Абайдың махаббат лирикасы

Махаббат сарындары, сұлулық сымбаты.

Махаббат лирикасына жататын өлеңдері тақырыбы жағынан, көркемдік сипат-өзгешелігі жағынан да сан алуан. «Жарқ етпес қара көңілім не қылса да», «Ғашықтық, құмарлық пен — ол екі жол» таза махаббат сезімдерін қастерлейтін өлеңдер болса, «Мен сәлем жазамын»— ғашығына деген сағыныш сезіміне толы мұңды елең. Ал «Қор болды жаным» тіпті сағынышты, зарлы өлең деуге де лайық, бірақ қайғы мен үміт аралас келеді. Мұны елеңнің соңғы шумағынан әсіресе айқын байқаймыз:
Бүл қылған зарым
Барса жардың маңына,
Ол — қылған дэрім
Ғашығымның жанына,
Оңалдырып ойды,
Түзетпей ме бойды?
Мұңды сарынды мазмұн-мағынасы да, құрылыс-қалпы да айрықша күрделі өлең — «Сен мені не етесің?». Ол ғашық жарға арналып айтылған, сезім иірімдері мол, нағыз психологиялық монолог түрінде құрылған. Өлеңде ғашығын сарғая күткен жігіттің (лирикалық кейіпкердің) аласұрған жүрегінің толқыны, сүйгеніне жалынып-жалбарынған, күдіктенген, күдер үзген сезім күйі — әр сөздің айтылуынан да, өлең тармақтарының құбылмалы өрнекті ырғағынан да сезіліп түрғандай:
Шын ғашьщ мен саған!
Кейіп жүрсем,
Сені көрсем,
Ләм-мим деп
Бір сөз айтар
Хал жоқ,
Еріп кетер бой сол заман.
Ойыңды сен маған
Бір бөлмедің,
Тез келмедің
Мені іздеп,
Ішінде ыстық
Қан жоқ,
Тас бауыр жар, бол қош-аман!
Абай «Ғашықтық, қүштарлық пен — ол екі жол» деген өлеңінде:
Сенен артьщ жан жоқ деп ғашық болдым,
Мен не болсам болайын, сен аман бол,—
десе, «Сен мені не етесің» өлеңінде:
Серт бузғанның, біл, орны — шоқ,—
дейді.
Алдыңғы өлеңінде мейірімділік, кешірімділік сарыны басым келсе, екінші өлеңінде сөзінде тұрмаған жар жазалы болады, о дүниеде қасірет шегеді дейді. Мұны ақынның екі өлеңіндегі екі түрлі көркемдік шешім тапқаны деуге лайық. Біріншісінде ақын (айтушы) адал сезімін білдіргендей болса, екінші өлеңінде ғашық жігіттің (өлеңдегі жинакталған лирикалық кейіпкердің) ғашығына, сүйгеніне мені тастап басқамен мүлде кетер болсаң, кейін осындайға душар боласың деп қимастықпен айтқаны байкалады.
«Сен мені не етесің» өлеңіндегі әр шумағы үзынды-кысқалы он төрт тармақтан құралатын бұл өлшемді Абай езі де басқа өлендерінде қолданбайды.
Жастардың, көпшіліктің айтуына лайыктап жазған өлеңдерін ақын кең тараған жеті-сегіз буынды, немесе, алты буынды өлшеммен шығарған. Олар — әнге салып айтылатын «Айттым сәлем, қаламқас» («Жігіт сөзі» деп те айтылады), «Көзімнің карасы» секілді өлеңдер.
«Жігіт сөзі» («Айттым сәлем, қаламқас») мен «Кыз сезі» («Қиыстырып мақтайсыз») бір-біріне жалғас жазылғаны, бүларды қатарынан бір-біріне қоса алып карастыру лайық екені осы өлеңдердің мазмүнынан да аңғарылады. «Жігіт сөзі» ғашық қызға арнап айтылғав сәлем хат түріндегі елең болса, «Қыз сөзі» соған жауап» өлең екені анық. Олай болса, «Қыз сезі» өлеңінің со« ңында келетін мына шумақтар:
Мүны жаздым ойланып,
Ойда бардан толғанып.
Кірсе ішіңе оқи бер,
Бозбалалар, қолға алып.
Мүны оңыса кім танып,
Жүрегіне от жанып.
Сөзді үғарлык, жан тапса,
Айтса жарар эн салып.
Өлең жиған тырбанып,
Ән үйренген ырғалып,
Сорлы Көкбай қор болды-ау,
Осыншадан қүр қалып,—
осы екі өлеңнің екеуіне де қатысты дей аламыз. Сонда Абайдың «бозбалалар қолға алып» оқысын дегенін ғашығыңа хат жазсаңдар, осындай қылып
        
        РЕФЕРАТ
Такырабы: Абайдыњ махаббат лирикасы
Махаббат сарындары, с±лулыќ сымбаты.
Махаббат лирикасына жататын µлењдері таќырыбы жаѓынан,
кµркемдік сипат-µзгешелігі жаѓынан да сан алуан. «Жарќ
етпес ќара кµњілім не ... да», ... ... пен — ... жол» таза махаббат сезімдерін ќастерлейтін µлењдер болса,
«Мен сєлем жазамын»— ѓашыѓына деген саѓыныш сезіміне толы м±њды
елењ. Ал «Ќор ... ... ... ... ... µлењ ... де
лайыќ, біраќ ќайѓы мен ‰міт аралас келеді. М±ны елењніњ соњѓы
шумаѓынан єсіресе ... ... ... ... жардыњ мањына,
Ол — ќылѓан дэрім
Ѓашыѓымныњ жанына,
Оњалдырып ойды,
Т‰зетпей ме бойды?
М±њды ... ... да, ... да ... µлењ — «Сен мені не ... Ол ... жарѓа
арналып айтылѓан, сезім иірімдері мол, наѓыз психологиялыќ
монолог т‰рінде ќ±рылѓан. ¤лењде ѓашыѓын сарѓая к‰ткен жігіттіњ
(лирикалыќ кейіпкердіњ) алас±рѓан ж‰регініњ ... ... ... ... ‰зген сезім к‰йі — єр
сµздіњ айтылуынан да, µлењ ... ... ... да ... ... ѓашьщ мен саѓан!
Кейіп ж‰рсем,
Сені кµрсем,
Лєм-мим деп
Бір сµз ... ... ... бой сол ... сен маѓан
Бір бµлмедіњ,
Тез келмедіњ
Мені іздеп,
Ішінде ыстыќ
Ќан жоќ,
Тас бауыр жар, бол ќош-аман!
Абай «Ѓашыќтыќ, ќ‰штарлыќ пен — ол екі жол» ... ... ... жан жоќ деп ѓашыќ болдым,
Мен не болсам болайын, сен аман бол,—
десе, «Сен мені не етесіњ» ... ... біл, орны — ... ... ... ... сарыны басым келсе,
екінші µлењінде сµзінде т±рмаѓан жар жазалы болады, о ... ... ... М±ны ... екі ... екі т‰рлі
кµркемдік шешім тапќаны деуге лайыќ. Біріншісінде аќын
(айтушы) адал сезімін білдіргендей болса, екінші µлењінде
ѓашыќ жігіттіњ (µлењдегі жинакталѓан лирикалыќ кейіпкердіњ)
ѓашыѓына, с‰йгеніне мені ... ... ... ... кейін осындайѓа душар боласыњ деп ќимастыќпен
айтќаны байкалады.
«Сен мені не ... ... єр ... ... ... ... ... б±л µлшемді Абай езі де басќа
µлендерінде ќолданбайды.
Жастардыњ, кµпшіліктіњ айтуына лайыктап жазѓан µлењдерін аќын
кењ тараѓан жеті-сегіз буынды, немесе, алты ... ... Олар — єнге ... ... ... сєлем,
ќаламќас» («Жігіт сµзі» деп те айтылады), «Кµзімніњ
карасы» секілді µлењдер.
«Жігіт сµзі» («Айттым сєлем, ќаламќас») мен «Кыз сезі»
(«Ќиыстырып маќтайсыз») ... ... ... ... ... ќоса алып ... лайыќ
екені осы µлењдердіњ мазм‰нынан да ањѓарылады. «Жігіт
сµзі» ѓашыќ ќызѓа арнап айтылѓав сєлем хат т‰ріндегі елењ
болса, «Ќыз сµзі» соѓан ... µлењ ... ... Олай ... ... ... со« ... келетін мына шумаќтар:
М‰ны жаздым ойланып,
Ойда бардан толѓанып.
Кірсе ішіње оќи ... ... ... ... кім ... от ... ‰ѓарлык, жан тапса,
Айтса жарар эн салып.
¤лењ жиѓан тырбанып,
Єн ‰йренген ырѓалып,
Сорлы Кµкбай ќор болды-ау,
Осыншадан ќ‰р ... екі ... ... де ... дей ... ... ... ќолѓа алып» оќысын дегенін ѓашыѓыња хат
жазсањдар, осындай ќылып жазыњдар, жєне одан ... ... ... ... берген деп т‰сінуге болады.
С‰йгеніне ѓашыќтыќ сезімін хатпен білдіру ќазаќ арасында ол
кезде єдет ... ... ... ... ... ... ... ќызына бетпе-бет келмей, айтар сµзін µзі оњаша отырып,
тебірене ойланѓан, саѓыныш сезіміне ... ... ... ... ... ќалпын байќатады. Жас жігіт с‰йікті
ќызын жар етуді армандайтынын аќтарылып айтып:
Бір µзіњнен басќаѓа Ынтыќтыѓым айтылмпс,—
дейді. Б±л орайда ѓашыѓына жігіттіњ:
Иыѓымда сіздіњ шаш,
Айќаласып ... ... ... ... ... кщіл мас,—
деген секілді сµздермен ќ±марлыќ тілегін айтуы єбден ќисынды.
Б±л — шын с‰йген, баянды махаббат іздеген адамныњ ќ‰марлыѓы
десе болѓандай. ... ... ... ... сµзі оныњ ... ... тани алатынын, баѓалай білетінін ањѓартады.
Жас ќыз µз кµњілін, ризалыѓын сабырлы, салмаќты мінезбен
айтады. Алайда ол ѓашыќ жігіттіњ ... ... ... ... т±рса бізді алып,
Шыныменен ќозѓалып.
Біз — ќырѓауыл, сіз — ... бер кел де ... ... ... ... б‰ралып,
Салмаѓыњнан жаншылып,
Ќалсын ќ‰мар бір ќанып.
Б±л жігіттіњ ыњѓайына ќарай ќ‰лай кетуге бейімділікті,
кµнбістікті кµрсететін сµздер деуге келмейді. Ќыз
ѓашык ... адам ... ... ... жатќа ќарамас,
Жат та маѓан жарамас,—
деген сертне, адал ниеттілігіне сенеді. Жєне µз тарапынан:
‡йір ќылма бойыња,
Шыны жаќсы. ... ... ... ... ... ... ... Сонан соњ,
барып ѓашыќ жігіттіњ ќ‰марлыќ тілегіне орай кысылмай,
ќымтырылмай жауап береді. М‰ны сахарада еркін ескен,
адал, ашыќ ... ... ... ... білдіру,
µзара сыр ашу салтына лайыќ сµздер деп ќараѓанымыз жµн бе?
Єлде емір керген, жастыќ дєуренді басынан еткізген аќынныњ
ѓашыќтардыњ ‰яњ бол-май, еркін ... ... ... Абай ... пен ... осы ... сырт ... білдірмей
с‰йгеніне ѓана айтса болды демей, єнге салып айтса жарар
деуі тегін емес болар. Ќалайда, «Ќµзімніњ ќарасы», єсіресе
«Ќызарып, с±рланып» атты ... ... ... ... ... ... сµзі» («Ќиыстырып маќтайсыз») µлењіндегі «Сіз — бір
с±њќар», «Біз — ќырѓауыл, сіз — т±йѓын» деп келетін
метафора т‰ріндегі салыстыруларды ... ... ... ... ... ... ... ал мына:
Сіз — жалын шоќ, біз — бір май,
Ыстык; сµзіњ кірді ішке,
Май т‰ра ма шыжымай?!
дегендегі салыстыруларды к‰нделікті ... ... ... ... деумен бірге, ‰немі ќолда-ныла бермейтінін атап
айтуымыз керек. Жєне салыстырудыњ µзін дамытып, жалыныњ,
ыстыќ сµзіњ ішке кірді, т±ла бойымды майдай ... ... — б±л да ... ... ... ... те, осы
кµркем салыстырулардыњ алѓашќылары да, соњѓысы да кыздыњ
атынан ай-тылѓан сµзде жарасымды, ќазаќ кызыныњ ойлау,
сµйлеу µзгешелігін жаќсы байќатады.
Махаббат лирикасыныњ ењ ... бірі ... ... єнге ... ... ж‰ретін, халыќ арасында кењ тараѓан
µлењ. Осы баршаѓа мєлім, кµпшілік аузынан т‰сірмей айтып
ж‰ретін µлењніњ жанрлыќ т‰рі жаѓынан ерекшелігі ќандай
десек, оны бір ... бір ... ѓана ... айта ... ... еді. Неге ... б±л ... µзіндік
µзгешелігі мол. Ѓашыѓына ьштызарлыѓын, махаббат сезімін
тебіреніп ай-туы, ќыздыњ с‰лулыѓын, жарасымды мінезін
кµркемдеп бейнелеуі ... оныњ ... хат ... ... келетін т±стары аз емес.
Ќара кµз, имек ќас,
Ќараса жан тоймас.
Аузыњ бал ќызыл г‰л,
Аќ тісіњ кір шалмас.
Ќыр м‰рьм, ... ... ... ... етіњ ... ... ... — ќыс, ж‰зіњ — жаз,
Боламын кµрсем мєз.
К‰лкіњіз бойды алар,
Б‰лб‰лдай шыќса єуез.
Кісімсіп д‰рдараз,
Б±рањдап ќылма наз.
Мал т‰гілі басымды
Жолыња берсем де ... ... ... ... да ... ... ... кµрген болар сеп.
Мінеки, осы жолдарды окыѓанда ѓашыќ ќызѓа с‰йіспеншілігін айту
калпы, ќыздыњ ... ... ... ... ... — бєрі де ... жігіттіњ ќызѓа жазылѓан хатында
айтылатын сµздер деуге єбден ±ќсайды дейміз. М±нда ынтызарлыќ
сезім ќаншалыќты нєзік, терењ кµрінсе, ѓашыќ ... ... ... ќызыѓып тамсану сарыны да соншалыќты к‰шті шыќќан.
Осындаѓы ќыздыњ белін жел соќса солќылдап т±рады деп ... ... ... лайыќ бейнелеу тєсілі болса да, асырып
айтылѓан демесе керек, µйткені осы µлењдегі кетеріњкі
леппен айту маќсатынан туѓан єсірелеулер, айшыќты
метафоралар жалѓыз б±л емес.
Исіњ — г‰л ... — к‰н ... бой ... ... ... ... ... асќактыѓын білдіреді деп
ќараѓан орынды.
Жµндеп те айтпадым,
Ж‰регім л‰пілдеп,—
деген µлењніњ аяк жаѓында айтылатын т±жырым да осындай байлам
жасауымыз д±рыс екенін айќындай ... ... ... ... ... ... отырып б‰л µлењге таѓы басќа
ќырынан да ќарауѓа болатынын да атап ... ... ... ... ... мына ... жолдарѓа назар аударалыќ:
¤зі де білмей ме,
Кµп сµйлеп созбайын.
Назына кім шыдар?
Бурандап ж‰р шыѓар.
Ќасќая ... тым ... емес ... ... б‰л ... бар ма бір ... осындай µз бетімен отырып ішкі сырын аќтарѓандай,
ѓашыѓын сырттай сипаттаѓан сµздер кездесетін- діктен, б‰л
µлењді тікелей хат т‰ріндегі ... ... ... аныќ ... Осы ... ... ќызыл ж‰з,
Ќараѓым, бетіњді аш!
Ќараѓым, бермен кел,
Бізге де кµњіліњ бµл,—
деген секілді ... ... ... сµздер де кездеседі.
Біраќ б±лар кызды сырттай сипаттайтын сездермен алмакезек
келіп отыратын ... ... ... айтылѓандай
ќабылданады да, µлењніњ жігіт (автор) атынан ѓашыќ кызѓа
арналып айтылѓан, езіненезі отырып толѓанып шыѓарылѓан сµз
екенін жоќќа шыѓара ... ... ... ... ќарасы» арнау єлењ деуге
лайыќ болып шыѓады.
М±хтар Єуезов «Кµзімніњ ... ... ... ... шеберлеп
айтќан сезімдерді керсетеді,—деп жазды,— сонымен ќатар Шыѓыс
поэзиясында Навои, Фзули ... кµп орын ... ... де жоќ ... Б‰нда жастар
махаббатыныњ наќтылы шындыѓынан гµрі, с±лудыњ кµркін
мадаќтау кµп».
Б±л пікірін жалѓастыра келіп М. Єуезов: «Осы ... ... ... с±рланып» µлењніњ шыншылдыќ, дєлшілдік
‰лгісінен алыстатып єкетеді. Аныѓында екеуі екі стильде
жазылѓан бір-біріне контраст тєрізді µлењдер»— ... ... ... ... ... табиѓаты м‰лдеµзгеше екеніне ерекше кµњіл
аударѓан. Сонымен ќатар ... ... мен ... ... ... отырып, олардаѓы суреттеу тєсілі
єрт‰рлі екенін атап кµрсетуі де осы µлењдердіњ жанрлыќ
сипатын, баяндау, суреттеу µзгешелігін терењдеп т‰сінбек
болѓан кісіге ой саларлыќ.
М. О ... Абай ... ... с±рланып» µлењінде екі ѓашыќтыњ оњаша кездескен шаѓын
автор сирек ±шырасатын суреткерлікпен бейнелеп, жастардыњ жан
сезімін, ішкі тебіренісін, психологиялыќ к‰йін олардын
ќимыл-ќозѓалысын, т±рысын, ж‰ректерініњ ... ... ... ... ... ... бейнелейді. Ал «Кµзімніњ ќарасы» болса, ол ќазаќ
жігітініњ атынан айтылатын хат т‰ріндегі арнау µлењге кµбірек
±ќсас ... ... ... Хат ... соњ ол ... ... бола т±ра, сонымен бірге хатты жолдап
отырѓан жігіттіњ аузынан т‰скендей, сол айтќан деуге лайыќ
болуы ... ... µзі єнін де ... б±л ... кµпшіліктіњ, єсіресе,
жастардыњ айтуына лайыќтап жазѓандыќтан онда ќазаќ
арасында ѓашыќ ќызѓа арналатын хат µлењ-ге ... ... ... ... ... ... ... бір
Адамныњ баласы,—
деген сµздер де ‰лкенніњ жолын, ел мойындаѓан даналыќты
сыйлауды жастарѓа ‰лгі ету жаѓынан халыќтыќ
±ѓым-т‰сінікке жаќын келеді.
«Ќызарып, с‰рланып»— жазба ... таза ... озыќ ... ... ... ... ... дєст‰ріне негізделген єнге салып айтатын µлењ.
М±ндай кµпшілік жастар айтатын µлењніњ сµзі де єніне сай
мейлінше ... ... ... ... ... жаќын
болуы єбден зањды. «Кµзімніњ ќарасы» Абай кезінде, µткен
ѓасырда ѓана емес, б‰гінгі кезге дейін ел ішінде кењінен
таралып, жалпы ж±ртшылыќ с‰йіп ... ... ... µлењ ... келе ... ... ... керек.
«Ќызарып, с±рланып» екі ѓашыќтыњ кездесуін бейнелеудегі єдемі
психологизм, олардыњ кењіл ... ішкі ... ... ... кµркемдік шеберлігімен айрыќша кµз тартады.
¤лењде жастардыњ алѓашќы махаббатына ... ... ... ... єдептілік, сыпайылыќ, ±ялшаќтыќ — бєрі олардыњ
ќимыл-ќозѓалысы, бет пішінініњ езгеріп-ќ‰былуы арќылы
наќтылы сипат алып, ѓашыќтардыњ жолыѓып т±рѓан сєтін ... ... ... бір ... жасалѓан. Ал сез
ќолдану тєсілі жаѓынан алсаќ, ѓашыќ жастардыњ бойьш
билеген махаббат сезімін єрекет ‰стінде танытып, т‰ла
бойындаѓы єр µзгеріс, ќимыл-ќозѓалысты ањѓартатын,
кебінесе ... ... ... ... ...... молынан пайдаланылѓан.
Ќызарып, с‰рланып,
Л‰пілдеп ж‰регі
¤згеден урланып...
Ж‰рекпен алысып...
Дем алыс ысынып,
Саусаѓы суынып,
Белгісіз ќысылып,
Пішіні ќ‰былып,
Иыѓы т‰йісіп,
Тµмендеп кµздері.
‡ндемей ... ... ... ... ... бір ... ... босанып,
Рахатпен єлсіреп,
Кµзіне жас алып...
¤лењде бастан-аяќ ѓашык жігіт пен ќыз езді-µзі, оњаша т‰рѓан
калпында, ... ... ... бір ... ... ... ... байќалады. Тек:
Жанында жапыраќ,
‡стінде ж±лдыз да,
Елбіреп-ќалтырап
Жігіт пен ол ќыз ... ... ... ... ... ... ... єдемі салыстыру аркылы елес береді. Жігіт пен
ќыздыњ ездері ќ±сап аѓаштыњ жапырактары да, ж‰лдыздар да
елбіреп, ќалтырап т‰рѓаны — ... ... ... ... болуы — сезім-єсерімізді к‰шейте
т‰сетін кµркемдік тєсіл. Осындаѓы детальдар ѓашыќтардыњ
кездесуі ќай жерде, ќай мезгілде ... да ... ... ... калыњ аѓаштыњ жанында, кеш батып, ќарањѓылыќ
т‰сіп аспанда ж±лдыздар кµрінген мезгілдегі кездесу екенін
ањѓара аламыз. Бірак б±л бір рет ќана елес ... ... ... ... езіне аударатын — екі жастыњ кєњіл
к‰йі, пєк таза ѓашыќтыќ сезімі, ж‰регініњ л‰пілі.
Саѓынысып кездесіп т±рѓан ... ... жан ... ... ... ... ... елтітш єкететін жєне т‰гелдей
дерлік психологиялыќ т±рѓыдан µте єсерлі, сезімге толы
суреттеме болып келетін осы ... ењ ... ... жас ... ... ... автор бейнесі бір сєт елес
береді.
Ж‰йрік тіл, терењ ой,
Сол к‰нде ќайда едіњ?
Ѓашыќќа мойын ... ... ... ... оѓан жања ... бір сарын ќосып,
камтылѓан кµркемдік уакыт ауќымын кењейте т‰седі. ¤те
тартымды бейнеленген екі жастыњ махаббатынан ... ... ... ... енді ... бір жайѓа кењіл
ауып селт еткендей болып, аќынныњ бір кезде µз ж‰регін
тербеткен сезім ... де ... жєне сол жас ... кµз ... ойѓа ... ... ... да байќай алады.
«Есіњде бар ма жас к‰ніњ» дейтін µлењінде де махаббат таќырыбын
µтіп кеткен жас шаѓын еске ала отырып толѓайды:
Махаббат, ќызыќ, мал мен ... еді ... ... ... ... ... ма сондай ќызыќ шащ?
Ќудай-ау, ќайда сол жылдар,
Махаббат, ќызыќ мол жылдар?!
Аќырын, аќырын шегініп,
Алыстап ... ... жас бер, ... бер, ... ... болѓая ж‰рекке
Дауа бер, жамап сынайын.
¤ткенді бір сєт ќызыктап, оны жылы сезіммен ойѓа алѓан аќын ... ... ... «к‰рѓырлар» деп жењіл єзілмен
айтады. ¤ткенге екініш біл-діріп отырса да, м±њды сезімге
бой алдырмай, кµњілін ... ... ... ... ... екенін анык байкаймыз.
«Бір с‰лу ќыз т±рыпты хан ќолында», «Асќа, тойѓа барат±ѓын»
µлењдерінде махаббат таќырыбы µзгеше кырынан баяндалѓан.
Алѓашкы ... ... ... жиі ... єйелді малѓа
сату єдетін сынау ‰шін ќыздыњ трагедиялыќ µлімі тек тілге тиек
етілген, жєне б‰л уаќиѓа б±рынѓы хандыќ дєуірде болѓан
делінген. Жас ... ... ... шалѓа беру µтіп кеткен
заман-ныњ ісі, ќазіргі кездегі ±ѓым-т‰сінікке ... ... ... ... ‰шін осы сюжетті елењніњ беташа-ры ретінде
алѓан. Сонымен бірге осы сюжет арќылы, малы бар бай адам ... ... хан ... да, кєрі мен ... ... махаббат
болмайды деген т‰йінді пікірін дєлелді етіп жеткізеді.
Жас ќыз бен оны мал беріп сатып алуѓа тырысатын кєрі шалдыњ
бейнесін бір-біріне ... ... ... ... µте єсерлі:
Біреуі — кµк балдырѓан, бірі — ќурай,
Бір жерге ќосыла ма щыс пенен жаз.
Жайнаѓан кµк балдырѓан ... ... ... болса, жапыраѓы
жоќ сидиѓан ќурай — шалдыњ балама бейнесі. Кµркем символ
ретінде алынѓан жаз бенен ... ... ... ... ... с‰й-кімділігі секілді сипаттарын да
елестетсе, соњѓысы зорлыќшыл шалдыњ мейірімсіз-каталдыѓын
да т±спалдап ањѓарта алады. Ќызды ... Абай «ет ... ... ... ... ... ... метонимия
тєсілімен «картайѓан ќу с‰йек» деп бейнелейді.
«Асќа, тойѓа барат±ѓын»— т‰гелдей ањыз сюжетке ќ±рылѓан ... ... ... ескі ... ... болѓандай десек
те тартымды, жедел дамып, шиеленісіп, бірден ќызыќтыра т‰седі.
Жас жігіт ќалыњдыѓын, той жасап, алѓалы ж‰ргенде кенеттен елді
жаудан ќорѓауѓа жорыќќа аттанып ... ... ... ісі ... ... ... сµзі біздіњ кµњілімізге медеу болып,
сенім білдіргендей. Ойын-тойѓа асыѓып ж‰ретін жас жігіт енді
µзініњ ‰йлену тойын µткізетін кезін асыѓа к‰туге ... ... ... оралуѓа, ќалыњдыѓын ќ±шуѓа ынтыќ. Біраќ- осы жерде
автордыњ:
Асыќсањ да, шыраѓым,
Саѓан деген ќуданыњ
Жазылѓан ќандай жарлыѓы,
Есіткен жоќ ќ±лаѓыњ,—
деген алдаѓыны болжаудын, ... ... ... ... пен ... ... те ... Ќалыњдыѓы ѓашыќ жарын к‰тіп
ќала береді, ол майданнан ќайтып оралысымен косылмаќ ниеті
бар. ... ... ... ... к‰ткенін ќµзге айќын
елестету ‰шін ќолданылѓан кµркемдік деталь — оныњ тойѓа киетін
аќ кейлегін тігіп дайындап ќоюѓа ... Б±л ... ... сезі ... ... екен ... ... µзгертпес.
Айтќаныњ болар ма екен деп,
Мен ќорќамын, кµз жетпес.
Б±л сµздер ... ... ... ... да ... енді ... да ... к‰дікті зорайтќандай єсер етеді.
Б±дан кейін уаќиѓа желісі шарыќтау шегіне жетіп, к‰рт
µзгереді, трагедиялыќ жаѓдайѓа ±ласады. Автор келте
ќайырып, жас жігіт «жаудан µлді ар ... ... ... ... ... да ... ќоштасады. Б‰л
жаѓдайды автор ќыска ѓана:
Аќ кµйлекті бітіріп,
Кебінім деп киді, µлді,—
деген сездермен білдіреді. Шапшањ, жедел ерістеген, біресе
‰міт, біресе ... ... ... уаќиѓаныњ аяѓы
трагедиямен бітеді. Осы шыѓарманыњ сюжетінде ќандай
ерекшелік бар дегенде, баяндалып отырѓан µте сирек
кездесетін жаѓдай екенін айтар едік. Єрине, жас
жігіттіњ майданда ќаза ... ... ... ... ... ... сол ... жарыныњ ќаза болѓанын естігенде
ќалыњдыѓы µмірден ‰зілді-кесілді к‰дер ‰зіп, µлім
ќ‰шаѓына кіруге бел ...... ... ... Абай ... µлімін тањѓажайып іс етіп кµрсетпейді,
µлењдегі ќайѓылы сарынды ќоюлатпайды. Жігіт елін ќорѓап, «ар
‰шін» елді десе, оныњ ... ... ... ете ... махаббаттыњ ќ±рбаны болды дегенге мењзейді:
Ќол жетпеген некені
С‰йіп кеткен жан екен.
Шыны ѓашыќ жар болса,
Неге µлдім деп налымас.
Жєне де аќын ... да ... ...... ... ойласуѓа шаќырѓандай:
Кµзіњ неге жетеді —
Ќосылмаќ онда бар ма екен?—
дейді.
Абай онаќ шумаќ ... ... ... мол ... сыйѓызып,
жігіт пен оныњ ќалыњдыѓын єрќилы к‰йге т‰сіріп, наќтылы
іс-єрекеттерін кµрсету арќылы айкын мінездеп, бейнелеп
береді. Аќын бір ... ... ... да, ... ... отырѓан кейіпкерлермен тілдескендей
сейлесіп кететін, кейде оќырмандарѓа тіл ќататын, сауал
ќоятын ... ... да. ... б±л ... бар, ... ... кіші-гірім драмалыќ поэма
немесе трагедия іспетті шыѓарма десек те болѓандай.
Абай ѓашыќ жастардыњ жан ... ішкі ... ... ... ... ... бейнелесе, сырт керінісін,
кескін-келбетін, бой-сымбатын сонша-лыќты келісті,
єсерлі сипаттайды. Аќынныњ с±лу ќыздыњ портретін
суреттеуі айрыќша кµз ... бой ... ... ... ... ... кµркемдеп бейнелейді. Б±л жерде ол ќазаќ
поэзиясындаѓы осы бір µзіндік оќ« шау ... ... ... сол ... ... ... ... шеберлігін айтќанда оныњ с‰лу ќыздыњ портретін
сµзбен м‰сіндеуі єр кез тілге тиек болып келеді. Б‰л мєселеге
ќатысты ерекше ... ... ... талас пікірлер
туѓызатындай жайлар бар-шылыќ. Алдымен аќынныњ осы
таќырыптаѓы ауызѓа ењ кµбірек алынатын µлењіне назар
аударалыќ:
Ќаќтаѓан аќ к‰містей кењ мањдайлы,
Аласы аз ќара кµзі н±р ... ќара ќасы ... ... жања ... ... ... тура т‰скен ќырлы мурын,
Аќша ж‰з, ал ќызыл бет тіл байлайды.
Аузын ашса, кµрінер кірсіз тісі,
Сыќылды ќолмен тізген, іш ... сµзі ... єм ... ... б±лб±л ќус сайрайды.
Ж±п-ж±мыр ащ торѓындай мойыны бар,
‡лбіреген тамаѓын к‰н шалмайды.
Таќтайдай жауырыны бар, иыѓы ... алма ... ... ±зын да ... ... да ... бел тал ... б‰рандайды.
Етіндей жас баланыњ білегі бар,
Єжімсіз аќ саусаѓы іске ыњѓайлы.
Ќолањ ќара шашы бар жібек талды,
Т±рѓандай толќын ±рып кµз тањдайды.
Аќын ... ... ... ... ... ... тірек етеді, яѓни, оныњ бет-пішінін, дене
бітімін м‰шелеп санамалап сипаттау тєсілін ќолда-нады. Оларды
рет-ретімен сипаттауы да ... ... ак ... ќара ... ... ќара ... ќырлы м±рынын, ал
ќызыл бетін, аузы мен тісін (соларѓа ќоса сµз сµйлеуі мен
к‰лкісін де), ж‰м-ж±мыр ... ... ... мен ... бойт±лѓасы мен жіњішке белін, нєзік
білегі мен аќ сауса-ѓын, ењ ... ... ... ... ... ... ... т‰гелдей тізіп, єр т‰рлі
тењеу-салыстырулар ќолданып бейнелеп шыѓады. С±лу
ќыздыњ кµркін, келбетін, сымбатын бейнелеуде Абай оныњ
бет-пішініндегі, бойындаѓы кµзге т‰сетін жекеленген
µзгешеліктерін: ... ... ... м±рнын, мойнын,
басќадене м‰шелерін бµлек-бµлек сипаттайтын ќазаќтыњ халыќ
поэзиясында єбден орныќќан аќындыќ дєст‰рді бір сєт ќызыќ.
тайды. Б‰рынѓы акындармен шеберлік сынасќандай болса да, ... ... ... µрнек тауып ±тымды колданады. Осы µлењге
ілтипатпен зер салып ќарасаќ, Кыздыњ ... ... ... ауыз ... ... ... ... бола т‰ра, сонымен ќатар µзіндік
µзгешелігі бар екендігін ањѓарѓан болар едік. ¤лењніњ ењ
басындаѓы:
Ќаќтаѓан аќ к‰містей кењ мањдайлы,—
деп наќтылы, ... ... ... ... де, жєне:
Аласы аз ќара кµзі н‰р жайнайды,—
дегендегі кµздіњ аласы аз деп ... да ... µз ... ... ... ... ... айкын танылады.
Осындаѓы «Ќаќтаѓан аќ к‰містей» деп кыздыњ мањдайын
сипаттайтын ... зер ... ... маѓынасы µте
бай екенін кµреміз. Б±л тењеу с±лу кыздыњ мањдайыныњ ак, кењ
деп ... ... ... ... ... ... ... мін-сіз, кез тартарлыќ кµркем деген сиякты талай
ќасиеттерін де ќоса ањѓартады. Ал ќыздыњ сызып ќойѓандай
жіњішке касын жања туѓан айѓа ‰ќсатамын дегенін ... ... ез ... аќындыќ бейнесі жєне айќын елес
береді. Акынныњ сол µзі суреттеп отырѓан ќызѓа тамсанып,
тамашалап ќараѓандай ќалпын, ішкі кµњіл к‰йін, ... ... «тіл ... «іш ... ... ... де кµњіл аударарлыќ. Жібектей ќолањ ќара шашы
«т±рѓан-дай ... ... кµз ... ... салыстыруда да
осындай µзінше наќтылап суреттеудіњ, µз катынасын
кµрсетудіњ ізі жатыр. Жєне м±нда «Нєзік бел тал
шы-быќтай ... ... ... ... ... жандандырып, ќимыл-ќозѓалы-сымен
кµрсетуге ынталылыќ байќалады. Ал, аќ саусаѓы «іске ыњѓайлы»
деген сипаттаманы алсаќ, б±л ... ... ... оныњ
іскерлігі, µнерпаздыѓымен ±ш-тастыра бейнелеуге ±мтылуына
дєлел болѓандай. Ќыздын, пішшіне тєн сипат-белгілерді аќын
жай ѓана ... ... ... ќалыпты сµздермен айтып
отырѓан жоќ, бейнелеу, салыстыруын µзінше ерІмдеп, арагідік
болса да µз ... ... де ... Енді осы ... ... деп ... келген, ал кейінгі
кезде (1977 жылѓы жинаќ) «маѓына-сына ќарай ... ... ... деп белек басыл-ѓан екінші жартысын еске алалыќ:
Кандай ќызда лєззат бар жан ... б±л ... тек ... ... он ... ... ... µкпе болар ќол батпаѓан.
Булардыњ кейбірініњ мінездері
Ешнєрсе кµрмегенсіп б‰ртаќтаѓан.
Кейбірі жайдары, ашыќ боламын деп,
Орынсыз адамдармен жыртаќтаѓан.
Єуелден с±лу жайы бізге мєлім:
Жігітті ж±рт ... ќыз ... ... ... ... ... ќылмай,
Бойына майдалыќпен сыр саќтаѓан.
Кей жігіт арсыздыщен ±ятсынбай,
К,олы жетпес нєрсеге тыртаќтаѓан.
Орынды іске ... ой ... ... ... ќып мал баќпаѓан.
Ќасиетті болмайды ондай жігіт,
Єншейін ќ‰р бекерге б‰лѓаќтаѓан.
М±хтар Єуезов «Ќактаѓан аќ к‰містей кењ мањдайлы» елењін осы
келтірілген екінші жартысымен бірге ... бір µлењ ... ... ... М. Єуезовтыњ осы µлењге берген
баѓасын, айтќан сын-пікірін д‰рыс т‰-сіну ... ... ... М. ... осы ... сын айту жаѓы ... болса да, Абайтануѓа
ерен ењбек сіњірген білгір зерттеушініњ айтќан пікірін
аттап µту жол емес, ќалай да мєселеніњ байыбына бару ‰шін
ойласу ... «Дєл осы ... ... Абай єйел ... ... єсіресе бойжеткен ќызѓа феодалдыќ орта
ќарайтын кµзбен ќа-раѓандай болады. Сол себепті, с±лудыњ
ж‰зін бізге ай-тып беріп отырѓан акынныњ кµзі ... кыз ... ... ... ... ... ќ±даныњ кµзќарасы сияќты.
Наќтылы дєлдік болѓанмен ішкі сезім сыры жоќ ... ... с±лу атты ... ... ... ... отырѓан баѓалаушыныњ мінезін ањѓарамыз.
Кейінірек жазылатын «Ат сынын» осы ќыз суретініњ т±сында
еріксіз еске алуѓа тура келеді. Онда да ... ... ... ... ... ... ±лы денесі сипатталып
кетеді. Біраќ, атќа солайша сырт м‰сінін санап, сынау
ќаншалыќты ќонымды болса да, адамзатќа ќолданѓан єдіс
оншалыќ ... ... М. ... осы ... ... ... болѓанмен ішкі
сезім сыры жоќ шыѓарма» деуін б±л кµркем туындыныњ
кемшілігінен гµрі µзіндік µзгешелігін кµрсеткен ... жµн ... ... ... ... ... ќыздыњ бет-пішінін, келбетін, сымбатын, сыртќы кµрінісін
сµзбен бейнелеу ѓой. Ал ... µзі де ... ... ... ... ... Жєне ... адам
портретін наќтылап бейнелеу ќиын екендігі, сондыќтан
сирек кездесетіні талай айтылып, ... ... ... ... ... атты ењбегінде осы мєселені арнайы сез
етіп, адам портретін бояумен жасайтын кыл ќалам ... ... ... ... ... ... бет єлпетін
наќтылы бейнелеумен єуестенуініњ µзГтіпті артыќ нєрсе, ќолдан
келмейтін іске уаќыт ... ... єуре болу ... дейін
барѓан. Гомерден бастап аќындар лдам портретін наќтылы
сипат-белгілерімен кµзге айќын елестетерлік етіп тікелей
кµрсетуден гері, адамныњ алатын ... ... ... ... ... ... депі ... арќылы,
єйтеуір ќалайда сондай бір жанама тєсілдер арќылы сипаттау
жиі кездесетінін жан-жаќты талдап, дєлелдеп ... ... ... ... да адам ... бейнелеу µте
лирек кездеседі. Ал ќазаќ поэзиясында, елењдер мен
поэмаларда, ѓашыќтыќ жырларда єйелдіњ, с±лу ќыздыњ
портретін сезбен м‰сіндеу — ... еріс ... ... Абайдын, ќазаќ поэзиясында ќалыптасќан осы
дєст‰рге назар аударып, µлењ тілініњ с¤з µрнектерін
мол пайдаланып с±лу ќыздыњ кескін-келбетін, бой сьшбатын
бейнелеуде µнер ... ... ... іс ... ... баѓаласаќ та, б‰л салада Абай-дыњ µнегелі
ењбегі бар екені даусыз. Єуезов те µлењніњ с‰лу ќызды
сипаттайтын алѓашќы жаѓын «к‰шті бµлі-мі» деп баѓалап,
екінші ... ... ... кейінгі жолдарында дєл осы ќыздыњ µзін айт-паса да, жалпы
ќыздарѓа сол Абай кезінде, патриар-халдыќ-феодалдыќ ортада
айтылып ж‰ретін арзан, ‰с-тірт, єділетсіз сындар ... да Абай ... ... ... ... ... жігітке
айтады. Ќыздыњ іс-єрекетінен айтылатыны — тек «іске
ыњѓайлылыѓы» деуге ѓана болады.
Осылайша ... ... мен ішін екі ... алѓан-дыќтан µлењніњ
жалпы ќ±рылысында т‰тас бітімді бір-лік болмай ќалѓан. ¤лењніњ
алѓашќы к‰шті бµлімі си-паттау болады да, екінші бµлімі кµпке
мєлім, орташа ... ... ... ... ... етіп айтуѓа ауысып кетеді.
Екінші бµлімі Абайдыњ б±л ... ... ... к‰йден айырып, єлсіздікке ауыстырып єкетеді.
Оныњ себебі µлењніњ бас жаѓы бір таќы-рыптан басталып, аяк
жаѓы екінші ... ... ... ... іш пен ... тек сырт ... кейін сырт жоќ, тек мінез аталады.
Басында с‰лулыќќа с‰йсіне сµйлеп, кейін ‰рсып ... ... ... ... ... ... лексикасында
ай-ќын кµрінеді. К‰лкісі «б±лб±лдай» деп «іш ќайнататын»
жарастыќ тауып отырѓан аќын, кейінгі бµлімде
«жыр-таќтап», «тыртаќтаѓан» деген тєрізді, ... ... ... ... ... ... µзініњ сын пікірін µлењде т±тастыќ жоќ, маз-м±нында екі
бµлімніњ сарыны м‰лде екі басќа ќарама-ќарсы болуынан туѓан
кайшылыќ бар ... ... ... ... ... µтімді айтылѓан осы пікір 1977 жылѓы жинаќта µлењді
екіге бµліп, «Ќандай ќызда лєззат бар жан ... ... ... ... µз ... жеке µлењ етіп басуѓа
тірек болѓаны аныќ емес пе? Біраќ Єуезовтыњ µзі «Ќаќтаѓан аќ
к‰-містей кењ мањдайлы» екіге бµліп тастауѓа тиісті µлењ ... ѓой. Ал ... ... екі µлењ ... ... ... бар ... µлењ екіге белінген соњ екеуінде аќын кµњіл к‰йініњ екі
т‰рлі сєті, єр ... ... ... ... ... бір
уаќыттаѓы біріне-бірі ілісе, тай-талас келген екі сарындай
емес. Ал µлен, т±тас алынѓанда, єр ... ... ... карама-ќарсы пікір, кереѓар сезім-єсер шарпысќандай
болады. Ќыздыњ с‰лулыѓын тамашалап, идеал т‰рінде бейнелеу
µзін-ше ±тымды ... те, ... бір сєт ... ... ... пен ... т‰рактылыќ, адамньщ бойында
бірдей кездесе бермейтінін ойлап, екініп-к‰йі-нуі де табиѓи
нєрсе емес пе? Ендеше осы µлењдегі тосын нєрседей кµрінген
ќарама-ќайшылыќ емір шындыѓынан алыс деп ... ... ... да акын ќарадан ќарап отырып, ойда жоќ жерден ќыздардыњ
мінезіне ... ... ... ... ... лєззат бар жан татпаѓан,
С±луы б‰л заманныњ тек жатпаѓан,—
деп ала жµнелгеннен гµрі ... ... ... ... ... сырт ... ... ќызык-тай келіп, єттењ,
кµркіне ‰немі мінезі сай келе бермейді-ау деп µкініш ... емес пе? ... с±лу ... келісті портретін
кµзіне айќын елесте-тіп, елітіп барып, біраќ осындай кµз
тартарлыќ кµркі бар с±лудыњ бєрі ±стамды, мінезі болмайды
деп сактан-дырѓандай айтуы ... ... ... ... ... с±лу ... кµпшіл келеді ондай ќаншыќ,—
дегенді басќа елењдерінде де ашынып айтатын Абайдьщ сыншыл ойы
с±лулыќты мактап, мадаќтаѓан сµздерімен жарыса ... ... ... аќынныњ ішіне сыймай, кемерінен асып бір
тµгіліп сыртќа шыќкандай єсер етеді емес пе? ¤лењде екі
турлі сарын ±штасып ке-луіне орай ... ... оѓаш ... ... айтатын т±ста
кездесетін нактылы маѓыналыќ сипаты бар «жыртаќтаѓан»,
«тыртаќтаѓан» деген сияќты еліктеуіш (дыбыска, немесе
єрекет-ќимылѓа ... ... ... де ... ... ... ... Шыѓарма бірыњѓай, бір сарынды
келмей, екі турлі сарынды шендестіру — м±ныњ µз ар-тыќшылыѓы
бар. М±ндай тєсіл поэзиялыќ шыѓармада да, ... ... да ... ... ќыздыњ портретін кµркем бейнелеген Абайдыњ таѓы бір µлењі
— «Білектей арќасында µрген б±рым». Б±л µлењінде Абай
халыќтыќ, ... ... ... ... ... ... кµркемдік мєнін айрыќша шеберлікпен
ашып береді. ¦лы аќын б±рыннан ќалыптасќан т‰сініктерді, сµз
µрнектерін ќай-талап ќана ќоймайды. Соларды пайдалана, ... ... ... ... ... ... ... акындыќ д‰ниетанымымен ±ш-тастырып
єкетеді.
¤лењді «Білектей арќасында ерген б±рым» деп ... ... µріп ... ... ... ‰стінде кµзге
елестетіп, «Шолпысы сылдыр каѓып ж‰рсе аќырын» деп,
ќ±лаѓымызѓа сыњѓырлаѓан ‰н естіл-гендей єсер. береді.
Ќызды ќара кµз, аќ тамакты, кара ... аќ ... ашыќ ... бел, кішкене аяќ секілді ќалыпты салыстыруларды
колданып сипаттаса да, аќын елењді оќыѓан адамѓа сол
ќызѓа жанасып, жаќындай келіп, оныњ ... ... ... беруге, сондай бір кењілі толќыѓан к‰йге т‰сіруге к‰ш
салады. Ќыздыњ кара кµзі ж‰ректі жылытќандай болуы да
оќырманды еледдеткендей ... ... ... пе ењ ... т‰рін?...
Т‰сі єдемі кµріп пе ењ ќыздыњ жайын,—
деп тура ... ... оѓан ... єсер етеді.
Осы єсерді таѓы да к‰шейтіп, аќын езі сондай с±лу ќызды:
Боламын да т±рамын кµргендей-аќ —
деп, ‰стемелей т‰седі.
Барѓан сайын ќыз ... ... ... ... ... ол жуыќтап бетпе-бет келіп µз кезімен кµргендей,
колынан ‰стап, ж‰зіне ‰њілгендейќып, соѓан ... ... тисе ... ќан ... ... таяп ... ... бу енеді с‰йегіње.
С±лу ќызѓа осынша елтітіп, тµндіргендей болса да, осы
суреттеуде ешќандай т±рпайылыќ жоќ, єдеппен ѓа-на
кµрінген сезім ... ... ... єдеби ‰лгіні пайдаланѓандыќтыњ ешбір ізі
кµрінбейді. Осыныњ езінен біз ... єйел ... ... ... маќсат ќойѓанын да ањѓарамыз. Ол казаќ
поэзиясындаѓы єйелдіњ с±лулыѓын кµркемдеп сипаттайтын ‰лгіні
ќ±птай отырып, осы баѓытта жањаша ізденістер керек ... ... ... ... ... адам ... ...
алдымен оныњ жекелеген сипат-белгілер негізінде
жасалатыны болса, оныњ ‰стіне т±тастай алѓанда
мелшиген тас м‰сінге ‰ќсап ... ... Абай ... ... ... ... ... асырмай,
оќырманныњ, кµњіл к‰йіне єсер етуге кµбірек мєн беріп,
сирек ... ... ... танытады.
Бір назар аударарлыќ нєрсе — ќазаќ ќызыныњ пор-третіне тєн
ерекше белгі ретінде Абай осы ... ... ... ... ... шолпы екенін тап басып дєл кµрсеткен.
М±хтар Єуезов «Абай жолы» ... ... ... ... ... жас Абайдыњ
ж‰регін толќытќан сиќырлы к‰ші бардай етіп ‰лкен мєн беріп
арнайы суреттейтінін ... ... ... жас ... ... бір ажырамас белгісіндей, кµрініп,. Абай мен
Тоѓжанныњ алѓашќы кездескен сєттері сурет ... ... ... ... ... ... ... жас
ќыздьщ кимыл-ќозѓалысыныњ. айрыќша келісті сєнділігін
кµзге елестетеді.
Єуезовтыњ б±л т±ста ... µз ... ... ... ... ѓой. Ал ... да ... атты єдемі лирикалыќ
елењ жазѓанын Єуезов, сез жоќ, білген. Мєселе, єрине,
тікелей сабаќтастыќ іздеуде емес,, кењ маѓынасындаѓы
єдеби дєст‰р жалѓастыѓын ескеруде.
Келемді прозалыќ ... ... ... ... жан-жакты бейнеленетіндіктен м±ндаѓы
портреттід ауќымы кењірек. Біраќ сµзбен м‰сінделіп
берілгендіктен ол портрет те кµркемдік ... ... ... арќылы жасалады. Осынын, µзін кемшілік
деп ќарамай, µзгешелік деп санау орынды.
Ќылќалам шебері кейіпкердіњ т‰сін т‰степ, кескін-келбетін
кезбен айќын керетіндей т‰рлі ... ... онда ... µзгеге ешбір
±ќсамайтын даралыќ сипаты басымыраќ болады. Жєне адамныњ
бет-пішіні, келбеті ќалайда толыќ, б‰тіндей алынады. Ал єдеби
шыѓармадаѓы портреттіњ ќасиеті ... ... ... ... ... ќараѓанда кейіпкердіњ бет-єлпетін,
кескінін оќырманныњ ойша толыќтырып кµзге ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Әдеби тек.драма.эпос.лирика10 бет
Лирикадағы психологиялық көңіл-күй7 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
І. Жансүгіров лирикасы33 бет
А. ҚЫРАУБАЕВАНЫҢ «РАБҒУЗИ ҚИССАЛАРЫ» МЕН «МАХАББАТНАМА» ТУРАЛЫ ЗЕРТТЕУЛЕРІ134 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь