
шығындарды жоюды білдіреді.
3.2 Өнімді сату көлемін арттыруға ... ... және ... ... ... ... резервтері
Өнімнің өзіндік құнының ғылыми негізделген жоспарлау және ... ... оның ... жолдарымен көздерін талап етеді.
Тауардың тікелей міндеті болып табылатындар: өзіндік құн ... ... ... ... ... ... ... және одан ауытқу себептеріне баға беру, өзіндік құнды төмендету
қорларын табу, оның жұмылдыру жолдарын ... ... ... шығындар
айналымын басқару және өзіндік құнды төмендету процесі олардың қалыптасуына
әсер ететін факторларды ... ... Бұл ... өте ... айналымын басқару процесінде оларды талдау, резервтерді үнемдеуді
іздестіру жолдарында және жоспарлауда барлық факторларды екі негізгі топқа
бөледі:
1. Кәсіпорын ... ... ... ... факторлар).
2. Кәсіпорын қызметіне байланысы жоқ (сыртқы факторлар).
Сыртқы факторларға мыналарды жатқызуға болады:
• тұтынушының мінез-құлқы;
• сұраныс пен ... ... ... ... кәсіпорының орналасқан жері;
• нарық сегменті;
• бәсекелестік дәрежесі, бәсекелестің көрсетіп отырған қызмет түлері;
• шаруашылық жүргізудегі шығынға негізделген және шығынсыз іс ... ... ... ... елдегі инфляция қарқыны;
• тұтынушылпар нарыының кейбір сегменттерінің өркендеу дәрежесі.
... ... ... кіретін салық ставкасының өтелімі және
кейбір түрлетінің ... ... ... ... ... ... ... факторлар қызметтеріне байланысты екі ірі ... ... және ... ... шығын сыйымддылығы әсері,
кәсіпорынның біртұтас қызметімен байланысты шығындар дәрежесі.
Тауарлардың шығын сыйымдылығы тауардың тұтынушылық ... ... оның ... қабілеттілігінде, сату,а дайындығына, өткізу
жүргізілетін тәртібіне, еңбек сыйымдылығына, өмірлік циклына, ресурстармен
қамтамасыз етілетіндігінде, тауар ... ... ... ... және т.б. байланысты.
Кәсіпорынның жиынтық шығындары тауардың өзінің өтуі шығын сыйымдылығы
және жалпы шығындардан тұрады. Кәсіпорын қызметіне ... ... ... ... келесіде айқындалады:
- тауар айналымы көлемі және құрылымы;
- тауарлардың шығын сыйымдылығы;
- еңбек өнімділігі;
- тауар айналысы құрылымында тауардың тауардың ... ... ... өсуі;
- негізгі қорларды пайдалану жағдайы;
- өзіндік айнымалы активтермен қамсыздануы;
- кәсіпорынның және оның қоймаларының сыйымдылығы;
- ресурстардың барлық түрлерін тиімді пайдалану;
- тауар ... ... ... ... ... ... көлеміндегі кіші көтерме саудның көлемі;
- тасымалдау (транспорт түрлері, оларды тиімді пайдалану жолдары);
Шығындардың құрылымы қызмет көлемімен тығыз байланыста ... ... ... көп ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы, орналасу
орны, жеке меншік түрі, негізгі ... ... ... оларды тиімді
пайдалану, контрагенттермен қарым-қатынас, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы түрлері,
және басқа да факторлар.
Шығындардың және өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... шығындар өсуіне немесе төмендеуіне әкеліп
соғады. Шығындарды және ... ... ... ... факторларға мыналар
жатады:
- тауар айналысы ... өсуі және оның ... аз ... ... қызметкерлердің еңбек тиімділігін жоғарылату;
- өнім өткізу түрлерінің қарқынды әдістерін енгізу, ... ... ... ... ... ... сауда алаңының есебінен
өсіру, техникамен жабдықтаудың жоғарылауы;
- ... ... ... ... ... ... тиісті көлемнен
жоғары болуын болдырау;
- тауар айналымын жеделдету;
- өндірістік емес шығындардың барлық түрлерін болдырмау;
- тауар жөнелтілуінің көпізділігін азайту;
- өнім өткізуді басқаруды ... ... ... ... ... өнім сату көлемін азайту;
- тауар айналымы үлесіндегі тауарлардың ұлғайту құрылымындағы шығындар
айналымын жоғары ... ... ... ... азаюы;
- несие көлемінің ұлғаюы:
- баға, жалақы, тариф, пайыздың жоғарылауы;
- қызмет көрсету аясын жоғарылату;
- тұтынушыларға көрсетілетін қызмет көлемінің артуы;
Шығындар сомасына және ... әсер ... ... ... ... ... ... табылады. Оның өсуімен, шығындар айналымы көлемінің
жалпы сомасы өседі және шығындар сомасы айнымалы тармақтары өседі. Шығындар
дәрежесі де өсуі ... ... ... өнім көлемі өсуімен азғана
көлемде өседі, бірақ олардың ... ... ... немесе өзгеріссіз
қалуы мүмкін.
Өзіндік құнды төмендету қорларын табу кәсіпорын ... ... ... - ... техникалық және ұйымдық
деңгейін зерттеу, өндірістік қуаттылықты, негізгі қорларды, шикізат және
материалдарды, ... ... және ... ... пайдалануына
сүйенеді.
Өзіндік құнды төмендету қорлары ... ... ... ... ... бөлінеді.
Ағымды қорлар – кәсіпорынның техөнеркәсіптік-қаржы жоспарының негізгі
бөлімі болатын өндіріс тәуелділігін көтеру жоспарындағы қорлар.
Перспективті қорлар – ... ... ... жоспарда
белгіленбеген еңбек және өндірісті ұйымдастыруды ... және ... ... шараларын іске асырғанда қолданылуы мүмкін.
Өзіндік құнды төмендету қорларын жүзеге асыру мыналарға байланысты:
1) Ұлттық ... және ... ... Өнімнің көлемінің өсуі және оның құрылымының өзгеруі;
3) ... ... ... ... ... ... жетілдірілуі;
5) Өндірістегі технологияның жетілдірілуі;
6) Еңбекті және өндірісті ұйымдастыруды жақсарту;
7) Жұмысшылардың өндірістік белсенділігін және ынтасын дамыту.
Ұлттық шаруашылық факторлары – ... ... ... іс, факторлар. Оларға ғылыммен техниканың дамуы, ұлттық
шаруашылықтың материалды-техниклық базасының ... ... ... ... ... өндірісті бірлестіру және мамандандырудың
дамуы, мұнай-газ және мұнай ... ... жаңа ... жатады.
Салалық факторлар өндірістегі ұлттық шаруашылық ... және ... ... құн ... әсер ... өнім өндірісінде шығындардың үлкен үлесі шикізат және
негізгі материалдарға, содан кейін еңбекақы және ... ... ... ... ... және негізгі материалдар үлесі 86%, ал
әлеуметтік сақтандыруға аударулармен еңбекақы ... 9% ... ... құны өндіріс тиімділігінің көрсеткіштерімен өзара
байланыста. Ол өнім құнының үлкен ... ... ... және ... және ... жағдайларының өзгерісіне тәуелді. Шығындар деңгейіне
өндірістің техникалық-экономикалық факторлары әсер етеді. Бұл әсер техника,
технология, ... ... ... сапасы мен құралымындағы
өзгерістерді және өндіріс шығындарының шамасының ... ... ... талдауы өндірісішілік қорларды тауып оларды төмендету
мақсатында жыл бойына жүйелі түрде жүргізіледі.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... оны
төмендету қорларын табуда экономикалық ... ... ... ... ... өндіріс процесінің бар элементтерін
(еңбек құралдары және заттары) толық қамтиды. Олар өзіндік құнды ... ... ... ... ... ... көрсетеді, еңбек
өнімділігінің өсуі, алдыңғы қатарлы техникалар және технологияларды ... ... ... ... арзандауы және еңбек заттарын
дұрыс ... ... және ... да қосымша шығындардың
қысқаруы, ақаулардың өндірістік емес ... ... ... нақты төмендеуіне себепші болатын үнем келесі
факторлардың құрамы бойынша есептеледі:
Өндірістің техникалық деңгейінің ... бұл – жаңа ... ... ... ... процестерді механизациялау және
автоматизациялау, жаңа шикізат және ... ... ... техникалық сипатының және құрылымының өзгеруі және өзгеде
өндірістің техникалық деңгейін ... ... ... ... құнға ғылыми-техникалық жетістіктер және
тәжірибелер әсер етеді. Әрбір шара бойынша өндіріс шығындарының төмендеуін
көрсететін экономикалық әсер ... ... ... асуынан болған
мына формуламен анықталады:
Э=(Сс-Сн)*Ан
(22)
Мұнда,
Э – тікелей ағымды шығындардың үнемі.
Сс – шара жүргізілгенге ... өнім ... ... ... – шара жүргізілгеннен кейінгі тікелей агымды шығындар.
Ан – шара жүргізілгеннен бастап ... ... ... дейінгі
натуралды бірліктегі өнім көлемі.
Еңбекті және өндірісті ... ... ... ... ... ... дамытуда еңбек формаларының ... ... ... ... өндірісті басқаруды
жетілдіру және оның шығындарын қысқарту, негізгі ... ... ... ... ... жақсаруы және өзге де
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... мен техниканы жетілдірумен қатар әрбір фактордың
үнемін анықтап, сәйкес ... қосу ... ... төмендеуі негізгі өндіріске қызмет етуді жетілдіру
нәтижесінде болады.
Толықтай ... ... ... жетілдіргенде қосымша үнем
туындайды. Ол басқару шығындарын қысқартудан және ... ... ... пайдалануды жақсартуда өзіндік құнның ... ұзақ ... және ... ... жоспарлы-
сақтық жөндеулер жүйесінің жетілдірілуі, жөндеудің өнеркәсіп әдістерін
нығайту және орталықтандыру, ... ... ... нәтижесінде болады.
Материалды - техникалық қамсыздандыруды жетілдіру шикізат және
материалдың шығын нормасының төмендеуінен көрініс ... ... ... ... ... ... төмендеуінен болады.
Транспорттық шығындар жабдықтаушылардан кәсіпорын қоймаларына дейін ... ... ... ... ... қоймаларынан пайдалану орындарына
жеткізу шығындарын төмендету, дайын өнімді тасымалдауға ... ... ... ... ... және ... өзгеруі шартты - өзгермелі
шығындардың ... ... ... ... өнім
ассортиментінің өзгеруіне және сапасының жақсаруына әкеледі. Өндіріс көлемі
өскенде өнім бірлігінің шартты-тұрақты шығындары ... бұл ... ... ... ... ... ... қатынасы
үнемі формуламен есептеледі:
Эп=(Т*Пс)/100
(23)
Мұнда,
Пс – базистік жылдағы шартты - өзгермелі шығындар сомасы.
Т – базистік жылмен салыстырғанда тауар өнімінің өсу қарқыны.
Амортизациялық ... ... ... ... Амортизациялық
аударулардың бір бөлігі өзіндік құнға кірмейді, басқа көздер ... ... ... ... жалпы сомасы төмендеуі мүмкін. Төмендеу
есепті кезеңдегі нақты мәліметтермен анықталады.
Эа=(АоК/До-А1К/Д1)*Д1
( 24)
Мұнда,
Эа – амортизациялық аударулардың төмендеуіне байланысты ... А1 – ... және ... ... ... аударулар сомасы.
К – базистік жылдағы өнімнің өзіндік құнына қатысты ... ... ... ... Д1 – ... және ... жылдағы тауар өнімінің көлемі.
Өндірістік өнімнің ассортиментінің және номенклатурасының өзгерісі -
өндіріс шығындарының ... әсер ... ... ... ... құнға өнім құрылымының өзгерісінің әсері типтік номенклатура
калькуляциясының статьяларындағы өзгермелі шығындар ... ... ... ... ... ... ... сомасы мен
құрамының өзгерісі, кен орындарының өнімділігінің, табиғи ... ... ... басқа да табиғи жағдайлардың өзгерісі
есептеледі. Бұл факторлар ... ... ... ... ... айқындайды. Олардың өнімінің өзіндік құнының төмендеуіне әсерін
талдау өндіруші өнеркәсіп ... ... ... және өзге ... ... ... жаңа ... өндірістік
бірліктердің және өндірістердің енгізілуі, меңгерілуі, ... ... ... ... және игеру, өзге де ... ... ... жаңа ... мен ... ... ... өзіндік құнның төмендеу қорларын талдау қажет. Қорлар өнімінің
жаңа түрлерін дайындау және игеру ... ... ... ... ... ... ... іске асады:
Эп=(С1/Д1-Со/До)*Д1
(25)
Мұнда,
Эп - өндірісті дайындау және игеру шығындарының өзгерісі.
Со, С1 – ... және ... ... ... ... Д1 – ... және есептік жылдардағы тауар өнімінің көлемі.
Еңбек төлеміне жұмсалатын шығындарды талдау. Өндірістік жұмысшылардың
еңбекақыларына ... ... ... ... көрініс табады.
Көмекші жұмысшылардың еңбек ақылары негізінен құрылғыларды пайдалану және
күту шығындарының статьяларына, ... ... ... ... ... ... ... кіреді. Көмекші өндірістегі жұмысшылардың
еңбекақылары бу, су, электрэнергияның өзіндік құнына ... және ... ... құнына жанама түрде әсер етеді. ... ... оның ... қоры ... өнеркәсіпті-өндірістік қызметшілердің жеке
дәреже қоры бойынша жүргізіледі. Жеке дәрежедегі жұмысшылардың еңбекақы
қорының өзгеру ... ... соң, бұл ... ... өзіндік
құнына қандай әсер еткенін айқындау қажет. Еңбек қорының жоспардан ауытқуын
өнім шығару ... ... ... ... ... жұмысының тиімділігіне және еңбекақы қорының шығындалуына
жұмысшыларға сыйақы төлеу әсер етеді.
Өнімнің өзіндік құнының төмендеуі көбінесе ... ... ... ... өсуіне қатынаспен анықталады. Еңбек өнімділігінің
өсуі өнімнің өзіндік құнының төмендеуін қамтамасыз ете отырып еңбекақының
өсуінен асып түсу ... ... ... құнды төмендетудің үздік факторы. Еңбек
өнімділігін жоғарылатудың ... ... ... ... ... прогресс, өндірісті басқарудың жетілуі және ... ... ... көмекші жұмыстарда еңбек шығынының
қысқаруы, мамандардың тәжірибесін ... және ... ... ... шығындарды төмендету қорлары шығындарды талдау өнім өндірісіне
жұмсалған шығындарды төмендетудің қосымша қорларын және өндіріс ... ... ... ... ... ... ... құнының
құрамына басқарма және өндіріске қызмет көрсету шығындары, жаңа өнім
түрлерінің өндірісін ... және ... ... ақаудан жоғалтулар,
өзге өндірістік шығындар, өндірістен тыс ... ... ... олар
бірдей мақсатты белгілеу шығындарын ... ... ... әрі ... үнемі басқалардың артық шығындалуын көрсетпейді.
Талдауда шығын сметасынан ауытқу статьялары бойынша толықтай емес, оған
кіретін жеке ... ... ... ... соң шығындардың бір
статьясы бойынша сматаның жоғарылауы және ... ... ... есептеледі. Сондықтан талдауда ауытқуларды өзара өтеу жолымен оларды
қосындылау жүргізілмейді.
Басқарма және өндіріске ... ... ... 3 ... кіреді:
құрылғыларды пайдалану және күтуге жұмсалған шығындар, цехтық шығындар және
жалпызауыттық шығындар.
Құрылғыларды пайдалану және ... ... ... ... жалпы сомасында айтарлықтай үлес салмақты алады. ... ... ... ... ... яғни ... жұмсалған
шығындар, амортизация, өндірістік және көтермелі-транспортты құрылғылардың
ағымды жөндеуі, жұмыс ... ... ... ... ... амортизациясы т.б. енгізіледі. Олар ... ... жеке ... ... ... ... және ... көлемі
бойынша жоспардың артық орындалуында өседі. Бірақ бұл өсім ... ... ... ... оның ... өндірістің жоспардан
тыс өсуіне ықпал еткен факторларға тәуелді.
Цехтық шығындарға цех кызметшілерін ... ... ... және ... күту ... және ... ... құрылыстардың ағымды жөндеуі, сынақ, тәжірибе және ... ... ... жұмсалған шығындар жатады. Нақты цехтық шығындар құрамына
қосымша өндірістік емес шығындар да ... ... ... ... мен цех ... ... ... аяқталмаған өндіріс және ... ... өзге ... емес шығындар.
Кәсіпорынның бүкіл өндірісін басқару және қызмет көрсетумен байланысты
жалпызауыттық шығындар бес ... ... ... ... ... ... ... салықтар, жиындар және өзге міндетті
аударулар мен ... ... емес ... ... ... кезеңде алынған кәсіпорынның жоспарланбаған табысы). Цехтық ... ... ... ... негізгі еңбекақысы және
құрылғыларды пайдалану және күту шығындарының сомасында әртүрлі өнімдер
арасында пропорционалды ... ... ... ... ... болып үзіліссіз технологиялық
прогресс қызмет етеді. Жаңа техниканы енгізу, яғни ... ... және ... технологиялардың жетілуі өнімнің
өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... қорларының бірі бірлестіру және
мамандандыруды ... ... ... ... өнімінің өзіндік құны осы өнімді аз ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын
арасында ұтымды бірлескен байланыстар болуын талап етеді.
Өнім бірлігінің шикізат және материал ... ... ... – бұйымдар құрылымының ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Басқарма және өндіріске қызмет ... ... ... ... ... ... ... цехтық және жалпызауыттық
шығындар сомасы неғұрлым төмен болса, әрбір бұйымның өзіндік құны ... ... және ... ... ... қоры ... жеңілдету және арзандату, басқармалық шығындарды үнемдеуден
тұрады. Цехтық және жалпызауыттық ... ... ... және ... ... ... Көмекші және қосалқы жұмыстарды
механизациялау ... ... ... жұмысшылар санының қысқаруына
әкеледә, демек, ... және ... ... үнемделеді. Мұнда
өндірістік ... ... және ... қол ... ... үлес ... ... маңызды орын
алады. Өндірістік процестерді автоматтандыру мен ... ... ... және ... ... ... қысқартады.
Цехтық және жалпызауыттық шығындарды қысқарту шаруашылық ... ... ... ... ... да ... ... шығындарын төмендетуге және өнімді сату көлемін арттыруға әсер
ететін техникалык-экономикалық факторлардың есебі
|ФАКТОРЛАР ... ... ... ... ... ... | | ... ... | ... |1. ... ... |Эм- осы ... ... ... |
|материалдар және|әдісімен. ... үнем ... ... ... | |Но және Н1- ... ... дейінгі және|
|заттарын | ... өнім ... ... еңбек |
|үнемдеуден | ... ... ... ... ... өзіндік | ... ... ... ... | |Цо және Ц1- есеп және ... бойынша |
|төмендеуі. | ... |
| | |N- ... ... ... |
| | ... кезең аяғына дейін шығарылған |
| | ... ... ... |
| |2. ... ... |d0 және d1- ... ... ... |
| ... кейінгі тауар өнімін шығаруға |
| ... ... ... және ... |
| ... ... ... құнының қатынасы; |
| | |ТП- ... ... ... ... |
| | ... |
| |3. ... ... - ... ... ... |
| | ... құнның төмендеуінен болған үнем;|
| | |Iм - ... ... ... |
| | ... ... ... ... индексі;|
| | |Iц - ... ... ... және |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | |In – ... өнім ... өсу ... |
| | |dо – ... ... ... ... |
| | ... ... түрі ... ... |1. ... ...... ... ... өзіндік |
|және технология | ... ... ... үнем сомасы |
|енгізу | |Iз – ... ... ... ... | ... ... еңбек ақысының өсу |
|еңбек | ... ... | ...... ... ... |
|өсуінен өзіндік | ... ... ... өсу ... ... ... |
| | |In – ... өнім ... өсу ... |
| | |dз – ... ... тауар өнімінің |
| | ... ... ... ... үлес |
| | ... |
| |2. Өнім ... |toi, tni – ... енгізуге дейінгі және |
| |шаққандағы ... ... өнім ... |
| ... |
| ... |roi, rpi – ... енгізуге дейінгі және |
| ... ... ... ... ортасағаттық тарифтік|
| | ... |
| | |Г- ... ... ... |
| | ... ... |
| | |Nn - ... ... ... |
| | ... ... |
| | |Эз - осы ... ... ... |
| | ... ... үнем сомасы |
| |3. ... ... |Р – ... ... саны; |
| ... |Зср – ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |Г- ... ... ... |
| ... ... пайызы; |
| | |m – ... ... ... ... жыл |
| | ... ... айлар саны; ... Өнім |4. ... ... ... ... ... |
|көлемінің |шығындардағы |Пусп- шартты-тұрақты шығындар ... ... ... ... – есептік жылмен жоспарлы жылды |
| ... ... ... ... көлемінің өсу |
| | ... ... 3.1 ... ... ... ... едәуір қоры ақаудан жоғалтулар және
өндірістік емес шығындарды қысқартудан жинақталады. Ақау ... ... ... ... ... жою, ... қалдықтарын тиімді
қолдану бойынша ... іске ... ... ... Өндіріс
процесінде қолданылатын шығындардың мөлшерін азайту үшін ... ... ... ... ... ... өнімді өндіруге жұмсалатын шығындар дайындалған өнімнің
өзіндік құнының мөлшеріне тікелей әсер ететіндіктен шығындардардың қандай
да ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны да азда болса
төмендейді.
Өнімнің ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
- Шикізат, материал, электроэнергия және ... ... ... ... ... қолдануды жақсарту;
- ресурсүнемдеуші жаңа технологияларды қолдану;
- өнімді өткізу бойынша шығындарды ... ... ... ... қайта қарастыру;
- жұмысын тоқтату және ақаулардан жоғалтуларды азайту;
- сатып ... ... ... ... және ... ... өнім көлемінің дұрыстығын қадағалау ... ... ... (жалпы шаруашылық) және ... ... ... жаңа ... үнем ... ... өзіндік құнды төмендетуді көздейді. Өнімнің, ... құны ... мен ... ... ... техникамен ... ... ... ... есеп негіздерінің сақталуын көрсетеді. ... ... ... тыс ... жұмсалған шығынды қосып
өнімнің толық өзіндік ... ... ... Толық өзіндік
құн - өнімді өндіруге және ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын талдау тауарлы өнімнің 1
теңгеге ... ... ... өйткені ол өзіндік ... ... ... ... Ол ... құн ... шығын деңгейін сипаттайды.
Неғұрлым өзіндік құн ... ... ... ... ... ... ... құн тікелей ... ... ... ... орта ... ... құны шамамен алғанда оның ... ¾ ... ... құнды төмендетудің негізгі жолдары : ... ... ... ... ... мен ... және ... ... ... ... ... арттыру, өндіріс қорларын ... ... ... ... ... мен ... жақсартып
оған кететін ... ... ... ... ... ... ... және шығын мен ақауды ... ... ... ... есеп пен ... ... ... айналуын тездету, тағы басқалар.
Келешекте өзіндік құнның ... ... ... ... ... ... ... электрлендіру,
химияландыруға байланысты үлес салмағы едәуір өзгеретін болады.
Өзіндік құн ... ... оны ... ... ішкі ... ... оны ... Ондай резервтер ... ... да ... көлемі жыл сайын өсіп отырады, соған ... ... ... ... да негізі - өзіндік құн. Осыған ... ... ... ... мәні бар, ол ... басты көзі.
Кәсіпорында өзіндік құнды есептеу және жоспарлау кезінде ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Өзіндік құнды төмендетумен кірестің табыстысы үнемін қамтамасыз ететін
жұмысшылардың еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... жағдайда да жұмысшылардың еңбек ақысына жұмсалған шығындар
төмендейтінің ... Бір ... өнім ... өсуі ... шаралардың іске асу есебінен болады және ереже ... ... ... ... ... баға қою ... ... сондай-ақ ұйымдық-техникалық ... ... ... ... ... ... да ... Бұл жағдайда өндіру
нормалары мен баға қою өзгермейді.
Бірінші жағдайда, егер өндіру нормалары мен баға қою ... ... ... үнем ... яғни баға ... ... ... құнындағы еңбекақы үлесі төмендейді. Бірақ бұл
жұмысшылардың орташа еңбекақысының төмендеуіне ... ... ... ... ... сол еңбек шығындарымен
көп өнім өндіруге мүмкіндік береді. Демек, өндіру нормаларына ... ... ... өнім ... ... ... және ... жұмысшылардың орташа еңбекақысының өсу есебінен
өнімнің ... ... ... ... ... ... нормалары және баға қою
өзгермесе, өнім бірлігінің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің өсуінен өндіріс
көлемі жоғарылайды, ал бұл ... ... ... үнемдеуге,
әсіресе, басқарма және өндіріске қызмет көрсету шығындарының қысқаруына
әкеледі. Өйткені, цехтық шығындардың ... ... ... ... ... шығындар. Сонымен, өнім өндірісі неғұрлым жоғары
болса, өнімнің өзіндік құнындағы цехтық және жалпызауыттық шығындар ... ... ... экономикаға көшу жағдайында өндіріс шығындары кәсіпорынның
өндірістік шаруашылық қызметінің маңызды көрсеткіші болып ... ... ...... ... бойынша жоспардың орындалуын
бағалауға, оның ... ... ... және ... ... ... өндіріс ішінде шаруашылық есеп ... ... ... ... ... ... ... елде ұлттық пайданың
бөлінуін, жаңа техника және техниканың экономикалық тиімділігін ... өнім ... ... ... ... ... ... жоспарлау оның құралу факторлары мен жағдайына әсер
етеді, ішкі шаруашылық ... ... және ... прогрессивті,
ұйымдастыру ролін атқарады.
Өндірістің өзіндік ... ... ... ішкі ... тізбекті түрде жүреді. Шикізат ... ... ... құнын төмендетудің басты мәселесі болып табылады. ... ... ... ... - өнім өндірісіндегі шығынның және жеке
өнімнің өзіндік құнының қалыптасуының, өнімнің ... ... ... ... тапсырмаға бақылау жүргізудің жоспарлы процесі. Өнімнің
өзіндік құнын басқару жүйесінің негізгі элементтері болып ... ... ... калкульяциялау, өзіндік заңды бақылау және талдау
табылады.
Өнімнің өзіндік құны – ... ... ... ... Оның
төмендеуі ұлттық шаруашылық маңызда, себебі кәсіпорында пайданың құрылуына,
өнеркәсіптік өнімнің барысының ... ... ... ... ... тыңының төмендеуі ұлттық табыстың көбеюін, ұдайы өндірістің
қаржының жоғарылатып, жұмысшылардың ... ... ... ... өзіндік құнының төмендеуінің бағыттарын және жолдарын өнім
өндіруге жұмсалатын шығындар ... ... ... құнды талдау
процесінде бұл көрсеткіштермен жоспардың қалай құрылғанын, өткен ... ... құн ... ... ... ... төмендеу себептерін
және факторларын, оның соңғы нәтижелерге сандық әсерін анықтау қажет.
Талдаудың негізгі міндеті - ... ... ... ... және ... ... ... жасау.
Кәсіпорынның қаржылық қызметін талдау нәтижесі, ... ... ... және ... ... ... ... табыс көлемі мен
рентабелдік деңгейінің жоғарлауы, соғұрлым ... ... ... ... қана ... қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз
етеді.
Сондықтан қандай да ... ... ... кез-
келген
саладағы бизнесмендердің негізгі ұмтылысы, осы ... ... ... ... арттыру арқылы пайдаға қол жеткізу.
Қаржылық нәтижелерді басқару процесін экономикалық талдау ... көп ... бөлу ... ... ... ... ... бақылау жасау.
• Қаржылық нәтижелерге әсер ететін ... және ... ... ... ... ... ... сомасының өсуіне және рентабелдік ... ... ... болжамдар жасау.
• Кәсіпорынның рентабельділік деңгейі мен ... ... ... ... ... баға ... өндірісінің және қызмет көрсетудің өзіндік құнын жоспарлау келесі
факторларға ... ... ... ... ... ... деңгейін арттыру;
6) Еңбек және өндірісті ұйымдастырудың жақсаруы;
7) Өндірістік өнімнің құрылымы және ... ... ... да ... шығындарын төмендетумен кірестің табыстысы үнемін қамтамасыз
ететін жұмысшылардың ... ... ... Кәсіпорынның еңбек
өнімділігінің өсуінің қандай жағдайда да ... ... ... ... ... қарастырайық. Бір жұмысшыға өнім өндірудің
өсуі ұйымдық-техникалық шаралардың іске асу есебінен ... және ... ... жұмысқа өңдеу нормаларымен сәйкес баға қою ... өсуі ... ... ... ... ... ... артық орындалуынан да болады. Бұл жағдайда өндіру
нормалары мен баға қою өзгермейді.
Бірінші жағдайда, егер ... ... мен баға қою ... ... ... үнем ... яғни баға ... өнімнің өзіндік құнындағы еңбекақы үлесі төмендейді. Бірақ ... ... ... ... әкелмейді, өйткені
келтірілген ұйымдық-техникалық шаралар жұмысшыларға сол ... ... өнім ... мүмкіндік береді. Демек, өндіру нормаларына сәйкес
ұйымдық-техникалық шаралардың жүргізілуі өнім ... ... ... және ... ... ... ... өсу есебінен
өнімнің өзіндік құнын төмендетеді.
Екінші жағдайда, өндірудің белгіленген нормалары және баға ... өнім ... ... құнындағы жұмысшылардың еңбек ақы
шығындарының шамасы ... ... ... ... ... ... жоғарылайды, ал бұл шығындардың басқа статьяларын ... ... және ... қызмет көрсету шығындарының қысқаруына
әкеледі. Өйткені, цехтық шығындардың едәуірі өндіріс жоспарының орындалуына
тәуелсіз шартты-тұрақты шығындар. Сонымен, өнім ... ... ... өнімнің өзіндік құнындағы цехтық және жалпызауыттық шығындар үлесі
соғұрлым төмен болады.
Өнімнің өзіндік құнын төмендетумен ... ... ...
кәсіпорынның барлық өндірісті-шаруашылық қызметінің үнемін ... үнем ... іске асуы өнім ... ... ... ... төмендеуін, басқарма және өндіріске қызмет ... ... ... ... мен өзге де ... ... ... білдіреді.
Өнімнің өзіндік құнының деңгейіне әсер етуші екінші топ ... ... ... өндірісті басқарудың толық жетілуі,
материалды-техникалық жабдықтардың жақсаруы және өндірістік емес шығындарды
қысқарту ... ... ... ... ... ... ... зор. Бұл кәсіпорын тәуелсіздікке ие болуымен, сондай-ақ олардың меншік
иелері ... ... ... және де ... ... ... ... қызметінің нәтижелері үшін толық
жауапкершілікте болуымен байланысты.
Өндірістің техникалық деңгейін арттыру ... ... ... және жаңа ... реаганттер, отын,
энергия түрлерін пайдалану, ... ... және ... ... ... ... әдебиеттер
1. Ашимбаев Т.А. «Экономика Казахстана на пути к рынку: тенденция и
размышления», ... 2006 жыл –84 ... ... Т.А. «Экономический потенциал и ... ... ... «Наука», 2000 жыл –360 бет.
3. Белобородова В.А. Чечета А.П. «Калькуляция себестоимости продукции
промышленности» – ... ... ... ... и ... 2001
жыл- 20 бет.
4. Белькин В.Б. Холодная Г.Н.« Основы ... и ... ... ... ... ... жыл.
5. Бренц А.Д. Брюгемен А.Ф. «Планирование на предприятий», Москва: Недра
2000 жыл- 189 бет.
6. Дюсембаев К.Ш. Аудит и ... ... ... ... М.С., ... С.М. «Учетная политика на ... ... ... ... ... ... 2007г.
8. Ермолович Л.П., Ермолович В.В. «Анализ эффективности промышленных
объединений и предприятий» (справочное ...... ... ... ... ... Л. ... и оценка доходности на основе двойственных
оценок. М., 2006 – 278с.
10. ... А.И., ... В.П. ... финансового состояния предприятий –
М.: Центр экономики и маркетинга. 2007 – 192с.
11. Козлова Е.П., Парашютин Н.В., ... Т.Н. ... учет ... ... пособие – М.: Финансы и статистика, 2002г.
464с.
12. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет. Учебное пособие. – М.: Инфра - ...... ... И.А. ... бухгалтерского учета. Учебник – М.: изд-во МГУ,
2001 – 272с.
14. Любушин Н.П., Лещева В.Б., ... В.Г. ... ... ... предприятия: Учеб.пособие для вузов ... ред. ... Н.П. ... – М.: ...... 2000. – ... Макальская М.А., Денисов А.Ю. Самоучитель по бухгалтерскому ... ... ... 8-е, ... и ... М.: ИКЦ.
ДИС, 2007 – 432с.
16. Палий В.Ф. «Новое в бухгалтерском ... ... ... ... В.В., ... В.В. Как читать баланс – М.: ... ... ... ... В.В., ... О.И. ... и отраслевые особенности
бухгалтерского учета – Алматы: ... ...... 2000 – ... Родостовец В.К., Родостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятиях. 2-ое доп. и перераб. Алматы. Центраудит – ... ... ... Ж. Аудит и ... ... ... ... с ... Под ред. ... – М.: Аудит,Ю ЮНИТИ, 2000.
21. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: 2-е изд.,
и доп. – Мн: ИП ... 2002 – ... ... Ф.С. ... ... ... Учебное пособие. В 2-
х частях. Ч1/Под общей ... ... НАН РК, ... ...... ... 2000 - 336с.
23. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: 2-е изд.,
перераб и доп. – Мн: ИП ... ... ... Л. ... ... учета (Пер.с анг. Под ... М.: ... и ... ... ... «Маңғыстауқұрылысинвест» ЖШС 2007-2009 жж ... ... ЖШС ... жж ... ... ... В.К. ... «Бухгалтерский учет на предприятии» Алматы, 2000ж
28. В.А. Луговой «Учет затрат на ... и ... ... ... М., ... Аксененко К.Ф. «Себестоимость в системе управления отраслью» М., 2004
г.
30. Шишкин А.К. ... ... ... на ... М., 2006г.
31. Фридман П. «Контроль затрат и финансовых результатов анализа качества
продукции» М., 2004г.
32. ... Ю.А., ... С.М., ... Н.А., ... Е.В.
Аудит: учебное пособие. – М.:ИД ФБК-ПРЕСС, 2000.
33. Барышников Н.П. Организация и ... ... ... ... ... 5-е, ... и доп. – М.: ... дом
«Филинъ», 2000.
34. Жила В.Г. Ревизия и аудит: учебное пособие – К.: ... 2000 ... ... А.Д., Суйц В.П. ... ... – 2-е изд., доп. и ... ... ИНФРА-М, 2000.
36. Подольский В.И., Поляк Г.Б., ... А.А. и др; под ред. ... В.И. ... ... для вузов. – 2-е изд., перераб. и ... М.: ... ... ... В.И., ... Г.Б., ... А.А. ... Л.В.; под ред. проф.
Подольского В.И. Аудит: учебник для вузов .– М.: Аудит, ЮНИТИ, 2000г.
38. ... В.В., ... Н.Н. ... предприятия. Методология
аудиторской проверки хозяйственно-финансовой деятельности предприятия:
учебное пособие. – М.: ... ... ... А.К., ... В.А. Учет ... и аудит на предприятии. – М.:
«Юнити», 2001 г.
40. Скобара В.В. Аудит: методология и организация. – М.: Инфра-М, 1998г.
41. Ковалева О.В., ... Ю.П. ... ... ...... ... 2000 г.
42. Смирнов С.А., Косорукова И.В. Аудит: учебно-практическое ... ... ... ... Райзберг Б.А., Лозовский Л.Ш., Стародубцева Е.Б. Современный
экономический словарь. – М.: ... 2006г.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің алтынвалюта активтерін басқару жөніндегі инвестициялық стратегия4 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік қаржылық бақылауының теориялық аспектілерін зерттеу, сонымен қатар Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қаржылық бақылау, іске асыру механизмі66 бет
Кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендету жолдары75 бет
Өнім өндірісінің өзіндік құнын талдау42 бет
Өнімнің өзіндік құнының түсінігі мен маңызы35 бет
Өндірістік кәсіпорынның өзіндік құнын төмендету және пайданы көтеру жолдары58 бет
Бизнес-жоспар. “Solar energy” компаниясы11 бет
Жер астындағы су деңгейін жасанды төмендету жұмыстары3 бет
Несие тәуекелділігі6 бет
Отбасы құқығы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь