Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді жобалау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

Тақырыпты тандау негізі. Тақырыптың өзектілігі. Ғылымилығы

І Бөлім. ТАРИХИ БӨЛІМ.
1.1. Тарихи мұралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Қазақ ою.өрнегінің даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3. Ою.өрнектің атаулары, түстері мен бояулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.4. Ою.өрнектің кестелік түрмен көркемделіп тігілуі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

П Бөлім . КОМПОЗИЦИЯЛЫҚ БӨЛІМ.
2.1. Коллекцияны шығару, жасау негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2. Мата фактурасы мен түс гаммасын таңдау негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.3. Таңдаған модельдің техникалық эскизі мен сырт көрінісін суреттеу ... 28
2.4. Ұсынылған матаны тандау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.5. Киім жиынтығындағы ою.өрнек ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
Кіріспе
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді жобалау» атты тақырыбын таңдау барысында киім үлгісінің бастамасы қазақтың тарихи бастауынан тұрады. Өнерді күнделікті қарапайым тіршіліктен бастау алып кейін,кеін мүлде бөлек жалпы тіршіліктен жоғарғы ұғымға айналуын өз адамзат ұрпағының алғашқы аталарынан бері қаншалықты дамып, жетілгенін қапысыз байқатса керек.
Адамзат аталары сұлу көріну немесе сәнді жру үшін киінбегені ақиқат. Олар суықтан сақтану, ұятты жерлерін жабу, жауларынан қорғану үшін аң терілерін, ағаш қабығы мен бұталардан т.б. табиғи материалдарды пайдаланады. Осылайша адамзатқа қызмет ететін сонымен бірге жасап келе жатқан өнерлердің қатарына тағы бір өнер «сән» өнері қосылады.
«Сән» өнер адамзат игілігіне қызымет етуде басқа өнер түрлерінен кем соққан жоқ. Қайта басқа өнер түрлеріне қарағанда күнделікті қолданыста жүрген және сан алуан сапалық жағынан керек болғанын айтуымыз да, мойындауымызда керек.
Тәуелсіз Қазақстанның жеке мемлекет етінде, басқалармен экономикада, білім мен ғылымда, рухани өмірде бой таластыруда талпынуы бізді ойландырмай қоймайды. Біз сән әлемінде де олармен иық тірестіруіміз қажет.Біздің отандық сәніміз қазір әлемдік сақынаға көтеріп үлгерді. Мейлі жас болсын, балаң болсын, бірақ өзімен санасуды сұрайды. Біздің ойдағы міндетіміз осы әлем алдындағы шыққан қазақ үлгілерімізді тереңдете беріктендіре түсіп, оған әлемнің құрметін қалыптастыру, мұның өзі сай келгенде тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің абыройы мен беделі, жақсы атағы үшін керек.Қазір жастар яғни біздер сән әлемәндегі өзгерістер бірден аңғаруымыз керек және оны қабылдауға бейім тұрамыз. Киім киюдегі талғамдар мен мәдениетін өте жақсы қабылдаймыз.
Ендігі мақсат біз өзіміздің батылдығымызды, алғырлығымызды, шапшаңдығымызды дұрыс пайдалана отырып, сол тәжірбиенің нәтежесінде үлгілеріне жаңалықтарды, өзгерістерді, ерекшелендіре де батыл түрде енгізу керек. Ол жағдайда Қазақстанның экономикалық жөніндегі мәселелерін шешуіне біздер, суретші үлгілеуші дизайнерлер де үлесімізді толық тигізуімізге толық мүмкіндігіміз бар.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. «Қазақтың ою - өрнектері энциклопедия»
Маргарита Өмірбекова, Алматы 2003ж.
2. «Костюм тарихы», Жолдасбекова С.А. Алматы 2004ж.
3. «Қазақ киімі», Жәнібеков, Алматы 2004ж.
4. Интернет, Шығармашылық топ In cub, 2004y.
5. Журнал. «Модели сезона», М. 10/2004 г.
6. Журнал. «Бурда», М. 01/2005 г.
7. «Қазақ киімі». Жәнібеков, Алматы - Өнер 2005 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
Тақырыпты тандау негізі. Тақырыптың өзектілігі. Ғылымилығы
І Бөлім. ТАРИХИ БӨЛІМ.
1.1. ... ... ... даму ... ... ... түстері мен ... ... ... ... көркемделіп ... ... . ... ... ... ... ... Мата ... мен түс ... ... ... ... техникалық эскизі мен сырт көрінісін
суреттеу....28
2.4. ... ... Киім ... ... ... жаңа ағым бағытындағы киімді жобалау»
атты тақырыбын таңдау барысында киім ... ... ... тарихи
бастауынан тұрады. Өнерді күнделікті қарапайым тіршіліктен бастау алып
кейін,кеін мүлде бөлек жалпы тіршіліктен жоғарғы ... ... өз ... ... аталарынан бері қаншалықты дамып, жетілгенін қапысыз
байқатса керек.
Адамзат аталары сұлу ... ... ... жру үшін ... Олар ... ... ұятты жерлерін жабу, жауларынан қорғану үшін
аң терілерін, ағаш ... мен ... т.б. ... ... ... ... ... ететін сонымен бірге жасап ... ... ... тағы бір өнер ... өнері қосылады.
«Сән» өнер адамзат игілігіне қызымет етуде басқа өнер түрлерінен
кем соққан жоқ. ... ... өнер ... қарағанда күнделікті қолданыста
жүрген және сан ... ... ... ... ... айтуымыз да,
мойындауымызда керек.
Тәуелсіз Қазақстанның жеке мемлекет ... ... ... мен ғылымда, рухани өмірде бой таластыруда талпынуы
бізді ойландырмай қоймайды. Біз сән әлемінде де ... иық ... ... ... ... әлемдік сақынаға көтеріп үлгерді. Мейлі
жас болсын, балаң болсын, бірақ өзімен санасуды сұрайды. Біздің ... осы әлем ... ... ... ... ... ... оған әлемнің құрметін қалыптастыру, мұның өзі ... ... ... мемлекетінің абыройы мен беделі, жақсы атағы
үшін керек.Қазір жастар яғни ... сән ... ... ... ... және оны ... ... тұрамыз. Киім киюдегі талғамдар
мен ... өте ... ... мақсат біз өзіміздің батылдығымызды, алғырлығымызды,
шапшаңдығымызды дұрыс ... ... сол ... нәтежесінде
үлгілеріне жаңалықтарды, өзгерістерді, ерекшелендіре де батыл түрде енгізу
керек. Ол жағдайда Қазақстанның экономикалық жөніндегі мәселелерін ... ... ... дизайнерлер де үлесімізді толық ... ... ... ... ... стиліндегі жаңа ағым
бағытындағы киімді жобалау» атты ... ... ең ... ... жұмыс істейтінін анықтау басты мақсат болып ... Бұл ... ... ... бастаған ұлттық өнер қайта жаңғыртып,халықтың
дәстүрін, байлығын ... ... ... ... ... ... ... ұлтсыздық мәдениетін сіңіру біздің суретші-дизайнерлердің ... ... Бұл ... ... ... ... ... мәдениетін,
тілін, дастанын оқып білу қажет.
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді ... ... өте көп ... мен ... ... және ... өте үлкен роль атқарады. Бұл тек ұзақ ізденістің арқасында
таңдап алған тақырыпты қорғап шығыуға ... ... ... жаңа ағым ... ... атты ... ... концепцуалдқ білім, киім жиынтығын
жобалау, конструкциялық, техникалық және эканомикалық ... ... ... ... аспектілерге, жобаның концепциясын жасаудағы
жұмыстың өзіндік ерекшеліктері мен ... ... және ... сән дамуына қысқаша талдау туралы қамтылған.
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым ... ... атты ... ... киім ... жобалау бөлімінде
жиынтықтың негізгі-ізденіс эскиздері мен фор-эскиздерімен жұмыс барысында
сұлба, тепе-теңдік, ритмикалық ерекшеліктері, ... және ... ... текстура, фактура, архитектоника қамтылып, клористік
шешімі мен жиынтықтағы ою-өрнек түрлері туралы ... ... ең ... модельдің техникалық эскиз, сыртқы
келбетін суреттеу, дайындау үшін тиімді конструкциялау ... ... Осы ... қарай конструкцияның сызбасын салуға алғашқы
берілгнедер көрсетіліп, техникалық конструктивтік-сәндік қосымшаға толық
негіздеме ... ... ... құрал жабдықтарды таңдау туралы материалдарға
сипаттама беріледі.
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді ... ... ... мақсаты сәнді жоғарғы технологиялық сапада тігілген
киім жиынтықтарын шығару болып табылғандықтан, ... ... ... ... ... ... тігін құралымен, өңдеу құралдары
қамтылған.
Қазіргі жоғарғы оқу орындарында жаңа ... ... сай ... ... көзделініп отыр. Жоғарғы мектеп реформасын іс-жүзіне
асыру, оны болашақ жастарға жеткізу барлығымыздың міндетіміз. Осындай заман
талабына сай ... бірі ... ... ... ... алынған тақырып та, осындай жас мамандар даярлау, өзекті
мәселелерді шешуге бірден-бір қасиеті деп білеміз
Бөлім I. ... ... ... ... ... ... кең ... үскірік аязы мен аптап ыстығының,
салқын самалы мен аңызақ желінің әсерімен қалыптасқан, бар ... ... ... ... мен оған ... жатқан ұланғайыр кеңістікте көшіп-
қонған малшы қауымның, таңның атысынан күннің батысынана дейін тізе бүкпей
«жер шұқылап», мал ... күн ... Сыр ... ... ... Талас-шу атырабындағы жартылай, отырықшы және отырықшы елдің ғасырлар
бойы реттеуге көне ... ... ... мен ... ... ... мәдениеттің бірден-бір көрінісі
болғандықтн, өзінің ... ... және ... ... ... өзі ... ... басым көпшілігі көшпелі
өмір сүрген көлік үстіндегі іс-қарекетінен туған ... Бұл ... киім ... екі ... ... қажетімен сымбаттылыққа,
әсемділігіне құштарлығын аңғаруға болады.
Қазақ халқы, ... көне ... ... өмір ... ... ... қай түрі ... қасиеттеп, қадірлеп, тіптен пір
тұтып, көздің қарашығындай ... ... ... ... ұлттық
киімдерінің түрлері өте көп. Оның бәрін тоқталып айтып кетуге ... ... ең ... ... сырт ... тоқталай. Олар: бешпент, камзол,
кеудеше, шалбар, белдемше т.б.
Бешпент ғасырлар бойына қалыптасқан ұлттық ... ... ... Ол сонау мыңжылдықтардан осы заманға дейін ұлтымыздың ... бірі ... ... ... тастағы суреттердегі адамдардың
киімінен бешпенттің сұлбасын ... қиын ... үшін ең ... жайлы материал-түйенің жүні бешпент үшін де
керек. Бешпентті түйенің ... ... ... жұқа ... ... ... ... желең, жамылғанда әсем, мұндай бешпент түрлерін қазақ
сахарасының барлық бұрыштарынан кездестіреміз.
Осы заманға ... үшін ... ... ... ... ... әйелдердің нәзіктігін, ... ... ... ... ... әйелдерінің киімінде камзолдың орны бөлек. Олда әрі жылулық,
әрі сәндік міндеттерді атқарған. Әйелдердің сырт киімі болып ... ... тек ... ... ... басқа да түркі халқы киген.
Қазақ халқының ұлттық киімімен бірге ... ... ... жан ... әсемдікпен, өнермен жасалған. Оған ... ... ... ... ағаш ... т.б. ... болады.
Осы заттардың бәріне ою-өрнек, асыл тастар, құнды қалха, терімен ... ... ... ... ... ұлттық киімдері мен заттарын,
бұйымдарын біздер және ... ... ... ... ... керек.
Ол деген елдің есеигенін, оның өскелең өмір танытады.
Костюмнің формасын, пішінінің сипаты бүтіндей және ... ... ... ... ... ... және ... маңызды қасиеті болып табылатын жайт. Форма, пішініндегі
сипаттылыққа ... және ... ... ... басты форманы,
пішінді құрайтын сызықтарды үйлесімді қоса ... ғана қол ... тек қана ... және гармонияның түрлі
құралдарын білуді талап етпейді, сонымен қатар форма, интуицияның, сезімнің
және шеберліктің ... шын ... ... етеді.
2. Қазақ ою-өрнегінің даму тарихы
Қазақ ою-өрнегінің өзіне тән даму жолы мен ... бар. Ол ... ... ... сақ, ... ... ... Андронов
мәдениеті–б.з.б. екі мыңжылдықтың соңғы жартысы мен бір ... ... ... мен ... ... ... ... Ал
б.з.б. VIII—III ғасырларда сақтар негізінен Оңтүстік ... және ... ... ... ... Сақ ... ... яксарт, дай немесе
даха, фарат, комар, асқатағ, исседон, асси немесе аримасып, сармат, ... т.б.) ... ... ... ... ежелгі заманғы грек және парсы
тарихшыларының қолжазбаларында ... Ол ... грек ... ... ... деп, ал ... тарихшылары "сақ" деп атаған.
Бұған елімізде ұзақ ... ... ... ... ... ... ... үлгілері дәлел бола алады .
Тарихи-ғылыми деректерге жүгінсек, ... ... ... өнері
ежелгі замандардан бастау алып, қазақ жерін мекен еткен көшпелі тайпа-лар
өнерінің ықпал-әсерімен сан ғасырлар бойы ... ... тән ... ... келгенін қапысыз таныр едік. Бұған дәлел — қазақтың алғашқы ... ... ... сақ, ғұн, үйсін мәдени мұраларынан
ұшыратқанымызды айтсақ та жеткілікті.
Археологиялық қазба жұмыстары ... ... ... ... ... яғни ирек ... өрнектелген. Қиқымнан және
"лотос қауызы" тәрздес етіп жасалған өрнектер (б.з.б. ... ... ... ... облысы). Әдетте, өрнек ыдыстың мойнына, иініне
немесе түбіне ... ... ... ... тең ... шимақталған
үшбұрыш, сынық сызықтар, меандр, ойық үшбұрыштар немесе ыдыстың мойнынан
бүйіріне ... ... ... ... салу кола ... кең тараған.
Неолит және қола ... ... ... "ұлу" ... қоғам таптык,
құрылысұа бөліне бастаған ... ... ... ... ... ... 1960 ... X.Арғынбаев тапқан қазанда "ұлу" ою-өрнегі
бейнеленген. Бұл ... ... ... тайпалардың нышан таңбасы
ретінде бейнеленіп келген. Ал ол Орта ... ... ... ... ... Қожа ... ... кесенесінде, Батыс Қазақстандағы (XVIII-
XIX ғ.ғ.) құлпытастарды көп бейнеленеді. Қола дәуірінде ... ... ... ... ... ... және жан-
жануарлар мен аңдардың, құстардың реалдық және мифтік суретін бейнеленген.
Ал саз балшықтан жасаған кұмыраларды ... ... ... ... ... бір ... ғана тән тума ... сол
халытың бейнелеу, әсемдікті қабылдау мәдемиетінің басты ... ... ... ... жатады. Қазақ қолөнерінің ертеректе
пайда болғанын Досбай тауларында бейнеленген суреттер, Ұлытаудан ... ... ... бола ... ... ... ... жазба деректер жоқ, демек өнердің
осы саласы ... ... ... көне ... ... ... жинап, бір жүйеге келтірді, сөйтіп ғылыми айналысқа түсірді. Ою-
өрнек ... және ... ... ... болды? Бұл сұрақтың дөл жауабы әлі
табылған жоқ. Бір ... атап ... Л.Я. ... ... ... діни сенімге байланысты пайда болды" ... ... ... өнері мен нышандардың тұтасуынан туған дүние", — ... ... ... ... ... ... ... бір ұғымды білдіреді деген тұжырым ғылыми тұрғыдан дәлелденгенімен,
олардың нышандық мәні, атаулары, нұсқалары, ортақ ... ... ... ... ... ... ... бірнеше себебі
бар. Адамзат ғасырлар бойы әсемдікке, ... ... ... ... ... ... безендіру үшін пайдаланған. Ою-өрнек ... бір ... ғана тән ... ... ерекшеліктер сақталады,
сондықтан ол халықтың бейнелеу, ... ... ... ... қолтаңбамен тікелей сабақтасып жатады. Ғалымдар қайсы
бір халықтың өнеріне ... баға беру ... ... ... басшылыққа алады. Қай халықтың мәдениетіне байыптап көз салсақ
та, сол халықтың әсемдік ... мен ... ... ... сәйкес
белгілі бір өнер түрінің басым ... ... көз ... ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігінде ою-өрнек қатыспайтын
саласы жоқ ... ... ... ... үй жиһиздары мен
киімдерінен, зерделік ... ер ... ... мен қару-
жарақтарынан да кездестіреміз. Ою-өрнекті даму жолын тарихын зерттей ... ... ... ... ... ... дамығанын атап айтқан жөн.
Кеңес дәуірі кезінде қолөнер туындыларын кілем, былғары ... ... ... өңдеу, ағаш, зергерлік бұйымдарын мұражайлардан ғана көруге
болатын еді. Қолөнер саласының бәрінде бұйымдарды ... үшін ... ... пайдаланған, әрі шебердің өз қолтаңбасы ... ... "Ұлы ... үлгісі", "Орта жүздің үлгісі", "Кіші жүздің үлгісі"
деген үлгілер пайда болган немесе ... ер» ... ... ... ... тымақ», «қызай камзол», «Семей бешпет» атаулары өрнектің даму тарихы
әр аймақта әр түрлі дамыған және әр ... ... өнер ... ... ... яғни бір ... ... өнерін бүкіл қазақ қолөнеріне
тән деп қарауға ... Әр ... өз ... ... ... қолөнерде де өзіндік ... ... ... Үстірт
өңірінің ескерткіштерін, қолонерін зерттеген орыс, еуропа ғалымдары қазақ
ою-өрнегінің сыртқы ... ... ... ... ... ... ... дүние танымы, сондай-ақ саяси-әлеуметтік
құрылымы, ондағы тіршілік ағымы ... ... ... оның ... де оған осы ... ... ... керек. Себебі, өнер—аталған
шешулі факторларды өз бойына сіңіретін және оны ... ... ... Ою-өрнек өнерін зерттеген ... ... ... білу ... шарт ... табылады. Ою-өрнекті көзбен көріп ғана
әсерленбей, оның атауларының мазмұнын, шығу ... ... ... ... ... зор. Ою атаулары — өткен заманның хабаршысы, шежіресі.
Ою-өрнек өнерінің маңызы бүгінгі таңда арта түсуде.
Ендігі міндет – ұлттық дүниетаным ерекшелігін ... осы ... ... сай ... ... рухани қазына ретінде пайдалана білу.
1.3. Ою-өрнектің ... ... мен ... ...... бойы дамып келе жатқан өнер туындысы.
Халқымыздың қай қолөнер саласын алсақ та, ... ... ... ... ... бір тәртіппен орналасқанын көреміз. Оюлардың ежелден
келе ... ... ... ... гүлдің, жан-жануарлардың түрін
тұспалдап тұратыны белгілі.
Кене түркілердің түсінігі бойынша, құс —көктің, балық - судың, ағаш —
жердің ... Сол ... ... ... ... ... ... нышанды танымдық тағы ... ... ... ... ... ғасырлар бойы мұра болып келе жатқан 200 жуық түрлерімен
жұртшылықты кеңірек таныстырып және ою-өрнектердің кейбір заттық ұғымдарын
еске ... ... ... ... үшін де түсінікті болу жағын қарастырдық.
Ғасырлар бойы ... бір ... ... ... мәнерінен
екінші біреуге үнемі ауысып отырғандықтан осы күні ... ... ... ... ... ... өзгеріп кеткен. «Сағат бау», «Түйе
табан», «Жүрекше», «Қаз ... деп ... ... ... де ... ... орындалуында олпы-солпы болып жүр.
Ертеден келе жатқан халықтық мұраны тазартуды ойласақ ең ... ... ... оны ... ... жаңа түр, ... бере дамытуымыз керек.
Қазақтың осы күнгі ою-өрнектерін қарт-шеберлерін екіге бөліп қарайды.
Біріншісі, қазақ халқының өзіне тән ертеден келе ... ... ... ... ... ... жаңа интернационалдық ою-өрнектер.
Ою-өрнек өнері қазақ халқының әдебиеті секілді мәдени мұра. Мақсат
болашақ ұрпақтарымызға ұмыт ... бара ... Осы ... ... ... оны қөлөнер суре, сәулет өнері және өндіріс салаларына ендіре отырып
осы өнерді қайта ... оған жаңа ... ... ... ... ... ... зор мәні бар.
Әрбір түс белгілі тәртіппен кезектесіп отырмаса ... ... ... ... ... орналасқан бояу түстері қандай жақсы өрнекті ... ... ... түске айналдырады.
Ою-өрнектерді әр түсті бояулармен алмастырып отырудың кейде мазмұнға
байланысты ... ... да бар. ... ... ... өрнектерге
жапырақты кестелеген шебер, не көктем кезіндегі алқызыл, не ... ... не ... ... ... сарғылт тартқан солғын көк түрінде ... ... ... осы ... ... ... ... жіптерінің
түстерін таңдап алып, оны табиғат көркіне лайықтап орналастырады. Бірақ
мұны жүзеге ... үшін ... ... ... қабілеті болуы
керек.
Бояу мен түстерді тандап пайдаланудың қазақ халқының этнографиялық
тарихымен де ... ... мәні де ... ... ... ... сан ... Өрнектердің негізгі
элементтері космогониялық, зооморфтық тақырыптардан, өсімдік және
геомстринлык ... ... ... көбірек кездесетіндер: өсімдік
гүл, жұлдыз гүл, күншығар. Зооморфтық стильіне байланысты элементтер ... ... Осы ... ... ... иірім,
шиыршық үлгілері шыққан.
Фон және суреттердің түсі жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... мәні бар: көк түс — аспанның,
сиволы, қызыл түс - ... күн ... ... ақ түс — ... ... ... сары түс — ақылдың, қайғы-мұңның символы, қара
түс-жердің, жасыл түс — жастықтық, көктемнің символы. Түстердін ... оған ... мән ... бояу мен ... таңдап орналастыру тарихында әрбір елдін
ұлттық өзіне тән ... мен ... ... Ал ... ... ... ... бастапқы мағынасын жойған да кейінгі ұрпаққа тек ... ... ... Сол ... ... ... түстердің
орналасуының өзіндік тәртібі бар. ... ... ұлт ... қара
барқыт, көк плюш негізгі түс (фон) ретінде көп ... ... ... ... ... ... үшін ... деп есептелген. Ал қара
түспен әшекейлеу сирегірек кездеседі олар тек ... ... ... ... мен ... ... ... ағаш бетінде
қарып салу сияқты және аза түту кезінде ғана ұшырайтын заттарда болады.
Ұлт өрнектерінің ... ... ... кернекті оюлар болмаса)
көптеген оюлар мен кестелердегі бояу түстерінің бір-бірінен өте алшақ,
бадырайып ... ... Көп ... ... мен тігілген кестелерде,
қүрактарда, ши орау түрлерінде олардын кернекі жерін бір рет ашық түспен
береді де, одан әрі ... ... ... етіп бояу ... ... ... өрбітіп отырады. Мысалы, бір өңкей шахмат төртбұрышынан
құралып, иық-иық ... өрби ... ... ернегін алып қаралық.
Онда көбінесе түстер нақ ортадан бастап шетке қарай түрленеді. Сонда ... ... ақ, ... жасыл, сары, көк түс келеді. Біз Алматы облысының Жамбыл
ауданында түратын атақты кестеші, қарт ана ... ... алты ... ... ... гүл ... ... орамалында өрнектің
түстершің тап осылай орналасқанын көрдік. Өте кернекті шыққан.
Біз бұл арада ұлт ... ... ... тек көне мәнеріне
ғана тоқтадық. Ал бүгінгі таңдағы ою-өрнектердегі түстерді орналастыру
мәселесі де ез ... сөз ... жай. ... ... орта дәрежелі руретшілік білімі бар. Демек, ою-өрнек, ... ... ... ... ... ... білімі бар сауатты
адамдар. Сондықтан олар қол өнерін дамытып, жетілдіру ... жаңа ... ... ... ... жаңалықтар аша алады. Ашып та жүр.
Қолөнерде пайдаланылатын бояулардың негізінен үш түрі бар. Біріншісі —
осы заманғы химиялық әдістермен ... ... ... ... не ... Бұларды кез келген шаруашылық дүкендерінен табуға ...... даяр ... ... бояулар. Бұлар топырақтан,
жосадан (охра), әр түрлі минералдар мен ... ... ... ... ... ... ... — шеберлер өздері қолдан жасап алатын
бояулар, ... әр ... ... ... ... ... жиі кездесетін және сол күйінде пайдалануға жарай
беретін ақ, сары, көк, қызыл және қара ... ... ... ... көк, ... ағашты, теріні, қайысты бояуға жұмсалған. Сол сияқты
малдың қанын, қара бауырын, көк ... да бояу ... ... ... ... мойыл, долана, қарақат, бүлдірген, итмұрын және тағы басқа
да осылар тәрізді түрлі ... ... да даяр ... бояу ... еді. ... шеберлері шие жемістерін, әр түрлді өсімдіктерді,
олардың қабықтары мен тамырларға қайнатып бояу жасау әдісін көп ... ... ... ... ... алма, анар, жүзім және өрік
ағаштарының қабықтарынан қызыл, сары, күрең, ... ... ... Қына ... ... дейтін қурай мен тобылғының тамырларын
қайнатып та бояу жасаған.
Қабықтарды күздігүні жинап қол ... ... не ... ... ... ... қайнауына қарай, бояуынан арылған ұнтақтарды
сүзіп алып тастап, қалған сұйықты одан әрі ... беру ... ... ... ... ... келтірген. Мұндай қайнатымды бояуға
ашудас, мұсатыр, тотияйын, тұз, қарағайдың шайырын ... Сол ... ... ыс, ... ... жаңғақтың сүйектері мен бидайдың, ... де бояу ... ... ... ... ... түсті
бояулар жасалады. Бояулар сіңімді әрі оңбас үшін ермен, көкпек, итсигек,
қара жусан ащы ... ... ... ... ... май ... ... көк шөппен көк жапырақты сығымдап, оған көк тікеннің ... қара көк ... бояу ... да бар. ... ... ... қатар өсімдіктің гүліңен де әр түрлі заттар жасаған. Солардың бірі
сабын. Ол былай жасалады: ... ... ... ермен сияқты ащы —
сортаң шөптерді өртеп, күлін қайнатып, ашуы әбден шығып болғансын ... ... ... ... Осы ... ... суалып койылғанша қайната
береді. Әбден ойылғаннан ... ... не ... ... ... кейін ол аппақ болып қатып қалады. Мұны сахар деп атайды. Сабын
жасау үшін сахардың үш ... бір ... май ... ... ... қайнатады. Әбден суалып қойылған кезде ол қамырша иленеді. Содан кейін
оны кенепке орап, ... ... ... біз ... ... да шеберлікті
қажет ететін қолөнердің бір түрі екенін көреміз; Қазақ әдет-ғұрпында сабын
қайнатқан әйел ... ... ... ... ... ... орап береді, мұны "бұзаушылық" деп атайды. ... келе ... ... ... деп ... Сөз ... ақын Абай бір өлеңінде
қартайған адамның соңғы өмірін "таусыншық өмір" деп бейнелеуі ... ... ... ... әр ... хош ... ... сығындысын қосып,
сахардың езін бірнеше рет шайғылып түндыру ... ... ... жасаған.
Қазақтың қолдан жасаған сабынын "қара сабын" деп, өндірістік ... ... "ақ ... деп, ... ... ... ... деп атаған.
4. Ою-өрнектің кестелік түрмен көркемделіп тігілуі
Кесте көне ою-өрнекті әшекейлеудің ертеден келе жатқан элементтерінің
басты түрі. Кестені бізбен және жай ... ... тігу ... халықтарға
да ортақ өнер. ... ... ... ... пен төсек-орын
жабдықтары, қалыңдық пен күйеудің, батырлар мен сауыққойлардың (салдардың)
бас киімі, белбеуі, киімнің жең-жағалары мен ... әр ... ... ... және басқа да осы сияқты жол-жорық, ... ... ... жиі безендірілетін. ... ... ... ... күні бүгінге дейін сақталып келеді. Оның себебі әдемі ұнасымды
кесте ою-өрнегінің барлық түріне бірдей қолдануға тиімді. Міне, осы ... ... және ... көркемдеп тігілген кестені әшекейлеп кестелеу
(художественная вышивка) деп атайды. Өнер қазынасынs сарқылмас мұхиты халық
"адам өнерімен әсем, аң ... ... деп ... ... ... ... ... көз сынайды" деп қорытқан. Кесте өнері осы айтылғаңдай нағыз
халықтық, алуан ... ... көп ... ... ... ... халқына тән
байырғы көне түрлері: біз кесте, айқар тігу, айқыш-ұйқыш тігу, басып тігу,
қайып тігу. Біз кестенің шым ... деп ... түрі ... кесте дөңгелек немесе төрт бұрышты етіліп кергіш ағашқа керілген
материалдың бетіне түсірілген ою-өрнек бойынша қармақты бізбен ... ... ... ... деп тігілетін материалдың ашық жерін қалдырмай немесе ашық
орынды өте аз қалдырып, ... ... ... ... ... ... материалдың әр жері әшекейленіп, бөлек-бөлек өрнек
салынады.
Шым кесте түс киіз, сандыққап, мақпал шапан, ... ... ... ... сәукеле сияқты басқа да көптеген заттарға төгіледі немесе
бөлек материалға төгіп қондырылады. Әредік кесте тақия, ... ... ... және кен ... етіктердің бұрыш-бұрышы, перделердің шеттері сияқты
заттарға төгіледі немесе белек ... ... ... ... ... ... сабақталган жіппен алуан түрлі
мәнерлеп тігіп кестелейді. Ол үшін кесте салынатьш ... ... ... ... да, сол ... ... ... Кесте тігетін инелер молтақ,
кездері кең болтаны жен.
Айқас (крестеп) тігу де инемен тігілетін кестенің ең көп ... ... ... ... ... төрт бұрышты етіп, бір жіптің үстінен екінші
жепті крест ... ... ... ... Бұл ... ... тігудің ең
қолайлы түрі деп танылып жүр.
Тесіп торлап тігуде өрнектелетін материалды өрнек мәнеріне карай тесіп
алады да, оны торлай және ... ... ... ... ... шалу арқылы
түрлі ернек салады. Тесік аралығын кереге көздеу әдісіңде кестенің ... ... ... ... тоқу түрі де ... ... тесіп,
торлап өрнектеу әдісімен көбінесе жастық тысының беті, жастық жапқыштар,
төсек жапқыштар, әйелдердің іш көйлектерінің ... ... гүл ... ... мен ... ... үйдің қабырғасына керіп
коятын маталар ке-стеленеді.
Ал кестені бедерлеп тіккенде кестеленген материалда әр ... ... ... өрнектеледі. Мұндай тігу түрін орындағаңда әуелі үлгі
бойынша сызылып алынған өрнектердің үстіне мақта, мата қиындылары, ... ... ... ... сол ... ... шалып тігеді. Соның
нәтижесінде матаның бетіндегі өрнектер бұдырланып бедерленеді. ... ... де ... ... мен ... шешіміне карай бірнеше түсті
жіптер қолданылады. Бедерлеп тіккен кестеш көп жуа ... ... ... реттерде шаң сорғышпен, киім шөткесімен тазалайды. Көптеген шеберлер
бедердің астына ... ... ... ... қиықтарын, макта, жүн
сияқтыларды салып ... жүр. Оны ... суға ... жуса да бүлінбейді.
Кестелеп тігу ісіндегі әдемілік пен көрнектілік жағынан ерекше көзге
түсетін түрлершің бірі ... ... ... тігу ... де ... ... ... тігіледі. Мұнда материалдың үстіңгі ... жіп ... ... ... Кестенің жібі бірнеше
түсті болуы мүмкін. Бедерлеп тігу әдісімен алма, жүзім, бүлдірген, қарақат,
қауын-қарбыз түйнектері сияқты ... ... ... ... ... бүйымдар жуыла да өтектеле де береді, бірақ өтектен шыққан соң
оларды ... ... ... ... ... түктеп тіккенде бізбен шалынған жіптің үстіңгі жағында (өң
бетінде) кейде 1 кейде 2 сантиметрдей бүлдіргі қалып отырады. ... ... ... ... әлгі ... бүлдіргілерді тегістеп қырқады. Жиі
шаншылып, қалың түсірілген ... ... ... тегістелген соң,
кәдімгі кілемнің түгі сияқты түрлі түсті болып құлпырып түрады. ... ... ... жуан жіпті, ширатқан шүберекті, ... ... ... ою өрнегіне келтіріп салып тігеді де, тігіп
болған әлгі тігіс астына салынған ... ... ... алып тастайды.
Мүндай әдіспен түктеп тігілген өрнектер мінсіз және ... ... ... ... ... ... үстіне мәнеріне қарай тізіліп алынған
әр түрлі ұсақ маржандар, моншақтар ... ... ... ... Мұндай әдістер тақия, сәукеле, өңір, қол дорба сияқты бір киер киім
мен сән-салтанат бұйымдарына ғана ... ... ... немесе
жұмысқа ғана киілетін, сондай-ақ арқан-жіптің тартуына түсетін заттарға ... ... ... ондай заттардағы маржандар тез сөгіліп кетуі
мүмкін.
Алтындап, күмістеп тігу сән-салтанат бұйымдарына тән. Бұл ... ... ... ... ... ... бағалы материалдар
пайдаланылады. ... ... ... ... ... жасалған алтын
және күміс жіптер қолданылады. Кейде алтын, ... ... ... ... (зер) ... ... затты ысырапсыз пайдалану үшін оның
өрнегі мен ... ... ... білу ... ... бұл ... өзге
тігістерден гөрі ауыр келеді.
Алтындап тігуге., көбіне бедерлі, бедерсіз ... тігу ... ... тігу кестесіне маржандап тігуді де аралас жүргізеді.
Мысалы, қыздардың қамзолдарының ... ... және тағы да ... ... ... ... тігу Орта Азия халықтарының бәріне тән өнер. Онымен атағы
шыққан әйгілі кестешілер ғана ... ... ... тон, шапан, айыр
қалпақ, кемер белбеу, сал шалбар, сәукеле әдемілік әшекейінің ең асылы ... ... ... (оны ... ... деп те ... жағын, хатипа
тақиялардың маңдайын, қамзолдар мен шашбауларды, жаға-жеңдерді алтынмен
кестелеу ... бұл ... де ... өнер деп ... жүр. Ескі ... ... қазақ үйдің үзік-туырлығы ~ сияқты өте көлемді жиһаздар да
кестеленгендігі ... ... ... қолөнер шеберлерінің арада
алтын жіпті тігістермен айналысып жүрген ақтөбелік Өтегенова ... ... аян. Ол 1957 ... ... ... бағалы сыйлықтар
мен мәдениет министрлігінің Құрмет грамотасына ие болды.
Ұлттық ою-өрнегі мен әшекейлеп тігу ісі ... ... ... мен ... көркемдеп тігудің екеуі де халық арасына кең тарағанын
ұмытпаған жөн. Әйтседе түстері бірыңғай тұтас, ақ, көк, ... ... ... неше ... ... ... ... жасаудың ең тиімді және
жылдам әдісі — кестелеу енері. ... ... ... ... ... ... ... қатар кесте былғары, шегірен, ақ тері,
боялған ... ... ... шекпен, кенеп, брезент сиякты заттарға да
тігіледі.
Кестелеп тігуді тігін ... ... Осы ... ... барлығында да кестелеп тігуге арналған жеке табандары мен
пластикалары бар. Кесте ... ... ... оған ... кол ... ... ... жуан, жіңішке түрлерін шебер ... ... қол ... ... ... ... кесте тігісінің
асты мен үсгінің не тартылып, не бос тастап ... жиі ... де мәні ... ... ... ... ілмелеп, шалып тігу арқылы кестелеу
де көбіне алдын-ала сызып салынған өрнек негізінде ... ... үшін ... ... ұсақ ... ... болмаса тігіліп отырған
матаның арқау, айқас, тоқылу төркездерін байқай отырып тіккен дүрыс. Сондай
әрбір түскен жіп ... ... ... ... ... таныстыру үшін, оның ең күрделі және көп тараған
түрі түс киіз кестесі мен түс ... ... ... ... ... дұрыс
сияқты.
Бөлім ІІ. Киім жиынтығын жобалау.
2.1 Киім жиынтығын образды-ассоциативтік негізгі – ізденіс эскиздері.
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым ... ... ... ... ... ... үрдістерін сақтай білген киім үлгісі қазақ халқының
камзол мен ... ... ... сән ... сай ... фольклор
стилінде жасалды. Оның негізгі ерекшеліктерін, әсем сызықтарын түсті жібек
жіптермен кестеленіп,композициясын толықтыратын ... сән ... ... бәрі бірігіп бір бүтінді құрайды.
Жиынтықтағы үлгілері оңайлықпен дүнигеге келмеген. Оған қаншама
білім, ... ... ... ... деталь, бөлшек, шеберлік жұмсалады
десеңмі.
Қиял тербеген үлгілеумілеріміз көз ... ... ... ... ... ... болмысын, бояуын, бедерін беруге тырысады.
Содан кейін қоғаздағы тамаша суреттер нақты киімге ... үшін тағы ... ... тігу, қиыстыру жұмыстары басталады. Осылайша қиялдағы
қағазға, қағаздағы киімге айналғанша тыным ... ... ... ... ... ... дүниеге келген бұл
үлгіге жасанды ... ... ... әрі ... ... ... халқымыз небір киімдер мен тұрмыстық заттар ... ... ... ... келетін болсақ,қазақтың қыздары қадірлейтін түстер
көйлекке, ... ... ... ... ... ... бір костюмдерден қазақ қыздарына арналған салтанатты, ... ... ... ... ... киім ... ... Ұлттық киім адам
денесіне қонымды және қолайлы ... ... ... ажарын ашу, дене
сұлулығын айғақтап ... ... ... киім адамға рухани және моральдық
жағынан дем береді.
2.2 Киім жиынтығынның фор-эскиздерімен ... ... ... ұғымды қамтиды (латын сөзінің
composition-шығару,құрастыру) басқа да өнер туындылар ... ... бір ... ... ... ... тән ... құрал)
әдістердің көмегімен тігімді. Бұл жайында толық мағлумат алу үшін бірнеше
кітап ақтару қажет, ал біз ... ... ... ... түсінік беріп. Мамандардың бірнеше кеңесін ұсынамыз.
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді ... ... ... ... ... ... роль атқарады, себебі, өте
маңызды ерекшілікке ие. Ол көлемдік ... ... ... ... ... құра отырып жүреді.
Сұлба (силуэт). Біз журналдардың мақалдарды, сурет асты сөздерін оқи
отыра «силуэт» (сұлба) сөзін жиі ... ... ... ... ... мағынада айтылатын француз сөзі. Костюм сұлбасын
айналдыра ... –ақ ... ... ... ... өткен онжылдығындағы костюмдерді оңай ажыратамыз. ... ... ... барлық өзіндік қайталанбас ... ... тік ... ... ... тәрізді
биіктігі мен көлденеңі адам ... ... ... ... фигуралардың біріне жатқызуға болады.Сонымен қатар, мәселен тік
сұлба ... ... мен ... ... ... тік-төртбұрыш
емес. Бұл жерде костюмге бір қарағанда адамға пайда болатын жалпы әсерді
айтамыз.
Сұлбаны үлгі, пішім секілді киім ... ... ... ... ... ... ... сұлба немесе кең сұлба деп
атау ... ... ... ... ... сұлбаның емес, оның пішімі мен
пішімінің ерекшелігі.
Тік сұлба өте кең тараған, ол етек ... ... адап ... ... түріне келетін киімдер сияқты. Оны барлық жастағы және әр ... ... ... болады. Киімнің етек жағы немесе иығы біршама
кеудеу келуі көзге үшбырышты елестетеді және бұл ... ... ... өте ... ... бел сұлба екі трапецияның немесе екі
үшбұрыштың бір-біріне ... ... ... ... түр жіңішке бел мен киімнің жоғарғы және ... ... ... және ... ... ... костюмі сияқты) пішін
үйлесім тапқан жағдайда ... ... ... ... сұлбаны ән өте
сирек ұсынады және ол дене ... ... ... ... ... ... тұрақталмайды.
Сұлбалық шешімдердің белгілі бір геометриялық түрлерінен
басқа,аталуынан-ақ пішінін ... ... ... ... атауларында
бар: «сыбызғы» ,«сигарет», «гаучо».
Оңтүстік Американың таулы ,,,,,,,өмір ... ... ... бір юбканың көлемі тәріздес кең балақ шалбар ... ... ... ... ... және адам ... мен ... жеңнің,жағаның бас киімнің
,ұсақ бөлшектердің көлемдері костюмде тұлғаны сырт көздің қабылдауына,оның
денеге тура екендігін ойша ... әсер ... Адам ... табиғи
пропорциясына жақын арақатынас ең әдемі, жетілген «дұрыс» арақатынас болып
есептеледі. Адамның төбесіне дейінгі биіктігі 8 рет «бүктіледі», ал ... ... ... 3:5 ... ... ... ... ертедегі
суретшілердің, сәулетшілерді ғалымдардың табиғат пен өнер ... әр ... ... ... ... ... сызбалары
мен есептеулерінде біз матиматикада 3:5, 5:89, 8:13, 13: 21 және ... ... ... ... «тең қима» ұғымын кездестіреміз. Мұнда
кіші санның үлкен санға қатынасы үкен санның бүтін санға, ... ... 5:8, 5:8=8, ... және т.б сандар жиынтығы қатынасын құрайды.
«Тең қима» пропорциялары көбінесе сәулет өнерінің ... ... тірі ... көп ... ... ... ... болып табылады.
Адам тұлғасы сол уақытта пропорциональды болады, егер бұл пропорциялар
жеке бөліктерінің арақатынасында қайталанса. Бұл костюмге де қатысты.
Костюмде қалыпты пропорциямен ... ... ... пропорцияларды
да қолдануға болады. Бұл жерде әр түрлі нұсқаларды ... ... ... сала үйрену қажет. Әдетте табиғи пропорция қандай тұлға болса ... ... ... кейбір кемістіктерін өлшем алу кезінде қажетті
сызықтарды ... ... ... бел, ... ... ... төмен
түсіру,етек, жең, ұзындылықтарын, жаға , қалта, ... ... ... ... ... Нақ осы ... пропорция туралы сөз болғанда Ежелгі
орыс және Греция Сәулет өнерінің мәңгі ... ... еске ... ... бір-бірмен соншама ұқсамайды және сонымен бірге өзінің
үйлесімімен, ... ... ... ... ... етене туыстағы өза жақын. Костюм адаммен бірге үнемі
ғимарат мекен-жай қоршауында ... Ал ... ... ... ... кәдімгі табиғат аясында болады. ... ... ... ... мен ... өз ... ... стилін бейнеледі ал
халықтық костюм ол стильдің ең бір ... ... ... мәңгі
жасайтын бойына сіңіріп, ғасырлар бойы сақтап келеді.
Костюм массасы, оның ауыр ... ... ... ... ... әр ... ... Киімде сызықтар қосымша бөлшектер, әшекейлер,
неғұрлым көп ... ... ... ... зор болып көрінеді, ал артық
ештеңе жоқ кезде тудсынан ауыр тұлғаның өз ... ... ... ... ... ... ... қоңырқай, бедерлі, түкта маталар жеңіл,
ақшыл, жұқа, тігіс,жылтыр ... ... ... ірілендіріп көрсетеді.
Сондай-ақ ашық түстер көлемді ұлғайтып, ... ... ал ... ... ... ... ... қортынды шығарамыз толық адамдар ашық
тустен қашпай, ондай тігілген киімдерді көбіне жоғары жағына киюіне (блузка
плащ) ... ... ... ... ... және эстетикалы
категория, адам денесінің құрлысы және ... ... ... ... ... және құүрамды категориялар.
«Симетрия» деген сөздің өзі грек ... ... ... деген ұшымды білдіреді.»
Симетрияның көктеген аспектілерін зерттей келе, математикалық
заңдылықтармен симметрияның адамдар ... ... пен ... ... ... заманда ғылыми және көркемдік практикада
симметрия мен ассиметрияны сыртқы ... ... ... бағытында
қарайды.
Симметрия мен ассиметрия ұғымын өнер саласында кеңстіктегі ... ... ... ... Сол ... де ... принциптер
дизайн, сәулет, ою-өрнек және қолтаңбалы өнер саласында кең ... ... ... ... ... ... заңдылықтарының негізгі болып саналады. Костюмдегі симметрия деп
оның оң жағы мен сол ... ... ... ... ... бөлгенде бір-
бірімен тең және сәйкес бөліктерге бөлінеді.
Ал ассиметрия ұғымы симметрияға қара –қарсы ... ... ... ... ... ... костюм композициясы мен оның құрылымы табиғи симметриялы
заңдылықтарға сүйеніп ... ... ... ... ... ... ешқандай өзгеріске түспейді.Нәтижесінде жазықтық симметриясындағы
эквалентті көрінісі табады. Мұнан шығатын нәтиже бірінші кезеңдегі айна ... ... мен ... элементі болады. Ал егер ... ... 180 0 ... ... онда форма қос оське ие болады.
Симметрияның өміршеңдігіне орай, костюм формасының ... ... ... ... Олар ... аффиная және қисықсызықты түрлер
еді.
Классикалық симметрияда теңдіктің үш түрі пайда болады. Олар осьтік
бұрылыстың және ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.Мұндай жағдайда жазықтық симметриясы осы
не қатысты болады. Сонда ... ... ... қалып, тек орны ғана
ауысады. Оң жақтағы форма сол жағына,ал сол жағындағы ... оң ... ... (зеркальная симметрия) жалпы форманың табиғи
объектісі болып, қалады және адамның көркем туындысы ... ... ... пен кристалл формасында байқалып, оның ішінде адам фигурасы өрнекті
өнерде бейнеленеді.
Орнықты немесе тасмалды теңдік шынадай жағдайда ... ... ... ... Егер ... ... барлық нүктелерімен
2.3 Форма және пластикалық ұйымдастыру
Пропорция жеке пластикалық жүйеде ... ... ... ... ... үйлесімді қоса білгенде ғана қол жеткізіледі. Костюм
композициясын ... ... ... ... ... және ... ... Себебі адамзат өз табиғатында өз формасын өз қажеттілігіне
тағайындалу түріне сай келушілік ... ... ... мен ... және органикалық табиғаттың гормониясы
мазмұндағы. Адамның ... ... ... ... ... тиімді және гормониялы үйлесімді бұйымдарды талап
етеді.Жетілдірілген заттарды құру ... тек қана ... ... ... ... ... ... етпейді,сонымен қатар
форма,инструкциясының, сезімінің және шеберліктің нақты дамуы қажет етеді.
Костюм формасы, ... ... және көп ... ұғым «Форма»
ұғымына түрлі позициялардан қарауға болады,оны философияның ... ... ... іс-әрекетінің нәтижелері ретінде қарастыруға
болады. Философия ... ... ... ... өмір сүру ... ... ішкі ... түріде қарастырылады қозғалыс динамикалық құра
отырып жүреді. Сондай ақ сызықтардың көмегімен біз өзіміздің ... және әрі ... ... ... ... ... қисық және сынған сызықтар көмегімен құрылды. Костюм
сызықтарының жұмсақтығыны мен қатаңдығы материалдың сапалық сипаттамасымен
негізделеді. Композицияның ... және ... ... ... ... ... ... беті үлкен негізі болып
есептелінеді. Құрылымына, өңделуіне,жаратылуына байланыс-фактура беті деп
аталады.
Фактура мүмкіндігіне орай әр ... ... ... ... ... ... ... өте аз, аспапсыз көзге байқалмайтын әрбір
беттің құрамы маңызды.
Фактураға ... ... ... ... да, ... саны ... элемент фактурасы қаншама белгілі болғанымен, өз формасын табу
керек.
Матаны тығыздығымен ... ... ... ... ... мата бетін анықтауға болады. Фактураның әртүрлі ... ... да ... ... ... ... материалға
қолданылатын ірі элеметтердің де өзгереді. ... ... ... ... арқылы үндеседі. Фактор күшінің әсерінен пасивті беті тегіс бір
бағытта, өте кішкентай өрнегі бар ... ... ... қиын ... ... ... ... фактура өте сәнді, қосымша
сәндеуді қолданбауға болады. Пассивті фактурада фоны активті фактурадағыдай
болса да қосымшалар қолданылады.
Түрлі фактурадағы ... мен ... ... ... ... ... ... беріп тұрады. Камзолға пайдаланылатын мата түсінің
үйлесімділігі, түрі әсіресе фактурасына айрықша әсер беріп тұрады. ... ... мата ... ... ... байланысты.
Әр текті факторларды қолдану арқылы түсін өзгетуге болады. Бұл әдісті
суретшілерде жиі қолданады . ... ... ... түсі мен түстік
шешімдеріне ... ... ... киімдер өз ерекшелігімен
айқындалады.
Практика жүзінде ... ... ... ... ... ... шатасып бір-бірінің үйлесімділігін жояды. Әсіресе
бір –біріне байланыспайтын факторларды ... өте ... ... ... суреттері әр түрлі болған жағдайда. Әр түрлі фактрда да белгілі
бір дұрыс шешім болады.
Ұзың түкті теріден дайындалған ... ... ... ... Ал ... бір ... ... киімге фомасының ерекшелігі мен көз
тартады.
Фактура беті түстердің өзгерумен де болады: кедір-ұдырлы, ірі өрнектер
қолданылады, бетінде ауыр ... түс ... ... өрнектер
қолданады, бұрыштарына қарай шашырап қарай шашырап түседі (тартымды ... ... ... ... ... ... жарқыраған күндей
жылтылдап, бетіне түскен бұрыштарын жасырып,бөлектеп түрады.
Факторлардың бір-біріне қабылдауын суретші ... ... ... ... ... ... ... бұным көрермен көзіне
жарқырап түсуі керек. Біз тек көзбен көру ... ғана ... ... ... ... бадырайған беттерін анықтау арқылы
фактура аймыршалығын білуге болады.
Мата ... ... ... өңделуіне, өндірісте пайдалынатын өніміне
және басқа да материалдарға. Айта ... ... ... және ... ... ... ... және апсырмалы материалдарына
байланысты. Әрқайсысы өз фактурасына қарай тігілетін ... ... ... ... ... ... қиыншылығы матамен жұмыс
жасауда беттерінің түрлі-түсті болуынан,бір-біріне өз ... ... ... ... архитектоника немесе техтоника ерекше
роль атқарады. Кез келген құрастырылған заттың көркем кірінуіне ... ... ... ... ... бұл ... техника құрылыстары мен
сәулет өнерінде және табиғат құрылымдарын әрлеу-безіндіру жұмыстарында кең
түрде қолданылып келеді.
Архитиктоника-композициялық құрылымының ... ... ... Көркем жобалау барысында формалардың бір-бірімен үйлесімі және
жеке детальдардың өзара үндестігі архитиктоникалықтығына байланысты
Кез келген құрастырылған ... ... ... ... ... қолдануға қолайлы, әрі ыңғайлы болуы тиіс.
Костюм техтоникасы-структуралы элементтердің өзара ... мен ... ... ... және түсті шешімі,
материалдың ... ... ... ... ... ... ... матамен жұмыс жасауда
беттерінің түрлі-түсті болуынан, бір-біріне өз ойлағанындай ... ... ... ... ... ... ерекше
роль атқарады. Кез келген құрастырылған заттың көркем кірінуіне ... ... ... Қазіргі кезде бұл барлық техника құрылыстары мен
сәулет өнерінде және табиғат құрылымдарын әрлеу-безендіру ... ... ... ... ... –композициялық құрылымының негізгі
бастамасы болып табылады. Көркем жобалау барысында формалардың бір-бірімен
үйлесімі және жеке ... ... ... ... ... ... ... техтоникалық деңгейі, жоғары сапалы
болып,қолдануға қолайлы, әрі ыңғайлы болуы тиіс.
Костюм техтоникасы-структуралы элементтердің ... ... мен ... формадағы пластика және түсті ... ... ... ... ... жаңа ағым ... ... жобалау» атты
киім үлгісінде мата фактурасының түрлері мен сапасын, жобасын, ... ... ... ... ... ... ... маталар
пайдаланды. Қалың маталар сырт киімнің формасын және силуэтін ... ... ... мата ... ... ... Осы үш түрлі мата
фактура қосылып, бір бүтін композицияның құрайды.
2.4 Колористикалық ... ... күні ... ... түс адам ... ... ... және рухани ерекшеліктерінен тығыз байланысты.
Түстердің үйлесімділігі колорист ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... үйлесіндік сипатыжағынан бір
қалыпты не суық, не жылы,ашық не ... ... Ол ... мен ... ... жағынан ашық ұстамды болады. Түс гормониясын заңдары
әсіресе киімде жылдамырақ тексеріледі. ... түс ... ... ... ... ... ... енеді.
Костюм тігін мамандырының сол немесе басқа түстің (түс гаммасының)
белгілі бір жерде адамның ... ... ... мейрамда, оған
көрерменнің көзқарасынна, яғни костюмді көріп қабылдау ... білу ... ... түстің мәні зор, себебі ... ... ... ... және бір ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... құрылымдық өзгертулер
негізінде көпнесе костюмдегі түсті шешімдер арқасында оның әртүрлігіне қол
жеткізеді.
Костюмның түсі ... ... ... ... ... бойынша
темпераментіне, көздің, шаштың,терінің түсне сәйкес таңдап ... ... ... білдіруге болады. Көбінесе жазда колориті бойынша бір-
біріне ... ашық ... ... қыста бір-біріне қарама – ... ... ... (ақ пен қара түс). Көктемдегі колорит
әдетте нәзік ... мен ... ... ... ... ... ... бірігуімен өзгешелетіндей жеңіл болады. Костюмның ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Күнделікті киімде көбінесе пастельді, тұнық
түстер пайдалынадыал сәнді ... ... ... ... ... ... немесе түн сияқты барқытты
қолданып тігілген түстердің контрасты қосылуы ... ... ... ... күнделікті өмірде сәндіне
қарамастан біз жиі ... ... ... ... біз жыл ... қазіргі кездегі басым болып келетін түстің негізгі пропорциялары
мен силуэттерін беретін сәннің жаңа бағытына кезігеміз.
Егер түс ... және оның ... ... ... түрлі мәлімет беретін
болса, түстің мәні ... ... ... ... ... мен ... тұралы әсер өзара байланысты, түс ... ... ... ... жол ... және т.б жұмыс киімдері) ажырата отырып,
оның мәнін береді. (әсемді эстрада үшін) ... неге ... ... ... ... ... ... костюм туралы белгі ретінде береді
(салтанатты әсем костюмдерде отан белгісі түрінде көгілдір түс ... тек қана ... неге ... емес, сонымен бірге жыны
сына (еркек, әйел) жасына ... ... орта және ... ... ... ... түсіне материалдың фактурасы әсер етеді, костюмді эмоция
алды түрде байытады немесе керісінше ... ... ... ... түсін
өзгертеді. Костюмдегі гармония адамның жеке қасиеттеріне де тәуелді. Мұнда
тігілген костюм ... ... ... түсі мен ... ... сезу жіне білу ... жыл ... өзгеруіне ғана емес сонымен бірге сәулет өнеріндегі,
өнердегі дизайындағы және т.б. ... ... ... ... ... мәселесе негізгі сұрақтардың бірі. Суретшілер түсті үнемі
іздеуде жеке түстерге ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... немесе түстік гаммалар киімде және ... да ... ... ... ... ... бір принцип бойынша бір-бірімен біріктірілетін
түстерден ... ... ... сәйкес алынған түс басқа түстермен
біріктірілген болулардың өзара қатынасы түстік қатынасы ... ... ... ... жаңа ағым бағытындағы киімді жобалау»
тақырыбындағы шығармашылық ... түс ... ... ізденіп өз
шешімін таңдаған сияқты.
Жиынтықтағы барлық түстер әдеп әбден зерттелініп таңдап ... ... киім ... түс ... ... заңдылықты қамтамасыз етіп
тұр деседе болады.
2.5.Киім жиынтығындағы ою-өрнек.
Қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... бөліне
бастады.Өрнек атауы (латынның – ornamentum-әшекейлеу) деген сөзіне шыққан.
Ою және ... ... ... ... ... ... ... деп екі не одан да көп, біркелкі және ... ... деп ... ... ... ... ... нашар
зерттеу.
Композиция деген термин ою-өрнек өнерінде, қолдануға оған ұғым
болып.есптеледі, осы ... үш ... ... ... деп ... ... ... қайталануын атаймыз.
Жалпы өрнектің символдық бейнесі ретінде ежелгі дәуірден белгіленіп келеді.
Бірнеше ғасырлар өткен соң ирек ... ... ... ... ... ... ... тектес ою-өрнектердің оншалықты көне жергілікті дәстүрлері жоқ
оның басты әуендері қатарында лотостың түйіндері мен ... ... ... гүл түзбесі, үш салалы жапырақтар түрінде болады.
Символдық ою-өрнектің негізгі табиғат күштері мен аспан шырақтарына
сиынушылықтан ... ... ... айқыш-ұйқыш сызық үлгісіндегі фигуралар
күннің эмблемасы болады; бұйра толқындар сарыны бұрама ирек түріндегі қисық
сызық белгілерімен, S-тәріздес фигуралармен ... ... ... ... ол ... ... жиынтығы,
практикалық мағынада байланысы жоқ ондағы құр тәжірибеге сүйенбей, киімдегі
сәндік бөлшектердің болуы шарт емес мысалыға ... ... ... ... ... ... ... да көркімділігімен
бағаланады.
Адам баласының костюмдегі сәндеу әдістерінің қолданылуы бірегей осы
мың ... да ... Оны ... ... ... ... ... кездеме
бедері матаға сурет түсірілген, батник түрлі техникада мата ... ... ... ... ... бастырмалау,құүрғақ өнерімен мата
қиындыларынан сәндеп құрастыру, квит ... ... ... ... ... және ... ... түрлі әдістермен сәндеуде көркемдік ... ... ... ... ге ... ... эстетикалық
тұрғыдан хабарлама ... ... ... дененің негізгі
бөліктерінәдемелеп – көркемдеп, одан ... ... ... сәндік бөлігі үшін кесте заман ағымына қарай өзгертіп,жаңарып
отырады. ... ... ... ... тоқиды. Сол кезде жай шаруаларда
да, бай аристократтардың ... қол ... ... ... көруге
болады.
Кестеленген түрлі-түсті жүн жиптерді мата және жібек жіптерді және
т.б. ... ... ... де өз ... жоғалтпайды қазіргі кезде
кестені машина тігісімен де кестелеп орындайды.Сәндік әдістерді қолданғанда
қандай да болсын киімді көркмдеп –сәндеу ... ... ... ... неге ... ... ... белгілі байланыспен орнықты етіп
орындау: қандайда бір ... ... да ... ... баса ... ... ... қарап,түсін шыраймен таба білу керек.
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы ... ... ... ... ... өсімдіктес өрнетерді ашық қызыл түстен бастап,
тұнық қызыйға дейін қатарымен машина кестемен өрнектеліп кестеленген.
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым ... ... ... ... ... қолданылған декор - әсемдік, көркемдік жүйесі, затты
безендіретін және көркемдейтін элементтерден тұрады. Олар киім ... ... ... ... ... ... бері даму ... адамзат декоративтеу, әсемдеу,
көркемдеудің сансыз түрлерін тапса да кестен көбіне пайдаланған. ... ... ... түрде дамыды.
Қорытынды
«Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді ... ... ... ... ... аса бай ... және ... мұрасы,
оның ою өрнектері түстік шешімі , қайталанбас бет-бедері, киім- ... ... ... ... негізге ала отырып жасалынды.
Негізгі қазақ халқының ұлттық қалындық киімдерін кәзіргі сән ... ... ... ... ... теңдеулерді басқаша атау мүмкін
емес. Өзінің тарихына қарай ұлттық киімдерді талай киім үлгілерін мұра етіп
қалдыруы ... ... сән ... ... ... бағдарды да анықтау оңай емес
Көптеген ізденістер арқылы халықтың салт-дәстүрін киім ... ... ... жобада біз ең алдымен бұрынан ата-бабаларымыздың
қалдырып ... ... ... өнер туындыларымен таныстық және ... ... ... жасай отырып, қазіргі заманға сай киім
үлгілеріне жана сызықтар мен ... ... ... ... ... ... дамып келе жатқанданда қазақ халқаның
киімдеріне жаппай ... ... ... ... отыр, соның ішінде
халықтық үлгінің конструктивті технологиялық ... ... ... арналған толық композициялы, әрі ұнасымды жаңа үлгімен
пішілуі жағынан оқшауланатын әсем комплект. ... ... ... ... өрнек көрінісі жастардың қазіргі заманғы киімдерінің дәстүрлі қазақ
киімдерінен келіп шыққандығында көрсетеді. Барлық ... ... ... ... салмақтық пен салауаттылықты беріп тұрады. Әсем силуэтті, жұқа
торлы ою - өрнектермен орындалған біз ... ... бір ... ... мен ... ... әрі әдемі, ең бастысы қазіргі
заманға лайық етіп киіндіруге және қабу ... ... бар күш ... ... ... орындау бағытында бес жыл алған білімімді
жұмсадым: технология өндірісі, композициялық шешім, ою - ... ... ... ... Бес жыл ... ... күш ... жұмсаған
оқытушылар ұжымына алғысымды білдіремін! ... ... ... ізбасарлар бұл техниканы өркендетіп дамытатындығына сенімдімін!
Пайдаланылған әдебиеттер
1. «Қазақтың ою - өрнектері энциклопедия»
Маргарита Өмірбекова, Алматы 2003ж.
2. «Костюм ... ... С.А. ... ... «Қазақ киімі», Жәнібеков, Алматы 2004ж.
4. Интернет, Шығармашылық топ In cub, 2004y.
5. Журнал. «Модели сезона», М. 10/2004 ... ... ... М. 01/2005 ... ... ... ... Алматы - Өнер 2005 ж.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Көркем әдебиет стиліндегі фигуралар36 бет
Қазақ және ағылшын газет беттеріндегі саяси метафораларды аудару ерекшеліктері54 бет
Қоғамдық аумақтардың қоршалу элемент сызбасын жобалау барокко стилінде21 бет
Киімнің сапасы және экспертиза59 бет
Тігін тігу технологиялары54 бет
Аймақтық кешеннің мамандануы7 бет
"аяқ-киімге арналған былғары.ер-тұрмандық былғарылар.техникалық былғары.киімдік-галантереялық былғарылар."21 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
«Транс Техно Сервис» ЖШС- нің ағымдағы және корреспонденциялық шоттардағы ақшалардың есебі86 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь