Балалардың жас ерекшеліктерінің сипаттамасы

ЖОСПАР

І.КІРІСПЕ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4 бет
IІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ: Балалардың жас ерекшеліктерінің жіктелуі
ІІ.1. Жас ерекшелік психологиясы ғылымының пәні және міндеттері, зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5.10 бет
ІІ.2. Тұлғаның онтогенездегі психикалық дамуы мен қалыптасуы ... ..11.27 бет
ІІ.3. Тәрбие және балалардың жас ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... .27.36 бет
ІІ.4. Бастауыш мектеп оқушысының психологиялық ерекшеліктері..36.37 бет
ІІІ.ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38 бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..39 бет
Белгілі бір шақтық кезеңге тән анатомиялық-физиологиялық және психологиялық ерекшеліктерді әдетте жас ерекшеліктері деп атайды. Сондықтан педагогика және психология балалардың жас ерекшеліктеріндегі шираңтықты, өзгерімпаздықты айқындайды, тәрбиеленушінің және қоршаған ортамен жасайтын қарым-қатынастар жүйесіне тәуелді болатынын атап көрсетеді. Балалардың өсіп-жетілуінің бір сатысынан екіншісіне көшуі кездейсоқ емес. Әр жастағы кезеңге тән психологиялық ерекшеліктердің үштасуын жиі байқауға болады.
Сана-сезімнің, дене күш-қуаттарының дамуы адамдардық жас ерекшеліктеріне байланысты. Баланың жасы өскен сайын бойлары өсіп, денелері тұлғаланып, ақыл-саналары дамып, білімдері тереңдей бастайды. Балалардың жас ерекшелігін есепке алу, Оқыту мен тәрбие жүйесіндегі негізгі принциптердің бірі. Қоғамда атқаратын рөлі, белгілі құқығы бар адамды жеке адам деп түсінеміз. Ал, қалыптасу дегеніміз — адамның жеке басының дамуы мен тәрбиесінің нәтижесінде жетілуі, саналы өмір сүруге дайын болуы.
Жас ұрпақты қоғамдық өмірге және еңбекке араласуға дайындау міндетін іске асыруда, баланың жеке басын қалыптастыруға әсер ететін тәрбие, қоғамдық, әлеуметтік орта және тұқым қуалаушылық. перзент сүю — ата-ананың бақыты, олардың қоғам алдындағы табиғи борышы. Ұрпақ жалғастыру — бүкіл тіршілік дүниесінің эволюциялық жемісі. Адам табиғат-тан тыс өмір сүрмейді, олай болса, оның табиғи зақына орай дүниеге ұрпақ әкеледі. Адам өзінің баға жетпес ұрпағы үшін бар жағдайды жасайды.
Тәрбие ісінде балалардың жас ерекшеліктерін ескеріп отыру қажеттігін педагогика ғылымы ерте кезде-ақ көрсеткен еді. Ал белгілі педагогтер Я.Коменский, Ж.Руссо тәрбие беру кезінде бала табиғатын, оның қабылдау, ойлау ерекшеліктерін еске алып отыруға үндеген болатын.
Қазіргі педагогика және психология ғылымдары балалар мен жеткіншектердің дамуындағы биологиялың фактордық рөлін айрықша көрсетеді. Педагогика ғылымы жас ерекшеліктерін анықтауға баланың дамуын үнемі қозғалыс үрдісі ретінде қарастыра отырып, бұл қозғалыстан сан жағынан жинақталу, сапа жағынан елеулі өзгерістер болатынын алға тартады. Мәселеге бұлайша қарау балалардың дене және психикалық дамуының бірқатар кезеңдерін белгілеуге мүмкіндік береді. Осының негізінде мектеп жасындағы балалар мен жасөспірімдердің өсіп-жетілуін мынадай кезеңдерге бөлу қабылданды:
1) төменгі сынып шағындағы кезең (7 жастан 11 жасқа дейін);
2) негізгі мектеп шағындағы жеткіншектік кезең (12 жастан 15 жасқа дейін);
3) орта мектеп шағындағы жасөспірімдік кезең (15 жастан 18 жасқа дейін).
Соңғы жылдары симпозиумда қабылданған жас кезеңдерінің сызбасына жаңа туған баладан бастап жасөспірімдік шаққа дейінгі өзгерістер кіреді. Олардың сатылары:
1. Жаңа туған бала (туған сәттен бір-екі айға дейін)
2. Нерестелік шақ (бір-екі айдан бір жылға дейін);
3. Ерте сәбилік шақ (бір жастан үш жасқа дейін);
4. Мектепке дейінгі балалық шақ (төрт жастан 7 жасқа дейін);
5. Бастауыш мектеп жасы (7 жастан 11,12 жасқа дейін);
6. Жеткіншек шақ (11, 12 жастан, 14, 15 жасқа дейін);
7. Жасөспірім шақ (14,5 жарым жастан, 17 жасқа дейін) [15].
Тәрбие мен оқыту осы жас сатыларына сәйкес жүргізілуі керек. Өйткені, адам жасының табиғи негізі — жас сатылары немесе биологиялық жетілу сатылары.
Әрбір жас шағы психикалық дамудық ерекше сапалы кезеңі болып табылады және бала дамуының осы кезеңдегі жеке басының өзіндік құрылымының жиынтығын құрастыратын көптеген өзгерістермен сипатталады. Осыған байланысты әрбір педагог-маман орта мектеп оқушыларының жас кезеңдеріндегі ерекшеліктерге сергек те сезімтал көзқараспен қарап, олардың жан дүниесін түсіне білуі шарт.
Мектепке дейінгі балалық шақта, жас баланың 4 пен 7 жасының аралығындағы өзіне тән ерекшеліктері, оның айналасындағы болып жатқан құбылыстарды жіті аңғарып, көргені мен сезінгендерін зердесіне хаттай жазып ала қоятын зеректігін ала бөтен ескерген жөн. Әрдайым қозғалыс үстінде жетіле дамыған балалардың денесі мен салмағы да бір қалыпты мөлшерді сақтап өсіп отырады.
1. А.С.Макаренко. Тәрбие туралы лекциялары. — Алматы, 1968.
2. В.А. Сухомлинский. Балаға жүрек жылуы. — Алматы, 1976.
3. Обухова Л.Ф Возрастная психология. — М., 1999.
4. Райс Ф. Психология подросткового и юнешеского возраста. — СПб., 2000.
5. Караковский В.А. О подростках. — М.: Педагогика, 1970.
6. Божович Е.И. Личность и ее формирование в детском воз-расте.-М.,1968.
7. А.Г.Хрипкова, Д.В.Колесов. «Жаманнан жирен», «Зиянды әдебиеттер және одан алдын ала сақтандыру туралы». — Алматы: Мектеп, 1988.
8. Ильин Е.Н. Пугь к ученику. — Москва: Просвещение, 1988.
9. Дубровский А.А. Открытое письмо врача учителю. — М.: Просвещение, 1988.
10. Фридман Е.М. Изучение личности учащегося и ученических коллективов. -М.: Просвещение, 1985.
11. Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. — Алматы, 1977.
12. Ө.А.Уманов, В.А.Парфенов. Бала бақыты. — Алматы, 1979.
13. Никитин Б.А., Никитина А.П.. Мы и наши дети. — М.: Московский рабочий, 1988.
14. А.Г. Хрипкова. Үл есейсе, қыз өссе. — Алматы, 1988.
15. Хрипкова А.Г. Биологическое и социальное в развитии, формировании и воспитании человека. Библиотека «Актуальные проблемы педагогики и психологии». — М.: Знание, 1970. Вып.2.
16. ХарламовИ.П. Педагогика. — М.,1990.
17. Р. Қоянбаев. Тәрбие теориясы. — Алматы, 1991.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ... ЗАҢ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... Нұрсипат
2 курс
Мамандық:
0314002
Ғылыми жетекшісі: Әлібаева Айгүл
Оқу түрі: ... 2015 ... ... жас ... сипаттамасы
ЖОСПАР
І.КІРІСПЕ БӨЛІМ............................................................................3-4 бет
IІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ: Балалардың жас ерекшеліктерінің жіктелуі
ІІ.1. Жас ерекшелік психологиясы ғылымының пәні және міндеттері, зерттеу ... 5-10 ... ... ... ... ... мен ... бет
ІІ.3. Тәрбие және балалардың жас ерекшеліктері.............................27-36 бет
ІІ.4. Бастауыш мектеп оқушысының психологиялық ерекшеліктері..36-37 бет
ІІІ.ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ..............................................................38 бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ..................................39 ... ... бір ... ... тән ... және ... ерекшеліктерді әдетте жас ерекшеліктері деп атайды. Сондықтан педагогика және психология балалардың жас ерекшеліктеріндегі шираңтықты, өзгерімпаздықты айқындайды, тәрбиеленушінің және қоршаған ортамен ... ... ... ... болатынын атап көрсетеді. Балалардың өсіп-жетілуінің бір сатысынан екіншісіне ... ... ... Әр ... ... тән ... ерекшеліктердің үштасуын жиі байқауға болады.
Сана-сезімнің, дене күш-қуаттарының дамуы адамдардық жас ерекшеліктеріне байланысты. Баланың жасы өскен сайын бойлары ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Балалардың жас ерекшелігін есепке алу, Оқыту мен тәрбие жүйесіндегі негізгі принциптердің бірі. Қоғамда атқаратын рөлі, белгілі құқығы бар адамды жеке адам деп ... Ал, ... ... -- адамның жеке басының дамуы мен тәрбиесінің нәтижесінде ... ... өмір ... дайын болуы.
Жас ұрпақты қоғамдық өмірге және еңбекке араласуға дайындау міндетін іске ... ... жеке ... ... әсер ететін тәрбие, қоғамдық, әлеуметтік орта және тұқым қуалаушылық. перзент сүю -- ... ... ... ... ... ... борышы. Ұрпақ жалғастыру -- бүкіл тіршілік дүниесінің эволюциялық ... Адам ... тыс өмір ... олай ... оның табиғи зақына орай дүниеге ұрпақ әкеледі. Адам өзінің баға жетпес ұрпағы үшін бар ... ... ... балалардың жас ерекшеліктерін ескеріп отыру қажеттігін педагогика ғылымы ерте кезде-ақ көрсеткен еді. Ал белгілі педагогтер Я.Коменский, Ж.Руссо ... беру ... бала ... оның ... ... ерекшеліктерін еске алып отыруға үндеген болатын.
Қазіргі педагогика және психология ғылымдары балалар мен жеткіншектердің дамуындағы биологиялың ... ... ... ... ... ... жас ... анықтауға баланың дамуын үнемі қозғалыс үрдісі ретінде қарастыра отырып, бұл қозғалыстан сан жағынан жинақталу, сапа ... ... ... ... алға ... ... ... қарау балалардың дене және психикалық дамуының бірқатар кезеңдерін белгілеуге мүмкіндік береді. Осының негізінде мектеп жасындағы балалар мен жасөспірімдердің өсіп-жетілуін ... ... бөлу ... ... ... ... кезең (7 жастан 11 жасқа дейін);
2) негізгі мектеп ... ... ... (12 ... 15 жасқа дейін);
3) орта мектеп шағындағы жасөспірімдік ... (15 ... 18 ... дейін).
Соңғы жылдары симпозиумда қабылданған жас кезеңдерінің сызбасына жаңа ... ... ... жасөспірімдік шаққа дейінгі өзгерістер кіреді. Олардың сатылары:
1. Жаңа туған бала ... ... ... айға дейін)
2. Нерестелік шақ (бір-екі айдан бір жылға дейін);
3. Ерте сәбилік шақ (бір жастан үш жасқа ... ... ... ... шақ (төрт жастан 7 жасқа дейін);
5. Бастауыш мектеп жасы (7 жастан 11,12 жасқа дейін);
6. Жеткіншек шақ (11, 12 ... 14, 15 ... ... Жасөспірім шақ (14,5 жарым жастан, 17 жасқа дейін) [15].
Тәрбие мен оқыту осы жас сатыларына сәйкес жүргізілуі керек. Өйткені, адам ... ... ... -- жас ... ... ... ... сатылары.
Әрбір жас шағы психикалық дамудық ерекше сапалы кезеңі болып табылады және бала дамуының осы кезеңдегі жеке басының өзіндік ... ... ... ... ... ... ... байланысты әрбір педагог-маман орта мектеп оқушыларының жас кезеңдеріндегі ерекшеліктерге сергек те ... ... ... ... жан дүниесін түсіне білуі шарт.
Мектепке дейінгі балалық шақта, жас баланың 4 пен 7 ... ... ... тән ... оның ... ... жатқан құбылыстарды жіті аңғарып, көргені мен сезінгендерін зердесіне хаттай ... ала ... ... ала бөтен ескерген жөн. Әрдайым қозғалыс үстінде жетіле дамыған балалардың денесі мен салмағы да бір қалыпты мөлшерді сақтап өсіп ... ... ... ... жас ... ... Жас ... психологиясы ғылымының пәні және міндеттері, ... ... ... ерекшеліктері психологиясы адамның бүкіл өмірі бойындағы психикалық қасиеттері мен ... даму ... ... ... ... - бүкіл өмірлік жол емес, өте жылдам есейіп келе жатқан баланың ... ... ... өмірге қадам басқанша жүріп өткен, туғаннан 17 жасқа дейінгі өмірінің бастапқы кезі. Жас ерекшеліктері психологиясының бұл бөлімінде бала ... ... мен ... ... ... ... ... басқа салаларынан басты айырмашылығы - даму қарқынына басым көңіл бөлінуі. Сондықтан оны генетикалық психология ... ... - шығу ... ... деп ... ... жас ... психологиясы психологияның басқа салаларымен: жалпы психологиямен, тұлға ... ... ... және ... ... ... ... Жалпы психологияда психикалық қасиеттер - қабылдау, ойлау, сөйлеу тілі, ес, ... қиял ... ... Жас ... ... әр психикалық қасиеттің даму үдерісі және әр түрлі жас кезеңдеріндегі қызметаралық байланыстардың өзгеруі қадағаланып отырады. Тұлға психологиясында түрткі, өзін-өзі бағалау және ... ... ... бағдарлар, дүниетаным және т.б. сияқты тұлғалық түзілімдер қарастырылса, жас ерекшеліктері психологиясы осы түзілімдердің баланың бойында қашан пайда болып, ... ... бір жас ... ... ... ... туралы сұрақтарға жауап береді. Жас ерекшеліктері психологиясының әлеуметтік психологиямен байланысы ... ... мен ... оның өзі ... ... ... балабақша тобына, мектеп сыныбына, жасөспірімдер ортасына тән ерекшеліктерге байланыстылығын бақылауға мүмкіндік береді. Әрбір жас кезеңі - баланың ... ... ... мен ... ... ... ықпалы. Баланы оқытып-тәрбиелейтін ересектердің мақсатты ықпалы педагогикалық ... ... ... Жас ... ... және ... психология бала мен ересек адамның өзара ықпалдасу үдерісіне әр түрлі қырларынан қарайды: жас ерекшеліктері ... - бала ... ... ... - ... ... ...
Дамудың жас ерекшелік заңдылықтарынан басқа, дифференциалдық психология айналысатын индивидуалды айырмашылықтары да болады: бір жастағы балалар ақыл-парасаттың әр ... ... және әр ... ... ... иеленулері мүмкін. Жас ерекшеліктері психологиясында барлық балаларға ортақ жас ерекшелік заңдылықтары зерттеледі. Бірақ бұл ... ... ... ... ... да бір басқа жаққа ықтимал ауытқушылықтар да ... ... жас ... ... - ... ... ерекше саласы. Баланың даму үдерісін қарастыра отырып, ол әр түрлі жас кезеңдеріне сипаттама ... ... және ... ... қолданады. Жас немесе жас кезеңі дегеніміз - бала дамуындағы өз құрылымы мен ... бар ... Л.С. ... бұл анықтамасына толығырақ біз кейін тоқталатын боламыз, ал қазір бар болғаны екі ... атап ... ... ... жас ... ... оның туылу туралы куәлігінде, ал кейінірек төлқұжатында жазылған хронологиялық жасымен сәйкес келмеуі ... ... ... ... - баланың тұлғасы мен психикалық қасиеттерінің даму ерекшеліктері, оның айналасындағы адамдармен өзара қатынастарының ерекшеліктері және ол үшін ... ... ... іс-әрекеті бар жас кезеңінің белгілі бір шектері бар. Бірақ бұл хронологиялық шектер жылжытылуы мүмкін, бір бала жаңа жас кезеңіне ертерек, ал ... ... ... Әсіресе балалардың жыныстық пісіп-жетілуімен байланысты жасөспірімдік шақтың шектері қатты . ... ... жас ... ... ... - ... ересек өмірге, өздігінен еңбек етуге дайындық болып табылатын тұтас бір дәуірді құрайды. Балалық шақ - ... ... оның ... да, ... да ... бойы ... ... Алғашқы қауымдық қоғамдағы балалық шақ қысқа, ал орта ғасырларда ұзағырақ ... ... ... ... балалық шағы одан да ұзағыраққа созылып, іс-әрекеттің күрделі түрлерімен толыға түсті - балалар өз ... ... ... отбасылық және кәсіби қатынастарын қайталап, ғылым негіздерін меңгере ... ... ... өзіне тән ерекшелігі бала өмір сүріп, оқып және тәрбиеленіп отырған қоғамның әлеуметтік-экономикалық және мәдени даму деңгейімен ... ... ... ... шақ ... ... Дәстүрлі түрде жас ерекшеліктері психологиясының бірінші бөлімі ретіндегі балалар психологиясы баланың туылғаннан 7 жасқа дейінгі даму ... ... ... ... ... шақ мектепке барғаннан кейін де жалғаса береді, бастауыш мектеп оқушысы бала болып қала ... Оның ... ... ... ... ... да ретінде қарастырады. Қандай көзқарасты ұстансақ та, нағыз ересектіктің баланы тек мектеп табалдырығынан тыс, 15 ... 17 ... ... мойындауымызға тура келеді.
Қазіргі таңда әрбір білімді адам , - деген сұраққа бұл - ... ... ... ... деп ... қайтарады. Алайда тек ғалымдар ғана бұл кезеңді - парадокстар және қарама- қайшылықтар кезеңі, және ... даму ... ... атап ... ... шақ ... парадокстары жайлы В. Штерн, Ж.Пиаже, И.А. Соколянский және т.б. жазды. Д.Б. ... ... ... ... шақ ... ... бұл - ғалымдардың әлі де шешетін дамудың жұмбақтары.
Д.Б. Эльконин Москва университетіндегі дәрістерін ... даму ... екі ... мінездемелерінен бастайтын.
Адам дүниеге келгенде өмірді сақтай алатын элементарлы ... ғана ... ... ... ... ... ... жағынан, іс-әрекет типтері және оны бақылауы жағынан табиғаттағы мінсіз жан болып есептеледі.
Алайда эволюциялық қатарға дүниеге ... ... ... ... күрт ... байқалады, яғни балада дайын мінез - құлық формалары ... ... тірі жан ... ... ... сатыда тұрған сайын, сол сияқты оның балалық шағы ұзаққа созылады, сол сияқты туылғанда ол ... ... Бұл ... бір ... ... есептеледі. Тарихи даму барысында адамзаттың материалды және рухани мәдениетінің үздіксіз артуы байқалады. Мыңжылдықтардың ішінде адамдардың тәжірибесі мың ... ... ... бұл ... туылған сәби еш өзгерген жоқ. Антропологтардың мәліметтері бойынша анатомо - ... ... ... ... олар ... және қазіргі европалық адамды салыстырады. Қорытынды бойынша қазіргі заманғы адамның жаңа туылған сәбиі он мың жылдар бұрын өмір сүрген сәбиден еш ... жоқ. ... ... шарттары ұқсас бола тұра психикалық дамудың деңгейі, қоғам дамуының тарихи кезеңдерінде бала әртүрлі жетістіктерге жетеді. Балалық шақ бұл жаңа ... ... ... ... ... және әрі ... ержеткенге дейін; бұл кезең баланың адами қоғамның толық мүшесіне айналуы. Сонымен ... ... ... ... ... ұзақтығы орта ғасыралдағы қазіргі күндердегі баланың шағының ... мен тең ... ... ... шақ ... ... өнімі, және сол секілді олар мың жыл бұрын өзгеруге бейім ... ... да ... балалық шағын және оның заңдылықтарын, оның қалыптасуын адами қоғамның және заңдылықтарының дамуынан тыс қарастыруға болмайды. ... ... ... ... ... және ... ... деңгейіне байланысты.
Тану теориясы мен диалектика жеке ғылымдардың ... - ... ... ... ой дамуы, тіл тарихында қалыптасуы белгілі.
Назарды баланың ақыл- ой даму тарихына аудара отырып, оны ... ... ... және ... ... ... біркелкі емес дамуынан ажырату қажет.
Балалық шақ дамуының проблемасы - қазіргі балалық шақ ... ең ... ... ... Себебі бұл аймақта бақылау да, эксперимент те ... ... ... ... ... Мәдени ескерткіште кедей екені белгілі. Тіпті, археологиялық қазбаларда табылатын ойыншықтардың өзі діннің заттары, яғни оларды ол ... ... ... қызмет етсін деп салады екен.
Балалық шақтың тарихи шығу тегі кезеңдері жайлы теоретикалық сұрақты П.П. ... Л.С. ... Д.Б. ... ... ғалымдардың еңбектерінде жасалып шығарылды. Л.С. Выготскийдің концепсиясы бойынша бала дамуының психикалық даму жолы - ... ... ... ... ... ... да мәңгілік балалық шақ болмайды. Ол тек тарихи балалық шақ қана бар деп ... XIX ... ... өте көп ... ... Олар ... жұмысшылардың балаларында балалық шақ болмады. Ф. Энгельс 1483 жылдары Англиядағы жұмысшы клас ты ... ... ... мәліметтер алды. Балалар кейбір жағдайда бес жастан бастап жұмыс істеп жиірек алты жаста, жиі жеті ... ... ... ... ... ... бәрі сегіз жастан жұмыс істейтін болған, жұмыс уақытысы 14- 16 ... ... XX ... ... ... қорғау органдарының жұмыс істеуінің арқасында бала еңбегі тоқтатылды. Әрине, бұл қоғамның төменгі деңгейде ... ... ... ... ету ... Біздің заманымызда бала еңбегі жоқ десек те , балалық шақ статусын ата-анасының әлеуметтік қоғам құрылымындағы орнын ... айта ... - ның ... және көп ... ... 1989 жылы ... ... жер бетіндегі бала тұлғасының толыққанды дамуы қамтамасыз етілуі қажет.
Балалық шақ туралы түсініктер тарихта көбіне олардың биологиялық ... ... ... даму кезеңдері ескерілді. Осы айтылған қорытыньдылардың дәлелі ретінде француз демографы және тарихшысы Филипп Ариестің деректері негіз ... ... ... шетелдік ғалымдар балалық шақ психологиясына назар аударды, ал Ариестің еңбегін кллассикалық дәрежеде бағаланды.
Түрлі тарихи дәуірден, ... ... ... ... ... балалық шақ ұғымының ерекшеленуі. Бейнелеу өнеріндегі зерттеулері бойынша он ... ... ... өнер балаларға назар аудармады. Суретшілердің өздері де бейнелеуге тырысады.
XIII ғ балның бейнесі, кескіні тек діни аллегориялық ... ... Бұл ... Исус және ... ... ... ... ретінде. Шынайы түрде балалар суретін салу бейнелеу өнерінде көпке дейін болмады. Мүмкін ешкім өзіндік тұлға екендігін ... Өнер ... бала ... пайда болғанымен көбіне, олар ересектердің кішірейтілген формада көрсетеді. ... ... ... ... нақты мағынаға ие болмады. Мысалы ортағасырларда Германияда сөзінің мәні сөзімен барабар болды.
Балалық шақ ол ... тез ... және ... жоқ ... ... Оған немқұрайлы болуын Ф. Ариес, сол кезеңдегі демографиядағы жоғарғы туу мен жоғарғы өлімнің болу ерекшелігінің салдарынан. Балалық шаққа деген ... жеңу ол XVI ғ ... ... ... ... ... әсерінен дейді француз демографы.Бұл жағдай жай ғана құбылыс емес, үлкен мән берілетін мәселе ... ... ... болуын бейнелеу өнерінде балалардың шынайы суреттері XVII ғ ерте дамымады. Ол кешегі біздің ғасырымызға дейін сақталады. Ескертетін бір ... ... ... ... дейін балалар мен ересектер бірдей киінген. Және бұл ерекшелік баланың ойны мен үлкендердің айырмашылығы аса көп ... ... ... осы уақытқа дейін сақталған.
Ф. Ариес көне кезеңдердегі бала бейнесі мен әдебиеттегі балалық шақ киімдері көріністерін анализ жасай ... бала ... ... 3 ... ... ... - ер балаға арналған костюм, онда ... әйел ... ... ... ...
* Архаизация - дәл осы уақыттағы бала киімі үлкендердің киімінен сән ... ... және ... ... ...
* ... тап ... балаларына, төменгі тап шаруалардың ересектерге арналған костюмді киюі.
Ф. Ариес атап өткендей, балаларға арнайы киімдердің қалыптасуы ол қоғамдағы балаға деген ... ... ... байқалады. Енді балалар ересектердің өмірінде маңызды орын алады.
Психологиядағы жас периодизациясы мәселесі. Даму психологиясының тарихи пайда болуы.
Даму мәселесін талдау ... ... ... байланысты. Бұл бағыт эмпериялық философияда кең тамыр жайған және ... адам ... ... сай ... ... орта одан не ... сол ... Америка психологиясында бұл бағыт үйрену түсінігімен байланысты. Бұл концепцияны өңдеуге И.Л. Павлов ... әсер ... ... психологтары И.Л.Павлов идеяларын қарастыруда іс - әрекет тек қана ... тән ... ... ... ... ... ... психологтары И.Л.Павловтың шартты рефлекс принципін ұстанды. Бұл Дж. Уотсонның психологиясында жаңа концепция ойлап табуына түрткі болды. Америка ... осы И.Л. ... ... ... ... ... ерекше ғылыми эксперимент жүргізу туралы ой келді. П.И. Павлов ... ... ... 1897 жылы ... Дж. Уотсон 1913 жылы оны жарыққа шығарды.
Ерте кездегі психологиялық теориялар қатарына концепциясы жатады. Э. Геккель эмбриогенезге байланысты биогенетикалық ... ... ... - филогенездің қысқа және жылдам қайталануы.Бұл заң бала дамуының онтогенетикалық процесіне көшті. Американ психологы Ст.Холл: - деп ... Оның ... бала түн ... қорқынышта шошып оянып, көпке дейін ұйықтай алмайды. Ол бұны атавизммен түсіндіреді. Бұл ... бала ... ... тап ... ... адам ... орман ішінде көп қауіп-қатердің ортасында ұйықтап жатып, кенеттен оянып кетеді.Ст. Холлдың ойынша, ойын - бұл ... ең ... ... осы ... арқылы өзінің пайдасыз қылықтарынан толығымен арылады. Бала суретінің дамуы адам тарихындағы бейнелеу өнерінің кезеңдеріне сәйкес келеді деп есептейді.
Ст.Холлдың бұл тұжырымдарына ... ... сын ... қарсы шықты. С.Л.Рубинштейн осыған сәйкес ұқсастықтар негізсіз деп есептеді. Оның ... . ... де бала ... ... ... жұмысы көптің назарын аударды. - деді Щвейцар психологы Э.Клапаред. Ойлаған максатқа жетіп, көптеген нақты материалдар жинау үшін әр ... ... ... ... ... ... бұл ... көбіне күмән тудырып,сенімсіз болды.Мұғалімдер журналдарда берілген сұрақтамаларға жауап беріп үлгере алмады және осы үшін оларды сөкті. Э.Клапаред бойынша: .Психологиядағы рекапитуляция ... ... бұл ... ... яғни ... дейін туындады. И.И.Шмальгаузеннің айтуынша, филогенезде эмбриогенездің тұтастай қайта құрылуы жүзеге асады. Ал, Э.Геккелдің критикасы осы эмбриогенез ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, психологияда биогенетикалық принцип заңдылық іздеумен қызық болды. Д.Б.Эльконин айтпақшы: .Егер осы концепция болмағанда басқа да теориялық концепциялар болмаған ... еді. Ст. ... ... тарихи даму мен жекелеген дамудың арасында әлі күнге дейін қаралмаған байланыс бар. Рекапитуляция теориясы ғылым сахнасында ... ... қала ... ... Ст. ... ... балалар психологиясына А.Гезелл және Л.Термен атты екі атақты шәкіртінің зерттеулері арқылы ықпал етті.
ІІ.2. Тұлғаның онтогенездегі психикалық дамуы мен қалыптасуы.
Нәрестелік кезең (0-1 жас). ... ... ... ... күштері. Нәрестелердің қабылдау мен ес, сөйлеу және ойлау процестерінің дамуы.
60 жылдары Америка ғылымында бихевиоризмге, әсіресе даму психологиясына жақын жақтарына жасалған ... әр ... ... ... Солардың бірі экспериментальді материалды қалай жинауға болатыны ... ... ... ... ... даму ... ... және онтогенездік дамуына қатты қызығушылық танытты. Олар даму процесінің сапалық ерекшелігінің нәтижесіне көп мән ... Э. ... ... ... кейін Австриялық психолог К. Бюлер дамудың 3 сатысы теориясын ұсынды: интеллект, инстинкт, дрессура. К.Бюлер бұл 3 ... ... ... ... ... ... дамуымен, әрекетпен байланысты уайыммен, рахатпен байланыстырады. Мінез - құлық эволюциясында рахаттанудың өту кезеңі анықталынған. Оның ... І ... - ... - ... ... қанағаттандыру нәтижесімен сипатталады, яғни әрекетті орындап болған соң пайда болады. Осыдан барып, ұғымы қалыптасты. Сонымен қатар, ... ... шешу ... ... рахаттану түрі де бар. Сондықтан қанағаттың К.Бюлер бойынша мінез-құлықтың дамуының негізгі қозғаушы күші. Ол бұл схеманы онтогенезге ... К. ... ... ... ... жүргізіп, мынадай қорытынды жасады, яғни балалардағы алғашқы ойлау формасын деп айтты. Осы зоопсихикалық эксперимент бала ... ... ... қалыптасуына жасалған алғашқы қадам болды.
А. Гезелл басқа да ірі психологтар секілді ... және ... ... ... ... ... 30 жыл Иельск психоклиникасында жұмыс істеді. Кейінірек бұл атақты Гезеллдің ... ... ... ... ... Ол ... ... онтогенезі қарастырылып, клиникалық және педогогикалық зерттеулер жүргізілді. Бала психологиясына А.Гезелл үлкен үлес қосты. Ол баланың туылғаннан жасөспірімдік кезеңге дейінгі ... ... ... ... жүйе ... Ол ... ... байланысты ең бірінші жартылай өткізетін айна қолданды.Кейіннен бұл атақты деп аталды. А. Гезелл психологияға баланың ... ... ... ... ... дамуын анықтайтын лонгитюдті әдісті ұсынды.Ол көпзиготалы егіздерді зерттеді және алғашқы егіздік әдістерінің бірін жетілу мен ... ... ... ... ... ... Өмірінің соңғы жылдарында А. Гезелл соқыр баланың психикалық дамуын ... ... ... ... ... соқыр бала психикасының дамуының айырмашылығын терең түсінгісі келді. Клиникалық ... А. ... ... ... мінез-құлқының Атласы қолданылады. Атлас баланың туылғаннан екі жасқа дейінгі әлеуметтік ... және ... ... ... 3200 ... тұрады. А. Гезелл баланың дамуының жалпы заңдылығын қалыптастыруда жас ерекшелікке байланысты дамудың темпінің (екпінінің ) ... ... ... Бұл ... өзгеруіне не себеп болды? А. Гезелл жұмыстарында бұған жауап табу қиын. А. Гезелл жұмыстарына Л. С. ... ... ... Ол А. ... ... деп ...
Л.Термен 1916 жылы Американ балаларына А.Бине тестерін стандартизациялады.Ол шкаланы кеңейтіп, ақыл - ой қабілеттілігін ... ... ... жаңа ... ... ... ... ол интеллектуалды коэффицент түсінігін енгізді. Л. Термен тесттердің ... ... ... ... нормальді үлестірімді өңдеді және көптеген корреляциялық зерттеулер жүргізе ... ... ... ... бірін 50 жыл бойы дайындаған.1921 жылы Л.Термен интеллект коэффиценті 140-тан жоғары 1500 баланы іріктеп ... ... ... ... ... ... ... кейін, 70 жылдардың ортасында бітті. Бұл зерттеу таңқаларлықтай нәтиже бермеді. Л. Терменнің ... ... ... ... ... ... жоғары деп санады. Ал одан кейінгі психологтар (Дж. Гилфорд, Э.Торренс) интеллект ... мен ... ... ... айырмашылықты көрсетті. Осы айырмашылықтың негізінде Дж.Гилфорд конвергентті және дивергентті ойлауды қарастырда.
Конвергентті ойлау - бір ғана ... бар ... ... Ал дивергентті ойлау - көптеген жауабы тапсырманы шешу болып табылады.
Дж.Гилфорд идеясы ... ... және оның ... ... ... ... ... арналған тесттер жасады және бұл тесттерді бірнеше ... ... ... ... Бұл ... нәтижелерінің көрсеткіштері мынадай нәтиже берді: шығармашылық қабілеті жоғары ... ... ... ... ... төмен болады. Э. Торренс интеллектуалдылыққа арналған тесттер енгізіп, балардың креактивтілік дейгейін бағалағанда 70 % балалар ақылды болып шықты. ... ... ... ... ... бір проектісін жасады.Зерттеу программасы: интеллект пен креактивтілік арасындағы сәйкестікті ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерді дамуына әсер ететін факторларды қарастыру; бала мен ата- ана арасындағы қарым - қатынасты анықтау; әлеуметтік және ... ... ... ... нәтиже берді: креактивтілік бірқалыпты жүрмейді. Төрт жылдық интервалда (5,9,13,17 жас); зертеушілер креативтілікті оның ... және ... ... ... ... ақылды балаларға тән сипаттар: бастаған істі соңына дейін жеткізу, мақсатқа жетушілік, пайдасыз нәрселерден өзін алыс ... Ал Э. ... ... ... ақылды балалар әлеуметтік қарым-қатынасқа тез түсетін, достықты жақсы көретіндер, сонымен ... ... ... ... ... және юмор сезімдері бойынша ерекшеленеді. Мұндай балалар тітіркендіргішке реактивті, конформизмге тәуелсіз, стресске тұрақты. ... бәрі ... ... ... ... ... бейнелейді. Тіпті Америка ғалымдарының сөздеріне қарағанда, бұл суреттелген картина әлі ашылмаған тұманды мінез-құлық ... ... мен ... бала ... ... үлесі зор. Олар бала психологиясының нормативтік дисциплин ретінде қалануына негіз салды. Бұнда даму барысындағы баланың ... мен ... ... соның арқасында әр түрлі психологиялық шкалалар тұрғызылды.
Баланың дамуын зерттеудің нормальді, яғни орта деңгейдегі ыңғайын балаларды зерттеудегі ... ... ... ... 40- 50 ... ... ... реакциялары зерттеле бастады (А.Джерсилд, т.б.).
Естің дамуы. Мектепке дейінгі ... есте ... мен ... ... ... қарқынды дамитынымен сипатталады. Шын мәнінде, егер ... ерте ... ... бір ... еске ... ... соқса немесе еске түсіру мүмкін ... ... ... ... көптеген жарқын естеліктер қалдырады. Әсіресе бұл ересек мектепке дейінгі кезеңге ... ... ... ... ... ... ... есі негізінен еріксіз ес болып келеді. Демек , бұл бала ... ... ... есте ... қалу үшін ... қоймайды. Есте сақтаумен еске түсіру ... ерік - ... ... ... Бала ... өз ... түскенді әсер еткен, өзіне қызық ... еске ... ... ... ... есте ... ... баланың бұл заттармен қаншалықты белсенді әрекет еткеніне байланысты. Балаға ... өз ... ... мысалы баққа, ас бөлмесі, балалар бөлмесі, ауланы бейнелейтін заттарды бөлек ... ... ... ... бір шолып шықса есінде көп нәрсені сақтамайды. Еріксіз есте сақтау ... ... мен ... ... ... нәтежесі жанама болып табылады.Еріксіз есте ... мен ... ... ... ... ... ... баланың ес жұмысының ... ... . Бала ... есте ... немесе еске түсіру үшін ... ... қоя ... естің дамуы. 4-5 жаста есте сақтау мен ... ... ... ... ... ... есте сақтау мен қайта жаңғыртуға ... ... ... ойын ... ... ... Бала сатушы рөлінде белгілі бір ... ... алу ... ... тікелей талап етуінен көп сөзді есте ... ... ... ... ... этаптарға бөлінеді. Алдымен бала қажетті ... ... ... есте ... және еске ... ... бөле бастайды. Сонымен қатар бұрын ... ... еске ... мен ... ... ... ситуациялармен бірнеше рет соқтығысып тұрғандықтан ... ерте ... Есте ... ... еске түсіру тәжіребесінің нәтежесінде туындайды.
Бала бірте - ... ... ... ... ... Ең ... бала ... есте сақтау әрекетінің қажеттігін ... осы үшін ... ... қолданады.
Еріксіз және арнайы есте сақтаудың байланысы. Ерікті есте сақтауды меңгерудің ... ... ... ... ... соңына дейін еріксіз ес үстем болады. Ерікті еске ... ... ... ... салыстырмалы айрықша ситуацияларда қолданады.
Белсенді ақыл - ой ... ... ... еске ... ... дейінгі кезеңде арнайы есте сақтауға қарағанда сәтсіз.Мектепке ... ... ... ... ... ес деп ... көру есі жақсы дамыған. Эйдетикалық естің бейнесі өзінің анықтылығымен қабылдауға ... бір ... еске ... бала ... ... ... ес - ... құбылысы. Осы қабілетті иеленуші балалар ... ... ... есте ... ... дейінгі кезеңде нақты және баянды болуы мүмкін. Егер ... ... осы ... ... ... ие ... ... әсер етсе, олар баланың есінде өмір бойы қалады. Мектепке ... ... сәби мен ерте ... ... амнизиясынан арылу кезеңі болып табылады. Мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... > арнайы айту керек. ... ... ... ес ... рөль ... психологияда > деп аталатын ... ... ... ... ... кезеңде баланың есі орталық орын алып, іс - әрекеттің жетекші ... ... ... ... Баланың қиялы сананың басты функциясы. Басты ... бір ... бір ... ... затпен, олардың бейнесімен, математикалық, сөздік және басқа бейнелерді ... орын ... ... ... ... ... алып келеді. Басқа сызық шынайы заттарды толықтыру және орын басу ... ... ... материалдардан жаңа бейнелер ... ... алып ... қиялы ойын барысында қалыптасады. Бірінші ... ол ... ... ... ойын іс- ... орындаудан ажыратып қарамайды. Бала таяқшамен атпен шабады - осы ... ол ... ал ... - ат. ... ол ... ... атты көз ... елестете алмайды.Үлкен балаларда қиял орын басатын ... ... ... ... сыртқы сүйеніш қажеттігі жайылады. Шын мәнінде жоқ ... ойын ... ... - интериоризация жүреді. Бұл қиял ерекше психикалық ... тууы ... ... ... ойын көрінетін іс-әрекеттерсіз жоспарлы түрде жүреді.Балаларда қиял ... ... ... жақын болуы мүмкін болғандықтан өзіндік сипатқа ие. Эйдетикалық образдар әсіресе бос ... ... ... ... ... ... бала ... қарқынды әсер етеді. Бұл балалар үрейінің себебі болуы мүмкін.
Осы ... ... ... қиял дами ... ол өз ... жоспарлағанда нәтежесін өзіне бағыттайды. Сонымен бірге бала еріксіз пайда ... ... ... ... ... ... тарих пен ертегілер жүйелі және шынайы бола бастайды. ... ... ... ... ... түрде соңына дейін жеткізеді.
Балалардың қиялы ересектердің қиялынан бай ... ... бар. Бұл ... ... ... ... ... қиялдай бергендігіне негізделген.
Бірақ балалар ... бай ... ... ... ... ... ... қиялынан төмен. Бала өмірлік тәжіребесі аз болғандықтан ересек адамдардан әлде аз ... ... ... ... ... бала ... маңызды рөль атқарады. Қиялдың үздіксіз жұмысы - бұл ... ... ... ... меңгеруге бірден-бір жетекші жол.Қиял мен ... ... ... ... ... ... кезеңде осы танымдық процестің кейбір ... ... ... ... бала ... ... немесе еске сақтауға мақсат қоюға тырыспайды.
Қиял және ес образы ойын ... ... ... ... және әңгіме тыңдағанда пайда болады.3-4 ... бала ... ... ... бала ... ... ... ұстай алмайды. Қайта жаңғырған образдар ... ... ... ... және ... есінде көпке дейін сақталмайды. Бірақ баланы тек қана ... ... ... қиял ... ... ... Егер ... адам бір фантастикалық кейіпкердің рөлін алып сомдаса, бала ... ... ... қайғырып, қуанады. Ересек адамның көмегі ... бала ... ... ... ... Бұл ... ... бала көбіне оның ... ... ... ... ... болып жатқан образдың ... және ... ... ... ... өте ... бала өзі образды суреттеуге және оны беруге қиналады: қағазға ... ... ... ... дамымаған күшпен > бейнелей алмайтындығын көрсету. Осы ... ... ... ... Бірақ тарихи шығармамен әңгімелерді құрастырғанда таныс образдарды пайдалануды, сонымен ... бала ... ... оның ... ... мән ... тек жүре пайда болған әңгіме ассоцияциясына ... ... ... ... ... басқаруға болады. Қиял әрекеті қалыптасады: көрнекілік ... ... ... ой; зат ... әрекет; қиялдағы заттың образы. Қиялда ... ... ... , ... отырған ертегіге жалғасын тоқтатады. Ол практикалық іс-әрекеттен бөлектеніп, дербестікке ие ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің алдын алады. Қиял мақсатқа бағытталған іс-әрекет ретінде қиялдағы образ ... , ... ... ... ... ... Бала өз қиялының сипатын анықтап, бақылай бастайды. Осыдан ол ... ... ... өзі бақылау жүргізеді. Әрине бала қиялы - бала ішкі ... ... ... ... ... дайын болғанымен, бұл алдымен > шығармашылық.
Баланың жалпы психикалық дамуында қиялдың ... ... ... ... ... ... ... қиялы кез келген тілегіне еш қиындықсыз жететін, ... ... ... шынайылықты . Бұндай жағдайлар ерекше көңілді талап ... ... ( ... ... ... ) ... бала психикасының дамуының бұзылғанын ... ... бұл ... ... уақытша құбылыс.
. Шетелдік периодизация теорияларына сынды талдау (А.Гезелл,С.Холл,К.Бюлер, Ш.Бюлер, А.Валлон, Ж.Пиаже).
Сәбиліктен кейін адамда жаңа кезең басталады - ерте ... шақ ( 1 ... 3 ... ... ... баланы есту мен көру қабілеттіліктерімен қаруландырады. Бала денесімен жұмыс істей бастайды, қол қозғалыстарын басқарады. Ерте ... бала енді ... ... ол өзінің қимылдары мен үлкендермен қарым-қатынасқа ұмтылуда барынша активтілік ... ... ... ... адамға тән психикалық әрекеттердің алғашқы формалары қалыптасады. Психикалық дамудың алғашқы тарихы енді шын тарихына орын ... ... екі жыл - ерте ... шақ ... - ... жаңа жетістіктер алып келеді.
Алғашқы үш жылда бала ұшыраған сапалы өзгерулер өте маңызды, сол себепті ... ... ... ... туылғанынан бастап ересек болуға дейінгі адамның психикалық даму ... ... ... үш жасы деп ... зерттеулер көрсеткендей, үш жасар бала үнемі заттар әлеміне ... ... ... ... ... ... және ... әлемге бағалы қатынаста болады. Ол өз-өзіне қызмет ете алады, қоршаған адамдармен өзара ... түсе ... Ол тіл ... үлкендермен және басқалармен қарым-қатынасқа түседі, мінез-құлықтың қарапайым формаларын ережелерін орындайды.
Үлкендермен қарым-қатынаста балада айқын еліктеу байқалады және бұл идентификацияның қарапайым ... ... ... ... үлкенмен және үлкеннің баламен идентификациялы қарым-қатынасында сәбиді басқа ... ... ... қатынасқа дайындайды. Баладағы идентификация фонында адамдарға деген сенім ... ... ... (базалық сенім сезімі, Э.Эриксон), сонымен қатар материалды, психологиялық және рухани мәдениетті иеленуге дайындалады.
Бала психикасының дамуын анықтайтын ерте жастық шақтың негізгі ... ... ... ... ... ... ... меңгеру, заттық іс-әрекеттің дамуы. Осы жетістіктер мынада байқалады: дене активтілігінде, қимыл мен қозғалыстардың үйлесімділігінде, түзу жүруде; арақатынасты және зеңбіректі ... ... ... қарқынды дамуында, орын басу мүмкіндіктерінің дамуында, символикалық әрекеттер мен белгілерді қолдануда; көрнекі-қимылдық, көрнекі-бейнелік және белгілік ойлау дамуында; елес пен ес ... елес пен ерік көзі ... өзін ... ... ... және ... ... пайда болуында.
Жалпы сезімталдылық дамуға деген онтогенетикалық потенциалының тоқтатылмауынан болады, сонымен қатар жағымды ... ... мен ... болу ... дамуы мен қалыптасуы жүретін адамдар қатынасының әлеуметтік кеңістігіне баланың психологиялық кіруі.
Қарым-қатынас ерекшеліктері. Ерте жаста, ... оның ... ... бала ... ... әлеміне енді кіре бастайды. Ол мама, папа және әжесімен қарым-қатынас арқылы нормативті ... ... . ... осы кезеңдегі мінез-құлық мотивтері саналы емес және маңыздылық дәрежесіне байланысты жүйеге реттелмеген. Тек бірте-бірте баланың ішкі дүниесі тұрақтылық пен анықтылыққа ие ... Бұл ... ... әсерінен қалыптасса да, бала бірден өзінен күткен адамдар мен заттарға ... ... ... ... ... ... формалардың өзгеруі бала дамуының ерте жасында шешуші мәнге ие, бұл ... ... ... ... және ... ... игерумен байланысты. Дәл осы заттық іс-әрекетте үлкендермен қарым-қатынас арқылы сөз мәндерін игеру және оларды заттар бейнелері мен қоршаған орта ... ... ... ... ... формалары (қимылдарды көрсету, қозғалыстармен басқару, растауды жест пен мимика ... ... ... затты қолдану ережелері мен әдістеріне үйретуге жеткіліксіз болып бара жатыр. Баланың заттарға, олардың қасиеттері мен әрекеттеріне қызығушылықтарының өсуі ... ... ... ... тудырады. Бірақ көмек сұрау да, сол көмекті алу да тілдік қарым-қатынасты игерген кезде ғана болады.
Мұнда көбісі үкендердің балалармен қарым-қатынасты ... ... және осы ... қандай талаптар қойылуына байланысты. Егер балалармен аз араласып, оларға деген қамқорлықты шектесе, онда олар бірден ... ... ... ... ... ... егер ... балалармен қарым-қатынаста олардың бірінші жестінен ақ әрбір тілегін орындаса, бала ұзақ уақыт бойы ... ... жүре ... Ал егер ... ... анық ... және мүмкіндігінше өз тілектерін сөзбен жеткізсе ғана оларды орындайды.
Сөйлеудің дамуы. Ерте жастық шақта сөйлеудің ... екі ... ... ... сөйлеуді түсінуін жетілдіру және баланың өзінде белсенді сөйлеудің қалыптасуы.
Сөздерді көрсетілген заттарға және қимылдарға ... алу ... ... ... Алдымен нақты зат пен құбылыс емес, жағдай түсіндіріледі. Бала үлкендермен қарым-қатынаста сөзбен анық қимылдар ... ... ... айтылған дәл осы сөздерге мүлдем жауап бермеуі мүмкін. Осылай, бір жастағы сәби анасымен қарым-қатынаста басына, мұрнына, көзіне, аяғына және басқа да дене ... ... ... ... ... дене ... көрсету сұрауларына ол жауап бермеуі мүмкін. Бала мен ана өте тығыз интимді ... ... ... тек ... ғана емес, сонымен қатар жесттер, мимика, дауыс ырғағы және қарым-қатынас жағдайы - бәрі ... ... ... ... ... бала оның ... ... жауап береді, егер бұл сөздер көп рет анық жесттермен қайталанса. Мысалы, үлкен балаға айтады: - және ... ... жест ... Бала өте тез ... ... ... Сонда ол тек сөздерге ғана жауап бермейді, сонымен қатар толық жағдайға жауап береді.
Кейінірек жағдай мәні ... бала ... ... ... оларды нені айтып жатқанын түсінеді және ол сонымен бірге ере жүретін жесттерге тәуелсіз. Бірақ бұл жерде де сөздер мен ... ... және ... ... байланыс көп уақыт тұрақсыз болады. Бұл үлкеннің балаға берген сөздік нұсқаулар кіретін жағдайларға тәуелді.
Бір жарым жылдан кейін баланың ... ... ... ... ... ... бола бастайды, бірақ егер нұсқау мен орындау арасында уақыт аралығы ... ... ... ... ... ... ... бұзылады. Баланың көзіншебалықты аударылған шынының ішіне салады. Содан кейін оған айтады: , ... ... ... ... 20-30 сек ұстап тұрады. Осы таңдаудан кейін бала басқа заттарға алаңдап, нұсқауды орындауға қиналады.
Басқа жағдайда баланың алдына екі затты қояды - шыны мен ... - ... ... деп. Ол шыныға ұмтылады. Ал егер де осы нұсқауды бірнеше рет қайталап, кейін: десе, онда бала шыныға қолын ... ... ... ... ... ... ... өзі байқамайды.
Екі жастық балаға сөз өте ерте тежеушіден гөрі жіберуші ... ие ... ... ... ... ... қандай да бір әрекет жасау оңайырақ, бастаған істі ... ... ... балаға есікті жабуды ұсынса, ол оны көп рет жаба және аша бастайды.
Әрекетті тоқтату - басқаша. Алайда бала ерте ... ... ... түсіне бастайды, тыйым үлкендер қарағандай магиялық түрде әсер етеді.
Тек үшінші жылда ғана үлкендердің сөздік нұсқаулары ... ... әр ... ... шын мәнінде тәртіпке сала алады, оның әрекеттерін шақырады және тоқтатады, тікелей, сонымен қатар уақыты өткенде әсер ете алады. Үлкендердің сөйлеуін ... осы ... ... ... Бала ... ... ғана түсінбей, үлкеннің нұсқауы бойынша заттық әрекеттер де істей алады. Ол үлкендердің әңгімелесулерін қызығушылықпен тыңдайды, олардың не ... ... ... ... ... Бұл ... балалар белсенді түрде балалық ертегі, әңгімелер, өлеңдер мен мағынасы жағынан күрделілері де туындайды.
Тікелей қарым-қатынас шегінен шығатын ... ... мен ... бала үшін өте ... ... Ол ... іс-әрекеттің танудың негізгі құралы ретінде қолдануға мүмкіндік береді. ... ... ала ... ... ... есту мен түсіну қабілеттіліктерінің дамуын бағытты басқаруы керек.
Баланың активті сөйлеуінің дамуы бір жарым жасқа дейін ... ... Осы ... ол 30-40 ... 100 ... ... меңгереді және оларды сирек болса да қолданады.
Бір жарым жастан кейін бала ынталы бола бастайды. Ол үнемі заттардың атауын сұрап қана ... сол ... ... ... ... ... ... оған сөздік қабілеттіліктер жетіспейді. Бірақ кейін сұрағы үлкенге айтылған үнемі шарты бола бастайды. Сөйлеудің даму шапшаңдығы ... ... ... ... ... таман бала 300 сөзге дейін қолдана алады, үшінші ... ... ... 1500 ... дейін.
Үлкен мен баладағы қарым-қатынас идентификациясы.
Сәбилік кезеңнің аяғы мен ерте жастық шақтың басында балада паралингвистикалық белгілік жүйе қалыптасады (мимика, жест және т.б.). ... ... ... ... ... ... негізінде жүреді, ол идентификацияның алғашқы формасы болып табылады.
Бала меңгеретін қарапайым белгілік жүйе үлкеннің жауапты реакциясына ... ... ең ... ... Бала ... ... ... тікелей эмоционалды байланыс құралдарын қолданады және сонымен бірге идентификация деңгейін орнатады. Идентификациялық қатынасты орнатуда ана бейсаналы түрде денемен контакт ... ... ... ... ... ... ... пен идентификациясын туғызады - балалық қуаныштан қайғыға дейін. Балаға өзінде терең эмоционалды қызығушылықты сезінген өте маңызды. Әрине, оның ... ... ... олар ... ... ... қатынас идентификациясының алғашқы этаптарын меңгереді. Идентификация мүмкіндіктерінің ... ... ... ... өте ... ... идентификацияға дайындық шарттарында баланың көңіл-күйі жоғарылайтыны анықталды және осымен баланың жалпы белсенділігі байланысты.
Ерте жастағы қарым-қатынас спецификасы.
Бір жарым жастан үш ... ... ... ... тез ... ... қарым-қатынасқа психологиялық қосылуынан болады. Ол үлкендердің әңгімелерін зейінін қойып тыңдайды, оған қатысы жоқ болса да және ойнап жатса да. Бала ... ... ... ... ... ... ... итермелейді. Сол уақытта бала үнемі үлкендерге , ең алдымен анасына қаратып сөздік қарым-қатынасын белсенді ... Бала ... ... қояды, олардың жауабын түсінуге тырысады.
Ерте жастағы қарым-қатынас баланың үнемі керек ететін сұрауларынан тұрады және ол үлкеннің ұсыныстарына қарсылықтан ... Бала өз ... көзі өзі ... ... және ... ... үлкендермен және құрдастарымен қарым-қатынаста қолданып көреді. Осы барлық әлеуметтік белсенділіктің түрлері бала үшін өте терең және маңызды, ... ол ... көп ... ... әлемді үйренудегі заттық іс-әрекет пен құралды, соған ... ... ... ... ұмытпаған жөн.
Дәл осы ерте жаста бала үлкеннің көңілін аударуды және оны ұстап тұруды меңгереді. Бұл әдістер тұтасымен ... ... ... себебі бала үлкендердің реакцияларын жақсы рефлексиялайды, өзінің сәтсіздіктерін бірден түзейді. Бала бауыр басу мен симпатия сезімдерін білдіре алады, ... ... ол ... ... білдіре алады және жағымсыз жағдайдан шығу жолын іздейді. Өз жасына сай баланың шыдамды болуы және күте ... ... ол ... қамқорлықты күтумен өткен күшті сынақтардан өте алмайды. Ол бірден регрессивті реакция беруі мүмкін.
Мектепке дейінгі бала ... ... ... балалық шақ кезеңінің психикалық дамуының басты қорытындысы - баланың мектеп оқуына психологиялық түрде дайындығы. Соңында балада ... ... ... оқушыға тән психологиялық қасиет пайда болады. Бұл қасиеттер өмір жағдайымен іс-әрекетінің әсер ету арқылы мектеп оқуында түбегейлі болып ... ... ... (3-7 жас) ерте ... ... онтегенетикалық дамудың тікелей жалғасы болып табылады. Бұл кезең балалардың жақын ересек адамдармен қарым- қатынас ... ... ... ... ... ойын және ... ... қатынас жасау арқылы әлумттік кеңістікті меңгереді. Жалпы психологиялық проблемалармен байланысты психологтар баланың ... ... ... Джон ... ... ... К.Кофка, К.Левин, А.Валлон, З.Фрейд, Э.Шпрангер, Ж.Пиаже, В.М. Бехтерев, Д.М.Узнадзе, С.Л. Рубенштейн, Л.С. Выготский, Р.Р. Лурия, А.Н. Лентьев, П.Л. ... және тағы ... ... сол бір объектіні зерттей отырып - ... даму - ... және ... ... екі әр ... ... ... болып табылады. Генетикалық психологияның психикалық процестердің пайда болуына және ... ... ... ... зерттеулерді балаларға және ересектерге жүргізілуі мүмкін. Алайда, генетикалық зерттеу объектісі бала болып табылады. ... ... ... ... - ... ... жасау, пайда қылу қалыптастыру болып табылады. Л.С. Выготский ... ... ... ... ... психикасынан басқа психологиялық саланың айырмашылығы - ол ерекше бірліктермен ... ... олар - жас ... даму кезеңі болып табылады.Мектепке дейінгі кезеңде бала жаңа ... ... ... Бала ересектермен және құрдастармен қарым- қатынастың қиын- қыстау кезеңінде басқа ... ... ... Бұл ... ересектермен қарым- қатынас жасау барысында идентификация қабілеті қарқынды дамиды. ... ... ... бала бір ... ... және ... даралануды меңгереді. Мектепке дейінгі кезеңде өз дене мүшелерін ... ... ... ... Бұл ... ... дене мүшелерінің құрылымына, соның ішінде жыныс мұшелерінің ерекшеліктеріне қызығушылық ... ... Осы ... ... тілі ... ... дамиды. Осы кезеңде бала жаңа жаңа құбылыстарды меңгеруге үзілді- кесілді қарсы, ол ... ... ... ... ...
Қарым- қатынастың ерекшеліктері
Эмоционалдық және тілдік қарым- қатынас. Мектепке дейінгі ... бала тіл ... ... ... ... ... баяндайды., өзінің алған әсерлерімен бөліседі, адамдармен тең дәрежеде қары- қатынас жасауды үйренеді. Тіл- қарым- қатынас құралы. Ата-анасына, жақын туыстарына ... ... ... ... ... ... ... процесі өзгереді.
Идентификация және даралану механикасының дамуы. Мектепке дейінгі кезеңде бала концепциасын жүзеге асыру үшін, адамдармен қарым- қатынас жасауда идентификацияны және ... ... ... ... мен ... ... пайдалану балаларда бейсаналы түрде қарым- қатынас техникасына айналады. Бұл механизмдер негізінен ашық әлеуметтік өзара іс- әрекетке ... ... ... тобында эмоционалдық өзін- өзі сезінуі. Баланың құрдастарымен қарым- қатынасы оның ... ... ... ... әсер ... Баланың қаншалықты өзін сабырлы, байсалды ұстауы құрдастарының ... ... ... ... ... ... ... қарым- қатынас- әлеуметтік қарым- қатынастың қатаң мектебі. Осы ... ... ... жоғары эмоционалдық күшті талап етеді.
Баланың құрдастарымен өзара іс- әрекеті- бұл тек ... ... ... ... ... емес, сонымен бірге өзімен қатарлас ұл, қыздармен қарым- қатынас жасау мүмкіндігі. Мектепке ... ... ... ... ... қатынас жасауға қажеттілік туады. Мектепалды арнайы тәрбие жағдайларында, яғни бала ... ... ... ... ... ... бала ... пайда болады.
Қарым- қатынас және баланың мектепке дайындығы. Бала ... ... ... ... ... және ... өнімді қарым - қатынас орнатуға көмектеседі. Мектепке дейінгі кезеңнің соңғы кезеңінде балада жауапты қарым - ... ... ... Алты жеті ... бала ... ... ... қабілетті ойында және қарапайым өмірде таныстармен құрдастармен ... - ... ... іс - ... ... ... - жеті ... бала жақсы таныс ... ... - ... дұрыс қарым - қатына тәсілін таңдайды, өзіндік позициясын жауапкершілік сезінеді.
Бала ересектің ... және ... ... ... ... ... ... моральдық мінез - құлқының дамуы. Ересек адам ... ... ... ... оның өзін ... ... ... айту керек.
Ересектермен және құрдастармен қарым - ... ... бала ... - құлқының әлеуметтік эталонын меңгеруге мүмкіндік ... ... ... бір ... ... ... - ... моральдық нормаларымен талапқа ... ... ... . ... ... өнегелік дамуындағы маңызды сәттер - қарым - қатынас нормасын, олардың ... ... ... ... ... ... кезеңде бала адамдардың ересектермен және балалармен ... - ... ... - ... ... ... ... меңгеруде үлкен жолдан өтеді.
Ақыл - ... ... және ... ... ... ... Мектепке дейінгі балалар өз ... ... етіп , ... ... ... ... , басқа адамдармен қарым - ... ... ... - қатынас шеңбері ұлғаяды. Шеңбердің ұлғаюы баладан қарым- қатынас ... ... ... ... ... ... ... маңыздысы - сөйлеу.
Сөйлеудің дамуы бірнеше бағытта жүреді: сөйлеу ... ... ... - ... жасаудың негізгі құралы; сонымен қатар сөйлеу - ... ... , ... процестің маңызды бөлшегі бала тәрбиесінің белгілі жағдайларда, бала ... ... ... түсінеді.
Сөздіктің және сөздің грамматикалық құрлымының дамуы. Мектепке дейінгі кезеңде ... қор ... ... Ерте ... шақпен салыстырғанда мектепк ... ... ... сөз қоры 2 -3 есеге ... ... ... ... өмір жағдайларымен тәрбиеге тікелей байланысты индивидуалдық ерекшеліктері айқын көрінеді.
Мектепке дейінгі ... ... қоры тек зат есім ... ... ... сан есім және ... ... арқылы дамиды. Мектепке дейінгі ... бала ана - ... ... ... мен ... бір қырларын меңгереді.
Балада тілдің меңгеру өзінің белсенділігімен ... Бұл ... сөз ... немесе сөздіктің жаңаруында байқалады. Мектепке барар алдында бала ... ... және ... ... ... ... ... Тілдің мағынасын және дыбысталуынан хабардар болу үшін ... ... ... ... ... ... балада сөздің мағынасын арнайы оқыту процесінде ... ... ... ... Коммуникативті функция - бұл ... ... ... ... қарым - қатынас функциясы ... ... Ерте ... ... бала оның қоғаммен араласу үшін ... ... Сол ... ... ... ... араласа бастайды. Қарым - қатынастың бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... байланыс әсіресе өзіммен бірге қасында отырған ... ... және ... ... келеді. Ал бірақ түсінбеген адамға бұл әрине түсініксіз ... ... ... баланың тілімен әр түрлі болып табылады. Айналадағы қоғаммен арласа ... және ... ... ... қызығушылықтан балада контекстік байланыс пайда бола бастайды. ... ... ... ... ... ... функция. Мектепке дейінгі кезең жақындаған сәтте баланың сөзі алдын ала ... және оның ... ... - құлқына айналады. Осыған сәйкес екінші функциялық сөз қалыптасады. Бұл ... ... ... ... қабілетімен бірге жүреді. Баланың ... ... оның ... ... ... іс - ... байланысты. өзіне байланысты айтылған және іс -әрекет кезінде ... ... ... ... ... деп ... Мектепке дейінгі кезеңде өзгеріп ... Онда ... іс- ... ... ой пайда болыды. Жоғарғы мектеке кезеңге ... бұл ... өте жиі өте ... ... бала осы ... ... адаммен араласпаса, онда ор жұмысты ішінен орындайды. Эгоцентрикалық ... ішкі және ... ... ... түрі ... ... функция - жоғарғы деңгейдегі жануарларға арналған ең көне гететикалық функция ... ... ... ... ... оның ... жақтарын қамти отырып, экспрессивттік функцияға қызмет атқарады. Экспрессивті функция ... ... ... ... функцияға ұқсас болып келеді.
Сенсорлық ... ... ... кезең баланың сенсорлық даму кезеңі болып табылады .Қозғалмалы ... тани ... бала ... ... ... ... ... температурасын дұрыс ажырата алады. Ол музыканы ... ... ... жоғарылығын, әуенді ажыратуды үгренеді . Сенсорлық даму екі жақты ... ... ... ... адамның тарихи даму кезеңінде пайда болған Табиғатта көптеген әр ... ... мен ... бар ... ... адам ... өмірдегі заттарды ажыратуға мүмкіндік алды.
Мектепке дейінгі балалардың ... ... ... ... ... ... және ... дамуы жүреді. Дәл осы кезеңде балада тілдің құбылыстары, өзіндік ортақ лингвистикалық мүмкіндіктер пайда бола бастайды, бала шындықтағы ... ... ене ... ... ... ... ... екі негізгі бағыта жүреді: біріншіден, интенсивті түрде сөздік қор ... және ... ... ... ... ... ... морфологиялық жүйесі меңгеріледі; екіншіден, тіл танымдық процестердің құрылымын қамтамасыз етеді (зейін, қабылдау, ес, ... ой). ... және ... тіл. ... сай сөздік пен грамматикалық тілдің құрылымының дамуы және танымдық процестер өмір жағдайы мен тәрбиеге тәуелді ... Бұл ... ... ... өте жоғары, әсіресе ол тілдің дамуында өте жоғары болып келеді. Енді баланың ... пен ... ... ... ... дамуы. Психикалық денсаулығы жақсы баланың танымдық белсенділігі болады. ... әр ... ... оның ... ... білуге негізделеді.
Қарым-қатынаста белсенді болған сайын, бала сұрақтарды да көп қоя ... Бала ... ... қызығушылық тудыруы мүмкін: мұхит қандай тереңдікте болуы мүмкін және ондағы жануарлар қалай тыныс алады? қанша мың шақырымда жер шары орналасқан? неге ... қар ... және ... жағы еріп ... білімге құмар, ал білімді игеру көптеген , , деген сияқты сұрақтар арқылы жүзеге ... Ол ... ... ... ... қажет. Қандай да бір тапсырмалар туындағанда бала оны өзі шеше алады. Бейнелі түрде ойлау - бастауыш мектеп ... ... ең ... түрі ... табылады, әрине, бала логикалық түрде ойлай алады.
Бастауыш мектепте баланың ойлау қабілеті эгоцетризммен ерекшеленеді.
Ж. ... ... ... ... ... ... ... орталықпен немесе айналадағы заттардың қабылдауымен жүреді. Мысаы, балаға ұзындықтары әр түрлі үш таудың суретін көрсетіп, оған өзіне жақын ,таныс таудың ... тап деп ... ол бұл ... өте оңай ... Ж. ... шешіміне сәйкес, балалық шақтың ойлау қабілетінің құрылымы бұл - болып табылады.
Зейін, ес, ... ... Оқу ... ... психикалық функциясының - зейін, ес, қиялдың дамуын талап ... ... ес, қиял ... ... ... ... ие болады - бала оқу іс-әрекетінде көңіл бөлуге, көрген немесе естігенді есте ... ... ... ... көз ... ... арнайы іс-әрекеттерді меңгеруге үйретеді. Егер мектепке дейінгі кезеңде ойын іс-әрекеті еркін дамудың сандық өзгерістерге мүмкіндік ... ... ... жасында оқу іс-әрекеті баладан арнайы әрекеттерді меңгеруді талап етеді. Бірақ алты-жеті, он-он бір жастағы балада танымдық процестер бала ... ... ... ... ... ... арнайы ұйымдастырғанда туындайды. Әдеттегі жағдайда балаға жоғары адамзаттық психикасы көлемінде ... ... ... ... ... ... ... Баланың танымдық белсенділігі, қоршаған ортаны тексеруге, оның зейінін қызығушылығы ... ... ... ... ұйымдастырылады. Алты-жеті жастағы бала еш алаңдамай екі-үш сағат ойнай ... Тура ... ... ... де (сурет салу, әр түрлі заттарды жасау) ұзақ уақыт айналыса алады. Бірақ зейінді жұмылдырудың мұндай нәтижелері - ... ... ... ... Егер бала ... ұнамайтын іспен айналысса, тез шаршайды, өзін бақытсыз сезінеді.
Ересек бааның зейінін ауызша нұсқалардың көмегімен ... ... ... ... тиіс ... ... ... іс-әрекет тәсілдерін көрсетеді.
Бастауыш сынып оқушысы белгілі дәрежеде өз ... ... ... ... балалардың зейінін ұйымдастырады.
Бастауыш сынып балалары өз мінез-құлқын жүйелей алады. Балаларға бірдей және тартымды емес іс-әрекетке ... ... ... ... қиынға соғады.
Бастауыш сынып жасындағы балалар зейінін интеллектулдық тапсырмаларға ... ... ... бұл өте үлкен күш-жігер мен мотивацияның жоғары ұйымдастырылуын талап етеді.
Естің дамуы. Мектепке дейінгі кезең - естің ... ... ... Осы кезеңде ес Осы кезеңде ес - психикалық фунцияның жетекші танымдық процесі. Шын мәнінде ... ... ... бала ана ... ... ... Бала маңызды деген оқиғаларды есте сақтайды. Мектепке дейінгі балалық шақ адамға бүкіл өміріне жетерліктей естеліктер қалдырады.
Есте сақтау сәтті ... ... ... ... қалыптасқанда немесе бала әрекетін жүзеге асыу мәнін иеленгенде, ол өлеңдерді т.б. ... есте ... Бала есте ... ... санлы түрде пайдалана алады. Ол есте сақтау керек затты қайталап, түсінуге тырысады.
Мектепте балаа өз еркімен сақтау керек ... ... ... Оқу іс-әрекеті баладан есте сақтауды міндетті түрде талап етеді. Мұғалім балаға қандай жолмен есте сақтауға болатыны туралы нұсқау ... ... ... ол ... көлемі мен мазмұнын талқылайды, оны бөлімдерге бөліп, есте сақтау процесін бақылауға үйретеді. Түсіну есте ... ... ... - ... бала ... түсіну қажеттілігіне бағыттайды, есте сақтау керектігін балаға түсінуді үйретеді, есте ... ... ... білімді, дағдыларды игеруге үйретеді.
Бала оқу іс-әрекетінде мағыналы еске арқа ... ... Есте ... мен оқу ... ... жаңғырту балаға психикалық өзгерістерін рефлексиялауға болады.
Қиялдың дамуы. Бастауыш мектеп жасында бала өз қиялында әр түрлі ситуацияларды құрастыра ... Бір ... ... ... орын ... қалыптасуы, қабылдау іс-әрекетінің басқа түрлеріне ауысады.
Оқу іс-әрекеті жағдайында балаға мағыналы іс-әрекетерді ... ... ... ... ... қояды. Мұғалім сабақ үстінде әр түрлі ситуацияларды елестетуді ұсынады. Бұл оқу талаптары қиялдың дамуына мүмкіндік туғызады, бірақ олар арнайы құралдармен ... ... ... Бұл ... ... ... макеттер, белгілер, графикалық бейнелер т.б. заттар болуы мүмкін.
Алты-жеті жастағы ... ... ... және сақталу саны туралы дұрыс болжам жасады. Бірақ бала сұйықтың өзгеру деңгейін дұрыс болжап, одан кейін сұйықтың ... ... ... ... өтпелі кезең болып табылады.
Мұндай зерттеулерден Ж. Пиаже мынадай қорытынды жасады: алдымен қиял статикалық түрде ішкі елестету жағдайымен ... ... ... ... бала алғыр және жігерлі болады.
ІІ.3 Тәрбие және балалардың жас ... ... ... ... негізі отбасында қалыптасады. Ата-ананың аялы алақаны туған үйдің жылуы оның көкірегінде өмір бойы ... ... ... ... ... адамдармен қарым - қатынаста бала мәдениетті үйренеді, жеке адамға тән ар-ұят, ақыл - ой адамгершілік ... ... ... өзге ... иесінен айырмашылығының бірі - дүниеге перзент ... соң оның ... ... яғни ... ... бар, кім ... екен деп, сол ... ата-аналық борышын атқарады.Осыған орай кез келген бүлдіршін үшін бала бақша тәрбиесі ата-анадан тәлім - тәрбиені одан әрі жалғастырып, ... ... Дер ... ... ... ... ... әр бүлдіршін үшін маңызы зор. Бала бақшаның ең басты мақсаты мемлекеттік білім беру бағдарламасына сай мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... етеді. Кішкентай бүлдіршіндердің алғашқы даму кезеңінде білім мен тәрбие беру жұмысы жан-жақты болуы заман талабы.Ел басымыз Н.Ә. Назарбаев өзінің атты ... - деп атап ... ... ... ... ... ... дейінгі тәрбиеден, яғни балабақшадан бастаған дұрыс.Әдетте адамның жеке басының қасиеттері бес жасқа дейін қалыптасады ... ... ... ... ... үшін мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің бойына жақсы, ... ... ... білу ... Бала әр ... ... ... ол өзінің болып жатқан өзгерісті, тамаша құбылыстарды сезінуге тырысады. Оның ... ... жеке ... ... ... ... дамуына ең алдымен ата-анасы міндетті.Мектепке дейінгі ұйымдарда тәрбиелеу мен білім беруді ұйымдастыруда ұстанатын принциптер:Балалардың жас ... ... ... ... мен ... ... бірлікте шешу.Баланың еркін де дербес дамуын қамтамасыз ететін табиғи, емін еркін жағдай ... ... ... ... бойына дағды қылып сіңіру.Педогогикалық процесс белгілі бір құралдар мен әдістер көмегімен жүзеге асырылады. Балабақшадағы тәрбие - ... ... ... ... ... ... парасатты, адамгершілік қадір-қасиеті мол, физикалық және моральдық жоғары белсенді жеке адамды қалыптастырып ... ... ... ... ... ету және оқу ... ақыл - ой адамгершілік физикалық және көркем тәрбие, даму процесі қатар ... Бала осы ... ... дәрежеде білім алады, іскерлікке үйренеді, өзін қоршаған ортамен қарым-қатынас жасауға, қоғамдық ... ... ... бейімделеді.Іс-әрекеттің осы түрлерін ғана дамыту арқылы тәрбиелеу білім беру міндеттерін шешуге, бала дамуын дұрыс жолмен бағыттап ... ... ... Осы ... ... ... ... бала дамуына өзіндік, өзіне тән үлесін қосады. Бала ... ... ... ... ... тәрбиеленеді деген сөз. Осылар арқылы біз балаларға белгілі бір тұрғыда ықпал жасай аламыз. Біз іс-әрекеттер ойын, еңбек, оқыту өзара ұштасқан ... ғана ... жеке ... ... ... ... жете ... Осыларды негізге ала отырып ата-аналар мен тәрбиешілер баланы тәрбиелеуде ертегілер мен қойылымдардың және сахналаудың ролінің айрықша екенін ұмытпау керек.Сөйлесу ... - ... әрі ... ... ... түрі ... ... талап етеді, онда бірі сұрақ қойса, екіншісі жауап береді. Мектеп жасына дейінгі мекемелердің басты ... - ... ... ... ... табылады. Балалар өз құрбыларымен сөйлесу арқылы сөйлеу тілдерін дамытады. ... ... ... ... қимыл-қозғалысын келісу мен бақылау дағдысы қалыптасады. Бұл жерде мен трафареттік сахналау тәсіліне басты ... ... ... ... сөз құрамының байлығын, диалогты дамытуға болады. Бұл жұмыс барысында балалар дайын трафареттердің көмегімен болашақ кейіпкерлердің ... ... ... ... ... ... Дайын бейнелерді қайшымен қияды. Бұл жерде баланың шығармашылық ойлау қаблеттері дамиды. Ұжымдасып жұмыс жасау кезінде әрбір баланың жеке ... да орын ... ... келе ... қоян ... .Дайындық кезеңі аяқталған соң сөйлеу кезеңін өтеміз. Бұл ... ... ... ... диалогтық әрекет жасайды. Әрбір бала өзіне жұп таңдайды. Яғни жұмыс жұптасу түрінде жүреді. Бұл кезеңде мен ... ... ... ынтасыз қатысып отырғанын білемін .Ертегілер құрастырған кезде балалар бір-бірімен өзара ... Бұл ... ... сөзі деген болмайды. Балалардың тілін дамытуда, сөйлеу мәдениетімен ой-өрісін, дүние танымын жетілдіруде ... ... ... ... ... ... ойнап тұрған бала өзін сол кейіпкерге теңеп, кейіпкердің жақсы қасиеттерін бойына сіңіреді. Мақал-мәтелдерді пайдалану барысында әдеби сөйлеуге дағдыланып сөз қоры ... ... асыл ... ... ойын әдісі мен әрекеттерінің қолдануы балада жағымды эмоция, жоғары қызығушылық туғызады. Атап айтқанда балабақшада тәрбиемен оқытудың негізгі және жетекші формасы бұл ... ... ... ... және ... ... сабақтар, экскурсиялар, серуендер, ертеңгіліктер, ойындар. Балабақшамыз биылғы оқу жылынан ... ҚР ... ... міндетті білім беру стандартын басшылыққа ала отырып: , , , , атты ... беру ... ... ... ... ... жас ерекшелігіне сай оқу - шығармашылық ізденіс негізінде жүзеге асырудамыз.Балабақшада балалар өздігінен оқи ... ... ... ... ... ... айтуға үйрету, көркем сөздермен таныстыру жұмысы бағдарлама талабына сәйкес тақырыптық принциптерге негізделеді. Ол принциптер - айналадағы дүниемен, ... ... ... ... дүниетанымын, ой-өрісін жетілдіру, зейінін, қабылдауын, бағдарлай білу, ... ... ... табылады.Шығарма оқу, тіл дамыту жұмысында естиярлар мен ересектер тобында шығарманы тыңдай отырып, оның мазмұнын жүйелі әңгімелей ... ... ... ... ... ... ойын ... білуге, кейбір үзінділерді жатқа айтуға, мазмұнға сай әңгіме құрауға, бейнелі сөздерді дәл тауып айтуға, өздігінен салыстыра ... ... ... ... ... шақ ... ... балалық шағы мен жастық шағының дәстүрлі классификатциясы ( 11 - 12 жастан, 14 - ... Осы ең ... ... ... аралығында жеткіншек өз дамуында ұлы жол жүреді: олар өзінің ... ... және ... кикілжіңдер, сыртқы қайшылықтардан өту арқылы өзін тұлға ... ие ... ... Бірақта қоғам туралы енді ашылып келе жатқан сезімдері оны қатыгездікке жетелеуі мүмкін.
Қазіргі ақпаратты қоғамда жеткіншектің өзіне үлкен ... ... алуы - ... бермейтін арман. Сондықтанда жеткіншек өзіне үлкен адам сезімін ... ... - ... ... ... ие болады. Жеткіншек адамдық тұрмыстың құндылықтарына заттызқ әлемінен бірдестен ... ... ... әлемде өмір сүре тұрып бала сол заттарға табыну обектісі ... ... ... ... ... бір ... құрамына кіргендіктен сол ортаның мінез - құлқына сай әрекет жасап, белгілі заттарды тұтынып сол заттарды тұтыну оларға ... ... бола ... ... жаңа зат ала ала ... ол өзі және достарының алдында құндылыққа ие болады. Жеткіншек үшін ... бір ... ... ету, ол үшін ... ... қасиетін ұстап тұруға әсер етеді.
Қазіргі таңда, Ресейде дамыған елдердегідей ... ... аяқ алу, ... ... ... ... ... өсуде. Әрине, заттар - ол өмір сүру ортасы, рухани және физикалық даму жағдайы, қажет және аңсаған меншік ... ... ... тұтыну қоғамы жеткіншекке таңдау және міндетті түрде жие ауыстырып тұру деп қабылдайды.
Қазіргі өмірде заттар жеткіншектерді мынадай мінез - ... ... ... 1. ... ... болу үшін, өмірінің толықтығына деген мотивация тудырады; 2) табыну обектісі болу ... ... құлы ... ... мүмкін. 3). Сыйлайтын адамдарды тәуелділікке қойып, қызғаныш пен агрессияға алып ... ... - " ... ... ... " атты мәселені ғана шешіпқойып қана қоймай өзінше жеткіншекті олып жүру қиын болатын.
Жеткіншектік шақ - ол ... ... ... өзінің отбасымен қарым - қатынасын түсіне бастайтын кезең. Үлкен тұлға деңгейіне ие болмасам мен қайтер едім деген сұрақ ... ... ... қасиетін сезінуге отбасындағы " біз деген ұғым және ... оны ... көп әсер ... ... орай жасөспірім әлі де болса өзінің " мен " дегенімен жалғыз қала алмайды. Өйткені ол әлі өзін - өзі ... және ... ... бағалай алмайды, және жалғыз өзі бүкіл әлем алдына ерекше " тұлға ретінде тұра ... Оның ... " мені ", "Біз" ... ... ... Бірақ бұл жолы ("Біз" - топ.У. Г. ... оның ... ... ... - ... өзінің құрдастарымен қарым - қатынас пен, байланыстарын бағалай бастайды. Өзі сияқты тәжірибесі бар құрдастарымен араласу жасөспірімге өзіне ... көз - ... ... ... ... Өзін - өзі ... ... деген мұқтаждық қатты байқалады. Досты және оған қызмет ету жасөспірім үшін үлкен орын алады. Достық ... ... ... арасындағы байланыс, әріптестік, бірін - бірі құтқару, екінші біреу үшін тәуекелге бару. Достық сонымен қатар сенім ... ... және ... тереңірек тануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар әсіресе ... ... ... ... ... сатқындық, сырларын жария ету, ұрыс керіс барлығын түсіне бастайды. Қорыта келе, достық тек қана жақсылықтарға ғана емес ол ... қоса ... бір ... достық қатынаста қандай мінез - құлық таныту ... ... ... шақта да, топпен жұмыстада жасөспірімнің тұлғалық қатынаста өзімшілдік қасиет тудыруға ықпал етеді.
Көп жасөспірімдер өздерінің қабылдау, есте сақтау ... ... ... ... және ... жаңа нәр беруге тырысады. Интенсивті түрде жұмыс істеу арқылы жасөспірім өзін тиімді санайды.
Жеткіншек шақ - ... ... өзін ... ... құштарлықтарын, өз бойынан жаңа қырын ашудың өзі баланы тыныш өмір сүруге бейімдейді. Жасөспірім алып - ұшушылық мінезінде ... ... ... көп па? ... махаббат оты жанып тұрған кезде өз мақсатынан басқа бүкіл әлем оған ештеңе ... ... бұл ... ... оның ... ... оты да ... сөнеді. Азғана уақыттан соң ол жаңа мақсат отымен айналыса бастайды. Бірақта осы кезеңде жасөспірімдер өзіне және басқаларға жаңа қырларын ашып - ... ... ... кету қаупі бар. Субьективті түрде бұл ауыр күйзеліс, уайымдау, бірақ ... ... ... ... бала күнінде ойламаған біліммен байытады. Жасөспірім өзінің қиналысынан өзінің ойлары мен достары және өзі үлкен мектеп тәрбиесінен ... ... ... оған ... ретінде құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді.
Тұлғааралық қарым-қатынастың жастық ерекшеліктері.
Ана мен бала қарым-қатынас идентификациясы. Қазіргі таңдағы жаңа туған бала бет ... ... ... ... ... белгі - ата-ананың мінез-құлық формасын сақтап қалуды қамтамасыз етеді. Бұдан ... сәби ... ... ... ... ... ... жест және т. б.) өте жылдам дағдыланады.
Мұндай білім қарым-қатынас үшін өөте маңызды және ... ... ... ... мінез-құлқын ұқсатып иеленуі арқылы қалыптастырады. Сәби 1-аптада оған ... ... ... еліктеуге қабілетті болады. Бұл жайында анасы өзі сәбиінің бет-әлпетіне ... ... ... ... ... ... ... кейін айқын іс-әрекет пен эмоционалды түрде мадақтау мүмкіндігін қайталап, жүзеге аспаған ... және ішкі ... ... ары қарай жалғастырады.
Сәбидің паралингвистикалық белгілер жүйесі элементтеріне тек ... ... ... бірге ересектерді де елжіретеді. Мұндай сәбилік мимиканың ... ... ... ... ... жігерлендіруге әсер етеді. Олар мұндай уақыттарда сәбиге сый беруге талпынады және күлімсіреп жауап беруін ... Сәби ... келе ... ... бастап басқа адамдармен эмоционалды ұқсасуды үйренеді.
Өз кезегінде, сәбидің меңгерген қарапайым белгілер жүйесі анасындағы белгілі бір реакцияларға ынталандырады. Анасы үнемі ... ... үшін ... ... мен ... қолдануды бастайды. Бұл деңгейде олар қарым-қатынас тәсілін теңдестіреді және ... ... бір ... ... Сәби ... күлімсіреуіне түрткі болуын және жесттерін еске түсіруін өзі бастайды. ... ... ... ... ... ... ... сыйлайды және осындай сүйіспеншілік үшін барлығын үйіп-төгіп бере салады. Біз мұнда идентификацияның дамыған өзара қарым-қатынасын байқадық. Бұл ... ... ... ... өте келе барлық адамдарға деген сенімділік сезімінің қалыптасуын қамтамасыз етеді.
Ересектердің идентификациялық ... 2 ... ... ... және арнайы пайдаланатын- балалармен қарым-қатынаста тәрбиелеу мақсатымен ықпал ету техникасы ретінде қарастырады және сәбидің ересектермен, ересектердің сәбимен идентификациялық қарым-қатынасы ... ... ... эмоционалды қатыстылығына мүмкіндік туғызады. Сонымен, идентификацияның нақты механизмі әлеуметтік деңгейде сәби басқа адамның ұқсатқан мінез-құлқын ... ... ... ... әдетке айналдыруды бастайды.
Жеткеншектің ер жеткендермен қарым-қатнасы. Жеткеншек шақтағы ... ... ... және ... ... ... сезіну арқасында құралады. Есейгендікті өз ойынша түсіне , жеткеншек үлкендермен қарым-қатнаста үлкендердің талабына алғашқы қарсылығын білдіріп белсенді ... ... мен ... ... ... ... ... өз құқығын тапталған деп сезінеді, үлкендердің оны елемейтінін көтере алмайды, орталықта болғысы ... ... ... ... ... тікелей қарсы әрекеттерді жасағанымен шын мәнінде олардың қолдауын қажетсінеді. Көбіне ... ... ... досы ... ... ... Осы ... үлкендер жеткіншекке жаңа өмірде өз орнын табуға , жаңа ... ... өз ... бағалай білуге және өзін-өзі таный білуге көмек беруі мүмкін . Бірігіп жүргізілген іс-әрекет, біріге өткізген уақыт жеткіншекке үлкендердің онымен ... жайы жаңа ... ... ... ... Осындай қарым-қатнас нәтижесінде терең рухани және эмоционалдық түйісу , бірігісу ... ... ... артырады.
Жеткіншек шақтағы балалар өте сезімтал болғаны себепті ,үлкендер жеткіншекке қолдау жасай , онымен ыңғайлы формадағы қатынаста ... ... ... ... ... , ... , қызық оқиғаларымен бөлісуді қалайды, бірақ жеткіншек үшін тығыз жатқан қатнастарды бастау қиынға соғады .
Осы кезеңде ... үшін ... ... ... ... ... ие. Ол бұл кезде өзіне жауап кершілікті алу ... ... ... ... көп орнайды. Егер жеткеншек оннан көп нәрсені ... ... ... ол ... қашу мақсатында " жақсы" көленкесіне тығылады, сондықтан жеткінше жаңа ... ... ... үшін үлкендер тарапынан талаптардың болуы қажет. Онай талаптар ... ... ...
Үлкендер жеткіншектерге кішкентай бала ретінде қараса олар мұндайда көбіне әр ... ... ... ... ... ... қалыптасқан қатнастарды озгіртуге тырысады. Сонда қарсылықтын әсерінен ... жай ... ... жаңа ... қатнасты түзеуге міндетті болады. Бұл процесс барлық кезде де аурытпалықсыз отпейді, себебі үлкендерге бағынышты және тәуелді болған жеткіншектерге үлкендер ... ... ... ... ... ... ... көрсететініміз экономикалық фактор (жеткіншек материалдық жағынан ата-анасына тәуелді) және әлеуметтіқ фактор (жеткіншек оқушының әлеуметтіқ орның сақтайды) осы факторлардың ... ... және ... ... ... тууы ... ... қарым-қатынасы оның көніл-күйне тікелей байланыста. Бір неше ... ... ол ... ... ... ... Қөніл-күйнің тез өзгеруі жеткіншекті қалпсыз реакцияға әкеледі. Сөйтіп бұл реакциялардың жүзеге асуы, үлкендердің қамқорлығының ... ... Бұл ... ... ... ... ... көрсетеді.
Жеткіншектің төзімсіздігі үлкендер тарапынан қысымды көтере алмауы, көбіне ситуациядан жәй "кете" салуға әкеледі. ... ... ... ... ... ... ... сипатталады. Үлкендердің жеткіншектің қолынан келмейтін нәтіжені немесе ... ... ... аз ... ... ... ... жасауна себеп болады. Ол мынадай сипатта болады: жеткіншек әртүрлі амалмен барлығының көнілін өзіне аударғысы келуі, басқа береуден көнілдерін өзіне ... ... ... сипаттауды олардың белгілі біреудің әрекетіне еліктеунен көруінізге болады. ... ... ... өз орның тапқан. Мамандығын жақсы меңгерген, сыртқы бейнесі не көніл бөле ... ... ... ... ... негативті әсерлер тігізеді. Мысалы: үлгідегі адамның тәуелсізх болмауы. Салыстырмалы түрде жеткіншектерге қарама-қатысы еліктеулер жиі ... ... ... ... жеткіншекке қиыншылық пен қасиет әкеген әке-шешесіне еліктеу болады.
Жеткіншектін белгілі бір бағыттағы жұмысының әлсіз болуы екінші бағытта жұмысының женісті болуына ... ... Өзін ... іс әрекет тандалынғанда өте көп қыйыншыктар кездеседі.
Үлкендердің позициясының ұстануы, жеткіншектін дамыуна кері әсер тигізуі мүмкін. Авторитарлық позициядағы жеткіншекпен ... оның ... және ... дамыуына шектеу жасау мүмкін.
Авторитарлық тәрбие стилінің қыйындығы - бұл ... ... ... ... ғана ... осы ... ... адамдармен достарымен қатнасуының стилі қалыптасады. Авторитарлы стилде тәрбилеуге балалар көбіне достарымен қатал, сүйіспеншіліксіз ... ... ... тәуелсіз екенің көрсетеді, үлкендерді сыйламау, өзін әлеуметтік ортада дүрыс ұстамау байқалады. ... ... өзі ... ... түскенде өз ойы толық айталмайтың, көп сөйлейтің, өзін дүрыс ұстамайтың болады. Ал ... ... ... ... бұл уақытта қоғам талабына сай өзін ұстайтың, әрекетін алдын-ала болжауға болатың қарым-қатынасқа бейімді бала болады.
Кемелдену жасы. Кемелденуге ... ... ... психологтардың айтуынша, жеке тұлға арқылы өзінің негізінде ... . ... жеке ... ... мен ... әсер ... ... детерминация мәселесі пайда болды.
Л.С.Выготскийдің теориясына сүйенсек, , ... ... . ... ... адамның қалыптасу механизмі туралы сұрақ пайда болады. Толыққанды адамның қалыптасуының ... ... ... ... ие ... ... жеке ... құрылымы мен жағдайы, іс-әрекеттерін жасайтын үрдістер мен жүйелерден тұрады.
Идентификация - жеке ... ... ... негіздерін иелену механизмі (лат - ұқсату, теңестіру). Идентификациялық механизмдер индивидке даму, сыртқы ортамен қарым-қатынасқа түсуге және әлеуметтік ... ... ... көмектеседі. Психологияда идентификацияны деп қарастырады.Идентификацияның екі түрі ... ... ... ... идентифифкация.
* интериоризациялық идентифифкация өзін басқадан және қамтамасыз етеді;
* экстрариоризациялық идентифифкация ... ... және ... ... ... ... ... етеді.
П.Я. Гальперин бойынша түсініктің түпкі мазмұнына сәйкес объектілердің нақты заттық жағдайлардағы функцияларын құрайды және түсініктің белгілері тек ... ғана ... Атап ... ... ... кеңістіктің схемасы түрінде түсініктерге сәйкестік әкелетін объектілердің қатынастарын шағылыстырушы айқындалған және ұсынылған болуы ... ... ... ... ... () ... түсініктің қарапайым жүйесінің қалыптасуына арналған зерттеулерде бала, есепті оқып шығып, алдымен есептің тексті бойынша суретте проблемалық жағдайларды ... ... ... еді. ... кейін жағдайдың бейнесін схемаға түрлендіруі - қысымның барлық құраушы күштерін шеңбердің көмегімен қоршау керек, оның бойынан барлық ... ... ... және ... ... белгілейтін сызықтар салу; одан кейін осы схеманы қайта салу және оны нақты сандармен, ... ... П.Я. ... ... ... осы және ... келесі зерттеулерде көрсетілген еді; затпен түсініктің арасында әрқашанда схема тұрады, оны салмай толыққанды түсінікті қалыптастыру мүмкін емес. Осыдан шығатыны, ішкі ... ... ... ғана ... ... ... сәйкес проблемалық облыста оның функциясын шағылыстыратын объектінің схемасы да көшіріледі.
Схема заттардың сыртқы көріністерінің суретімен макетіне ұқсас оңайлатылған бейнесі ғана ... ... ... ... объектілердің негізгі қатынастары мен олардың ішкі құрылымдары шағылыстырылғаны болып табылады. Сондықтан схемада екі ... ... не ... қатынасы беріледі, мысалы, осы параметрлерді өлшеудің нәтижесінде алынған негізгі бірліктердің өзара - ... ... ... ...
П.Я. Гальпериннің сөзі бойынша осы схеманы бөлу процесінде - ақ және ... ... әр ... олар ... ... ... ... шығарғанда құрал ретінде пайдаланылады. Олар алдын ала қабылданатын жеке практикалық және ... ... ... ... ... ... ... және жалпы схемалары болады. Міне, неге П.Я. Гальпериннің пікірінше жалпы схемасын қалыптастыру арқасында заттарда ойлаудың дамуы жүріп ... П.Я. ... ... ... деп ... Олар ... мазмұндары бойынша Ж. Пиаженің оперативтік және әрекеттік схемаларынан ерекшеленеді. Олар білімнің сәйкес облыстарында кезкелген объектіге қатысты бағыттық құрал қызметін ... және ... ...
П.Я.Гальпериннің және оның қызметкерлерінің зерттеулері объективтік білім және ... ... - ... ... ... ... тіркеу негізінде қабылдана салмайтынын көрсетеді. Олар субъектінің әрекеті негізінде құрылады. Ж.Пиаже же осыған көндіруге тырысты. Ол объектіні тану үшін ... ... ... ... және ол бойынша оларды өзгерту керек деп есептеді. Бала объектіні сенсомоторлық деңгейде орын ауыстырады; оларды қиыстырады. Дамудың жоғарырақ деңгейінде мектеп ... ... ... және ... ... бала тек қана ... ... емес, сонымен қатар таным объектілерін ойша құрады және қайта құрады. Осы қайта құрудың тетіктерін ұстай ... бала ... ... ... ...
Білім, Ж. Пиаже бойынша қызметтің екі түрін болжайды. Бір жағынан ол әрекеттің өзін жинақтау, ал басқа ... - ... ... ... ... Ол да және ... ... да өзара байланысты.
ІІ.4. Бастауыш мектеп оқушысының психологиялық ерекшеліктері
Х.Вернер ақыл-ой дамуының жалпы бағыттарына сипаттама бере келе, ол осы процестің ... және ... ... ... ... ... көрсетті. Бұл синкретикалықтан дискретикалыққа, диффузиялықтан есеп беруге, ригидалықтан икемділікке, тұрақсыздықтан тұрақтылыққа өту. Синкретикалық, мысалы, Х.Вернер ақыл-ой өмірінің бастапқы қарапайым ... ... және сәби ... ... ... ... қабылдау облысында және қиял процесінде, фунционалды дифференцияланбаған субьект-обьект қарым-қатынасында көреді. Х.Вернер бойынша даму ... ... ... және ... ... ... есеп берудің ішкі жүйедегі сенімді жүйелер арасында өсумен құралады.
Осы айтылған дамудың жалпы бағытының формальді қырлары, Х.Вернер даму ... ... баға ... ... ... баға 3 факторға байланысты беріледі: даму процесінің көрсеткішіне анықтама; анализдік құбылысты құратын іс-әрекеттер жүйесінің анықтамасы; жеке ... ... ... ... айтқандай, диапозды ағзаның диапозон қабілетінде көрінетін жеке бақылаулар негізінде қоюға болмайды. Кез ... ... ... ... ... қарастырғанда ағза дамуының тұтас перспективалық негізінде классикациялануы керек. Оның орны мүлдем өзгермеген. Егер дамуда жаңа перспектива пайда болса, онда бір ... ... әр ... деңгейде болады. Бұл баланың оқымаған ересек пен ақылынан айырылған ауру адамның іс-әрекетін қарапайым даму стадиядағы іс-әрекетпен салыстыруға ... ... ... ... ... ... ... даму стадиясының жоғары деңгейіне сәйкес келеді деп айтуға болмайды.
Ақыл-ой дамуының салыстырмалы анализі Х.Вернерге биопсихологиялық эволюцияда ... ... 3 ... ... көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл - сенсомоторлық, перцептивтік және ақыл-ой дамуы.
Мектепке келген кезде ... ... ... ... ұлғаяы, ол басқа адамдармен өзінің өміріне байлынысты болып жатқан жағдайлар жайлы оңай түрде түсінісе ... Егер үш ... ... ... бала 500-ге ... және одан көп ... ... алты жастағы бала 3000-нан 7000-ға дейін сөздерді қолдана ... ... ... ... ... қоры зат ... ... есімдіктен, сан есімнен құралады.
Тілдің дамуы баланың тілге деген қарым-қатынасында байланысатын тек лингвистикалық мүмкіндіктер арқылы жүрмейді. Бала сөздің дыбысталуын ... және оған баға ... де ... ... кейбір заңдылықтарын түсіндіретін болсақ, онда ол өзінің жаңа жаңалықтарыдағы танымдық ... ... ... ... және ... ... анализді өндіреді.
Тілді меңгеру, әдетте, баланың тілге деген қарым-қатынасындағы белсенділігімен анықталады. Бұл белсенділік сөзжасамдарда білінеді және ... ... сай ... ... таба ... де көрінеді.
Төменгі сыныптағы оқушылара туған тілінің жүйесіне байланысты бағдар пайда ... ... ... қабыршағы - 6-7 жастағы балаға арналған белсенді, ерекше түрдегі заттық әрекет ... ... 6-7 ... бала тілдің күрделі грамматикалық жүйесін меңгереді, ол сөйлейтін тіл оның ... ... ... де бала ... ... ... ол сөздің анализдік дағдыларын оқуы тиіс. Ол ... ... ... ... ... және оны құрайтын дыбыстарға сәйкес орналастырады, сөздегі дыбыстарды ... ... ... ... ... ... байланысты сөзді айта алады. Сөздің дыбыстық анализі оқу мен жазуға әсер ... ... ... ... ... ... ерекшелігі психологиялық жаңа құрылымдардың түп тамыры, жеткіншек жаста қалыптасып қойған туындысы болып табылады. Өзіндік жеке тұлғасына деген қызығушылықтың күшейуі, сыншылдықтың ... - ... ... ерте ... жаста сақталады, бірақ, олар мәнді өзгерістерге ұшырап, саналы түрде бейнеленеді. Ең негізгі мәнді ... ... ... ... ... Оның айрықша ерекшелігі болып, өзіндік рефлексиясының күштілігі табылады. Яғни, өзін -- өзі ... ... өз ... мен ... ... талпынысы жатады.
, , , , -- міне осы сияқты ... ... ... өте қатты әсер етеді.
Филип Роистың -оқулығында: жасөспірімдердің өзінің ... ... ... сезімдері мен қызығушылықтары, арман тілектері мен талпыныстары нақты зерттеу мен ... салу ... ... ... Бұл ... ... ... ішкі әлемін енді ашады, субъективті уайымдарына қызығушылық таныта бастайды. Өз тұлғасына қызығушылығына төмен жеткіншектерге қарағанда, жасөспірімдердің ... ... ... сана-сезімі белсенді және өз тұлғасын өз өзіне бағындыруы туа бастайды .
Психолог В.А. ... ... ... ... ... ... қарағанда жоғары деңгейде. Жеткіншектердің айқын сезімін сырттан қарағанда ересек адамдарға келеді. Оларға қарағанда жасөспірімдердің ортаны бөлек олардың ... ... және ... ересек адамдардың арасында ерекше болуы, әр түрлі бағытта өз -- өзін көрсетуі және ... ... ... ... ... ... ... адамның тұлғалық кәсіби қалыптасуы - түрліше болғанымен, олардың ортақ байланысы жасөспірім кезеңде алған тәрбие-тәлім, біліміне қатысты екенін көре ... ... ... ... ... үшін ... ... қорының бастауы әр адам осы кезеңде жинақтайды. Бұл процестер тұлғаның психологиялық және ... ... ... ... ... ... тұлғаның кәсіби қалыптасу барысында маңызы зор.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
* А.С.Макаренко. Тәрбие туралы лекциялары. -- ... ... В.А. ... ... ... ... -- Алматы, 1976.
* Обухова Л.Ф Возрастная психология. -- М., 1999.
* Райс Ф. ... ... и ... возраста. -- СПб., 2000.
* Караковский В.А. О ... -- М.: ... ... Божович Е.И. Личность и ее формирование в детском воз-расте.-М.,1968.
* А.Г.Хрипкова, Д.В.Колесов. , . -- ... ... ... ... Е.Н. Пугь к ... -- ... ... 1988.
* Дубровский А.А. Открытое письмо врача учителю. -- М.: ... ... ... Е.М. ... ... ... и ... коллективов. -М.: Просвещение, 1985.
* Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. -- ... ... ... ... Бала ... -- ... 1979.
* Никитин Б.А., Никитина А.П.. Мы и наши дети. -- М.: Московский рабочий, 1988.
* А.Г. Хрипкова. Үл ... қыз ... -- ... ... ... А.Г. Биологическое и социальное в развитии, формировании и воспитании человека. Библиотека . -- М.: ... 1970. ... ... ... -- М.,1990.
* Р. Қоянбаев. Тәрбие теориясы. -- Алматы, 1991.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ЖеткIншектердIң даму ерекшелIктерIнIң кейбIр мәселелерI48 бет
Жеткіншек жастағы оқушылардың психикалық дамуының жалпы психологиялық негізі59 бет
Кіші мектеп жасындағы балаларды психодиагностикалау ерекшеліктері90 бет
Көру қабілеті бұзылған мүгедек балалардың тұлғалық дамуының теориясы58 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың құрдастарымен, ересектермен қарым- қатынасы31 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың зейін ерекшеліктері37 бет
Мектеп жасына дейінгі кезеңдегі балалардың өзара қарым- қатынас ерекшеліктері33 бет
Мектептегі оқу процесінің нәтижелі болуына танымдық әрекеттердің психологиялық әсерін зерттеу80 бет
Оқушылар есінің даралық ерекшеліктері44 бет
Әртүрлі жас шамасындағы балалардың қарым-қатынас ерекшеліктерінің психологиялық-педагогикалық негіздері93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь