Адамгершілік

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
1Адамгершілік тәрбие . тәрбиенің күретамыры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1Мораль . қоғамдық сананың түрі, адамгершілік сананың күретамыры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
5
1.2 Адамгершілік тәрбиенің мазмұны мен міндеттері және бағалану
деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
13
1.3 Адамгершілік тәрбиедегі кейбір қарама . қайшылықтар ... ... ... ... ... ... 18
2 Адамгершілік адамның рухани арқауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.1 Адамгершілік эстетикалық тәлім . тәрбие ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Оқу тірбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеудің жолдары ... ... ... .. 28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
Курстық жұмыстың өзектілігі: Адамгершілік тәрбиесі — тұлғаның әлеуметтік ортада тіршілік етуіне қажетті қоғам талабына сай балалар бойында тұрақты моральдык касиеттерді, нормалар мен адамгершілік идеалдарды, жалпыадамзаттық құндылықтарды, адамгершілік қасиеттерді үйрету және қалыптастыру.
Н. Назарбаев: « Қазақтың сана – сезімі өткендегі, қазіргі және болашақтағы тарихтың толқынында өзінің ұлттық «МЕН» дегізерлік қасиетін түсінуге тұңғыш рет енді ғана мүмкіндік алып отыр... », - деді. Осы күнге дейін мәдениеттің құрылымын негізінен материалдық және рухани – салалардан тұрады деп қарастыру басымдық алып келеді де, ал жеке адамның келбеті көлеңкеде қалып қояды. Рухани күшінің қайнар көзі моральдық – адамгершілік қасиетінде. Адам қасиетін құрайтынэлементтерді ұштауға бағытталған мақсатты жұмыс – тәрбиелеу жұмысының басты нысанасы.
Адамгершілік адамның тұлғалық сипаты болып саналады да, мейірімділік, ұжымдылық деген қасиеттерді біріктіреді. Ұлы Абай шығармашылығының негізгі өзегі — адамның адамгершілігі, ар-ұяты, ақылдылығы болып келеді, мысалы «Адам бол», «Өзіңдегі адамгершілікті сақта»- деген өсиеттері осыны айғақтайды.
Сонымен қатар, адамгершілік тұлғанын басқа «Мен»- дермен әрекеттесу процесін қамтитын қарым-қатынастар жүйесі болып табылады. Осы қарым-қатынастар адамгершілік нормалар мен мінез-құлық механизмдерін игеруге әкеледі (Хмель Н.Д.).Тұлғаның адамгершілік нормалары мен талаптарын меңгеру механизмдерінің ерекшеліктері адамгершілік тәрбиеге жағымды психологиялық жағдай тудырумен, адам іс-әрекеттерінің адамгершілік жақтарын және нәтижелерін бағалаумен тығыз байланысты болады.
Бірақ қоғам өмірінің нормаларын қадағалап қорғайтын заңдардың маңыздылығын қарастырмай адамгершілік тәрбиесінің мазмұны толық ашылмайды.
Адамгершiлiк мәдениет адамзат қоғамының даму тарихы арқылы қалыптасады, әрбiр дәуiрдiң өзiндiк қайшылықтарымен бiте қайнасып, жетiледi. Сондықтан да адамгершiлiктiң мәнiн абстрактылы түрде қарап, оны адамдардың табиғатымен, биологиялық ерекшелiктерiмен ғана байланыстыруға болмайды.
Адамзат тарихында адамгершiлiкке байланысты пайда болған категорияларға мыналар жатады: жомарттық, батырлық, ерлiк, әдiлдiк, қарапайымдылық, кiшiпейiлдiлiк, адалдық, шыншылдық, ұяттылық, ар мен намыс, тағы басқалары. Әрбiр қоғам өзiнiң даму процесiнде адамгершiлiк категорияларына, оның мазмұнына көптеген өзгерiстер енгiзiп отырған. Адамгершiлiк — адамдардың практикалық өмiрiнен тамыр алып, пайда болған әдет- ғұрыптар мен дәстүрлердi тудырып, солармен сәйкес дамиды. Ал мораль болса, шындыққа қарама- қарсы, терiс қарым- қатынаста пайда болады және адамның өзiне субьективтi түрде мiндет қоя бiлумен туындайды. Адамгершiлiк қасиеттерi отбасында, қоршаған ортада, балалар бақшасында, мектепте, адамдардың iс-әрекетiнiң барысында бiр- бiрiмен араласуы нәтижесiнде, қоғамдық тәжiрибе алуын өмiрмен байланыстыру арқылы қарлыптасады. Халықта: “Ұяда не көрсең, ұшқанда соны iлерсiң” деген мақал бар. Тәлiм – тәрбие болмаған жерде адамгершiлiк мәдениетi мен қасиетi де қалыптаспайды.
“Адамға ең бiрiншi керегi бiлiм емес, тәрбие. Тәрбиесiз бiлiм- адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өмiрiне апат әкеледi”- деп Әл- Фараби айтқандай, педагогика ғылымы зерттейтiн негiзгi категорияларының бiрi- тәрбие.
Тәрбие адам тағдырын ойластырады, болжайды, алдын- ала адамның рухани өмiрiнiң көптеген негiздерiн сақтайды, тәрбие алыс пен жақын адамдарға және өзiн қоршаған ортаға қатынас орнатады. Тәрбие ұлылар өсиетiн сақтата отырып, олардың адамгершiлiк құндылықтарын ұрпақтан- ұрпаққа жеткiзедi. Адам тiршiлiгiне тек қана материалдық жағдайлар ғана емес, тәрбие — адамзат тiршiлiгiнiң мiндеттi шарты.
В.Соловьев: “Адамгершiлiк бiр адамның екiншi адамға сыйлай салатын заты емес, ол өзiнiң тәжiрибесi арқылы ғана жететiн адамның iшкi жағдайы”- деп адамгершiлiктiң құндылығына ерекше тоқталған. Тәрбие мәдениетi — өмiрдiң өзi сияқты күрделi де көп қырлы.
Еңбекке тәрбиелеу, патриоттық тәрбие, эстетикалық тәрбие, адамгершiлiк тәрбиесi, экологиялық тәрбие, дене тәрбиесi. Осы барлық тәрбиенiң өзегi- адамгершiлiк тәрбиесi, бiрақ ол жападан жалғыз әрекет етпейдi, ол осы аталған тәрбие түрлерiмен бiрлiкте, демек адамгершiлiкпен қоса барлық тәрбие түрлерiмен бiрiге келе адамгершiлiк мәдениетi мен сапалары қалыптасады. Адамгершiлiк сапаларын индивидтiң өзi анықтап, адамгершiлiк ұстанымын да өзi қалыптастырады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Адамгершілік тәрбие және оның мазмұны, міндеттері, адамгершілік тәрбие жолдарын теориялық тұрғыдан нақтылау
Курстық жұмыстың міндеттері:
- адамгершілік тәрбиенің бала тәрбиесінде алатын орнын көрсету;
- адамгершілік тәрбиенің мазмұны мен міндеттерін айқындау;
- оқушылардың адамгершілік тәжірибесін қалыптастыру жолдарын қарастыру;
- адамгершілік құндылықтарды белгілеу және оларды оқушыларды тәрбиелеуде қолдану аясын белгілеу;
1. Айтжанова З. Құқықтық тәрбие беру арқылы адамгершілікке тәрбиелеу.// Бастауыш мектеп. 2003,№12. //Б-3-6
2. Айтжанова З. Салауаттылық - өмір салты. Адамгершілікке тәрбиелеу// Бастауыш мектеп. 2004,№1.// Б – 6-8
3. Әбдіжаппарова Ж. Мектеп оқушыларына адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру. Алматы: Рауан, 1998.// Б- 8-10
4. Бала тәрбиесі. Мұғалімдерге арналған құрал. Іс тәжірибесі. Алматы: Мектеп,1985.// Б- 10-13
5. Байжанова Ж. Семья бақыты. Алматы, Қайнар, 1990. //Б- 13-16
6. Бейсенбаев Ж. Әдептілік әлемі. Алматы: Жалын,1982.// Б – 16-18
7. Дүйсембеков Ш.Д. оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеуде педагогикалық жағдаяттар, Семей,1999. //Б – 18-20
8. Кенжебаева Р. Педагогикалық зерттеулер. Алматы: ЖАҚ « Бастауыш мектеп»,2004.// Б – 20-23
9. Қарсыбаева Р. Адамгершілік қасиетті бала бойына дарыту. Алматы: Мектеп, 2001.//Б- 24-29
10. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.//Б- 11
11. Құнантаева К.Қ., Халитова И.Р. Педагогикалық мәдениеттану. // Шағын мектеп.2004,№5(13).//Б- 12
12. Майғаранова Ш. Сабақтың тәрбиелік міндеттері.// Бастауыш мектеп. 1997, №4//Б- 9
13. Нойберт Р. Что я скажу моему ребенку. М., 1971.//Б – 20-25
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.................................................................................................................
3
1Адамгершілік тәрбие - тәрбиенің күретамыры............................................
5
1.1Мораль - қоғамдық сананың түрі, адамгершілік сананың күретамыры.........................................................................................................
5
+ Адамгершілік тәрбиенің мазмұны мен ... және ... ... ... ... ... - ... Адамгершілік адамның рухани арқауы........................................................
24
2.1 Адамгершілік эстетикалық тәлім - тәрбие................................................
25
2.2 Оқу тірбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеудің жолдары..............
28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... -- тұлғаның әлеуметтік ортада тіршілік ... ... ... талабына сай балалар бойында тұрақты моральдык касиеттерді, нормалар мен адамгершілік идеалдарды, жалпыадамзаттық құндылықтарды, адамгершілік қасиеттерді үйрету және қалыптастыру.
Н. ... >, - ... Осы ... ... ... ... негізінен материалдық және рухани - салалардан тұрады деп қарастыру басымдық алып келеді де, ал жеке ... ... ... қалып қояды. Рухани күшінің қайнар көзі моральдық - адамгершілік қасиетінде. Адам қасиетін құрайтынэлементтерді ұштауға бағытталған мақсатты жұмыс - ... ... ... ... ... тұлғалық сипаты болып саналады да, мейірімділік, ұжымдылық деген қасиеттерді біріктіреді. Ұлы Абай шығармашылығының негізгі өзегі -- ... ... ... ... ... ... мысалы , - деген өсиеттері осыны айғақтайды.Сонымен қатар, адамгершілік тұлғанын басқа - дермен әрекеттесу процесін ... ... ... ... табылады. Осы қарым-қатынастар адамгершілік нормалар мен мінез-құлық ... ... ... ... Н.Д.).Тұлғаның адамгершілік нормалары мен талаптарын меңгеру механизмдерінің ... ... ... ... ... ... ... адам іс-әрекеттерінің адамгершілік жақтарын және нәтижелерін бағалаумен тығыз байланысты болады.Бірақ қоғам өмірінің нормаларын ... ... ... ... қарастырмай адамгершілік тәрбиесінің мазмұны толық ашылмайды.
Адамгершiлiк мәдениет адамзат қоғамының даму тарихы арқылы қалыптасады, әрбiр дәуiрдiң өзiндiк қайшылықтарымен бiте ... ... ... да адамгершiлiктiң мәнiн абстрактылы түрде қарап, оны адамдардың табиғатымен, биологиялық ерекшелiктерiмен ғана ... ... ... ... ... пайда болған категорияларға мыналар жатады: жомарттық, батырлық, ерлiк, әдiлдiк, қарапайымдылық, кiшiпейiлдiлiк, ... ... ... ар мен ... тағы ... Әрбiр қоғам өзiнiң даму процесiнде адамгершiлiк категорияларына, оның мазмұнына ... ... ... ... ... -- адамдардың практикалық өмiрiнен тамыр алып, пайда болған әдет- ғұрыптар мен дәстүрлердi тудырып, солармен сәйкес дамиды. Ал ... ... ... ... ... терiс қарым- қатынаста пайда болады және адамның өзiне субьективтi түрде мiндет қоя бiлумен туындайды. Адамгершiлiк қасиеттерi отбасында, қоршаған ... ... ... мектепте, адамдардың iс-әрекетiнiң барысында бiр- бiрiмен араласуы нәтижесiнде, қоғамдық тәжiрибе алуын өмiрмен байланыстыру арқылы ... ... ... не көрсең, ұшқанда соны iлерсiң" деген мақал бар. Тәлiм - тәрбие болмаған жерде адамгершiлiк мәдениетi мен ... де ... ең ... ... бiлiм ... ... ... бiлiм- адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өмiрiне апат әкеледi"- деп Әл- Фараби ... ... ... ... ... ... бiрi- тәрбие.
Тәрбие адам тағдырын ойластырады, болжайды, алдын- ала адамның рухани өмiрiнiң көптеген негiздерiн сақтайды, тәрбие алыс пен ... ... және өзiн ... ... ... орнатады. Тәрбие ұлылар өсиетiн сақтата отырып, олардың адамгершiлiк құндылықтарын ұрпақтан- ұрпаққа жеткiзедi. Адам ... тек қана ... ... ғана ... ... -- ... ... мiндеттi шарты.
В.Соловьев: "Адамгершiлiк бiр адамның екiншi адамға сыйлай салатын заты емес, ол өзiнiң тәжiрибесi арқылы ғана жететiн ... iшкi ... деп ... құндылығына ерекше тоқталған. Тәрбие мәдениетi -- өмiрдiң өзi сияқты ... де көп ... ... ... тәрбие, эстетикалық тәрбие, адамгершiлiк тәрбиесi, экологиялық тәрбие, дене тәрбиесi. Осы барлық тәрбиенiң өзегi- адамгершiлiк тәрбиесi, бiрақ ол жападан ... ... ... ол осы ... ... ... ... демек адамгершiлiкпен қоса барлық тәрбие түрлерiмен бiрiге келе адамгершiлiк мәдениетi мен сапалары қалыптасады. ... ... ... өзi ... ... ұстанымын да өзi қалыптастырады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Адамгершілік тәрбие және оның мазмұны, міндеттері, адамгершілік тәрбие жолдарын теориялық тұрғыдан нақтылау
Курстық ... ...
* ... ... бала тәрбиесінде алатын орнын көрсету;
* адамгершілік тәрбиенің мазмұны мен міндеттерін айқындау;
* оқушылардың адамгершілік тәжірибесін қалыптастыру жолдарын қарастыру;
* адамгершілік құндылықтарды белгілеу және ... ... ... қолдану аясын белгілеу;
* Адамгершілік тәрбие - ... ... ... - қоғамдық сананың түрі, адамгершілік сананың күретамыры
термии сөзі ... ... ... ... ... ... сөзі ... - мораль. - бұл, өзінің күнделікті іс- әрекетінде, ... ... ... ... ... қатынасқа түскенде қолданылатын өлшем. Адамдық қасиет мәңгілік емес және өзгеретін санатқа жатпайды, олар әдет күші бойынша қалыптасады, ... ... ... ... ... ... ... қалай өмір сүру керектігі , қоғамдық орындарда өзін ... ... ... ... ... ... ... адамдық қалыптасады.
Тарихи мораль қоғамның дамуымен үнемі өзгеріп отырады. Халықтар мен барлық кезеңдерге арналған ... ... жоқ. ... - ... ... ... адамгершілік туралы ұғым ауысып отырды.
- бұл адамның нақты жағдайларда қалай іс- әрекетке баруын анықтайтын талап пен ережелер. ... ... ... ... бір іс- ... оятуы немесе одан сақтандыруы мүмкін.
- жеке тұлғаның қалыптасуына бағытталған процесс. Бұл тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің өз- ара ... және ... ... ... , ... ... қажетті және керекті жеке тұлғаның қалыптасуын өзінің мақсатында қолданатын іс-әрекет.
түсінігі көлемді. Ол адамның барлық өмірлік іс- әрекетінің жағына ... ... ... педагог В.А. Сухомлинский жеке тұлғаның барлық жағынан дамуы туралы тәрбие ... ...
- бұл ... ... ... талаптарына сәйкес, адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру мақсатында мінез- құлқы мен сезімдеріне, түсініктеріне жүйелі және мақсатты түрде әсер ету>>
Адамгершілік ... ... ... ... ... сәйкес, кіші жасөспірімдердің барлық өмірін ұйымдастыратын педагогикалық процесс түрінде жүйелі түрде жүзеге асырылады:, олардың жеке және жас ... ... ... ... ... ... процесс нәтижесі қоғамдық бағалы құндылықтарды, әдет, дағды, адамгершілік ... ұят, ... ... ... жеке тұлғаның адамгершілігін қалыптастыру болып табылады.
Адамгершілік тәрбиесіне: қоғаммен байланыс санасын қалыптастыру , оған тәуелділік, қоғамның қызықты мінез - ... ... ... ; ... мүдделермен танысу, қоғам талаптарымен, дәлелдері мен олардың ақылдылығы; адамгершілік білімді адамгершілік нанымға айналдыру, осы наным жүйесін ... ... ... ... ... ... мәдениеттілігі адамдардың адамға деген негізгі құрметін туғызады. - ... және ... ... ... ... және көпқырлы процесс. Бірақ адамгершілік тәрбиесі танымал түрде автономиялы. Осы өзгешелікті өз ... А.С. ... атап ... ... ... - оқушылылардың бойында мінез-құлықтың белгілі бір сипаттарын қалыптастыру және олардың өздерінің де бір-біріне, отбасына, ... ... ... ... ... қатынасын анықатйтын мінез нормалары мен ережелерін дарыту жөніндегі ұстаздардың арнаулы мақсат көздеген қызметі.
Адамгершілік тәрбие әр уақытта, әр қоғамда болып ... ... ... ... адамгершілік тәрбие дұрыс болған жоқ деп айта алмаймыз. Адамгершілік кейбір ... ... ... ... ... ... ... тәрбие-қоғамдық құбылыс.
Адамгершілікті мемлекет қайраткерлері, ғалым ұстаздар, көсемдер, ... ... ... Олар өз ... сай ... ... сананы, сезімді, саналықты, инабаттылықты, салауаттылықты, адалдықты, шындылықты, тағы басқаны насихаттаған. ... ... ... ... процесінің негізі болып табылады. Адамгершілік қасиет мораль, этика, өнеге ... ... ... этика, өнеге адамгершіліктің күретамыры болып табылады. Сондықтан да біз адамгершілік тәрбиені осылардан бастағанды жөн деп отырамыз.[1]
Мораль (латыншасы маралис, қазақшасы-әдет-ғұрып) - ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық, әдет-ғұрып тағы басқа) бейнелейтін қоғамдық сананның бір түрі. Мораль дегеніміз - адамдардың бір-біріне және ... ... ... мен ... анықтайтын қауымдық өмірсүру ережелерінің, адамдардың мінез құлықтары нормаларының жиынтығы. Моральдің сипаты экономикалық және қоғамдық құрылыспен анықталады, өйткені оның нормаларынан ... бір ... ... ... халықтың мүдделері байқалады. Ал қоғамда әр түрлі көз қарас болағандықтан, мүдделер де қарама-қайшы болады, әр түрлі моральдар қатар өмір ... ... ... ... ... кейбір түрлері өзгерді. Мораль барлық қоғамда өмірдің саласында - еңбекте, тұрмысты, ... ... ... әр ... ... ... ... іс-әрекетін, қатынасын, санасын реттейді. Мораль этикамен байланысты.
Этика - бұл ... ... ... ... ... ... ... түрі.
Этика (грекшесі, қазақшасы-әдет, мінез-құлық) - мораль туралы, оның шығуы мен дамуы туралы, адамның өмір сүруі салтының аса ... ... бірі ... табылатын адамгершіліктің түрлі қоғамдық құрылыстарға сан алуан формалары мен нормалары туралы ілімдер жүйесі.
Этика нормативті этика ... ... және ... ... ... Этикалық норма-адамдардың ұқсас қылық-мінездерін жалпы ережелер бойынша немесе тыйым салу арқылы реттеп отыратын адамгершілік қағидалар формасы. [3]. ... ... және ... ... ... азаматты саналылыққа тәрбиелеуде, адамгершілік тәрбиесі теориясы мен тәжрибесін дамытуда елеулі орын алады. Этикалық норма ен ... ... ... моральдың түрлері: ұжымдық, гуманистік, қарекетлил, белсенді мораль болып бөлінеді.
Кеңес дәуірінде ұжымдық мораль бірінші орында болатын. ... ... ... ... ... ... Ол жеке ... еңбектегі және күнделікті тірліктегі іс-әрекетімен белгіленеді. , деген қағида осыдан шыққан. Қаракетшіл моральдың екі жағы бар: өзім ... ұжым ... ... ... ... ... өміріне қайшы жағымсыз құбылыстармен (мансапқорлық, алдау, сөзінде тұрмау, кертартпалық, нысапсыздық, әділетсіздік т.б.) тікелей күресіп, жағымсыз қылықтарға тосқауыл қоюы ... ... ... ... өзекті мәселесі жас ұрпаққа-адамгершілік-рухани тәрбие беру. Құнды қасиеттерге ие болу, рухани бай адамды қалыптастыру оның туған кезінен басталуы керек. ... деп ... ... ... ... бойына жастайынан ізгілік, мейірімділік, қайырымдылық, яғни адамгершілік құнды қасиеттерді сіңіріп, өз-өзіне сенімділікті тәрбиелеуде отбасы мен педагогтар ... роль ... ... ... тәрбие- екі жақты процесс. Бір жағынан ол үлкендердің, ата-аналардың, педагогтардың балаларға ... ... ... жағынан- тәрбиеленушілердің белсенділігін қамтитын қылықтарынан, сезімдері мен қарым- қатынастарынан көрінеді. Сондықтан белгілі бір мазмұнды іске асыра, адамгершілік ықпалдың әр ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерін, тәрбиелеушілерінің жетіктістерін зер салып талдау керек.[2]
Адамгершіліктің негізі мінез-құлық нормалары мен ережелерінен тұрады. Олар адамдардың іс-қылықтарынан, мінез-құлықтарынан ... ... ... ... басқарады. Отанға деген сүйіспеншілік, қоғам игілігі үшін адам еңбек ету, өзара көмек, сондай-ақ қоғамға тән ... өзге де ... ... ... ... пен ... ... бөлінбес элементтері, олардың негізінде қоғамымыздың қоғамдық-экономикалық құндылықтары жатады.Баланың өмірге белсенді көзқарасының ... ... ... тәрбиеленеді. Тәрбиелеу, білім беру жұмысының мазмұны мен формалары балалардың мүмкіндігін ескеру арқылы нақтыланады. Адамгершілікке, еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендердің қолдан ... ... ... ... ойын және оқу ... ... ... іске асады.
Тәрбиешінің ең бастапқы формалары педагогтың балалармен мазмұнды қатынасында, ... іс ... ... ... ... танысу кезінде, балаларға арналған шығармаларымен, суретшілер туындыларымен танысу негізінде іске асады. Мұндай мақсатқа бағытталған педагогтық жұмыс еңбек сүйгіштікке, ізгілікке, ... пен ... ... ... көп ... өз қолымен жасай алуды және жасалған дүниеге қуана білуді дамытуға, үлкендер еңбегінің нәтижесін бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік жасайды. Балаларда ортақ пайдалы ... ... ... ... ойнау, бір нәрсемен шұғылдану, ортақ мақсат қою және оны жүзеге асыру ... ... ... ... ... болады. Мұның бәрі де баланың жеке басының қоғамдық бағытын анықтайды, оның өмірге белсенді ұстанымын бірте-бірте ... ... жеке ... оның ... ... үшін ... жасау- бүгінгі күннің және алдағы күндердің талабы, оған педагогтың күнделікті көңіл ... ... ... ... ... балалардың жан-жақты дамуын, олардың мектепке дайындығын қарастырады. Бұл бағдарланы жүзеге асыруда басты ролді атқарады. Оның ... ... ... және ... қарым-қатынасы балалар үшін үлгі бола отыра , педагогтың ықпалы әсерлі енеді, баланың жеке басы қалыптасады. Оның ... ... ... болса, баланың сезімдерін жан-жақты қамтыған сайын, олардың ерік күшін ... ... ... ... дейінгі жастағы баланың рухани-адамгершлік дамуы балабақшасы мен ... ... ... ... артқан сайын ойдағыдай жүзеге асады. Әрбір бала қандай да болмасын бір ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, ойында ұнамды әдеттер, өзара қарым-қатынастар, адамгершілік сезімдер қалыптасады, еңбекте-еңбек сүйгіштік, үлкендер еңбегін ... ... ... ... ... ... сияқты қасиеттер, патриоттық сезімдер жайлы мағлұматтар. т. б. ... ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі міндеттері мына жайлармен түйінделеді: ізгілік ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынас/ тұрмыстың қарапайым ережелерін орындау/ кеңпейілдік, қайырымдылық, жақын адамдарға қамқорлықпен ... және т. б./ ... ... ... өзара ұжымда қарым-қатынасын қалыптастыру, Отанға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу, әр түрлі ұлт өкілдеріне қадір тұту және сыйлау. Осылайша мейірімділіктің негізі ... ... ... ... ... төңіректегі үлкендерге қалай болса солай қарауға мүмкіндігі жасалмайды.
Қарапайым әдеттерді тәрбиелей отырып педагог балдырғаннның бар істі шын пейілмен әрі ... ... қол ... яғни ... ... ... оның ішкі жан дүниесін, оның ережеге деген көзқарасын ... ... ... ... , >, > және > деп ... жеке ... береді. Оның еш қатесі жоқ. Біз азаматтық ... ... ... жалғасы ретінде қарастырамыз. Оған себеп адамгершіліктің басты белгісі, мақсаты ... ... ... ... ... түсінетін, Отанын, ұлтын сүйетін, мемлекет заңын сыйлайтын азаматын ... ... ... ... ... ... ... Адамгершілік сезімдерді тәрбиелеу және дамыту;
3. Адамгершілік тәртіптің білімдерін және дағдыларын шығару;
Адамгершілік ақыл - ой - ... ... , ... ... ... ... ақыл - ой дамытудың субъективті қозғалыс күші болып өнегелік ойлау саналады , ол ... ... ... ... , ой ... ... қарым-қатынасқа түсетін, жағдаяттардың, олардың талдауын жасайтын, бағалайтын, шешім қабылдайтын, , жаңа таңдаулар жасайтын үрдіс.
Адамгершілік күйініш, ... ... болу ... ... ... ... болады,
Тұлғаның өнегелілігі өзі басқаруға алған қарым-қатынас жүйелерінен тұратын субъективті моралдық принциптерден құралады.
Адамдық ... , ... және сана мен ... ... ... ... ынтасы болып табылады. Өнегеліктен тыс және өмірге деген тәжірибелік қарым-қатынассыз адамдық ... ... Ол ... ... және есті жігерлілік бірлік болғанда өмірге деген адамгершілік көзқарас жүзеге асады.
Моральдық әдеттің бастауы - ... ... және ... эмоционалдық көріністерінің баға біріліктері, адамдар арасындағы қарым - қатынас, олардың моральдық қасиеттері.
Моральдық әдет - ол ... ... және ... әліппесі.
Моральдық әдеттерді қалыптастыру - ол тәрбиешінің, тәрбиеленушінің рухани әлеміне ену жолы, ... ... ... және оған ... ... әсер ету - бір ... ... - әсемдікпен.
Моральдық әдет арқылы қоғамдық сана мен қоғамдық мораль тұлғаның рухани ... ... ... ... ... өзін өзі тәрбиелеу, өзін өзі сыйлау болмайды.
Тұлғаның өнегелік тәртібі төмендегідей келесідей тізбектеледі:
-өмірлік жағдай - ... ... ... - ... және ... себептерін адамгершілікпен түсіну,
- шешімді таңдау және қабылдау - күштің ынтасы - іс. Өмірлік тәжірибеде , ... ... ... ... ... ... бірлестікте жүзеге асырылады.
Адамгершілік тәрбиенің маңызды құралы болып мәдениетте әр ... ... ... ... тарихи дамуы , оның ішінде адам баласы ұмтылған өнегелі тәрбиенің үлгілері.
Адамгершілік өнеге ... ... ... ... ... жүйелерінде және сенімділік, мұнда адам өзін табиғи және әлеуметтік қоршаған ортасына өзінің қарым - ... ... және ... ... шоғырланады.
Сонымен қатар, адамның қарым - қатынасы тек әлемге деген көзқарастан тұрмайды, дегенмен қоршаған ... өз ... өзге ... ... ... Адамгершілік тәрбиедегі кейбір қарама - қайшылықтар
Адамгершілікті әр адам ... ... ... ... ата - ана ... ... ... өмірдің көптеген қарама - қайшылықтарына кездеседі.
Осылардың арасында әсіресе екі мәселе күрделі. Олар: жезөкшелік ... ерте ... ... қатынас, ал екіншісі, нашақорлық пен қиын балалар мәселелері.
Бұл ... де ... орны ... ... ... ... ... Отбасы - мәдениет ошағы, тәрбие ... ... ... ... ерлі - зайыптылардың сүйіспеншілігі, бір - біріне жылы қамқорлығы, әже - ... ... ... ... ... жардың адал болуы адамгершілік қарым - қатынасын байытады. Мұндай отбасы ... ... ... ... ... жақсы азаматтар шығады.
Отбасындағы бірінші мәселе - балаларды болашақ үй ... ... жар ... ... ... ... дегеніміз - жоғары адамгершілік сезім үміті, бір - ... ... ... ... ... ... тәрбиенің басты факторы - ата - ... ... Ана мен ... ... ... махаббатты, достықты, сыйластықты және олардың бір - біріне деген қамқорлығын бала сезіп өссе, ол ... ... ... ... ... ... шарттарының бірі - мызғымас достық қарым - қатынасы, сезімді билей білу. Балалардың қарым - ... әке - шеше ... ... ... берсе, ондай достық, жолдастық әрі қарай жақс дамуы ықтимал. Балаларды алғашқы махаббатқа дайындау керек, рухани сезімдерін сөндірмеу, ... ... - ... ... ... ... сыпайы қарым - қатынаста болып, ... ... ... ... ... ... ... киноға, театрға, дискотекаға, концертке, түрлі кештерге баруына жол ашады, ... ... ... Әр бір ата - ана екі жас арасындағы махаббат сезіміне әдептілікпен, қамқорлықпен қарауы ... ... ... ... түрде араласпауы керек.
Отбасы тәрбиесіндегі адамгершілікке, жыныстық қатынасқа байланысты ... ... ... - ... ... ... яғни ... таңертең орнынан тұруынан тамақтануы, сабаққа дайындалуы, мектепке баруы, бос уақытын қалай өткізуі, кешке қай мезгілде жатуына ... күн ... ... ... ... айтуы бойынша жыныстық толысу кезеңі қыздарда 12 жастан, ер балаларда 14 жастан ... Бұл ... 3- 4 ... созылады, сүйектері бекіп, бұлшық еттері өседі. Сондықтан ата - ... ... 12-15 ... ... 14 - 16 ... ... ... даярлау керек. Болашақ әке мен шеше осы кезеңнен басталады. Отбасылық тірлікке даярлау, әке -шешенің міндетін ... - ата - ... ... ... тәрбиелеудің тағы бір мәселесі, ол өмір ағымының кемшілігінен, ұстаздар мен ата - ... ... ... ... қателіктерінің нәтижесінде қиын балалар мәселесі пайда болды.
Педагогикалық тәрбиесі қиын балалар - ... ... ... қоғамдық өмірге ықыласы жоқ балалар. Олар дөрекі, әдепсіз, барлық жарамсыз әдеттерге еліктеуге бейім келеді.
Баланың қиын ... ... ... ... бар.
Бірінші себеп - отбасы тәрбиесіндегі кемшілік, ата - аналардың баланы тым ... ... ... әке - ... ... ... дөрекілігі, өзімшілдігінен туындайды.
Екінші себеп - ата - ананың балаға үлгі - өнеге ... ... ... ... ... маскүнемдігі, ұрлық - қарлық, өтірік - өсекпен айналысуы. Қысқасы әке - ... ... ... бұл ... ... ... ... табылады.
Үшінші себеп - ол балаға үнемі жеткіліксіз көңіл бөлу. Көп ... ата - ана ... жан ... ... - бала үшін өмір ... онда мейірбандық, шындық, адалдық, қайырымдылық, еңбексүйгіштік, т.б. адамершілік қасиеттері дамып қалыптасады. Отбасында ... ... ... ... Бала ... ... сенімнен әрекет етуге ұзақ, күрделі жолдан өтеді. Сонымен отбасы - жеке адамның адамгершілік ... ... ... ... ... - ... , ... жетекшілерінің тәрбие жұмыстарындағы, ұстаздық қызметіндегі кейбір кемшіліктері. Қиын балаларды ата - ана да, ұстаздар да, сынып жетекшісі де, ... ... да ... ... ... ... өн бойына мін тағу, кемшіліктерді табу, ұрсу, өсиет айту - ересектердің бойында ... Неге ол бала қин бала ... ... ... жауап іздеу жоқ.
Қиын балалардың мінез - құлқын, ... жете ... жөн. Ол үшін ... ... диагноздық белгілерін анықтау керек. Ондай белгілер:
* жалпы заңдылықтан ... - ... ... ұрлық;
* жаман қасиеттер жиынтығы - мейірімсіздік, жалақорлық, жалғандық, өзімшілдік;
* ұстаздармен , ата - ... ... ... келу;
* өзін - өзі түзетуге еріксіздігі.
Қиын балалардың кемшілігін түзету де қиын. ... ... ... ... ... ... қиын балалармен жұмыс істеудің кейбір жолдарын атап көрейік. ... ... жас және ... ерекшеліктерін ескеру;
* диагностика қою (социалогиялық, физиологиялық, дәрігерлік)
* ондай балаларды есепке алып, арнайы ... ... ... ... ... ... ... жетекшісінің басшылығымен ұстаздар, ата - аналар бірігіп жүргізуі қажет.[7]
Жалпы адамгершілік тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... ол қоршаған ортаға, қоғамдық қарым - ... ... ... ... >, ... ... ... осыны көрсетеді. Адамгершілік тәрбиесі ортамен тығыз байланыста. Әр қоғам, әр ұлт, әр ... ... ... ... ... екен деп ... ... тәрбиесінің ерекшелігі қоғамдық моральды, жеке адамның санасына сыйғызу, қалыптастыру, сөйтіп қоғамдық ... жеке ... ... - ... ... ... алмастыру.
Бірақ қоғамдық моральды жеке адам қабылдамауы, немесе ... ниет ... ... Осыдан барып жеке адам мен қоғамдық қауымдастықтың арасында қарама - қайшылық пайда болады. Жеке адам ... ... ... ... жат ... ... ... - қайшылықты тек көпшіліктің көзқарасына жүгіну, екіжүзділікті әшкерелеу, ұжымда талқылау арқылы, кінәлі адамның қатесін түсіндірудің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... болмай, сана - сезімі мен ой - өрісі қатар дамып, ... ... ... - ... ... ... алуында.
Адамгершілік тәрбие әр кезде ұстаздың, ата - ананың, сынып ... ... ... - ақ бұл ... ... диагностикалы жүйені қажет етеді. Ол үшін ұстаз адамгершілік тәрбиенің кері ақпаратымен қаруланғаны жөн. Кері ... ... ... әрі ... қалай дамытуға болатыны жөнінде құнды мәлімет береді.
Адамгершілік тәрбие ақыл - ой, еңбек, азаматтық, эстетикалық, ... ... ... ... т.б тәрбие салаларына тікелей ықпал жасайды.
Мектеп оқушыларын тәрбиелеуде өмірдің көптеген қарама - ... ... Сол ... - қайшылықтардың ең күрделілері: некеге тұрақсыздық, тастанды балалар, жезөкшелік, алдап- арбау, ... ... ... ... ... өсуі. Міне, осылардың бәрі қоғамымыздың дұрыс дамуына кері әсер ... ... да ... ... ... ... ... баланың жас кезінен адамгершілікке тәрбиелеуді қолға алғаны жөн. ... ... мол ... мүшелері осы бастауыш сынып оқушыларына басталады.
Жаңа кезеңдегі білім берудің өзекті мәселесі жас ... ... - ... ... ... ... ... ие болу, рухани бай адамды қалыптастыру оның туған кезінен басталуы керек.
Халықта > деп ... ... ... баланың бойына жастайынан ізгілік, мейірімділік, қайырымдылық, яғни адамгершілік құнды қасиеттерді сіңіріп, өз - өзіне сенімділікті тәрбиелеуде отбасы мен ... ... роль ... ... - ... тәрбие - екі жақты.
Бір жағынан ол үлкендердің, ата - аналардың педагогтардың балаларға ... ... ... ... - тәрбиеленушілердің белсенділігін қамтитын қылықтарынан, сезімдері мен қарым - ... ... ... ... бір ... іске асыра, адамгершілік ықпалдың әр түрлі әдістерін пайдалана отырып, педагог істелген жұмыстардың нәтижелерін, тәрбиенелушілерінің жетістіктерін зер ... ... ... ... ... - ... нормалары мен ережелерінен тұрады. Олар адамдардың іс - қылықтарынан, мінез - ... ... ... ... ... - қатынастарды басқарады. Отанға деген сүйіспеншілік, қоғам игілігі үшін адам еңбек ету, өзара көмек, сондай - ақ ... тән ... өзге де ... бұл - сананың, сезімдердің, мінез - құлық пен өзара қарым - қатынастың бөлінбес элементтері, ... ... ... ... - экономикалық құндылықтары жатады.
Баланың өмірге белсенді көзқарасының бағыты үлкендер арқылы тәрбиеленеді. Тәрбиелеу, білім беру жұмысының мазмұны мен ... ... ... ескеру арқылы нақтыланады. Адамгершілікке, еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендердің қолдан келетін жұмысты ұйымдастыру процесінде, ойын және оқу ісінде ... ... іске ... ... ең ... ... ... балалармен мазмұнды қарым - қатынасында, жан - жақты іс - ... ... ... ... ... ... балаларға арналған шығармаларымен, суретшілер туындыларымен танысу негізінде іске асады.
Мұндай мақсатқа бағытталған педагогтық жұмыс ... ... ... ... пен ... ... тәрбиелеуге, көп дүниені өз қолымен жасай алуды және жасалған дүниеге қуана ... ... ... ... ... бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік жасайды.
Балаларда ортақ пайдалы жұмысты істеуге тырысу, бірге ойнау, бір нәрсемен шұғылдану, ортақ мақсат қою және оны ... ... ... ... қатысуға талпыныс пайда болады. Мұның бәрі де баланың жеке басының қоғамдық бағытын анықтайды, оның өмірге белсенді ... ... - ... ... ... баланың жеке басы - оның моральдық дамуы үшін ... ... - ... ... және ... күндердің талабы, оған педагогтың күнделікті көңіл бөлуі талап етіледі.
Рухани - ... ... - бұл ... ... мен өзін - өзі ұстау дағдыларының нормалары, ұйымдағы қарым - қатынас мәдениетінің тұрақтылығын ... Жеке ... ... ... ... оның ... - ... мен іс - әрекетін анықтайды.
Сананың қалыптасуы - ол баланың мектепке бармастан ... ... ... ... ... ... жақын адамдардың өзара қатынасынан басталады. Баланы жақсы адамгершілік қасиеттерге, мәдениетке тәрбиелеуде тәрбиелі адаммен жолдас болудың әсері екенін халқымыз ежелден бағалай ... , > - ... ... ... ... ... - мәтелдер, жұмбақ, айтыс, өлеңдер ... ... ... ... ... ... бір негізі. Адамзаттық құндылықтар бала бойына іс - әрекет барысында, әр түрлі ойындар, хикаялар, ертегілер, қойылымдар арқылы ... - ... ... байлығы, болашақ ұрпақты ізгілік бесігіне бөлейтін руханиет дәуіріне жаңа қадам болып ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ол тұлғаның қоғамдық бағалы қасиеттерімен сапалары, қарым - қатынастарында қалыптасады. Адамгершілік қоғамдық сананың ең ... ... бірі ... ... ... - ... іс - әрекеті, қарым - қатынасы, көзқарасымен сипатталады.
Олар адамды құрметтеу, оған сену, әдептілік, кішіпейілділік, қайырымдылық, жанашырлық, ... ... ... т.б. ... - ең ... ... деп ... жеке адамның қасиеті, адамгершілік және психологиялық қасиеттерінің жиынтығы. ... ... - ... Ол ешқашан ескірмек емес. Жас ұрпақтың бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіру - ата - ана мен ... ... ... Адамгершілік әр адамға тән асыл қасиеттер. Адамгершіліктің қайнар бұлағы - хадлқында, отбасында, ... ... әдет - ... Әр адам адамгершілікті күнделікті тұрмыс - тіршілігінен, өзін қоршаған табиғаттан бойына сіңіреді.
Көрнекті педагог В. ... >, - ... ... ... жан - ... терең білім беріп, оның жүрегіне адамгершілік асыл қасиеттерін үздіксіз ұялата білсек, ертеңгі азамат жеке тұлғаның өзіндік ... ... ... ... ... ... ...
Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы мұрат - міндеттерінің ең басты - өзінің ісін, ... ... ... ... ... тәрбиелеу.
Ұрпақ тәрбиесі - келешек қоғам тәрбиесі. Сол келешек қоғам иелерін жан - ... ... ақыл - ... мол, ... - ... ... озық етіп ... - біздің де қоғам алдындағы борышымыз.
Адамгершілік тәрбиесінің әрқайсысының ерекшеліктерін жетік білетін ұстаз халық педагогикасын ғасырлар бойы қалыптасқан салт - ... әдет - ... жан - ... ... білумен қатар, өркениетті өмірімен байланыстыра отырып, білім берудің барлық кезеңдерінде пайдаланғаны дұрыс. Ата - ананың ... ... үшін ... ... ұрпаққа жалғасуда.
дегендей, ата - ананың күн ... ... ... ... - ... ... сабақ. Жас балалардың үлкендер айтса, соны айтатынын, істесе соны істегісі кеетінін бәріміз де ... ... ... ... ... жақындарынан естігені - ол үшін адамгершілік тәрбиесінің ең үлкені, демек жақсылыққа ұмтылып, жағымды істермен айналысатын адамның айналасындағыларға көрсетер мен ... ... бол ... ... ... түп ... ... қалыптасатыны белгілі. Адамгершілік қасиеттер ізгілікпен ұштастырады. Әсіресе еңбек деген тұрақты ықыласы бар және еңбектене білуде өзін көрсететін балаларды еңбек ... ... ... ... болып табылады.
Өз халқымыздың мәдениетін, тарихын, өнерін сүю арқылы басқа халықтардың да тілі мен ... салт - ... ... қарайтын нағыз мәдениетті азамат қалыптасады.
Балаларды адамгершілікке - тәрбиелеуде ұлттық педагогика қашанда халық ... үлгі ... Ал, ... ... ... - бірі жолы осы іске ... жеткізу, сенімін арттыру. Осы қасиеттерді балаға жасынан ... ... ... адамгершілік қасиеттердің берік ірге тасын қалағанымыз. Адамгершілік - адамның рухани арқауы.[8]
* Адамгершілік - ... ... ... ... - эстетикалық тәлім - тәрбие
Оқушыларға білім беру ісін адамгершілік - ... ... ... білу - өте ... де ... ... Ол мұғалімнен педагогикалық шеберлікті ғана емес, білімділікті, білімділікті талап ... ... ... ... ... ... тәрбиенің құралы болып келе жатқаны мәлім. Ендеше, бұл пәнді оқытуда тәрбие мәселесін одан бөліп қаратуға мүлде болмайды.
Мәселен 9 - ... ауыз ... ... Оның ... ... бір - ақ ... негізделген - адамгершілікке тәрбиелеу. Ауыз әдебиетіндегі салт - дәстүр, әдет - ... ... - ... ... өлең - жырлармен оқушыларды таныстырғанда өкше басар ұрпақтың өнегелі, ... ... ... абзал азамат болып өсуіне ықпалын тигізуге жұмылдыруға тиіс дейтініміздің өзі ... ... ... тән ... ... бірі - қыз ... ... түсіру. Бұл дәстүрді өзгелермен бірге қазақ халқы да думандатып, өлең айтып, жыр - ... ... ... Сол айтылған өлеңдердің қайсысына қарасаңыз да халықтың өз ұрпағын адамгершілікке, ізеттілікке, кішіпейілділікке баулуды мақсат ететіні көрініп тұрады.
Мысалы, ұзатылған ... өз ... ... - ... ... ... ... сыңсу айтылады. Ал үлкендер жағы оған ақыл - кеңес беріп, жұбату айтқан.сондай жұбату өлеңдердің бірінде:
Құрбы келсе, күлгейсің,
Әдеппенен ... сөз ... ... ... ... - ... ... келін болып баратын жерінде сыпайы, әдепті, еңбекқор, көргенді, елінің сағын сындырмауы, үлкенге құрмет, кішіге ізетті, жаны таза жар ... ... ақыл - ... ... ... ... бірі - шілдехана жасау. Ол - жаңа ... ... ... той. Бұл ... да өлең - ... айтылып, үлкен қуанышқа кенеледі.
Сондай өлеңнің бірі - бесік жыры.
Құрығыңды майырып, ... ... ...
Жаудан жылқы айырып,
Жігіт болар ма екенсің?
Айр қалпақ киісіп,
Ақырып жауға тиісіп,
Батыр болар ма екенсің?
Бармақтарың майысып, ... ою ... ... ... ма ... өлең ... ... балаға деген махаббатын, баланы еңбек сүйгіштікке, батырлыққа, еліне қадірлі, өнегелі де өнерлі азамат етіп тәрбиелеу арманын көруге болады.
Адамгершілікке тәрбиелеуде > ... ... орны да ... дер ... ... оқыту барысында оларды өзара салыстырып, кейіпкерлердің өзіндік ерекшелігін, олардың бойындағы адамгершілік, ізгілік қасиеттерін оқушыларға ... ... өте ... ... - ақ, ... ... ... өз қиялдарымен аяқтауына мүмкіндік жасап отыру қажет, ондағы көркем тіркестерді, бейнелі сөздерді пайдаланып, ойдан ертегі ... ... ... ... ... ... ой - ... өмірге өзіндік көзқарастарын қалыптастыруға, ұштауға болады.
Мақал - мәтел, шешендік сөздерден де ... ... ... ... ... ой - ... теріп алуға болады. Оны оқушыларға жеткізу үшін ондағы тіркестерді басқа сөз тіркесімен айтқызу, осы тіркестерді пайдаланып ... ... ... ... ... түрін жүргізген дұрыс.
Өзін ғана ойлаған -
Жамандықтың белгісі.
Өзгені де ойлаған -
Адамдықтың белгісі, -
деген ұлағатты ... ... үш ... ... ... ... ... ғана ойласаң,
Жаман адам болғаның.
Өзгені де ойлаған,
Жақсы адам болғаның.
* Жамандықтың белгісі -
Ақылды айтқан тыңдамау.
Адамдықтың белгісі - ... ... ... ... ... ... ... шығарманың мазмұнын, негізгі идеясын терең ұғындыру үшін ұстаздың ... ... қоя ... маңызы үлкен. Мәселен С. Мұқановтың > романын оқыту барысында >, >, > ... ... ... ... үстірт оқымаған болар еді. Мазмұнын толық білуге тырысар еді.
Осы романды оқыту барысында Амантайдың адамгершілік қасиеттерді молынан ... ... ... ... ... Қала ... сол үзінділерді дәптерлеріне жаздыртамын.
Романда рақымсыз, көрсеқызар, бас пайдасы үшін ештеңеден тайынбайтын озбыр, ... ... - ... ... ... ... Олар оқушыларды жирендіретіні сөзсіз. Бұл - жағымсыз кейіпкерлер. Керісінше жағымды кейіпкерлердің қатарына жататын Амантай, Ботагөз, Асқар ... ... ... ... ... досқа адал, ізетті, табанды болуға үйренеді.
Романдағы Амантай бейнесі - ерік - ... ... ... ... ... - ... айқын, әрдайым әділеттілік пен әлеуметтік тендік тұрғыдан азаматтардың ізгі, ізетті қасиеттерін тәрбиелеуде оның берер көмегі ... мол ... ... соңына оқушылар сабақ бойы жазып отырған мінездеме - жоспарларын сабақ соңында оқып береді.
* Амантай - ... өр ... ... Ол әділетті, шындықты сүйеді.
* Амантай - аса мейірімді ... ... - ... ... Ол - ... батыр адам.
* Амантай - келешекке сенген, мақсатына жеткен, жалынды жауынгер, істеуге тиісті ... ... ... ... ... тапсырмаларға топтық жұппен жауап береді.
2.2 Оқу тәрбие процесінде адамгершілікке ... ... ... балалар арасындағы тәрбие жұмысының барлық буындарында, сабақта, оқу және еңбек процесінде, эстетикалық және дене тәрбиесінде жүзеге асырылады.
Сабақ үстінде ... ... ... бір ... және ... қатынастар үнемі туып, пайда болып отырады. Сыныптың алдына қойған жалпы танымдық ... шеше ... ... ... араласады, бір - біріне ықпал жасайды. ... ... ... әрекеттеріне қатысы бар талаптар қояды: басқаларға бөгет жасамау, бірін - бірін ықыласпен тыңдау, жалпы жұмысқа қатысу және ... осы ... ... ... Сабақтағы бірлескен әрекет үстінде бастауыш сынып оқушыларында ненің жақсы, ненің жаман екендігі жөніндегі түсінік қалыптасады.
Тәрбиелік шара тақырыбы:
Мақсаты: Оқушыларды ... ... ... ... үлкенді сыйлауға, кішіге қамқор болуға үйрету.
Міндеттері: - ... ... ... адам ... ... түсіндіру; - жағымды қарым-қатынас жасау іскерліктерін дамыту; - жақсылыққа, имандылыққа, адамгершілікке, шыншылдыққа, қамқорлыққа тәрбиелеу.
Шара түрі: Топтық сайыс
Көрнекі ... ... ... ... суреттер.
Шаттық шеңбері
Мұғалім: - Сәлеметсіңдер ме, балалар?
Оқушылар: - Сәлем саған алтын күн, ... ... жер ана. ... ... ...
Сәлем саған ұстазым!
Мұғалім: - Көңіл күйлерің ... ма? ... - ... де , ... де .
Бар адамға құрметпен,
Бас иеміз біз.
- Мен сендерді көргеніме ... ... ... ... ... ... ... менің қолымдағы сақа жай сақа емес, естеріңде болса, Данышпан ата ... ... риза ... ... тартқан . Әрбірің осы ұстап, өз достарыңа, құрбыларыңа, сыныптастарыңа адал ниеттеріңмен әдептілік-әдемілік туралы жақсы тілек айтсаңдар, сол тілектерің орындалады. ... ... ...
- Кәне, бәріміз бір-бірімізге жақсы тілек тілейік!
- Әдепті бол!
- Мейірімді бол!
- Кішіпейіл бол! ... бол! ... ... Ойы терең мұхиттай дана болғым келеді,
Көңілі аппақ сүттен де бала болғым келеді.
Адалдықты сүйетін жүрегімен, жанымен,
Бал бұлақтай мөп-мөлдір таза ... ... ... ойлы жыры бар ақын ... ... ... қайтпайтын асыл болғым келеді,
Адамдардың бәрінен кіші болғым ... ... ... ... - кісі ... ...
Мұғалім: Халқымызда деген мақал бар. Бұның өзі өсіп келе жатқан ... жас ... ... мейірім-қайырымдылыққа тәрбиелеу. Адам бойында жақсы - жаман қасиеттер болады екен. ... ... ... ... , ... қамқор болуға бала кезден көп көңіл бөлінеді. Ол ананың сүтінен, ... ... ... ... кез ... ... кісілігінен білінеді.
Мәселен: жасы үлкенге иіліп сәлем беру, ... ... ... ... ... есік ашу, үйге ... кірмеу, дастарханға бұрын қол созбау, үлкеннің сөзін бөлмеу, сөз жарыстырмау- жастарымыз үшін ... заң ... Сені ... ... мәпелеген, өсірген сенің анаң мен әкең.
Ең алдымен соларды сыйла.
Әке - ... тау, ... - ... бұлақ,
Бала - бауырындағы құрақ.
Мен де сендердің әдепті де, ақылды, ... мол, ... ... ... ... ... аға, ... көмекші, адамдарға мейірімді бола білетін оқушы болады деп сенім білдіремін.
Бүгін, ... ... ... әділ ... ... ...
1 топ: Әдептілер
ІІ топ: Ізеттілер
ІІІ топ: Кішіпейілділер
1 - тур: ... ...
2 - тур: ... ...
3 - тур: ... ... ... ситуация)
4 - тур: Ойындар ойнату
1. Не ... ...
2. Не ... ...
5 - тур: Капитандар сайысы
6 - тур: ... ... сөз
І - тур: ... ...
1 ... Атаң ... ...
Алтыннан соққан қорғаның.
Ағаң болса ақылды-
Ешкімнен кем ... ... ... ... ... ... білегің.
Ақылды қыз, ақылды ұл
Өкпе, бауыр, жүрегің.
Не қасиетсіз?
Бал салмаса - ара ... ... ... шала ... ... ... - бала ...
Әділетсіз болса - дана қасиетсіз.
Көк ... - жер ... ... болса - ер қасиетсіз,
Жылу болмаса - түбіт ... ... ... - ... ... ... шыққан сөз
Ұл - қызың өссе, масыл боп,
Жүретін ... ... ... - ... өссе, асыл боп,
Іздеген жоғың табылар.
Жақсының ісі - береке, құт ... ... ісі - ... жұт ... ... кетсе, ұл - қызың,
Арыңа түсер дақпен тең. ... ... ... ... етер ... тең. ... ...
Өзіңе құрмет жинағаның.
Үлкендерді сыйлайтын,
Кіші қамын ойлайтын.
Сүймейтін жат әдетті,
Бауыржандай досым бар, ... ... ... ... сөзі - ... ...
Ата сөзі - жанға жылы тиеді.
Ата сөзі - өміріме өнеге,
Ата сөзі - тек ... ... ... ... ... ... ... қартайтар.
Дөрекі сөз айтпаңдар,
Жақсы істі жақтаңдар,
Сыйлап сынып қыздарын,
Әдепті бола бастаңдар,
Бүгіннен бастап бар бала,
Үлгілі ... ... ... ... ... ... ... осылай.
Мен әдепті баламын
Мені үлкендер әдепті деп ... ... ... ... таппайды.
Ал егер сен жалқау болсаң тілазар,
Ондай әдет жақсылыққа ... ... ... ... ... ... барамын,
Мен әдепті, мен әдепті баламын.
Қарсы ... ... ... көлденең,
Қашанда мен үлкендерге жол берем.
Абайсызда қалса біреу сүрініп,
Сол заматта ... боп қол ... ... кешіріммен қарайтын,
Жан жылуы жылылық боп тарайтын.
Кішіпейіл бала болғым келеді,
Айналасын нұрлы күнге бөлейтін.
Жақсылықтан үйреніп,
Боламыз біз жақсы ... ... ... ... ... жақсыдан.
Жабырқауды білмейміз,
Жалқаулықты сүймейміз.
Біз талапты жас ұлан, ... ... ... ... ... біз, ... тазалап жинаймыз біз,
Біз қолқанат баламыз.
ІІ - тур: ... - ... ... ... - ... ...
* Педагогикалық ситуация
Топтық төбелес болып жатыр, ағасы ... ... ... (оны ... соққан): - Әй, мұрынбоқтар, жаппай менің ініме тиіскенді көрсе - тейін... Мә, саған, пәле... деп бір - ... ... ... ... інісіне - жүр үйге, жуынайық, былай-былай тұмсықтан ... ... ба? - ... Осы миниатура жөнінде Сіз аға ретінде өзіңізді қалай ұстар едіңіз? Пікірлеріңіз...
* Педагогикалық ситуация ... бала ... Бір бала ... күш ... - ... Оның үстіне ағасы келіп қалды.
- Не үшін? - деді.
- Біз анада күш ... ол ... ... енді 200 ... ақша әкелуі керек,-деді. Ағасы:
- Ол дұрыс екен, жеңілдің бе, төле онда! Бар,бар жылтырат табаныңды,-деді де құйрықтан бір ... ... ... ... жөнінде Сіз ағасы болсаңыз не істер едіңіз? Пікірлеріңіз.
* Педагогикалық ситуация
4сыныпта оқитын бала бір қыз ... ... ... өзін жылатып қойды. Қыз бала ұрған баланың ағасын көріп:
Сәкен (ағасы)
- Не, мазақтаса, сен де мазақта, не, ... ... ... қолың сынды ма? Сонша айқайлап, бар, баршы өзің, жабысқақа пәлесің ғой.
Осы ситуация жөнінде Сіз не айтар едіңіз? Пікірліріңіз...
4 - тур. ... ...
1. Не ... ...
2. Не ... ...
* - тур: ... сайысы
* Дер кезінде тамақтан, Оқуда зейінді бол,
Кешікпей кел ... (сабақтан) ... бейімді бол. (еңбекке)
* Кір шалмасын ... ... ... ... ... ... ... (дәптерің) Жолын кеспе ... . (үлкеннің)
* Мәңгі есте сақта, Жұлқылама бұтақты, ... ... ... ... ... ... . ...
6 - тур: ... ... сөз
1-топ: Бетімен кетсе, ұл - ... ... ... дақпен тең.
2-топ: Үлкенді сыйлағаның, 3-топ: Жақсы перзент марқайтар,
Өзіңе ... ... ... ... қартайтар.
Қорытынды 1. Әділ-қазылар шешімі
Қорытынды
Мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеу ең алдымен - оқыту үрдісі барысында жүзеге асады. Түрлі ... оқу ... ... ... ... достық, жолдастық, өмірге белсенді көзқарасы, Отан туралы ұғымдары қалыптасады. Үлкенді сыйлауға, ата - аналарды құрметтеуге, еңбектенуге,ізеттілік сақтауға үйренеді. Бұл ... ... ... ... жолдастық өзара көмекке, адамның көңіл - күйін ... ... ... ... осы мақсаттарды шешуге бағытталған сабақтар мен сыныптан тыс іс - шаралар жиі өтіп тұруы қажет. Соның ... ... ... және қоғамдық мінез - құлқы мен адамгершілік қарым - қатынасы байиды.
Тәрбиелік міндеттердің ... ... ... ... кейбіреулерін қалыптастыру бірінші орынға қойылуы мүмкін. Мысалы, сыныптағы тәртіптілік, шыншыдық, жолдастық өзара көмек сезімін тәрбиелеуді алдыңғы қатарға қоюға болады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға жаңа білім берерде олардың білім қорына сүйетіні сияқты, адамгершілік жаңа қасиетті ... ... ... қасиеттерді еске алу қажет.
Адамгершілік тәрбиесі оқушыларды адамгершілік ұғымды, принциптерді, мінез - ... ... ұғу ... біліммен қаруландырады. Сонымен қатар, ол адамның ішкі жан - дүниесінің әсемділігінен бастап, оның сыртқы келбеті, ой ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесінің мазмұны мектептегі пәндер, мектептен, сыныптан тыс өткізетін іс-шаралар арқылы ... Осы ... ... ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне сәйкес қонымды болса, олар соғұрлым баланы адамгершіліке тәрбиелеуге зор ықпал жасайды. Адамгершілік тәрбиенің өзіне тән ... бар. ... өмір ... сай ... моральдық нормасын орындауға қатыстыру;
-Шәкірттердің адамгершілік тәжрибесін қалыптастыру;
-Шәкірттердің санасына және мінезіне ұстаздық ықпал жасау, ұлттық қасиеттерді дарыту;
-Республика, оның Президентіне, ... ... ... ... ... ... айтқанда, мектептегі адамгершілік тәрбиесі біздің өміріміздің тек осы кездегі талаптарын ғана ... ... да ... тиіс. Оқушы қаншалықты білімді болғанымен, оның адамгершілік қасиеті жетіспей жатса, оның жолдастары арасында болмағаны былай тұрсын, жақсы ... та бола ... ... Айтжанова З. Құқықтық тәрбие беру арқылы адамгершілікке тәрбиелеу.// Бастауыш мектеп. 2003,№12. //Б-3-6
* Айтжанова З. Салауаттылық - өмір салты. ... ... ... ... 2004,№1.// Б - 6-8
* Әбдіжаппарова Ж. Мектеп оқушыларына ... ... ... ... ... 1998.// Б- 8-10
* Бала тәрбиесі. Мұғалімдерге арналған құрал. Іс тәжірибесі. Алматы: Мектеп,1985.// Б- ... ... Ж. ... бақыты. Алматы, Қайнар, 1990. //Б- 13-16
* Бейсенбаев Ж. Әдептілік әлемі. Алматы: Жалын,1982.// Б - 16-18
* Дүйсембеков Ш.Д. оқушыларды ... ... ... ... ... //Б - 18-20
* Кенжебаева Р. Педагогикалық зерттеулер. Алматы: ЖАҚ >,2004.// Б - ... ... Р. ... ... бала бойына дарыту. Алматы: Мектеп, 2001.//Б- 24-29
* Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.//Б- 11
* Құнантаева К.Қ., Халитова И.Р. Педагогикалық ... // ... ... 12
* Майғаранова Ш. Сабақтың тәрбиелік міндеттері.// Бастауыш мектеп. 1997, №4//Б- 9
* Нойберт Р. Что я ... ... ... М., 1971.//Б - 20-25

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
Адамгершілік мәдениеті69 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Адамгершілік сананы қалыптастыру әдістері44 бет
Адамгершілік тәрбие7 бет
Адамгершілік тәрбие туралы түсінік35 бет
Адамгершілік тәрбиесі6 бет
Адамгершілік қарым-қатынас мектебі (1930-1950)6 бет
Адамгершілік қатынастар және топтардың құрылуы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь