Тұлғаның қорқынышы

Кіріспе: 3.4

Теориялық бөлім

1.1. Тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын
табиғи апаттарда зерттелуінің психологиялық
астары 5.10
1.2. Тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын зерттеу теориялары мен механизмдері 11.22
ІІ. Эксперименттің зерттеу бөлімі

2.1. Эксперименттің зерттеудің мақсаты, болжамы, міндеттері 23
2.2. Эксперименттік зерттеу барысы 24.29
2.3. Зерттеу мәліметтерін өңдеу 30.33

Қорытынды 34.35

Қолданылған әдебиеттер тізімі 36.38
Кіріспе

Адам баласы табиғатпен етене өмір сүріп келеді. Табиғат бізді қоршаған орта, ол адам баласының санасынан тыс, өздігінен пайда болған дүние. Адам табиғатсыз өмір сүре алмайды. Ол адам баласының ғасырлар бойы адамның психологиялық жетілуі табиғат пен адамның әлеуметтік – психологиялық қалыптасуына ерекше ықпалдар әсер ете бастады. Бұл табиғаттың өз мүмкіндігін көрсете, адамның ішкі дүниесіне әсер ететін құбылыстар пайда болды. Табиғат құбылыстарының апаттары : жер сілкінісі, су тасқыны, қар көшкіні адам бойында қорқыныш ұялатып, мазасыздық тудырады. Табиғат құбылыстарының адамға әсері жөнінде Кореленко И.П., Гостюшин А.В., Лебедев В.И., Черноушек М., Душков Б.А. еңбектері болса, қорқыныштың ерекшеліктерін В.А. Андрусенко, В.Б. Сапунов, Ю. Щербатых, мазасыздануды Ч. Д.. Спилбергер, Г.Н. Кассиль өз еңбектерінде қарастырған. Табиғи апаттардың адам психологиясына әсер ете, оның күнделіікті өмірде өзін ұстауы және әлеуметтік-психологиялық тұрғыдағы мінез-құлқының ерекшелігі, жеке қасиеттердің даму процесін қамтиды. Мүмкін болатын табиғат апаттарында адамның жеке қасиеттерімен бірге өзін ұстауы, саналы әрекет ете білуге қам жасау. Апаттардың болуы бұл адам психологиясына сол мезетте ғана әсер ететін ситуациялар емес, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын тіршілік бетіндегі өзгерістер. Тұлғаның барлық сферасы апаттардың әртүрлі қиындықтарын бөліседі.
Жалпы тұлғалық қорқыныш пен үрейленуге келетін болсақ, бұл қазіргі психология ғылымында әлі толықтай зерттелмеген адамның ішкі құбылыстарының бірі. Адамның табиғат пен қоғам дамуында алатын орнын, әрекетін ғылыми деректерге сүйене отырып баяндап, оның мәнін терең түсінуге болады. Жер шары бұдан төрт жарым миллиард шамасында пайда болды деген жорамал бар. Бұдан екі жарым - үш жарым миллиард жыл бұрын оның бетінде ешқандай психикалық құбылыс болмаған. Ұзақ дәуірлерге созылған эволюция нәтижесінде Жер бетінде тіршілік пайда болды. Соның арқасында тірі организмнің сыртқы ортаның әсеріне тітіркену қасиеті оянды. Бұл психика дамуында айрықша мәнді физиологиялық құбылыс. Психикалық бейнелеудің өзіндік сипаты, ең алдымен, жүйке жүйесінің қызметімен байланысты болса, екіншіден, мұндай бейнелеу адам санасында өз таңбасын қалдырып, жан дүниесінің сырына айналады. Адамның психикалық құбылыстарды бейнелеуінің тағы бір ерекшелігі – сыртқы дүние мен болмыстың адам миында қалай бейнелеуіне байланысты. Адамның басында жүйкелік әрекеттің қозуына байланысты, көңіл-күйінің өзгеріп, тамырының соғысы жиілеп кетуі қорқыныш пен мазасыздықтың белгісі. Адам көңіл-күйінің көріністері сезім мен эмоцияны ақыл-ой және сана билейді. Сана-психика дамуының ең жоғарғы сатысы. Кез-келген психикалық процесті адам санасының жемісі дейміз. Сыртқы күшті тітіркендіргіштердің организмге әсерінің күштілігі сондай, олар адамның психикасына күшті әсер етеді. Аяқ астынан қорқыныш барлық әрекетті алып тастайды. Мазасыздық адамды бір орнында тағат таптырмауы да мүмкін. Әсіресе, қалада соңғы жылдары табиғат апаттары туралы әртүрлі алып-қашпа сөздер тұрғындардың мазасын алуда.
Өзектілігі: Адам мен табиғаттың қарым-қатынасы жаңадан ХХ ғасырға аяқ басқан тарихи кезеңде аса маңызды көкейтесті, өзекті мәселелердің қатарына көтерілді. Адамның эмоциялық толғаныстарының ерекшеліктері негізінде зерттеу мәселесі психологиядағы теориялық және әртүрлі қолданыстық мәселелерді шешу өте маңызды. Бұл мәселенің маңыздылығы адамның мүмкін болатын табиғи апаттардағы қорқынышы мен мазасыздығын Алматы қаласының сейсмологиялық қауіпті зонада орналасқанына байланысты зерттеуге алынды.
Адамдардың табиғи апаттардың алдын-ала сезінуі ғылыми тұрғыдан түсіндірілмеген. Сонымен бірге, қарастырылатын жұмыс психологиялық жаңа және өзекті болып табылады.
Мақсаты: Мүмкін болатын табиғи апаттардағы тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын зерттеу кезінде психологиялық әдістер көмегімен қорқыныш пен мазасыздықтың психологиялық сипатын анықтау.
Негізгі міндеттері:
1. Тақырыпқа байланысты шетел және отандық психологтардың
еңбектерін қарастыру.
2. Мазасыздық пен қорқынышты психологиялық зерттеуде әдістер арқылы анықтау.
3. Ғылыми негізделген ұсыныстар келтіру.
Зерттеу пәні: Мүмкін болатын табиғи апаттардағы тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын зерттеу.
Жалпы болжамы: Табиғи апаттардың ықтималдығына байланысты адамдарда қорқыныш пен мазасыздық күйлері бар.
Жеке болжамдар:
1. Жас ерекшелігіне байланысты қорқыныш және мазасыздық күйлерінде айырмашылық болады.
2. Мүмкін болатын табиғи апаттар адамдарда қорқыныш пен мазасыздық тудырады.
Жаңашылдығы: Алматы қаласының тұрғындарының мүмкін болатын табиғат апатына сәйкес қорқынышы мен мазасыздығын психологиялық зерттеу болған емес.
Әдістер:
1. Сауалнама
2. Тейлер пікіртерімі
3. Тұлғаның мазасыздығын бағалау мәселелері
(Ч. Спилбергер мен О.Л. Ханин бойынша)
4. Тұлғаның А типін диагностикалайтын сауалнама

Теориялық маңыздылығы: Мүмкін болатын табиғи апаттарды және тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын сипаттайтын психологиялық механизмдердің талданылуы және осы мәселе бойынша әртүрлі психологиялық еңбектердің қарастырылуы.
Әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиетер:
1. Авазбакиева М.В. Влияние климата Казахстана и Киргизии на организм человека А-Ата Изд-ва АН КазССР,1958
2. Андрусенко В.А. Социальный страх (опыт философского анализа)/ Свердловск: Изд. Уральского ун-та 1992
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.-Алматы: Білім,1996
4. Айдараалиев А.А., Максимов А.А. Адаптация человека в экстремальных условиях.-М., 1991
5. Бачел Андрей Как подготовить себя к жизни М:Эльф К-Пресс 1994
6. Березина Т.Н. Многомерная психика .Внутренней мир личности М: пер СЭ. 2001
7. Блум Ф. и др. Мозг, разум и поведение – М.: Мир, 1988.
8. Бодров В. А. Информационный стресс Москва 2000
9. Бурлачук Л.Ф., Коржова Е. Ю. Психология жизненных ситуаций. М., 1998
10. Вопросы психологии 6/2001
11. Волович В.Г. Человек В экстремальных условиях природной среды. М. Мысль: 1980
12. Вилюнас В.К. Психология эмоциональных явлений М; Изд-во Моск. ун-та 1976
13. Гостюшин А.В. Энциклопедия экстремальных ситуаций М: Зеркало 1994
14. Гостюшин А.В. Энциклопедия экстремальных ситуаций 3-е изд; доп.М:Зеркало 1996
15. Гофман Ирвинг Представление себя другим в повседневной жизни М: Канон-пресс Ц. 2000
16. Данилова А.Н. Крылова А.Л. Физиология высшей нервной деятельности М: Учебная литература,1997
17. Денис Кун Основы психологии. Все тайны поведения человека М.; ’’ ОЛМА-ПРЕСС’’ 2003
18. Додонов Б.И. В мире эмоции К. Политиздат Украины 1987
19. Джон Платаниа Юнг для начинающих Минск, 1998 Попурри
20. Душков Б.А. Психосоциология человеказнания М. : ПЕР СЭ, 2003
21. Душков Б.А. Психология и география. М. 1987
22. Елисеев О.П. Практикум по психологии
23. Карандашев В.Н. Как жить в условиях стресса СПб Рос.гос.пед.ун-т 1999
24. Коган Б.М. Стресс и адаптация.-М., 1980
25. Кокс Т. Стресс.-М.; 1981
26. Корчемный П.А., Елисеев А.П. Психологическая устойчивость в чрезвычайных ситуациях: Курс лекций. Части І, ІІ, ІІІ-Новогорск, 2000
27. Колесникова Т.И. Мир человеческих проблем: Психологическая концепция здоровья М.: Владос-ПРЕСС, 2003
28. Кореленко Ц.П. Психофизиология человека в экстремальных условиях Л: Медицина. Ленингр. Отд-ние 1978
29. Кирибаум Э.И. Психические состояние Владивосток: Дальневосточ. ун-та 1991
30. Котик М.А. Психология и безопасность. – Таллин, 1989
31. Китаев-Смык Л.А. Психология стресса .М., 1983
32. Кэррол Е . Эмоции человека Издательство Московского ун-та 1980
33. Кирибаум Эдуард, Еремеева Алина Психологическая защита 2-е издание М: Смысл 2000
34. Лебедев В.И. Личность в экстремальных условиях М: Политиздат,1989
35. Левитов Н.Д. О психических состояниях человека М.Просвещение,1964
36. Мир психологии научно-методич. жур № 4 (32) Октябрь-Воронеж 2002.
37. Леонтьев Д.А. Психология смысла:природа, строение и динамика смысловой реальности М: Смысл, 1999
38. Лук А.Н. Эмоции и личность М.: Знание 1982
39. А. М. Иваницкий Мир психологии № 3. 1999
40. Изард К Эмоции человека Пер с англ. М: Изд-во Моск. ун-та 1980
41. Рейковский Экспериментальная психология эмоций М: Прогресс 1979
42. Наенко Н.И. Психическая напряженность/Н. И. Наенко М.Изд-во Моск. Ун-та,1976
43. Небылицын В.Д. Избранные психологические труды. М:Педагогика, 1990
44. Небылицин В.Д. Основные свойства нервной системы человека М,1966
45. Новые исследования в психологии и возрастной физиологии:
(Сб ст /АПН СССР /составители М.Э. Боцманова,С.С.Савватаева)
М: Педагогика-1989
46. Пейсахов Н.М. Саморегуляция и типологические свойства нервной системы. Казань. Изд-во Казань ун-та 1974
47. Практикум по психологии личности Питер Санкт-Петербург Москва-Харьков-Минск 2001
48. Психология эмоции. Тексты /Под ред. В.К. Вилюнаса , Ю.Б. Гиппенрейтер / М: Изд-во Моск. ун-та 1984
49. Психология экстремальных ситуаций : Хрестоматия .-Минск, 1999
50. Психические состояния: Хрестоматия /Сост. Общ. Ред. Л. В. Куликова.-Спб., 2000
51. Позман Л.Я. Психология эмоциональных отношений М. Моск. ун-та 1987
52. В.Б. Сапунов Переживание ужаса при восприятии человеком приматов / Вопросы психология 1994. 4 , 153-156
53. Селье Г. Стресс без дистресса.-М.: Прогресс, 1982.
54. Соколов Е. Н. Теоретическая психофизиология: Учеб: метод пособие для студентов.психол. фак. гос.ун-тов/ М: Изд-во МГУ, 1986
55. Столяренко А.М. Экстремальная психопедагогика М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2002
56. Иванов-Смоленский А.Г. Очерки экспериментального исследования высшей нервной деятельности человека М, 1971
57. Филиппов М Психология человека Спб., Тип. Б.М. Вольфа Б.г.
58. Фрейд З. Сновидения: страх . А. 1990 131-148
59. В.И Фурсов Экологические проблемы окружающей среды.Алма-Ата: Ана тілі,1991
60. Ю.Щербатых Психология страха: Популярная энциклопедия
М: Изд-во ЭКСМО-Пресс 2001
61. Шингаров Г. Х. Эмоций и чувства как формы отражения действительности М: Наука 1971
62. Черноушек Михал Психология жизненной среды. М. Мысль, 1989
63. Человек. Среда. Пространство: (исслед. По психол. пробл. пространств. предм среды. [Сб. статей]/ Тарт. Гос. Ун-т, Каф философии; [Ред кол.: П. Кенкманн и др] Тарту, ТГУ 1979
64. Эверли Дж., Розенфельд Р. Стресс. Природа и лечение.-М.,1986)

Қосымша әдебиеттер:
65. Т. А. Акимова, В.В. Хаскин Экология М.; Издательское обьединение ''ЮНИТИ'', 1998
66. Байжанова Н.С. Нілдібаева Ж.Б. Валеология № 9. 2002
67. б.ғ.д.Мырзаханұлы Н. Валеология № 12. 2002
68. Егемен Қазақстан 16 наурыз 2004
69. География және табиғат № 6 2003
70. География және табиғат № 6 2003
71. Автор – составитель А. С. Степановских Общая экология ЮНИТИ М.; 2000
72. Ұлт тағылымы № 2. 2002
73. Ұлт тағылымы № 4. 2002
        
        Мазмұны
Кіріспе:
3-4
Теориялық бөлім
1.1. Тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын
табиғи апаттарда зерттелуінің психологиялық
астары
5-10
1.2. Тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын зерттеу теориялары ... ... ... ... ... ... зерттеудің мақсаты, болжамы, міндеттері
23
2.2. Эксперименттік зерттеу барысы ... ... ... өңдеу ... ... ... ... ... табиғатпен етене өмір сүріп ... ... ... орта, ол адам баласының санасынан тыс, өздігінен пайда болған
дүние. Адам табиғатсыз өмір сүре алмайды. Ол адам ... ... ... ... ... ... пен ... әлеуметтік –
психологиялық қалыптасуына ерекше ықпалдар әсер ете бастады. Бұл ... ... ... ... ішкі ... әсер ... ... пайда
болды. Табиғат құбылыстарының апаттары : жер сілкінісі, су тасқыны, қар
көшкіні адам ... ... ... ... ... Табиғат
құбылыстарының адамға әсері жөнінде Кореленко И.П., ... А.В., ... ... М., ... Б.А. еңбектері болса, ... В.А. ... В.Б. ... Ю. ... мазасыздануды
Ч. Д.. Спилбергер, Г.Н. Кассиль өз ... ... ... адам ... әсер ете, оның ... ... өзін
ұстауы және әлеуметтік-психологиялық тұрғыдағы мінез-құлқының ерекшелігі,
жеке қасиеттердің даму процесін қамтиды. Мүмкін болатын табиғат апаттарында
адамның жеке ... ... өзін ... ... әрекет ете білуге қам
жасау. Апаттардың болуы бұл адам психологиясына сол ... ғана ... ... ... ... жалғасатын тіршілік бетіндегі
өзгерістер. Тұлғаның барлық сферасы апаттардың ... ... ... ... пен ... ... болсақ, бұл қазіргі
психология ғылымында әлі толықтай зерттелмеген адамның ішкі ... ... ... пен ... ... алатын орнын, әрекетін ғылыми
деректерге ... ... ... оның ... ... ... ... Жер
шары бұдан төрт жарым миллиард шамасында пайда болды деген ... ... екі ... - үш жарым миллиард жыл бұрын оның бетінде ... ... ... Ұзақ дәуірлерге созылған эволюция нәтижесінде
Жер бетінде тіршілік пайда болды. Соның арқасында тірі организмнің сыртқы
ортаның әсеріне ... ... ... Бұл психика дамуында айрықша мәнді
физиологиялық құбылыс. Психикалық бейнелеудің өзіндік сипаты, ең ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу
адам санасында өз таңбасын қалдырып, жан ... ... ... ... ... ... тағы бір ерекшелігі – сыртқы
дүние мен болмыстың адам миында қалай ... ... ... ... ... қозуына байланысты, көңіл-күйінің өзгеріп,
тамырының соғысы жиілеп ... ... пен ... ... ... ... сезім мен эмоцияны ақыл-ой және сана билейді.
Сана-психика ... ең ... ... ... психикалық процесті
адам санасының жемісі дейміз. ... ... ... ... ... ... олар ... психикасына күшті әсер етеді. Аяқ
астынан қорқыныш барлық ... алып ... ... ... ... ... таптырмауы да мүмкін. Әсіресе, қалада соңғы жылдары табиғат
апаттары туралы әртүрлі алып-қашпа ... ... ... ... Адам мен ... ... ... ХХ ғасырға аяқ
басқан тарихи кезеңде аса маңызды көкейтесті, өзекті ... ... ... ... толғаныстарының ерекшеліктері
негізінде зерттеу ... ... ... және ... ... шешу өте маңызды. Бұл мәселенің маңыздылығы адамның
мүмкін болатын табиғи апаттардағы қорқынышы мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеуге
алынды.
Адамдардың табиғи апаттардың алдын-ала сезінуі ғылыми ... ... ... ... ... психологиялық жаңа
және өзекті болып табылады.
Мақсаты: Мүмкін болатын табиғи апаттардағы ... ... ... ... ... ... ... көмегімен қорқыныш пен
мазасыздықтың психологиялық сипатын анықтау.
Негізгі міндеттері:
1. ... ... ... және ... психологтардың
еңбектерін қарастыру.
2. Мазасыздық пен қорқынышты психологиялық зерттеуде әдістер ... ... ... ұсыныстар келтіру.
Зерттеу пәні: Мүмкін болатын табиғи апаттардағы тұлғаның қорқынышы
мен мазасыздығын зерттеу.
Жалпы болжамы: Табиғи ... ... ... ... пен ... күйлері бар.
Жеке болжамдар:
1. Жас ерекшелігіне байланысты қорқыныш және ... ... ... ... ... ... ... адамдарда қорқыныш пен мазасыздық
тудырады.
Жаңашылдығы: Алматы қаласының тұрғындарының ... ... ... ... қорқынышы мен мазасыздығын психологиялық зерттеу ... ... ... ... Тұлғаның мазасыздығын бағалау мәселелері
(Ч. Спилбергер мен О.Л. Ханин бойынша)
4. Тұлғаның А ... ... ... ... ... болатын табиғи апаттарды және тұлғаның
қорқынышы мен мазасыздығын сипаттайтын психологиялық механизмдердің
талданылуы және осы мәселе бойынша әртүрлі психологиялық еңбектердің
қарастырылуы.
Практикалық ... ... ... ... болатын табиғи апаттардағы
тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын
зерттеу жалпы психология мен
психофизиологияда сынау мүмкіндігін
береді.
І. Теориялық бөлім
1.1. Тұлғаның қорқынышы мен ... ... ... ... ... ... адам ... жағдайларға қоршаған ... - ... ... қатынастарға бейім.
Қазіргі замандағы өркениеттің даму барысында ... жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... байланысты, өмір қозғалысының, уақыттың бірлігінде өсу
сапасының ... ... ... ... ... ... ... аспайды. Адам баласының табиғатқа
қатынасы қашанда әдемілік ... ... ... табиғатсыз тіршілік
ете алмайды. Табиғат адамды қайырымды, бір мақсатқа ұмтылған, сұлу ... ... Ол ... ... және шығарманың қайнар көзі’’-дейді
П.И. Мариковский. (73(
Табиғаттың тозуы бұл ... ... Бұл - ... ... Адам
табиғаты қалыпты жетіліп дамуы үшін самал желді, жаңбырдың себелеген
дыбысын, құстардың ... өзен ... ... ... Адамзат жер
бетіндегі табиғи құбылыстардың бәрінен ... ... (74( ... ... территорияларында тұруы, тұрғын үй
комплекстерінің құрылысы, өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... ... қолдану
арқылы өмір сүруі организмнің бейімділігінде қалыптасады. (21(
Табиғи апаттар ... ... ... ... әсер ... пен ... ... болып, жеке және топтық жүріс-тұрысқа әсер
ете, ... ... ... ... іс-әрекетін бұзады.(11(
Мүмкін болатын табиғи апаттардың ... ... болу ... ... мүмкін болатын табиғи түрде басталу ... ... ... ... мен катастрофаның болу мүмкіндігі.
Қауіпті апатқа адамның психологиясы мен ... ... ... ... ... ... ... таулардың атқылауы, ... су ... ... ... ... ... деп, ... эрозиялар, желдің шаңды көтеруі, құмдардың көшуі.
Мүмкін болатын табиғи апаттар адамдарды жиі өз ... ... 100 ... 9 млн. адам су тасқынынан, 1 млн. жер сілкінуден, 1 ... ... ... және ... ... қаза ... Миллиондаған
жандардың өмірін қиған эпидемиялық мүмкін болатын табиғи апаттардың
спутниктері, ... ... және ... жағдайларға
байланысты территориялардағы экономиканың деңгейі, ... ... ... ... ... ... ... ауа-райы
құбылысының ұзақтығы мен интенсивтілігіне орай ... ... ... ... әлеуметтік сапалы жүйесі. Оның ... ... адам ... дамуы ішкі дүниесі тұтастай сипаты
болып ... ... ... ... ақпараттар тұлғаға өз
әсерін тигізбей қоймайды. Жағдайлардың туындауы, ... ... ... дағдарыстарды шешуге әкеледі. (15( ... оның ... ... жоғары болу мақсатымен сәйкестендіру.
Субьективтілікті көрініс ретінде қарастырсақ, жекелей ... ... ... не ... соны ... өзін көндіреді. Экстремалды
жағдайларды сезіну, оқиға барысында өзін меңгеру жағдайлары ескерілмейді.
(30(
Қазіргі ... ... ... қиыншылықтар мен қауіптерді
мүмкін болатын табиғи апаттардың қиянаттарын үлкен мәселе етіп ... ... және әр адам ... ... ... ... ... Сақтауды қамтамасыз ету өздігімен емес, арнайы қызмет көрсету
орындары жүргізу ... Ол ... жеке ... ... ... үздіксіз
үзбей атқарылуы тиіс. Адамдар өмірін ... ... ... ... болатын табиғи апаттардың адамға тигізетін
психологиялық әсерін анықтау;
• Мүмкін болатын табиғи апаттардағы әр адамның ... ... ... ... ... ... адамда сенімділік пен жеке
мүмкіндіктерінің жетістіктерін ... ... ... Апаттардың кездейсоқ екендігіне орай бойындағы сапалы қасиеттерді
дамыту (ұстамдылық, әрекетті тез игеру, өзін-өзі басқара білу ... ... ... ... ... ... ... Арнайы топтардың сенімді көмегін ұйымдастыру. Бұл міндеттердің
шешімі адамдардың өмірі мен ... ... ... жасы, кәсіби әрекеті, әлеуметтік ортасы, ... ... ... апат ... ... психологиялық тұрғыдан күйі мен
әрекетін, мінез-құлқын тану өте ... ... ... ... адам болмысының ерекшеліктеріне, оның
өмір сүру әрекетіне белгілі бір уақытқа байланысты сипаты.
Апат-әлеуметтік-табиғи ... ... ... апат ... ... ... бағытта ерекшелігін анықтап, уақытша
қиындаған функционалды тұтастылықты, адамның ішкі-сыртқы жүйесін
қарастыру. ... ... ... ... ... әсер ... ... шешімі, мінез-құлқы, қылығы, әрекетінің интегралды, оның
қалыптасуының жүйелі өнімі.
Адамның апат ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар;
• Тұлғалық- жағдайды бастан кешірген адамның әрекеттті таңдауы:
• Мінез-құлық-адамның жету мүмкіндігі.
Компонентер бір адамның ... ... ... ... ... индивидуалды ерекшеліктеріне қарай қабылданады.
Бұл негізгі үш компоненттің нәтижесі адамның ... ... ... ... ... роль ... кезінде болған адамның психологиялық құбылыстары:
• Апаттың жеке факторларындағы адамның бағалауы, кез-келген фактор
адамға субьективті ... ... ... және оған қарым-қатынас, критерийдің мәнділігін
адам кез-келген ... ... ... мәнділігі жоғары
болған сайын адамға күнделіктен өмірден жоғары психологиялық
әсерлер ... ... ... ... ... белсенділіктер: адам қандай ... жету ... ... байланысты. Кей мотивтер
адамды жетелеп алып шығады. Ұлы қуаттар ұлы ... жету ... кім ... ... ... ... ... кімге
бәрібір себебін іздестіреді.
• Мобилизациялы – жеке мүмкіндіктер, апат барысында ... ... пен ... ... ... пен ... қамтамасыз ету.
• Мінез-құлық, әрекетті, шешімді ... ... ... ... ... Адамның психикалық күйі. Адамның қолайсыз күйден арылудағы
мүмкіндіктеріне тәуелді.
• Мінез-құлықты басқару- ... ... ... ... ... реттеу, өзін-өзі меңгеру, қадағалау, тепе-теңдік
күйін сақтау. (61(
Апаттардың ... ... ... ... Сыртқы ортаның қауіптілігіне
адамның шамасы жетпейді. Ол ... ... ... ... ... ... ... түрдегі қауіптер. Оның обьективті
дамуына адамның тікелей әрекетінен болады. Мүмкін ... ... үшін ... ... ... ... болуын, өсу тұстарын білу және түсіну.
3. Жеке ... ... ... ... ... ... ... төмендігінен пайда болады.
4. Қиялдағы экстремалды апат: адамның қылығынан емес, қиялында
болады. Олар ... ... ... тудырып, өзіне
сенімділігін азайтады. (62(
Табиғи ... ... ... ... ... ... 1979
жылы В.И. Медведев, ’’Апаттың ықтималдығы экстремалды ұғымның
абсолютті болуында ... деп ... ... жағымсыз
күйлердің әртүрлілігі адамның қабылдау ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Арнайы белсенділік – адамның қатаң түрдегі ерекше ... ... жету ... емес ... - өзін-өзі қарсылыққа дайындамау, ерік-
жігердің төмендігі. Адам тек организм ғана емес, ол ... ... ... ... ... ... өмір сүреді. Жағдайға
бағдары, шешім ... ... ... әрекетті орындауы,
жеке өмірін қамтамасыз ету және реттеу адам ... ... ... тигізеді. Психикалық күйлердің шегіне жетуі адамның
жүйкелік ерекшеліктеріне әсерін тигізеді. Адамның бейімділігі жоғары
болып, ... ... ... (48(
1.2. Мұмкін болатын табиғи апаттардың адамзатқа тигізген әсерлері
Табиғи апаттар ішінен ... ... ... ... ... Жер сілкінісі – кенеттен тыс болатын жер дүмпуі, жер қыртысының
кульминациялық құбылысы. Бұл процесс ... ... ... ... 10 жылға созылуы мүмкін, адамның психикалық күйіне күшті
әсер ... Адам ... жер ... ... Себебі, жерде өмір
сүргендіктен оның тербеліске ұшырауы, оның ең ... өмір ... ... ... (4(
Жылына Жерде 300 ден 600-ге дейін (7 балдан жоғары) жер сілкінулер
болады. Сейсмолог ... ... ... каталогы бойынша 1263 қатты жер
сілкінісінң 1004 Тынық мұхитында болғанын ... Жер ... ... ... кезде бірнеше метр биіктікте үлкен толқындар болып, жақын
маңдағы аудандарды су ... ... Жер ... ... ... ... құрбан болған. Кейбір адамдар жер ... ... ... қалай байқалады? Мұны халықаралық сейсмикалық шкаланы
қолдана MSSC - 1964 ж. үш фрагментін ... ... ... ... жер ... сілкінісін іште отырған адамдар көп сезінеді. Ашық аспан аясында
адамдар онша сезінбейді. Ұйықтап жатқан адамдар оянады, бірақ ... бара ... жүк ... қысым түсіреді. Терезе, есік, ыдыс-аяқ
салдырлайды. Қабырға мен еден ... ... ... Ашық сұйықтар
ақырын тербеледі. Тұрған машина орнында тербеліс байқалады.
7 балл. Ғимараттардың ... ... ... ... сыртқа қашады. Аяқтарын әрең
басады. Тербеліс машина жүргізушілерге ... ... ... ... және ... ... ... жарықтар пайда болып, кесек
штукатурлар ... ... ... ... ... ... ... терең жарылып, мекендерінің кейбір бөліктері қирайды.
Тасты қоршаулар, құбыр ... ... ... ... ... ... ... су лайлы болып өзгеріске ұшырайды.
11 балл. Катастрофа.
Өте жақсы салынған құрылыстар, плотиналар, темір ... ... ... ... ... қирайды. Таулы аймақтар да ... ... жер ... ... жүріс-тұрысы мен
табиғаттағы өзара қарым-қатынасының әсері ... ... ... Жер ... ... ... адамды мазалайды: Адамдар сол өзі тұратын жерде
жер сілкінісі тұрған үйлерін ... біле ... неге сол ... ... ... кейін тірі қалған адамдар сол жерге тұрғын
үйлер салуы?
Маманға сұрақ түсінікті: ... ... өз ... ... қайталану ықтималдығы нөлге тең, практикалық тұрғыдан бір
ұрпақтың өмір сүруіне ... ... ... ... ... ... Өз ... жерінен
кетпеуі, алыстамауы бұл экономикалық емес, психологиялық мінез. Туған
жерінен кету, тіпті бұл үй жер ... ... да, ... ... тастау. (20(
Адамдардың жер-сілкінісін алдын-ала сезінуі ... ... ... ... ... күнделікті сезімдеріміздің
себептері – адамның жер сілкінісін алдын-ала ... ... ... ... жыл ... жүздеген жер сілкінулер болып ... ... ... ... ... ... Ал ... жер сілкінулер жылына бірнеше
рет өте күшті жер ... ... ... ... кезде адамдар өліп, көп
шығын шығып, ғимараттар қирап, ... ... ... ... ... 1955
жылы жер сілкінуден Кобе қаласы ... 5 мың адам ... ... ... ... жұмысшыларға жер сілкіну кезінде өздерін қалай ұстауы
керек, ... ... ... ... Жапониядағы ескі және жаңа
ғимараттар жер сілкінісін есепке алынып ... Ауа ... ... ... ... биік ... ... Ал қазіргі кездегі көп ... ... ... болат қаңқамен бекітілген болады. Ең алдымен,
электромагниттік өріске көңіл аудару керек. Көптеген жер ... ... ... және ... ... ... ... тіркелген.(69( 1948 жылы Ашхабадта үйлердің ... ... 110 мың адам ... ... 1966 жылы ... жер ... алдыңғы және соңғы жылдармен салыстырғанда, стенокардия, инфаркттің
миокардасы, гипертония, мидағы қан айналым бұзылысы, эндокринді ... ... ... дүмпулерінің жиілігінен тамыр ауруларының саны
өскен. Тіпті медициналық сейсмологиялық ... – жер ... ... 7 ... 1988 жылы Арменияның Спитен қаласында ... ... ... 25 мың ... жер ... 17 мың адам
жарақаттанған. 28-29 мамыр 1995 жылы ... ... ... ... кеткен. Болгар ғалымдарының байқауынша, кейбір тіпті сау адамдар
жер ... ... ... қорқыныш, бастың айналуы, ... Жер ... ... бас сүйегінің, кеуде клеткалары мен
жамбас жұмсақ тканьдерінің ... ... (54( ... орай,
әлеуметтік-психологиялық түрткі адамдардың жүріс-тұрысында аз көрінеді.
Әлеуметтік-психологиялық жер ... ... ... ... ... және кең түрде қарастырмаған. (28( Адамның
интенсивті әрекеті табиғи апаттарда ... ... ... ... ... аудандарында жоғары температура ... ... ... бұзылып, экосистема компоненттері өмір сүруін
тоқтатады, ... ... ... өрт болу ... ... ... ... жарақаттар алады. Әртүрлі географиялық ортада өзінің
арнайы жағдайы туындауына ... ... ... ... ... ... аудандардағы көшкіннің қауіптілігі өткір мәселе тудырып
отыр. Көшкіндердің құбылысы ... ... ... ... 200 ... жылдамдығы, тебу күшінің жоғарылауы 100 т-м2, қар
көшкінінің көлемі 2-3 млн м3 ... ... ... ... байланысты аз айтылмаған. 16 наурызда 2004
жылы Алматы облысы, Талғар ауданы, Талдыбұлақ ... ... ... ... жаңбырдан болған табиғат апаты 28 адамның өмірін қиған. Мұндағы табиғат
апатын ... ... ... ... ... биік ... ... жарылғанына бірталай уақыт болған. қар суы мен ... суы ... ... ... тұла ... ... Қара топырақты қой тасты ... ... ... ол дес ... өте ... лай ... айналған.
Қысқасы таудың қия беткейі сырғып, екі қабатты тұрғын үй мен ... ... ... ... ... ... қабатта
орналасқандардан тірі қалған жан жоқ. Олармен ... ... ... ... да опат ... ... алапат лай көшкіні бұрын-соңды ел ... ... ... ... ... тек жетісулықтарды ғана емес, күллі
алаш баласын аһ ұрғызып, ... ... (68( ... ... ... ... соғыста 50 мың сарбаз қар көшкінінен
қайтыс болған. Австрияда қар көшкінініен бірнеше ауылдар ... ... ... өмір сүретін адамдарда қар көп жиналған ... ... бола ... Көшкіннен қорғану екі категорияға - инженерлік және
профилактикалық болып бөлінеді. Инженерлік қорғауда көшкіндерден ... ... қашу ... жоқ кезде қолданады. Көшкіннен қорғануға
галерея, көшкінді тоқтату, бетонды тосқауылдар, қар ... ... ... ... ... қорғану көшкіннің қауіптілігін ... ... ... ... ... ... қолдану.
Жанар таулар атқылауы. Жер бетінде 80-ге жуық жанар таулар атқылауы
адамдар психологиясына әсер ... ... ... ... адамдардың
жүріс-тұрысының қалыптылығын және жанар таулар ... ... ... ... ... Жанар таулардың атқылауы адамдардың
өміріне қауіп төндіреді. ... ... ... ... ... ... керек. Осыдан кейін жанар таулардың ... ... ... ... ... ... ... ерек. Басты мәселе жанар
таулардың атқылау белсенділігінің бастамасын анықтау. ... ... ... ... қолдану.
Тропикалық циклондар. Тропикалық циклондар ... әсер ... ... бірі ... ... жаңбыр, толқындар.
Тропикалық циклондарға тән атмосфералық қысымның 60-тан 100 мбар ... ... ... атмосфералық қысымның желмен бірге теңіз
суындағы ... 14 м. ... ... ... ... ... ... ғана емес, экономикалық шығын ... ... ... 80-нен 100-ге дейін тропикалық циклондар болады.
Цунами. Су асты жер сілкінулері, ұзақ ... ... ... мұхитттағы көптеген елдердің өмірі теңізбен ... ... ... ... ... Еуропа жағалауында және
сейсмикалық белсенді зона ... ... ... ... көптеген
адамдар өміріне қауіп әкелген табиғат апаттары болды. ... ... ... ... ... және
психологиялық тұрғыдан емес қоғамға өз ... ... ... ... байланысты белгілі психологиялық ахуалды
түсіндіруге әлі психологиялық мүмкіндік жоқ.
Өрттің ... Өрт ... ... ... ... ... ... әрекеті жоғарлайды, адамдардың ... ... зиян ... ... ... 700-900 градусқа дейін
болса, 1500-2000 килокалорий денені шарпиды. Бұған қоса улы ... жер ... ... ... ... тигізетін
зияндылығы көп. Ол адамның даму мен қоршаған ... ... бар. ... ... ... ... өрт ... рол атқарады. Өрттің
салдарынан жоғары температурада бір процестер бұзылып, кейбіреуі ... ... ... толық өзгеріске ұшырауы мүмкін. Өрттің салдарынан
адамдар зардап шегіп әртүрлі механикалық жарақаттар алуы ... ... ... ... ... кедеседі. Мұның бәрі адамдарға жүйкесіне
ауырлық түсіріп, организмнің ... ... ... ... ... ... әсері өте зор. (28(
Адам түрлі географиялық ортада өзінің арнайы жағдайын ... ... қай ... болатынын білмей қапы қалады. Адамның мінез-құлқы
мен қабылдауы, эмоционалды ... ... ... ... ... ... психологиялық әсерлер мүмкіндігін
қамтиды. Көп ... ... ... ... ... ... тұрақтылық дәрежесі, өзін-өзі басқарудың жеке
мүмкіндіктеріне тәуелді. (35(
Мүмкін болатын ... ... пен ... ... дайындығы қолайсыз
әсер туғызады. Мүмкін болатын апаттарға дайын ... пен ... ... әсер ... Сондықтан мүмкін болатын табиғи
апаттарға субьективті-обьективті даралық-құбылыс пайда ... ... ... ... ... табиғи апаттардың ... көп. ... ... ... ... ... өзінде аз дайындалады. Арменияда жер ... ... ... ... мен ... ... алғашқы 5-10 күнде
бойкүйездік ... ... 36% есін ... ... ... болатын табиғи апаттар адамның денсаулығына ұзақ әсер етуі
мүмкін. Адамдардың жарақат алуы мен ... ... ... ... ... ... ... уақытша
бұзылушылығы нәтижесінде ... ... ... ... Адамның
әлеуметтік-психологиялық қысымы мен мінезінің айырмашылығына ... ... ... ... ... ... ... түсіреді. Жер
сілкінісі немесе қатты жел адамның психикасына қатты әсер ете, ... пен ... ... ... ... – кездейсоқ апаттардағы жоғары күштің
әсерінің жиынтығы, адамдарда ұйымдаспаған қысымның ... ... даму ... ... ... ... процестердің
әсері, олардың мінез-құлқына өзгеріс әкеледі. Адамның бейімделмеген
жағдайында ... ... ... ... табылады. Табиғи апаттағы
болған әрекеттер, адамның жүріс тұрысындағы ... ... ... ... көңілде қорқыныш ұялайды. (26( Мұнда жас
ерекшелігі, ... ... ... ... ... тәжірибесі мен басқа факторлар ерекше роль атқарады.
Адамдардың жүйкесінің бұзылуынан организмнің ... ... Адам ... ... ... уақытта тұрмасын адамда өткені мен болашағынан
өмір сүріп отырған уақыты ... пен ... ... ... Тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын зерттеу теориялары мен
механизмдері
Механизмдерге түсетін қысымның көп ... ... ... бұзылып, өзгеріске әкелуі мүмкін. Психофизиологиялық саулықтың
рамкасындағы өзгерулер оның психикалық деңгейіне тиісті. Сондықтан ... ... ... ... (18( ... ... алдымен фрустрациядан бастаған жөн. Психологиядағы қиын
ситуациялардың әсерін фрустация ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, белгілі мақсатқа жету жолындағы кедергі немесе
бас тартуы;
2. Туындайтын кедергілер күйі (Хилгард, ... ... ... ... ... ... ... және
жағымсыз реакциялар деп екіге бөлінеді.
Жағымды реакциялар конструктивті шешім, жетістікке жетудегі кедергіні
бөлісу. Мәселені шешудегі бағытты күшейтуге ... ... ... ғылыми жаңалықтар, жетістіктер, мәдениет адамдарының ... ... ... ... ... ... емес жүріс-тұрыстың
әртүрлі формаларын шақырады. (29(
Фрустрацияны ... ... ... ... бәрі ... ... ... стресті соңғы 4-5 жылда шетел және
еліміздің ғалымдары ... ... ... мен ... ... ... ... негізі-американдық физиолог
У.Кенноның ... ... (бұл ... ... ... ... ... дегенді білдіреді) туралы ілімі мен Канада
ғалымы Г. ... ... ... ... ... өздігінен
икемделіп қорғану жөніндегі зерттеуі. (27( Мұндай тітіркендіргіштердің
организмге ... ... ... олар ... ... ... ... күшті әсер етіп, сезімдік – эмоциялық жағдайын
шиеленістіреді. Стрестік жағдай ... ... ... әсер ... жағдайларды ауытқуға ұшыратады, ол бей-берекет қимыл-қозғалыстар
жасайды. Адамның психикалық процестері-қабылдау мен ес, ... ... ... ... Адам ... ... болады. (3(
Жасыратыны жоқ қазіргі кезде адамдарға стресогенді факторлар әсер етуі
өсу ... ... сөзі ... ... денсаулығына жағымсыз әсерде
қабылданады. Стресс – организмнің бейімделу реакциясы, оның ... ... ... ... ... ... жағдайларда
әсері өте күшті стрессогенді факторлар мен стресс-реакциясының жауабы
организм ... мен ... ... ... мүмкін. Әр адамның
индивидуалды психологиялық ерекшелігіне байланысты бірдей оқиғалар әртүрлі
және әрқалай қабылданады. ... ... ... ... ... ... мазасызданумен өзара байланысты ... ... ... өмірдегі оқиғаларға дәрігерлер балмен есептеу
жүргізгенде, ауруға ... бар ... тобы ... ... ... ... бел буған адамдарда белгілі бір әсерге
жауап беруі байқалған. Мұндай жағдайда, ... ...... айтуға болады. Адамның психологиялық ... оның ... мен ... ... жүйе ... тығыз байланысқан. Бұл,
психоэмоционалды стресс ... ... ... ... ... ... факторының аяқталуының бастапқы іс-әрекетіне әсер ... ... ... биохимиялық және физиологиялық өзгерулерін
қарастырамыз. Канадалық ғалым Ганс Селье: ...... ... тәуелді емес – деген. Организмде пайда болған арнайы ... ... ... оны Сельенің үштігі деп атады Олар мыналар:
Бүйрек үсті безінің ұлғаюы;
Тимус көлемінің кішіреюі (иммун ... мен ішек ... ... ... дамуын Г.Селье 3-ке бөлген:
Үрейлену 2. Төзімділік (резистенттік) 3. ... ... ... тән ... бар. Стрестің дамуында үлкен роль
гормондарға қатысты. Негізгі гормондары адреналин, кортизол және ... ... ... ... ... ... гипофиз
аденокортикотропт гормонын бөліп шығарады. Бүйрек үсті бездерінде кортизол
синтезі ұлғайып, ал ...... ... ... ... ... ... гормонының бөлінуі ұлғаяды.
Адреналин мен вазопрессин қан тамыры ... ... ... ... Қан айналымының таралымы жүректе, тыныс жолдарында, мида
ұлғаятын ... ... ... (көк ет, бауыр) мүшелерінде азаяды. Үрейлену
кезінде ... қоры ... ... содан кейін энергия қоры липидтер
және олардың ыдырау өнімдері – бос ... ... ... Бұл ... ... ... алты есе энергияны көп ... ... ... болады. Липидтердің жетіспеуінен адреналин ақуызға
айналып глюкоза ... ... ... ... ... ... ... – иммундық жүйенің жасушасы қолданылады.
Лимфоциттері жойылған генетикалық бөгде жасушалар (микробтар, ... ... ... деп ... ... ... ... антидене
– ақуыз-иммуноглобулин бөлінеді. Антидене антигенмен байланысады, кейін
бұл комплексті фагоцит-жебір ... ... ... жолы олар бос май
қышқылдарына ... ... ал ... ... ... ... тотығуы
түзіледі Бірінші жолда – АТФ-энергияның басты ... ... ... белсенділігі бар бос радикалдар. Бос радикалдар ... ... ... бере, нәтижесінде қышқылдар бірігіп,
липидтердің қышқылдана тотығу ... ... ... әсерінен кортизолдың иммунды жасушалары бұзылып,
иммунитет төмендейді, асқазанда, ... ... ... еті ... процесі мен зақымдану жүреді. Бұл кезде ... өз ... ... ... ... оны ... деп аталады. Әсіресе
аутоантидене саны липидтердің қышқылдана тотығу ... ... ... бұл ... ... ми және ... ... жасушаларына
қарсы түзіледі. Резистенттік кезеңінде лимфоциттер саны көбейіп, қалыптасу
процесі басталады. Егер ... ... ... ... ... ... әлсіреу кезеңіне өтіп, ұлпалардың жойылуы тән.
Адреналин мен кортизол максималды, инсулин минимальды бөлінгенде организм
әлсіреп, ... ... ... (16( ... ... әсерінен шешім
таба алатынына қабілеті мен мүмкіндігінің бейімділігіне байланысты ... ... ... ... ... беру және ... ... эмоциялардан алыстату. Біз стрессорларды қарастырғанда негізгі
кілті болып қорқыныш ... (32( ... ... ... және когнитивті реакцияларға толық комплестің жауабы. Физикалық
деңгейде біз терлейміз, тыныс алуы ... ... ... ... ... ... жиілейді. Өңі сұрланып, денесінде бірнәрсе жүргендей,
еріндері дірілдеп, құсқысы ... Егер ... ... ... ... ... эмоцияны сезінеміз, яғни адамның денесі ... ... ... ... ... ... әсер етіп шоғырландыруға кедергі
жасайды. (60(
Нейрофизиологиялық деңгейде қорқыныш нейрондардың белсенділігіін тез
жоғарлатады. ... ... ... үш түрі ... байланысты:
таңдану-шошу; қорқыныш-қауіп; қызығу-қозу. Туғаннан және жүре ... үш ... ... ... ... ... жоғары
мәнділігіне әкеледі. Күтпеген және кенеттен болған оқиғалар таңдану мен
шошудың белсенділігін ... ... ... ... Одан да ... ... әкеліп, ең жоғарғы сатысы қозуға
әкеледі. (38(
Боулби және Грэй ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, қорқыныш белгілі роль ... ... ... белсенді рецепторлы органдарда ... деп ... ... ... және ... жекеленген
компоненттерде пайда болады. Олардың ... ... ... ... маңызды мағына болып, мазасыздықты зерттеуге жол табады.
Қорқыныштың себептері әртүрлі оқиғалар, қауіптер.
Боулби бойынша қорқыныштың себебі, ... ... және ... ... ... деп ... күткен уақытта немесе сол орында болмайды деп
көрсеткен. ... ... ... ... ... ... айырмашылыққа және орналасуына, тәжірибеге,
тұлға жасына байланысты деп қарастырған. (33(
Қорқынышта кез-келген адам ... ... ... заты ... ... ... ... байланысты емес болып, мұндай қорқыныштар
түсініксіз күйде қалады. Қорқыныш кейде уайым, балалық ... ... ... Жиі ... ... арқасында қорқынышпен байланысты
мазасыздық туындайды. Қорқыныштың себептері төрт класқа бөлінеді:
1) ... ... және ... ... және ... эмоциялар;
4) субьектінің когнитивті процестері.
1. Сыртқы оқиғалар мен процестер. Бұл ... ... ... ... және ... ... қоса ... белсенділігін арттырады.
Қорқыныш өзінің интенсивтілііне тәуелді бола ... ... ... ... өзін ... ... Үміттің көрінбеу сезімі,
қауіптілік сезімі және бақытсыздық болып көрінеді. Адам ... ... ... ... ... ... және қажеттіліктер. Адамның уақыт бірлігіне байланысты туындаған
қорқыныштар. Қорқыныштың себебі ретінде ... және ... ... пен ... процестерді салыстыра гомеостазиске
еліктеу және сақтау қорқыныштың ... ... ... ... ол өсу дәрежесіне түскен кезде, эмоция тудырады. Кейде қажеттілік
ауада сондай күшті, ... ... ... ... ... ... ашу тудырып, ауырсынуды күшейтіп, реакцияны белсендіреді.
2. Эмоциялар. Эмоциялық ... ... ... ... күшті,
индивидтің мінез-құлқына, ойына, қабылдауына, байқамай әсер етеді. Басқа
эмоцияларға қарағанда адамға ұстамды әсер ... ... ... ... ... ... үлкен қабылдау мүмкіндігінің
қызметі тоқтайды. Ойды баяулатып, ... ... ... ... ... индивид мелшиіп қатып қалып, қозғалмай тұрып қалады.
Қорқыныш мінез-құлықтағы еркіндік ... ... ... ... ... ... ... қорқыныш болған
жағдайдағы күйі. Когнитивті процестер қорқыныштың себептерін қарастыра,
еске ... мен ... ... ... ... Егер адам қателікті
қауіптің негізі деп санаса, ол қорқыныш. Кез ... ... ... және антисипация, тікелей кездесу арқылы қорқыныш негізін
тудырады. (47(
Томкинс ... ... ... тыс ... күшті және ұзақ болса
қорқыныш, толық болса қуаныш, ал толық емес түрде ... ... ... Туа ... ... ... Грэй ... барлық себептерін
төрт категорияға бөлген:
1) интенсивті;
2) жаңашыл;
3) эмоционалды өңделген ... ... ... ... ... ... ... немесе қатты дыбыс, интенсивті стимулдар, бей таныс адамдар,
жаңа нәрселер адамдарда ... ... Грэй ... ... ... ... жоқ ... қорқыныштың анықталған сипаты деп
көрсеткен. Кез-келген ситуация ... ... жаңа ... ... ... ... белгілі бөліміне ... ... ... ... ... табылады. Мұның негізгі
себебі, жоғары қызмет ету мүмкіндігі, яғни ашу мен ... ... ... туа туа ... болған детерминанттарды жіктей ‘’табиғи стимулдар’’
деп өңдеді. Ырықты стимулдар, табиғи стимулдарға ... ... ... ... ... көзқарасқа қарсы, қорқыныш
қайғыру кезеңінде ... ... ... ... ... ... емес, кенеттен жақындық, стимулдың өзгеруі, биіктік пен
ауруды сезіну. Барлық ситуацияларда қорқынышты ... ... ... ... ... ... қарастырылу керек. Бұл адамның
туғаннан бастап кәрілік шаққа дейін тән. Қорқыныштың пайда болуы түрлері
ситуациялармен ... шын ... ... жоғары ықтималдығына
ие болады. Бұл мәдени немесе ... ... ... ... стимулдары табиғаттан туындаған қараңғы, бөтен, жануарлар және
т.б. таныс емес нәрселерден ... ... ... жас ерекшелігімен байланысты, дамуы мен
жетілу процестеріне тәуелді.
2. Қорқыныштың мәдени детерминанттары.
Кейбір қорқыныштың себептері, ... ... ... мәдени
жағдайлар мен тәсілдердің әсеріне бейімделген, мағыналық ... ... ... ... ... емес ... бос үрей ... Көптеген мәдени детрминанттағы қорқыныштар ... ... ... және ... арқылы, әртүрлі
формаларын бейнелейді. Жай ... ... ... ... ... қорқыныштар.
3. Қорқыныштың дифференциясы. Экспрессивті және ... ... ... ... қозғалыстың бәсең болуы, айқын
қорыққан бейне, дірілдеп немесе үрпие қарау, ... ... ... ... ... ... уақытта немесе ... ... ... ... ... ... ... бейне, тіпті жақсылап үңілсе, күлкі мен жымиюды ... ... ... ... байланысты бола біріншіден, қауіптіліктің
қарым-қатынасын, нағыз табиғи тұрғыдан, бұл ... ... ... ... ... ... импульсивті бейімделген реакция
ретінде әрекетке дайын ... ... ... ... мінез-құлық осы ситуациядағы реакциядағы ... ... емес ... ... жоғары ситуациядағы ... ... ... ... Қорқыныштың күштілігі мінез-құлықтың типіне,
оған көмеккке келу формасын ... ... ... ... ... тәсілі, аффективті, когнитивті бағдарға әсері,
адамгершілік тану идеологиясына түйсіну дәрежесіне әкеледі.
Қорқыныштың ... мен ... ... пен ... ... арасындағы
өзара байланыс индивидтің даму процесінде ата-аналарынан, достарынан,
жақын адамдарынан, бөліну уайым ... Бұл ... ... ... ... ... болуы, мазасыздықтың туындау тәсілінің
бірнәрсеге байланысы, тыныш ... ... ... және ... ... елестермен және жеккөрінішті заттармен өзара қатынасы:
Мұнда өзін кінәләйтін ‘’Мен’’ ... ... ... ... ... ... ‘’Меннен’’ қауіпеніп дұрыс деп таниды. Адам ... пен ... ... ... Егер әлеуметтену қорқынышы, ар-
ұяттың көмегімен жетсе индивид әруақытта ... ... ... ... пен ... арсындағы өзара байланыс жоғары дәрежеде
психологиялық энтропияға әкеледі. Балл зерттеу ... ... ... зерттелінушілеріне ’’таза’’ ... ... ... ... ... ... айта ... гипноз күйінен
шыға алмай эмоциялық интенсивтілігі төмен түскен. ... ... ... сууы мен ... ... Осыдан кейін
зерттелінушілерде қорқыныштан жасыру ... ... ... ... да ... белгілер конфликтісі бұл адам өзінің сезімін
қарапайым формадағы екі жақты ... ... ... ... ... қызметін
атқара, инстинктімен өзін-өзі сақтайды. Бұл екі ... ... ... ... таңданыс пен мінез-құлықтың ... ... ... ... - ... өте ... және ауыр әсер ететін
құбылыс, адамның барлық қабілетінің ... ... ... ... Сонымен
бірге қорқыныш организмнің қауіптілікке қалыпты реакциясы. Сыртқы ортаға
дайындықсыз адамда тұрақты түрде қорқыныш ... ... (phobos) ... ... ... бар, ... белгілі
бір фобиялық жағдайда ұстайтын және ... ... ... қара ... ... жанасатын қорқыныштарды бейімделмеген түрде
үздіксіз сезіну. ... ... ... пен ... ... ... ... ситуацияларда жағымсыз сезім мазасыздық туындайды. ... ... ... бір ... тұра алмайды. Адамға
эмоционалды қолдау беріп, психологиялық шынайы көмек жасау ... ... ... ... ... ... әсер ... өзінің мінез-
құлқыны бақылау жоғалтып, дүниені тек ... ... ... ... мен ... ... ... сапасына әсер етіп, бұзады.
Адамның жиі бойкүйездігі, депрессия қажытып, комулятивті эффект береді.
Қорқыныш басқа жағымсыз мазасыздану ... адам үшін ... ... ... әлеуметтік ортада кез-келген эмоция белгілі функцияны орындайды.
Қорқыныш ... ... ... ... ... реттеп, жарақат
алу мүмкіндігінен сақтайды. Қорқыныштың ,,қорғаныш,, қызметі инстинктивті
жүріс-тұрысты сақтай, өзін-өзі сақтауды ... ... ... ... қалыптастыруға көмектессе, мазасыздану психиканың
мынандай қалыпты ... ... Адам ... ... ... ... оның жалпы мүмкіндігі.
• Нақты мәселені шешу үшін жеке энергетикалық ... ... ... ... оның өту ... ... алуы - ... (33(
Қорқыныш сезімінде реакцияның заңдылық құбылысы толық орындалмаса, адамның
барлық ойлары мен қылықтарын өзіне ... ... ... кез-келген
қарапайым мәселені күрделіге айналдырып, күрделіні шешілмейтіндей көреді.
Қорқыныш күйінде адам өзінің іс-әрекетін ... және ... ... ... ... ... күйі ... суық пен ыстықтың әсерін, аштық
пен құрбандыққа сезінуді күшейтеді. Сол уақытта қорқыныш ... ... ... ... бола, оны тез және белсенді қимылдауы мен ... ... ... ... ... қабылдауына күш бере, шешімді
нақтылауға көмектеседі. Қорқыныш құтқару сәттерін азайтып қоймай, оған ... ... ... көмектесетін және табиғатпен дұрыс қарым-қатынасты
анықтауға мүмкіндік беретін түрлі эмоциялармен ... ... ... Биология ғылымының кандидаты В.Б.Сапуновтың болжамы
бойынша, ежелгі жабайы адам эволюциялық ... ... тек ... арқасында аман қалып өз ұрпағын жалғастыра алған дейді.
Адамның кейде сезінетін, қиялдайтын, ... ... ... оның ішкі ... көп көрініс табатын феномендердің бірі болып
табылады. ... ... ... ... ... ... және ... қауіп төнуі. Мүмкін болатын ... ... ... ... Адам үшін ... ... ... көптеген әлеуметтік қорқыныштар адам үшін ... және ... ... ... қабылдау, күтпеген қиыншылықтарға кездесу. ... ... ... ... ауыр психологиялық жарақат. Бұл
кездейсоқ апаттарда (жер сілкінісінде, ірі катастрофаларда) болады. ... ... өлім ... ... деп ... Адамда абсолютті
тұрғыда қорқыныштың болмауы мүмкін емес. Патология-қорқынышты ... ... ... ... өлім ... ... ... жеткілікті дайындығы, қауіпті ортада өзін ұстау қабілеті,
психикадағы басқа ойларға жол бере, ... ... ... береді.
Француз саяхатшысы Э. Бишоп өмірде қорқынышпен шыныққан атлеттен, өзінің
моралдық тұрақтылығын сақтаған әлсіз артық ... ... ... ... ... ... ... адамдар әр күн сайын ... ... ... ... біз қорқатын ықтималды заңдылықтармен өмір сүруге
үйренеміз.Қорқынышпен ... ... ... өздерінің қауіптенетін
ситуацияларын сезінеді, бірақ, өздеріне ондай ой келгенше өздерін керемет
сезінеді. Біздің әрқайсымызды ерекше сендіретін ... ... ... бұл абыржу қатаң туындайтын жауап.
К.Г. Юнг бойынша ... – бұл ... ... ... ... мен өлшемге толы деген. (19(
,, Бірақ кім өмірдің барлық сынақтарынан бас тартса, оның өмір ... жөн,, ... ... ... ... ... ... жасайтын қорқыныштар
4. Өлім мен кәріліктен қорқу(15(
Қорқыныш қашанда адамның қара көлеңкесі сияқтанып, өне бойы оның серігі
болып келді. З.Фрейд өзіне тән ... ... : ... ... актісі кезінде басталады, ,,-дейді, яғни туылу процесінде жағымсыз
сезімдер бірігіп, соматикалық ... ... ... өлім ... мен
қорқыныш біздің өмірімізде өне бойы қайталанып отырады екен. (57(
Табиғи қорқыныштар адам ... ... ... демі ... бұл ... жұмбақ болып, өз бейнесін сақтап жалғасын таба
бермек. (
Табиғи қорқыныштар-атмосфералық, астрономиялық, ... ... ... және жер ... сел, ... ... өрт, ... қорқу. 4(
Қорқыныш-индивидтің биологиялық немесе әлеуметтік тіршілік етуіне қауіп
төнген ситуацияда пайда болатын, ақиқат ... ... ... эмоция. (39( Өмірдегі ... ... ... ... ... ... туындап, күрделі
психологиялық мәселерді, қиындықтарды, өзінің нақты шешімінді ... ... ... ... ... ... өмірде әртүрлі
қиыншылықтардағы мазасыздық, сонымен қатар адамдарда туындайтын уайым
бұл ... пен ... ... ... әкеледі. (42( Психологияда
қорқыныш пен үрейде психикалық қысым, адамды қолайсыз жағдайға ... ... ... ... мен ... оның ес, ойлау және қиял
процестері әбден қаруланған және қоғамдық тәжірибеге толы ... ... ... ... ... ... құтылу үшін жұмылдырады. Үрей дүниесіне
жеткенше ... ол ... іске ... қылады. Қорқынышты қалай
бағалауға болады? Ол жау тәрізді, онымен күресу үмітсіз, бірақ одан ... ... Іс - ... ... қарастыра, белгілі бір обьектіні не
істеу керектігін сипаттайды. Әр жағдайда қорқыныштың ... ... ... ... ... шарасыз белгілі реакцияға итермелей,
обьектіні алып тастауға ұмтылып, оны ... ... ... ... ... ... құтылуға бола ма? Бізге солай
сияқты, дегенмен бірішіден, біз физикалық ... ... сол ... ... сөйлесуден бас тартып, сол кезді еске ... ... ... ... ... туындап, адамның өз
жанұясынан алыстауы, өз ... ... ... ... ... ... ... болған маңыздырақ тәрізді болып көрінеді.
Ситуациядан қашатын адам барлық абсурдты ... ... ... ... Қорқынышты тек кері реакция ғана қайтарады, әрекеттің ... ол ... ... ... ... Бұл қайғыру кезеңі
деп аталады. Қорқыныштың туындау әрекетін және мінездің ... ... ... түрде әрекеттің ұзақтығын эксперимент арқылы
дәлелдеуге болады. (36(
Қорқынышты ерте ме ... ... ... ... кешіреді. Тіпті ол саналы
түрде болса да ... ... ... ... ... эмоциялардың
ішіндегі қауіпті, интенсивті қорқыныш өлімге әкелуі мүмкін. Адам кейде
өмірінің соңына дейін ... өтуі ... ... ... ... қатал ғана емес, ой мен мінез-құлықты өзгертетін бағыт немесе сигнал
болуы. ... ... ... қорқыныш әлеуметтік
байланыстарды күшейтетін, ұжымдық қорғаныс болып табылады. ... ... ... ... мен ситуациялардың өсуі
қорқыныш ұялтады. Табиғаттың басты жұмбағы мидың жұмысының ... ... ... ... ... ... ... белгілі түрде ұйымдасқан адамдардың жанұямен,
этностан, мемлекет, қоғамға дейінгі жиынтығы, ... ... ... ... ... және
қалыптастыру.(7( Адам біруақытта өз ортасының жасаушысы және өнімі, өмір
үшін физикалық күш бере, ... ... ... және
рухани дамуды қамтамасыз етеді, сондықтан адамның қолайлы күйі ... ... ... өмір сүру ... ие ... адам ... табиғи ортаны құрайды. Жаңа ... ... ... ... ой ... алға ... ... әкеледі. (6(
Мінез-құлыққа қолайсыз адам алдындағы міндеттер:
Ситуациядағы адамда туындаған реалды ... пен ... ... ... ... ... қиындықтармен
кездескенде дайын болмау. (24(
Жағымсыз эмоциялар адамның жетістігіне әсер ... олар ... ... өзін жоғалтып алу. Күтпеген жағдайлара 50-70% азаматтарда
бірінші уақытта белсенділігі төмен болады;
... келе ... ... ... ... өз ... шешім
қабылдауға немесе әрекет етуге қабілеттің жоқ болуы;
➢ Апаттардың болуына қадағалауды, ... ... ... ... өз ... қиындықтарды, қиянаттарды, қарсылық күші ... ... ... ... ... қоюда ерік-жігер белсенділігінің төмендеуі;
➢ табандылық пен бірбеткейліктің әлсіздігі;
➢ өзіндік шешім қабылдаудағы қабілеттілік пен бастаманы ... ... пен ... ... өзін ... ала алмау;
➢ өзін-өзі қадағалауды, өзін-өзі меңгеруді, ұстамдылықты жоғалту;
➢ батылдық пен күштілікті жоғалту;
➢ абыржу, өзін ұйымдастыра алмау, енжарлықтың пайда болуы;
... өту, ... ... және ... ... ... мінез-құлықтың пайда болуы, оқиғаның барысына пассивтілік,
тәуелділік, бағдарына көну, қарсыласының ... жол ... ... және ... ... ... ... табиғи апаттардың адам өміріне толық түрде әсер етуі. ... ... ... ... әр адам ... ... ... Оның
тұжырымдауынша, реалистикалық үрей нақты қауіптілікті ... ... ... ... ... ... жағымсыз сезім туындайды, бұл-
үрей. Адам ... ... ... ... өзін қолайсыз сезініп,
тынышсызданып, жаны жаралы болады. Мұның бәрі адамға ... ... ... ... ... ... Адам ... қашуға
тырысады. Адам әлеуметтік ортада өмір сүре, ұйымдасқан бейненің жиынтығы,
адамдардың жанұямен ... ... және ... қоғаммен байланысы,
қалыптасатын, психологиялық мәдениеттік және әлеуметтік ... ... ... Адам бір уақытта өзінің
ортасында өмір үшін ... ... ... ... рухани дамуды қамтиды. Адам өзінің басты ... ... ... мол ... өмір ... ... табиғи орта мен
адамның байланысының маңыздылық ... ... ... ... ... ... мен табиғатқа қарым-
қатынасында қолайсыз ... ... ... ... әлсіздікке
әкеліп, индивидуалды бейімділік, адамның жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... қорқыныш пен
мазасыздықтың өзара айырмашылығы ... ... ... ... пен ашу ... ... деп түсіндіреді.
Мазасыздық депрессия ... ... күйі мен ... қосады. Мазасыздық - эмоциялық басымдылығы күшті, ... ... ... қайғы, ашу, кінә, ар-ұят-қызығу. Мазасыздық кез-
келген комбинацияға қорқынышты әсер ете және басқа ... ... ... ... ... ... Қорқыныштың нейрофизилогиялық
жағдайы мазасыздықтың нейрофизиологиялық ... ... Мұны ... көре ... ... пен мазасыздықты бір-біріне бейімделмеген теңестірілген бейне;
2. Қорқынышты зерттеу өзінен-өзі қажет себебі, ... ... ... табылады;
3. Қорқынышты сезінудің өзгеруі күштіден ... ... және ... белсенділікке әкеледі. (45(
Стресс идеясы 1955 жылы Г. Селье америкада психологтардың ... ... ... кейін өрістей бастады.
M. Applay және K. Trumbull бұл ... ... ... ... деп көрсетті. Мазасыздық пен қорқыныш туралы ілімде ... ... мен ... ... биологиялық, физиологиялық,
психологиялық көзқарастар, даму ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттей бастады.
1. Генетикалық-конститутционалды теория, организм ... ... тұра ... ... ... тәуелсіз, қорғану
механизмдерінің стратегияларының қызметіне тәуелді. Бұл зерттеу
генотиптер ... ... ... ... ... ... индивидуалды қабілеттің мазасыздыққа қарсы тұруын төмендетеді.
2. Қорқыныш ұрпақтан-ұрпаққа және сыртқы ... ... ... эффектісіне негізделген. Күтпеген факторлардың, күшті әсерлердің
реакция қысымында дамуына жібереді.
3. Психодинамикалық модел Зигмунд Фрейдтің ... ... Ол ... мазасызданудың екі типін көрсетті: біріншіден, сигналды
мазасыздану нақты сыртқы ... ... ... ретінде,
екіншіден жаны жаралы мазасыздану ... тыс, ішкі ... ... ... ... туындауы берілген типтің мазасыздануы қозу мен
агрессивті инстинктердің аяқ астынан ... ... ... З. ... ,,
күнделікті өмірдегі психология,, деп атады.
4. H. G. Wolft моделі, физиологиялық реакцияларды әлеуметтік-психологиялық
стимулдар ретінде, бұл ... ... ... ... ... ... түрткілері, нақты
ситуациялардағы ... ... ... ... H, Persky H, Korchіn ... R. Авторлардың пікірінше көптеген ... ... ... физиологиялық, психологиялық және жүріс-тұрыс
реакцияларының бұзылыс ... ... ... жаңа және ... деңгейіне үйренген.
6. Конфликт теориясы мазасыздық пен қорқынышты бірнеше моделдерінің
субьектінің ... ... ... ... ... ... ... орындайды. Қысымның негізгі себептері
қоғам мүшелері әлеуметтік нормативтеріне бағынады. Конфликт ... ... ... ... ... жағдайдың дамуы өмірдегі позиция
мен нұсқауларды таңдау еркіндігі жоғары болуға ... ... ... ... ... әлеуметтік қарым-қатынастың
тұрақтылығы, экономикалық тарату, ... ... ... құрылымындағы
өзара тұлғалық қарым-қатынас әсері.
7. D. Mechanіk қорқыныш пен мазасыздықтың негізгі элементі ұғым ... ... ... ... ... ситуациямен, өзінің
сезімдерімен күресудің екі типін көрсетті:
а) бөлісу-ситуациямен күрес
ә) ситуациядағы пайда болған ... ... ... ... ... ... ... бағытталған, Ситуациядағы
пайда болған қорғаныш сезімдермен күресте, тұлға өз өміріндегі тапсырмалар
мен талаптарды кездестіргенде бейімделген шешімдерді қабылдауға қабілетті.
8. ... ... ... стимулдарға жүріс-тұрыс
реакциялары ретінде мазасыздық пен қорқынышты, организм күйі ... және ... емес ... ... мазасыздық пен қорқынышты моделі. Басқару процестері (жүріс-тұрыс
бейнесі) өзін-өзі реттеу жүйесінің деңгейі.
10. Интегративті моделі.
Адамнан шешім қабылдауды ... ... ... шешімді шешу қабілеттері
бірнеше факторларға ... ... ... пен ... ... концепциясында
қарастыра, адамның жұмыс ... ... мен ... ... ... ... бойынша мәселенің негізгі және шолу
жұмыстары пайда болды.
Екіншіден, ... ... ... зерттеу, психикалық процестердің
ерекшелігі, кәсіби ... ... мен ... ... ... ... ... жауапты мамандықтардың тұлғалық
күйі мен қасиеті, еңбек процесінің жағдайы мен ұйымдасуы және эффективтің
төмендігінің салыстырмалы ... ... ... және ... ... ... ... қысқарту және психосоматикалық
ауруларды болдырмау.
Үшіншіден, жалпы мазасыздықтың, ... ... (жер ... ... ... ... техногенді катастрофалар саллдарынан
болатын мазасыздық пен қорқынышты қарастырады. (27(
1944 жылы қауіп-қатер ұғымын психологияға ... ... өз ... ... өзгерістер физикалық жарақаттармен байланысты
емес, әлеуметтік-психологиялық факторлармен байланысты деп ... Spіgel ... ... ... ... адам
бойындағы қорқыныш пен мазасыздықты зерттейтін бұл концепция өз ерекшелігін
танытты.
Қазіргі замандағы психологияда ... ... пен ... табу ... ... ...... ситуациялар ” немесе
“ конфликті ситуация ” терминдерін қолданады.
Fraczek, Kofta мазасыздық пен қорқыныш ситуацияларын ... ... ... ... ... туғызатын және эмоционалды қысым
күйіне ... ... ... ... пен ... күйін
эмоционалды қозу немесе басқа психологиялық сфераны өзгерту деп көрсеткен.
Мазасыздық пен ... ... Fraczek және Kofta ... ... ... ... ... деп түсіндіреді. (8(
Психологиялық мазасыздық тудыратын ситуациялар кенеттен әртүрлі мінезді
білдіреді. ... ... ... ... ... ... жер ... дауылдар, су тасқыны кіреді. Ұзақ және жиі
қайталанатын қорқыныштар күйзеліс күйіне келуі мүмкін. ... ... ... ерекшелігіне байланысты. Адамның әртүрлі әсерлерге,
кенеттен туындаған тітіркендіргіштің өмірге қауіп тудыратын құбылыстарға
қарсы тұруы бірдей ... Сол ... жай ... ... ... ... (52( Мұнда тітіркендіргіштің күші емес, нақты адам үшін
рөлі маңызды, яғни ... ... ... ... ... ... ... кездің тәрбиесі, түрткілер жиынтығының ерекшеліктері,
өмірдің құндылық жүйесінің ... ... ... ... мінез ситуациялары бір жақты емес, ситуация мен обьектінің,
түрткілер, мәдениет, ... ... ... ... тән ... (44( Брунер мазасыздық пен қорқыныш бір ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан жағымсыз
іс-әрекеттің жұмыс механизмінің сигналының дәл ... ... дәл ... (8( ... ... ... адам ... қабылдайды.
Эмоция ұғымының төркіні ... ... ... ... деген
сөзінен шыққан. Қазақша тітіркену деген ұғымды білдіреді. Айналадағы заттар
мен құбылыстарға не жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... айрықша бір түрі. Адам ... ... ... мен ... ... ... және ... даму жағдайына тәуелді. Эмоция адамның сыртқы келбеті, бет ... ... ... көрінеді. Сезім жалпы көңіл-күйді, ал эмоция сол көңіл
күйдің ... бір ... ... білдіреді. Әрине адамдардың
эмоциялары бірдей болмайды, себебі олардың айналасындағы зат, ... ... ... Әр ... ... мінезіне, олардың басынан
кешкен тәжірибесіне қарай ... ... ... ... қайтаруы түрліше
болады. Адам эмоцияларының бір-бірінен ... ... ... ... ету ... ... ... жағынан олардың сыртқы
қимылдары, бет әжімі арқылы білініп, көрініп отырады. (40(
Эмоция адамның тұрмысында үлкен орын ... Олар ... ... ... оның ... ... көрік бері отырады.
Академик П.К. Анохин эмоцияның шығу тегін және оның организмнің ... ... ... үшін ... теория ұғымын ұсынды. Ол
адамның өмір сүруі және ... ... үшін ... процесінде
пайда болған әртүрлі икемделу реакциясын дарвиндік тұрғыдан түсінуді
басшылыққа ... (29( ... өзін ... ... ... ... икемделуіне арналған реакциялар тақылеттес нәрсе. ... осы ... ... ... ... ... төтеп бере алмай,
жойылып кетер еді. Эмоциялар организмнің аса қарапайым қажеттіліктерін
қанағаттандыруға ғана ... етіп ... Олар сан ... ... ... ... оның ішінде адамның әлеуметтік ... де ... (32( ... және Брунер тітіркендіргішке қарсы
екі типтің жүріс-тұрысын бөліп көрсетті. Бір жағдайда тану ... ... ... (қорғаныш формасы), екінші (асу
формасында) төмендейді. (25( ... ... ... орны ... ... ... шығару орнын, психологиялық стресс
ситуацияларын кумуляция ... ... Gowen ... ... қозу
белсенділік деп санаған. Автор байқауында жоғарғы деңгейдегі эмоционалды
қозу деңгейі мен тапсырманы ... ... ... ... ... ... болжамында, қатты көрінген мазасызданушылық
жеңіл тапсырмалардың нәтижесін аз ... ... ... ... ... ... көбейтуі мүмкін, үрейді күшейтіп, соңында
индивидуум деңгейін белсенді көтеріп қолайсыз әсер ... Daffі ... ... ... ... ... ... шектен тыс
асығыстан бұза, импульсивті ... ... ... ... психогенді факторларды іске қоса, бұлшық ет қысымы ... ... ... сол уақытта ойлау операцияларының орындау дәлдігі
бұзылады. ... ... қозу күші ... ... қысым түсіре, біртіндеп
ішкі сигналдарға жете диапазон ... ... ... алу ... ... ... үшін ... деген. Зейіннің шоғырлануы алғашқыда
күшейеді, қаншалықты орныққанымен ... ... ... ... беріліп, тапсырманы орындау үшін маңызды іс-әрекеттің ұйымдасуы
төмендейді. (6(
Мазасыздық бұл үрей күші, нақты емес қауіпті ... ... ... ... ... пен мазасыздықты бастан кешеміз. Кейбір адамдар
бұл күйде босаңсыған күйде, ал кейбіреуі қауіп-қатер төнбеседе ... ... ... ... әрқайсымыздың
ерекшеліктерімізге қарай, басымыздан ... ... ... ... ... ... айырмашылық
мазасыздану деңгейі кейде туғаннан кейін де білінеді.
Адамдарды әртүрлі табиғат апаттары мазасыздандырады.:
2. Жағдайдың даму ... ... ... ... ... ... Сенімсіздік
Ұзақ күтілетін ситуация адамға қолайсыз әсер ете, ... ... ... ... (33(
Tomaszewskі ұзақ стресс ситуациясындағы қолайсыз бірнеше факторларды
қорқыныш пен мазасыздықты ... Оған ... ... ... ... ... жүйе құндылығына бағытталған, ... ... шеше ... ... ... ... ... Қорқыныш ситуацияларын бастан өткеру даралық айырмашылыққа
байланысты. (18(
Мазасыздыққа қарсы тұру дезорганизациялық жүріс-тұрыстың қиын ... ... ... ... тұруда немесе толеранттықта стресс
жағдайындағы эмоционалды қозуға көңіл аудармау, сонымен бірге қиын және
жайсыз ситуацияларда ... ... ... ашу, ... көрсетпеу
танылады. (15(
Сол уақытша қарсы тұру стресс жағдайындағы жүріс-тұрыстың ұйымдасуын ... ... ... ... ... ... ... жүріс-
тұрыстың ұйымдаспауынан емес, негізгі мақсат сақталып, мысалы катастрофада
рационалды ойлау, ... ... ... ... ... ... Спилбергерің тұжырымдауы бойынша, мазасыздану күйі тітіркену мен
ситуацияда ... ... ... ... мүмкіндігі. Мазасыздануды
уақытқа және интенсивтілігіне байланысты функциясын ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Мұндай
эмоционалды реакцияда тұлғаның мазасыздығы қарастырылады. Мазасыздануды
анықтағанда ... ... ... ... ... күйі,, эмоционалдық күйдің бейнесі немесе индивидтегі
реакцияның белгілі жиынтығы, осы ситуацияда ... ... ... ... ... ... болуы, организмде ешқандай өзгеріс тудырмайды.
Мазасыздықтың интенсивтілігі шектен тыс ... ... ... ... ... ... үлгермейтін болса, организмде
жеткілікті ... ... ... себебінен шығады.
Мазасыздықтың ұзақ әсерінен оның бірінші сатысын бейімделудің
үш ... ... ... ... мобилизация резервтердің
,,үстірт,, бейімделу процесіндегі әрекет. Бұл ... ... ... ... жоғарлауы және физиологиялық жүйенің ... ... ... болуы және эмоциялық реакциялардың тиістілігі
байқалады.
Берілген адаптационды механизмдердің ... әсер ... ... ... ... ... қайта құру күнделікті
жағдайда босаңсиды
Организмнің жұмысын қамтамасыз ететін, жаңа режим субьектінің стрессогенді
әрекетін жалғастырумен ... ... ... ... ... төмендеп, функционалды бұзылулар ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейі
гипофиз-адреналин физиологиялық резервтер
,,уақытша жоғары мобилизация,, эффектісі есебінен ... ... ... ... ... мобилизация эффектісі толық қанды, ешқандай
ақаусыз, сау адамдарда ... ... ... қайғыға бату немесе
ішқұса болу, көрінбеген паталогиясы гипер-компенсаторлы ... ... ... себепші. Бірінші және екінші кезеңнің созылу
ұзақтығы 11 тәулік.
Мазасызданудың үшінші кезеңінде стреске тұрақсыз ... ... ... қамтамасыз ете, жаңа функционалды деңгейге өтті, ... ... ... ... ... ... жоқ. Бұл ... екі айға жетеді.
Г.Н. Кассильдің зерттеуі бойынша кез-келген ... ... ... ... ... ... ... бастап,
субклеткаларда аяқтай, молекула түзеді. (49(
Тұлғалық және ситуативті мазасызданушылық арасында айырмашылықтар бар.
Тұлғалық ... ... ... (55( ... бар ... ... сезімдегі үрейлерін ситуацияға
тәуелсіз көрсете береді. Мазасыздығы жоғары адамдарда стресс реакцияларын
шақырып, стресс деңгейі ... ... ... ... ... ... салмақты. Стрестік реакцияларын шақыру үшін, жоғары стресс
деңгейі талап ... ... ... ... ... еңбек қабілетінің шығу
компоненттері, оның нақты ... ... ... ... ... ... эмоционалды төзімділігі, нұсқаудың
тұрақтылығын жалпылаймыз. Эмоционалды қолдауға не ... ... ... адамға өз уақытында психологиялық нақты іс-әрекет болуы
тиіс. (56(
Қарсылық ... күші ... ... ең ... ... ... ... мәнін тауып, өмірдегі мақсаттарды ... қоя ... ... адамдардың барлық өмірдегі ... мен ... ... ... ... ... мазасыздыққа дайындау белгілері:
➢ Әр адамның индивидуалды мүмкіндігін білу және бағалау;
➢ Табиғи апаттарға адамның жеке дайындық негізінде ... ... ... ... қиындықтарды бөлісе, экстремалды қабілеттерді дамыту;
➢ Адамның жеке мүмкіндіктерін бағалау. (29(
В.Васильева әр әрекет үшін тұлғалық мазасыздық қажет. ... ... ... ... ... ... ... реттеу күйінде басқа қасиеттерде жекелегенде, экстроверттер
интроверттерге қарағанда шаршаңқы болады.
Үрей тек ғана ... ... ғана ... ... ... тән.
Ситуациялы-тұлғалық мазасызданушылық стресті зерттеуде маңызы зор, стрестік
реакциялардың шығу тегінде, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... аурудың шығуын
анықтайтын болса, ситуациялы мазасыздық адамның дайындығын бейнелейді.
II. Эксперименттік ... ... ... ... ... ... ... мен үрейленуін зерттеу
Мақсаты: Тұлғаның табиғи апаттардағы қорқынышы мен мазасыздығын
психологиялық әдістер көмегімен ... ... ... ... ... ... байланысты
тұрғындарда қорқыныш пен мазасыдық күйлері бар.
Зерттеу обьектісі: 19-29 жас және 30-40 жас аралығындағы ... ... ... ... ... пен ... ... тесті).
2. Мазасыздану деңгейін анықтау шкаласы (Ч. Спилберген және О.Л.
Ханин бойынша)
3. Тұлғаның А ... ... ... ... Мүмкін болатын табиғи апаттардағы тұлғаның ... ... ... ... ... 25 ... 2003 –10 ... 2004ж
Зерттеудің міндеттері:
1. 19-29 жас және 30-40 жас ... ... ... Индивидувалды мәліметтерді өңдеу
3. Зерттеу қорытындысын топтастыру және өзара салыстыру.
4. ... ... ... анықтау тұлға қасиетері үшін, ерекше маңызды, бұл ... ... ... ... ... деңгейінің
анықтамасы тұлғаның ерекше іс-әрекет табиғи және міндетті белсенділігі. ... ... ... ... үрей деңгейі бұл қажетті мазасыздық
деп саналадыСитуативті және реактивті үрейді күй ... ... ... ... ... ... ... сипатталынады. Бұл күй стрестік ситуацияға ... ... ... ... интенсивтілігі мен динамикасының
әртүрлілігіне байланысты болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... кең ... өмір сүру
әрекетіндегі диапазондардағы қауіптерді қабылдауға бейім, қысыммен ... ... ... айқындалады. Егер психологиялық тесте
зерттелуші ... ... ... ... ... ... ... ситуацияларда мазасыздық күйі бар ... ... ... ... ... өлшеу, тұлғалық
мазасыздықты болмаса, мазасыздық күйін ... ... ... ... ... ... қасиетін, күйін анықтайтын
Ч. Д. Спилбергер ұсынған әдістеме. Орыс тіліне оның шкаласын ... ... ... ... ... ... 40 ... пікір, 20 оның
ситуативті мазасыздықты бағалауға, 20-тұлғалық мазасыздыққа арналған.
Жұмыстың реті: Зерттеу жұмысын жеке ... ... ... ... ... нұсқауға сәйкес жауап беруді ... өз ... ... істеуі тиіс. Әр сұраққа интенсив
дәрежесіне орай төрт жауап мүмкіндігі бар.
Тейлор ... ... ... және ... деген ыңғай
анықталынады)
1978 жылы Тейлор ұсынған. ... ... екі ... ... ... мен ... күйін анықтайды. Адам ... ... ... ... бақылау және өзіндік тәрбие жүргізеді.
Тұлғаның қорқынышына тұрақты сипаттама ... ... ... және ... ... ... кең ... ситуациялық
жағдайда белгілі реакцияларына жауап береді. ... ... ... қабылдауда белгілі стимулдарға бағаланған арнайы
ситуациялардағы өзін-өзі бағалау, өзін-өзі бақылау т.т. ... ... ... ... ... жұмысын жеке немесе ... ... ... ... ... сәйкес жауап беруді ұсынады,
зерттелінушілер өз бетінше жұмыс істеуі ... ... ... ,,Иә,, деп ... ... ... ... белгілеу.
Тұлғаның А типін диагностикалайтын тест
Тұлғаның А типін ... ... ... ... ... ... Розенман. Тұлғаның қауіптілік көрсеткішін анықтайды. Тип А - ... ... ... Олар бір ... екінші іске асығып ауысады,
қауіптенушілігі басым, басқа адамдарға сенімсіз. Жеке ерекшеліктеріне
байланысты ... ... ... ... саны ... ... Зерттеу жұмысын жеке немесе топқа жүргізуге болады.
Зерттеуші ... ... ... ... ... ұсынады,
зерттелінушілер өз бетінше жұмыс істеуі тиіс. Берілген сұрақтарға иә ... деп ... беру ... ... ... ... және ... топтарға арналған жеке ... ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз таңдау тобы көрсеткіші-бұл әртүрлі екі топтан алынған
мәліметтер. ... ... тобы ... – бұл біри ғана ... ... ... және ... ... ... екі таңдау тобы көрсеткіштерінің ортаңғы мәндерінің ... ... ... ... жөніндегі гипотезаны анықтауға
бағытталған. Тәуелсіз таңдау тобы үшін орта ... ... мына ... ... S2Қ
+
n1 ... және M2 - әр ... ... орта ... және S2Қ - әр ... ... ... ... және n2 - әр ... ... элементтерінің саны
Ал тәуелді таңдау тобы үшін мына ... ... ... ( ... әр жұп арасындағы айырма
n- жұп саны
2.3. Мәліметтердің сандық өңделуі жэне ... ... 1 ... ... ... ... ... |жасы |Х1 |Х1- М1 |(Х1-М1)Қ |Р/с |жасы |Х2 |Х2- М2 ... |
| |19 |27 |0,92. |1,84 | |30 |36. |0,68 |1,36 |
| |19 |21 |6,92. |13,84 | |30 |47 |11,68 |23,36 |
| |20 |32 |7,08. |14,16 | |30 |33 |2,32 |4,64 |
| |20 |35 |7,08. |14,16 | |30. |30 |5,32 |10,64 |
| |20 |19 |8,92. |17,84 | |31 |27 |8,32 |16,64 |
| |21 |29 |1,08. |2,16 | |31 |43 |7,68 |15,36 |
| |21 |17 |10,92. |21,84 | |31 |23 |12,32 |24,64 |
| |21 |48 |20,08. |40,16 | |31 |26 |9,32 |18,64 |
| |21 |22 |5,92. |11,84 | |32 |34 |1,32 |2,64 |
| |22 |36 |8,08 |16,16 | |32 |32 |3,32 |6,64 |
| |22 |35 |2,92 |5,84 | |32 |40 |4,68 |9,36 |
| |22 |17 |10,92 |21,84 | |32 |32 |3,32 |6,64 |
| |22 |20 |7,92 |15,84 | |32 |42 |6,68 |13,36 |
| |23 |27 |0,92 |1,84 | |33 |33 |2,32 |4,64 |
| |23 |19 |8,92 |2,16 | |33 |33 |2,32 |4,64 |
| |23 |32 |4,08 |8,16 | |33 |24 |11,32 |22,64 |
| |23 |20 |2,92 |5,84 | |33 |27 |8,32 |16,64 |
| |23 |25 |2,92 |5,84 | |34 |29 |8,32 |16,64 |
| |24 |33 |5,08 |10,16 | |34 |41 |5,68 |11,36 |
| |24 |40 |12,08 |24,16 | |34 |32 |3,32 |6,64 |
| |24 |18 |9,92 |19,84 | |34 |38 |2,68 |5,36 |
| |24 |29 |1,08 |2,16 | |34 |45 |9,68 |19,36 |
| |24 |23 |4,92 |9,84 | |35 |27 |8,32 |16,64 |
| |25 |45 |17,08 |34,16 | |35 |37 |1,68 |3,36 |
| |25 |31 |3,08 |6,16 | |35 |34 |1,32 |2,64 |
| |25 |23 |4,92 |9,84 | |35 |30 |5,32 |10,64 |
| |25 |38 |10,08 |20,16 | |35 |49 |13,68 |27,36 |
| |25 |19 |8,92 |17,84 | |36 |46 |9,68 |19,36 |
| |25 |24 |3,92 |7,84 | |36 |47 |11,68 |23,36 |
| |26 |36 |8,08 |16,16 | |36 |32 |0,68 |1,36 |
| |26 |28 |0,08 |0,16 | |36 |31 |4,32 |8,64 |
| |26 |41 |13,08 |26,16 | |37 |39 |3,68 |7,36 |
| |26 |16 |11,92 |23,84 | |37 |28 |7,32 |14,64 |
| |26 |29 |1,08 |2,16 | |37 |25 |10,32 |20,64 |
| |26 |36 |8,08 |16,16 | |37 |39 |3,68 |7,36 |
| |26 |21 |6,92 |13,84 | |38 |43 |7,68 |15,36 |
| |27 |26 |1,92 |3,84 | |38 |45 |9,68 |19,36 |
| |27 |30 |2,08 |4,16 | |38 |40 |15,32 |30,64 |
| |27 |18 |9,92 |19,84 | |38 |37 |1,68 |3,36 |
| |27 |34 |6,08 |12,16 | |39 |38 |2,68 |5,36 |
| |28 |21 |6,92 |13,84 | |39 |34 |1,32 |2,64 |
| |28 |25 |0,92 |1,84 | |39 |39 |3,68 |7,36 |
| |28 |42 |14,08 |28,16 | |39 |42 |6,68 |13,36 |
| |28 |17 |10,92 |21,84 | |39 |45 |9,68 |19,36 |
| |28 |30 |2,08 |4,16 | |40 |37 |1,68 |3,36 |
| |28 |34 |6,08 |12,16 | |40 |33 |2,32 |4,64 |
| |29 |22 |5,92 |11,84 | |40 |42 |6,68 |13,36 |
| |29 |34 |6,08 |12,16 | |40 |44 |8,68 |17,36 |
| |29 |19 |8,92 |17,84 | |40 |45 |9,68 |19,36 |
|( | | | |654,56 |( | | | |606,72 ... ... 50 ... ... ... -3,32/ ... =1,76/0,52=3,38
t эмп = 3,38
Енді критерийдің n1= 50 және n2=50 үшін шеткі ... ... ... :
f= n1 + ... 2,008; 2,678 (р< ... ... ... эмп мәні ... ... көп, яғни ... ... ... ... қабылдаймыз. t эмп > tкрит
Демек екі топ мәліметтерінің арасында жеткілікті, ... ... бар ... ... 2 кесте. Тейлор пікіртерімі
|Р/с |жасы |Х1 |Х1- М1 |(Х1-М1)Қ |Р/с ... |Х2 |Х2- М2 ... |
|2 |19 |41 |9,44 |18,88 |2 |30 |51. |11,8 |23,6 |
|3 |19 |34 |2,44. |4,88 |3 |30 |46 |6,8 |13,6 |
|4 |20 |28 |3,56 |7,12 |4 |30 |32 |7,2 |144 |
|5 |20 |26 |5,56 |11,12 |5 |30. |48 |8,8 |17,6 |
|6 |20 |33 |1,44 |2,88 |6 |31 |39 |0,2 |0,4 |
|7 |21 |19 |12,56 |25,12 |7 |31 |25 |14,2 |28,4 |
|8 |21 |28 |3,56 |7,12 |8 |31 |37 |2,2 |4,4 |
|9 |21 |23 |8,56 |17,2 |9 |31 |37 |2,2 |4,4 ... |21 |35 |3,44 |6,88 |10 |32 |51 |11,8 |23,6 ... |22 |39 |7,44 |14,88 |11 |32 |43 |3,8 |7,6 ... |22 |28 |3,56 |7,12 |12 |32 |31 |8,2 |16,4 ... |22 |23 |8,56 |17,12 |13 |32 |38 |1,2 |2,4 ... |22 |27 |4,56 |9,12 |14 |32 |41 |1,8 |3,6 ... |23 |36 |4,44 |8,88 |15 |33 |28 |11,2 |22,4 ... |23 |41 |9,44 |18,88 |16 |33 |24 |15,2 |30,4 ... |23 |37 |5,44 |10,88 |17 |33 |48 |8,8 |17,6 ... |23 |35 |3,44 |6,88 |18 |33 |35 |4,2 |8,4 ... |23 |39 |7,44 |14,88 |19 |34 |37 |2,2 |4,4 ... |24 |44 |12,44 |24,88 |20 |34 |42 |2,8 |5,6 ... |24 |22 |9,56 |19,12 |21 |34 |35 |4,2 |8,4 ... |24 |40 |8,44 |16,88 |22 |34 |37 |1,2 |2,4 ... |24 |24 |7,56 |15,12 |23 |34 |50 |10,8 |21,6 ... |24 |33 |1,44 |2,88 |24 |35 |26 |13,2 |26,4 ... |25 |27 |4,56 |9,12 |25 |35 |33 |6,2 |12,4 ... |25 |27 |4,56 |9,12 |26 |35 |38 |1,2 |2,4 ... |25 |32 |0,44 |0,88 |27 |35 |44 |4,8 |5,6 ... |25 |35 |3,44 |6,88 |28 |35 |46 |6,8 |13,6 ... |25 |38 |6,44 |12,88 |29 |36 |40 |0,8 |1,6 ... |25 |26 |5,46 |10,92 |30 |36 |32 |7,2 |14,4 ... |26 |31 |0,56 |1,12 |31 |36 |40 |0,8 |1,6 ... |26 |31 |0,56 |1,12 |32 |36 |46 |6,8 |13,6 ... |26 |28 |3,56 |7,12 |33 |37 |37 |2,2 |4,4 ... |26 |19 |12,56 |25,12 |34 |37 |45 |5,8 |11,6 ... |26 |51 |19,44 |38,88 |35 |37 |30 |9,2 |18,4 ... |26 |28 |3,56 |7,12 |36 |37 |29 |10,2 |20,4 ... |26 |24 |7,56 |15,12 |37 |38 |53 |13,8 |27,6 ... |27 |32 |0,44 |0,88 |38 |38 |34 |5,2 |10,4 ... |27 |42 |10,44 |20,88 |39 |38 |51 |11,8 |23,6 ... |27 |44 |12,44 |24,88 |40 |38 |36 |3,2 |6,,4 ... |27 |27 |4,56 |9,12 |41 |39 |53 |13,8 |27,6 ... |28 |21 |10,56 |21,12 |42 |39 |44 |4,8 |9,6 ... |28 |24 |7,56 |15,2 |43 |39 |47 |7,8 |15,6 ... |28 |33 |1,44 |2,88 |44 |39 |55 |15,8 |31,6 ... |28 |49 |17,44 |34,88 |45 |39 |42 |2,8 |5,6 ... |28 |38 |6,44 |12,88 |46 |40 |50 |10,8 |21,6 ... |28 |47 |15,44 |30,88 |47 |40 |34 |5,2 |10,4 ... |29 |25 |6,56 |13,12 |48 |40 |45 |5,8 |11,6 ... |29 |17 |14,56 |29,12 |49 |40 |30 |9,2 |18,4 ... |29 |26 |5,56 |11,12 |50 |40 |49 |9,8 |19,6 |
|( | | | |682,2 |( | | | |806,4 ... ... 50 ... ... ... –7,8/ ... ... эмп = ... критерийдің n1= 50 және n2=50 үшін шеткі мәндерін табамыз. Қосымша
бойынша :
f= n1 + n2-2=98
tкрит={2,008(р< 2,008; 2,678 (р< ... ... ... эмп мәні критикалық мәндерден көп, яғни нөлдік гипотезаны шеттетіп,
жұмыс гипотезасын қабылдаймыз. t эмп > ... екі топ ... ... ... ... ... бар деген
қорытындыға келеміз.
№ 3 кесте. Тұлғаның А ... ... ... |Х1 |Х1- М1 ... ... |Х2 |Х2- М2 |(Х2-М2)Қ |
|2 |19 |11 | |0,36 |2 |30 | 13. |1,56 | ... | | |0,18 | | | | | | |
|3 |19 |10 |0,82 |1,64 |3 |30 |14 |2,54 |5,08 |
|4 |20 |12 |1,18 |2,36 |4 |30 |10 |1,44 |2,88 |
|5 |20 |14 |3,18 |6,36 |5 | 30. |11 |0,44 |0,88 |
|6 |20 |12 |1,18 |2,36 |6 |31 |9 |2,44 |4 |
|7 |21 |15 |4,18 |8,36 |7 |31 |7 |4,44 |88 |
|8 |21 |16 |5,18 |10,36 |8 |31 |10 |1,44 |2,88 |
|9 |21 |15 |4,18 |8,36 |9 |31 |14 |2,54 |5,08 ... |21 |10 |0,82 |1,64 |10 |32 |9 |2,44 |4,88 ... |22 |13 | |4,36 |11 |32 |12 |0,56 |1,12 |
| | | |2,18 | | | | | | ... |22 |9 |1,82 |3,64 |12 |32 |15 |3,56 |7,12 ... |22 |12 |1,18 |2,36 |13 |32 |16 |4,56 |9,12 ... |22 |9 |1,82 |3,64 |14 |32 |14 |2,54 |5,08 ... |23 |15 |4,18 |8,36 |15 |33 |11 |0,44 |0,88 ... |23 |8 |2,82 |5,64 |16 |33 |9 |2,44 |4,88 ... |23 |11 |0,18 |0,36 |17 |33 |14 |2,54 |5,08 ... |23 |7 |3,82 |7,64 |18 |33 |10 |1,44 |2,88 ... |23 |11 |0,18 |0,36 |19 |34 |10 |1,44 |2,88 ... |24 |9 |1,82 |3,64 |20 |34 |16 |4,56 |9,12 ... |24 |7 |3,82 |7,64 |21 |34 |9 |2,44 |4,88 ... |24 |14 |3,18 |6,36 |22 |34 |14 |2,54 |5,08 ... |24 |11 |0,18 |0,36 |23 |34 |8 |3,44 |6,88 ... |24 |9 |1,82 |1,64 |24 |35 |12 |0,56 |1,12 ... |25 |7 |3,82 |7,64 |25 |35 |13 |1,56 |1,12 ... |25 |10 |0,82 |1,64 |26 |35 |10 |1,44 |2,88 ... |25 |14 |3,18 |6,36 |27 |35 |7 |4,44 |8,88 ... |25 |10 |0,82 |1,64 |28 |35 |15 |3,56 |7,12 ... |25 |7 |3,82 |7,64 |29 |36 |8 |3,44 |6,88 ... |25 |11 |0,18 |0,36 |30 |36 |14 |2,54 |5,08 ... |26 |9 |1,82 |3,64 |31 |36 |9 |2,44 |4,88 ... |26 |13 | |4,36 |32 |36 |6 |5,44 |10,88 |
| | | |2,18 | | | | | | ... |26 |8 |2,82 |5,64 |33 |37 |15 |3,56 |7,12 ... |26 |10 |0,82 |1,64 |34 |37 |11 |0,44 |0,88 ... |26 |11 |0,18 |0,36 |35 |37 |13 |1,56 |3,12 ... |26 |8 |2,82 |5,64 |36 |37 |9 |2,44 |4,88 ... |26 |16 |5,18 |10,36 |37 |38 |14 |2,54 |5,08 ... |27 |9 |1,82 |3,64 |38 |38 |16 |4,56 |9,12 ... |27 |10 |0,82 |1,64 |39 |38 |12 |0,56 |1,12 ... |27 |7 |3,82 |7,64 |40 |38 |14 |2,54 |5,08 ... |27 |16 |5,18 |10,36 |41 |39 |11 |0,44 |0,88 ... |28 |10 |0,82 |1,64 |42 |39 |16 |4,56 |9,12 ... |28 |7 |3,82 |7,64 |43 |39 |13 |1,56 |3,12 ... |28 |9 |1,82 |3,64 |44 |39 |15 |3,56 |7,12 ... |28 |11 |0,18 |0,36 |45 |39 |9 |2,44 |4,88 ... |28 |13 |2,18 |4,36 |46 |40 |13 |1,56 |3,12 ... |28 |9 |1,82 |3,64 |47 |40 |10 |1,44 |2,88 ... |29 |14 |3,18 |6,36 |48 |40 |8 |3,44 |6,88 ... |29 |16 |5,18 |10,36 |49 |40 |6 |5,44 |10,88 ... |29 |10 |0,82 |1,64 |50 |40 |16 |4,56 |9,12 |
|( | | | |227,28 |( | | | |332,16 ... ... 50 ... ... ... –3,56/ ... =1,26/0,46=2,739
t эмп = 2,739
Енді критерийдің n1= 50 және n2=50 үшін ... ... ... ... :
f= n1 + ... 2,008; 2,678 (р< ... ... ... эмп мәні ... ... көп, яғни нөлдік гипотезаны шеттетіп,
жұмыс гипотезасын қабылдаймыз. t эмп > tкрит
Демек екі топ ... ... ... мәнді айырма бар деген
қорытындыға ... 4 ... ... 19-29 жас ... ... қаласының тұрғындарының
(адам есебімен) көрсеткіштері
|Р/с |Сауалнаманың сұрақтары |Иә ... |Жоқ |
|1 ... ... апат ... |26 |10 |14 |
| ... бар ма? | | | |
|2 ... ... білуге тырысасыз ба? |41 |7 |2 |
|3 ... апат ... |16 |5 |19 |
| ... көресіз бе? | | | |
|4 ... ... тұру ... деп |18 |11 |11 |
| ... ба? | | | |
|5 ... ... мүмкіндігін білесіз |9 |15 |26 |
| |бе? | | | |
|6 ... ... ... ... |13 |14 |23 |
| ... ... бере ... ма? | | | |
|7 ... қаласында тұру сіз үшін |7 |16 |27 |
| ... ... ма ? | | | |
|8 ... қаласында тұруға үрейленесіз |10 |17 |23 |
| |бе? | | | |
|9 ... ... ... ... |35 |9 |6 |
| ... ма? | | | ... ... ... табиғи апаттар |16 |19 |15 |
| ... ... ... орын | | | |
| ... ба? | | | ... ... 19-29 жас ... ... қаласының тұрғындарының
(пайыз есебімен) көрсеткіштері
№ 5 кесте.
Сауалнама бойынша 30-40 жас аралығындағы Алматы қаласының тұрғындарының
(адам есебімен) көрсеткіштері
|Р/с |Сауалнаманың ... |Иә ... |Жоқ |
|1 ... ... апат ... |44 |4 |2 |
| ... бар ма? | | | |
|2 ... ... ... ... ба? |39 |11 |0 |
|3 ... апат ... |28 |13 |9 |
| ... көресіз бе? | | | |
|4 ... ... тұру ... деп |31 |18 |1 |
| ... ба? | | | |
|5 ... ... мүмкіндігін білесіз |10 |9 |31 |
| |бе? | | | |
|6 ... ... ... ... |21 |15 |14 |
| ... ... бере алады ма? | | | |
|7 ... ... тұру сіз үшін |36 |12 |2 |
| ... ... ма ? | | | |
|8 ... ... ... апаттар |25 |13 |12 |
| ... ... ... орын | | | |
| ... ба? | | | |
|9 ... қаласының болашағы сізді |44 |5 |1 |
| ... ма? | | | ... ... ... ... ... |17 |6 |27 |
| |бе? | | | ... ... 30-40 жас ... ... ... тұрғындарының
(пайыз есебімен) көрсеткіштері
2. 4. Зерттеу нәтижелерінің сапалық талдауы:
1. Алматы қаласындағы апат туралы ақпараттар жөнінде ... ... ... ... ... ... табиғи апаттар
жөнінде ақпараттарды 19-29 жас ... ... көп ... Апат ... ... тырысасыз ба? 0,82(-0,78(; 0,14(-0,22(; 0,04(-0,18(,
мұндағы 19-29 арасындағы адамдармен салыстырғанда 30-40 жас адамдар
апатты білуге қызығушылығы жоғары екені танылды.
3. Телебағдарламалардан апат ... ... ... бе? ... 0,1(-
0,26(, 0,38(-0,18(; мұндағы телебағдарламалардан 19-29 жастағы адамдардан
30-40 жастағы адамдар табиғи апаттың барысын білуге ұмтылуда.
4. Алматы қаласында тұру қауіпті деп ... ба? ... ... ... 19-29 ... ... 30-40 ... адамдар
қауіптің барысын біршама сезінген.
5. Апаттан сақтану мүмкіндігі бар деп ойлайсыз ба? 0,18(-0.2(; 0,3(-0,18(;
0,52(-0,62(; ... 19-29 ... ... ... 30-40
жастағы адамдар сақтану мүмкіндгінің аздығын көрсеткен.
6. Алматы қаласындағы тұрғын үйлер апаттарға төтеп бере алады ма? ... ... ... ... 19-29 ... адамдардан 30-40
жастағы адамдар тұрғын үйлердің салынуы табиғат апатына төзеді деп
нәтижелейді.
7. Алматы қаласында тұру сіз үшін ... ... ма? ... ... ... 30-40 ... ... қорқыныш тудыратынын көрсеткен.
8. Мүмкін болатын табиғи апаттар әсерінен басқа жаққа орын ауыстырасыз
ба? 0,2(-0,5(; ... ... ... ... ... ... жаққа орын ауыстыруы төмен көрсеткіш, тұрғылықты
жерден көшкісі келмейді.
9. Алматы қаласының болашағы сізді ойландыра ма? 0,7(-0.88(; 0,18(-0,1(;
0,12(-0,02(, мұндағы жас ерекшеліктеріне байланысты 30-40 ... ... ... ... ... ... Алматы қаласында тұруға үрейленесіз бе? 0,32(-0,38(; 0,38(-0,12(;
0,3(-0,54(; ... ... ... өмірден алған тәжірибелеріне
байланысты үрейлену күйлерінің әртүрлі екені байқалды.
Сауалнама қорытындысында адамдардың жас ерекшелігіне ... ... ... ... ... ... 30-40 жастағы адамдар 19-29 жастағы
адамдарға қарағанда табиғи апаттардан ... мен ... ... ... ... ... анықталды.
Тұлғаның мазасыздығын сапалық талдау
Тұлғаның мазасыздығын талдауда жас ерекшеліктеріне байланысты
30-40 жастағы адамдар 19-29 жастағы ... ... ... жоғары.
Олар әртүрлі ситуацияны қабылдау ерекшелігіне байланысты.
Дегенмен, мүмкін болатын табиғи апаттардың ерте ме, кеш пе ... ... ... ... ... өзара қорқыныш қалыптасқаны зерттеу әдістері ... ... ... ... екі ... ... ... жас
шамасындағы ерекшеліктерде мазасыздану мен қорқыныштың ... ... ... ... Зерттеуге қала тұрғындарын ала
отырып, ... ... ... пен ... ... 19-29 ... ... мен 30-40 жас аралығындағы адамдарда айырмашылықтары
көрінді.
Қорытынды
Қазіргі кезде табиғи апаттардан адамның ... мен ... ... ... айқын аңғарамыз. Кейінгі кездері елімізде
болып жатқан әртүрлі дүрбелең салған табиғат апаты ... ... ... ... ... ... қорытып қарасақ, сол елді мекендерде болған
табиғат апаттарынан адамдар әлі де ... бар ... ... ... мен ... ... ... зерттеу жұмыстарында
жас ерекшелігіндегі психикалық күйлерге байланысты екені байқалды.
Магистрлік жүмыстың мақсатын жүзеге асыру барысында :
... ... ... ... ... ... тұлғаның
қорқынышы мен мазасыздығына теориялық тұрғыдан талдау ... ... ... ... ... мен ... түрлері мен
психологиялық механизмдері сипатталынды.
• Мүмкін болатын табиғи апаттардан тұлғаның қорқынышы мен ... мен ... ... ... ... ... ... 19-40 жас аралығындағы адамдарға
зерттеу жұмысы жүргізілді.
• Алынған мәліметтердің сандық өңдеуі және сапалық ... ... ... ... ... ... ... Табиғат апаттары әсерінен адамның психикалық күйлері қорқыныш пен
мазасыздану жас ... ... ... ... пен ... ұялаған адамдарда өмірге деген ... ... ... болатын табиғи апаттардың адамға әсері өте күшті реакциялар ... ... ... ... ... апаттардағы қауіпті сезінуі қалыпты ... ... ... ... Мүмкін болатын табиғат апаттар әсерінен адамдарда тұрғылықты жерлерін
тастап кету аз кездеседі.
• Табиғи апаттардың болу ықтималдығын ... ... ... ... ... ... орталықтың бірі болып саналады. Жер
сілкінісінің алдын-алу ... ... ... ... мүмкіндікті ұйымдастыру
қолға алынбай отыр.
Жалпы адамзат баласының ... ... ... ... ... ... Дегенмен, осыны ескере мазасыздану адамдарда ... ... мұны ... ... ... ... Қорқыныш кейде
адам бойында ұзақ уақыт сақталынып қалады. Зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ... ... ... одан сақтануға алдын-ала
сынақ жүргізілуі ықпал ... ... пен ... ... ... ... ... әдебиетер:
1. Авазбакиева М.В. Влияние климата Казахстана и Киргизии на ... ... ... АН ... ... В.А. Социальный страх ... ... ... Изд. ... ... 1992
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.-Алматы: Білім,1996
4. Айдараалиев А.А., ... А.А. ... ... в ... ... Бачел Андрей Как подготовить себя к жизни М:Эльф К-Пресс 1994
6. Березина Т.Н. Многомерная психика .Внутренней мир ... М: пер ... Блум Ф. и др. ... ... и поведение – М.: Мир, 1988.
8. Бодров В. А. Информационный стресс Москва 2000
9. Бурлачук Л.Ф., ... Е. Ю. ... ... ... М., 1998
10. Вопросы психологии 6/2001
11. Волович В.Г. Человек В экстремальных условиях природной ... ... ... ... В.К. ... ... явлений М; Изд-во Моск. ун-та
1976
13. Гостюшин А.В. Энциклопедия экстремальных ситуаций М: Зеркало 1994
14. ... А.В. ... ... ситуаций 3-е ... ... ... ... ... себя другим в повседневной жизни М: Канон-
пресс Ц. 2000
16. Данилова А.Н. Крылова А.Л. Физиология ... ... ... ... ... ... Кун Основы психологии. Все тайны поведения человека М.; ’’
ОЛМА-ПРЕСС’’ 2003
18. Додонов Б.И. В мире ... К. ... ... 1987
19. Джон Платаниа Юнг для начинающих Минск, 1998 Попурри
20. Душков Б.А. Психосоциология ... М. : ПЕР СЭ, ... ... Б.А. ... и ... М. ... ... О.П. Практикум по психологии
23. Карандашев В.Н. Как жить в ... ... СПб ... 1999
24. Коган Б.М. Стресс и адаптация.-М., 1980
25. Кокс Т. Стресс.-М.; 1981
26. ... П.А., ... А.П. ... ... в
чрезвычайных ситуациях: Курс лекций. Части І, ІІ, ІІІ-Новогорск, 2000
27. Колесникова Т.И. Мир ... ... ... ... М.: Владос-ПРЕСС, 2003
28. Кореленко Ц.П. Психофизиология человека в экстремальных условиях Л:
Медицина. Ленингр. Отд-ние 1978
29. ... Э.И. ... ... ... ... ... Котик М.А. Психология и безопасность. – Таллин, 1989
31. Китаев-Смык Л.А. Психология стресса .М., 1983
32. Кэррол Е . ... ... ... ... ... ... ... Эдуард, Еремеева Алина Психологическая защита 2-е издание М:
Смысл ... ... В.И. ... в экстремальных условиях М: Политиздат,1989
35. Левитов Н.Д. О психических состояниях ... ... Мир ... ... жур № 4 (32) Октябрь-Воронеж 2002.
37. Леонтьев Д.А. Психология смысла:природа, строение и ... ... М: ... ... Лук А.Н. ... и ... М.: Знание 1982
39. А. М. Иваницкий Мир психологии № 3. 1999
40. Изард К ... ... Пер с ... М: Изд-во Моск. ун-та 1980
41. Рейковский Экспериментальная психология эмоций М: Прогресс 1979
42. Наенко Н.И. Психическая напряженность/Н. И. ... ... ... ... ... В.Д. ... психологические труды. М:Педагогика, 1990
44. Небылицин В.Д. Основные свойства нервной системы человека М,1966
45. Новые исследования в ... и ... ... ст /АПН СССР ... М.Э. ... ... ... Н.М. Саморегуляция и типологические свойства нервной системы.
Казань. Изд-во Казань ун-та 1974
47. Практикум по психологии личности ... ... ... ... ... эмоции. Тексты /Под ред. В.К. Вилюнаса , Ю.Б. Гиппенрейтер /
М: Изд-во Моск. ун-та ... ... ... ситуаций : Хрестоматия .-Минск, 1999
50. Психические состояния: Хрестоматия /Сост. Общ. Ред. Л. В. ... ... ... Л.Я. Психология эмоциональных отношений М. Моск. ун-та 1987
52. В.Б. ... ... ... при ... ... ... ... психология 1994. 4 , 153-156
53. ... Г. ... без ... ... ... Соколов Е. Н. Теоретическая психофизиология: Учеб: метод пособие для
студентов.психол. фак. гос.ун-тов/ М: Изд-во МГУ, 1986
55. ... А.М. ... ... М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2002
56. Иванов-Смоленский А.Г. Очерки экспериментального исследования высшей
нервной деятельности человека М, 1971
57. ... М ... ... Спб., Тип. Б.М. Вольфа Б.г.
58. ... З. ... ... . А. 1990 ... В.И Фурсов Экологические ... ... ... ... Ю.Щербатых Психология страха: Популярная энциклопедия
М: Изд-во ЭКСМО-Пресс 2001
61. ... Г. Х. ... и ... как ... ... М: Наука 1971
62. Черноушек Михал Психология жизненной среды. М. Мысль, 1989
63. Человек. Среда. Пространство: ... По ... ... ... среды. [Сб. статей]/ Тарт. Гос. Ун-т, Каф философии; [Ред кол.: ... и др] ... ТГУ ... ... Дж., ... Р. ... Природа и лечение.-М.,1986)
Қосымша әдебиеттер:
65. Т. А. Акимова, В.В. ... ... М.; ... обьединение
''ЮНИТИ'', 1998
66. Байжанова Н.С. Нілдібаева Ж.Б. Валеология № 9. 2002
67. б.ғ.д.Мырзаханұлы Н. Валеология № 12. ... ... ... 16 ... 2004
69. География және табиғат № 6 2003
70. География және табиғат № 6 ... ...... А. С. ... ... экология ЮНИТИ М.; 2000
72. Ұлт тағылымы № 2. 2002
73. Ұлт тағылымы № 4. 2002
74.
Тейлер ... ... және ... ... ... анықталынады)
Сауалнама сұрақтарына жауап беріңіз (осы ұсынылып отырған ... деп ... ... ... ... ... ... қойыңыз).
1. Мен шаршамай көп жұмыс істей аламын
2. ... ... ма, ... ба, ... ... ... уәдемді орындап
жүремін.
3. Әдетте, қол-аяғым жып-жылы.
4. Менің басым ... ... Өз ... сенемін.
6. Күту жүйкемді жұқартады.
7. Осы менің ештеңеге де ... ... өзім ... ... кей кезде.
8. Әдетте өзімді бақыттымын деп сезінемін.
9. Мен тек бір нәрсеге ғана шұқшиып шоғырлана ... Бала ... ... тапсырма берілсе де дереу орындайтынмын.
11. Айына 2 рет не одан да жиі менің ішімнің ... ... Мен ... ... ... ... беретін болдым.
13. Мен өзімді басқа көпшілікке қарағанда ашуланшақпын-ау-деп ойлаймын.
14. Мен онша ұялшақ емеспін.
15. Мен үшін өмір дегеніңіз қашан да үлкен ... ... ... ... өзім ... ... ... туралы сөйлейтінім бар.
17. Мен өзгелерге қарағанда жиірек қызарамын.
18. Менің жоқ нәрседен көңілім бұзылып сала барады.
19. Өзім ... ... ... ... да ұнай ... Егер мені ... мазаласа, ұйықтай алмаймын.
21. Әдетте, салмақтымын, мені ашуландыру оңайға соқпайды.
22. Мен осы адам айтса сенбейтіндей, ... түс ... ... Мен ... ... де, бір ... қалыптан жоғары деңгейде қабылдаймын.
24. Кеии бастасам болғаны терге ... ... ... ... ... мазасыз, әлсін-әлсін ояна беремін.
26. Ойын ойнасам, осы көбінесе жеңгім келіп тұрады да, ... ... Мен ... ... ... Мен өз ... өщім риза ... келеді, бірақ өкінішке орай , басқалдар
менің өміріме ризадай.
29. Менің ... ... енді ... жүр.
30. Менің асқазаным берекемді енді кетіріп жүр.
31. Менің тұрмыс-жағдайым , қызмет бабым қашан да қам ... Мен ... ... ... ... маған келтірер зияны
болмайтынын білсем де.
33. Кей ... ... ... алдымдағы тұрған қиындықтарды жеңе
алмайтын сияқты көрінеді де тұрады.
34. Мен оп-оңай аяқ астында абыржи ... Кей ... ... аса ... ... бар, бұл ... ... Жанжалдан, қиын жағдайлардан ығысып кеткенімді жөн деп білемін.
37. Жүрегім айнып, құсық ... ... Мен ... ... ... ... Кей тұстарда өзімнің пайдасыз екенімді айқын сезінемін.
40. Кей уақытта әй енді ұрысып, сілкіп-сілкіп алғым келеді.
41. Бірдеңеге байланысты қашанда ... ... де ... ... ... ... ... жүремін.
43. Мүмкін болар сәткісіздіктерді қаперіме алмаймын.
44. Қазір ... ... ... ... Кей тұста әйтеуір сирек торығамын.
46. Мен ашушаңмын, иінім жеңіл.
47. Мен бір нәрсені істесем болды, қолдарымның дірілдей ... ... Мен ... ... ... де ... Маған өз өзіме деген сенім жетпей жатады.
50. Салқын күндері мен тез тершимін.
51. Мен басқаларға айтуға ... ... ... ... ... ... ішім ... ауырады.
53. Маған белгілі бір есепке не бір бір жұмысқа ... ... ... Кей ... ... ... соншалықты, бір орында отыра алмаймын.
55. Хатқа оқып ... ... ... ... ... Менің қас-қағым сәтте көңілім бұзылып қоя береді.
57. Шынында да, мен ... да ... ... ... менің неше түрлі қорқыныш, үрейлерім аз.
59. Бүгін істеп тастайтын жұмысты, ... ... ... ... ... ... мен шаршағанша жұмыс істеймін.
Ескерту: Орынды жауаптар 1 баллмен бағаланады, қателері ... ... одан да ... ... балл ... ... деп есептелінеді.
Тұлға мазасыздығын (ТМ) бағалау мәселері
(Ч. ... және О.Л. ... ... ... Сіз ... ... жағдайлардың қайсысын бастан
өткердіңіз, баллмен бағаланыз:1-ешқашан десе де ... ... , ... ... ... Мен ... тұтамын
2. Мен әдетте тез шаршаймын.
3. Мен әп-сәтте жылап қоя беремін.
4. Мен басқалардан бақытты болғым келеді.
5. Кей уақытта жедел ... ... ... мен ... ... ... беремін.
6. Әдетте, мен өзімді сергек сезінемін.
7. Мен бақыттымын, байсалдымын және ширақпын.
8. Күтілер қиындықтар әдетте өте мазамды алады.
9. Болмашы нәрсеге ... ... Мен осы ... Бәрі де не ... да ... өртейді.
12. Маған өзімнің өзіме деген сенімім жеткіліксіз болып жетеді.
13. Әдетте ... ... ... сезінемін.
14. Жанжалды сәттерден, қиын жағдайлардан бойымды аулақ ұстаймын.
15. Мен сары уайымға салыну болады.
16. Мен ризамын
17. Не бір ұсақ - ... ... ... ... ... Көңілім қалса, түңілсем, есім кетеді, осыдан кейін бәрін көпке ұмыта
алмаймын.
19. Мен салмақты адаммын.
20. Өз жұмысымды ... қам жей ... ... ... деңгейін есептеңіз.
ТМ(Е1-Е2+35
Е1-балл жиынтығы (2,3,4,5,8,9,11,12,14,15,17,18,20)
Е2-балл жиынтығы (1,6,7,10,13,16,19).
Нәтижелері: 30баллға дейін-мазасыздану ... 31-45 ... ... 46 балл және бұдан да көп-мазасыздану деңгейі жоғары.
Тұлғаның А типін диагностикалайтын сауалнамасы
Келесі сұрақтарға иә ... жоқ деп ... ... ... ... ... шындыққа сәйкес екенін ұмытпаңыз.
1. Сізге бір уақытта ... істі ... ... ... ілесу, блокнотқа
түрту және креслода тербелу) атқару тән бе?
2. Демалыс минутында аяқталмаған іс үшін ... ... ... ... ... ... ... бөлгенді, фразаларды аяқтағанды, әңгімені тез
аяқтауға ықыласыңыз ояна ма?
4. Сіз өзіңізді қызықтыратын әңгіменің басқа адамдардың тыңдағаның
қалайсыз ... Бір ... тез ... ... ... түріне көшуге ұмтыласыз ба?
6. Егер айналада болып жатқан оқиғалар сіздің қызығушылығыңызбен байланысты
емес болса, сіз байқайсыз ба?
7. Сіз ... ... ... ... ... ... ... Сіз тамақтанғанда ,жүруде,сөйлегенде ережедегідей шапшаңсыз ба?
9. Жұмыссыз адаммен қарым-қатынас сізге ... ... ... ... Сізге қайсарлық және физикалық күш тән бе?
11. Кез-келген істің нәижесін немесе көңіліңіз толғанын қанағат ... ... ... ... ... күлу қиын ... Сіз өзіңіздің билігіңіз мен міндеттеріңізді басқаларға тапсыру қиын ба?
14. Сіз жиналысқа қатысқанда сөз ... ... емес деп ... ба?
15. Сіз пассивті демалудан (ұйқы, релаксация) , ... ... ... ... Сіз ... , бағынушылардың, туыстарыңыздың сіздің жетістікке
жетуге ықпал етуін мәжбүр ете, бірақ олардың қызығушылығы сізді
толғандырмай ма?
Кілті:Барлық оң жауаптармен бірге, 6 ... ... ... 1 балл болып
есептелінеді. Баллдарды есептеңіз. Егер 16 балл жинасаңыз,
тұлғаның А типі ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мінез-құлқында әлсіздік белгілері байқалған оқушылардың мектептегі психоневрологиялық статус жағдайы6 бет
М. Әуезовтің Құнанбайдың тарихи тұлғасын көркем образға айналдыру жолындағы ізденістері15 бет
Тарихи тұлға және көркем бейне - М.Өтемісұлы7 бет
Тұлға бойында қорқынышпен мазасыздық күйлерінің туындау ерекшкліктері4 бет
Тұлғалық қатынастардың бұзылуымен байланысты емес қорқыныштарды реттеу әдістері6 бет
Көркем прозадағы деректілік және психологизм203 бет
Қазақ тіліндегі тілдік тұлға мәселесі56 бет
Азаматтық құқық субъектілері50 бет
Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік психологиялық бейімделуін зерттеу62 бет
Банкроттық және оның құқықтық аспектілері82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь