Салалық әлеуметтану

ЖОСПАР

1. Тұлға әлеуметтануы
1.1. Әлеуметтік жүйедегі тұлға және оның қалыптасуы. Әлеуметтену процесі
1.2. Әлеуметтік мәртебе мен рөл
1.3. Тұлғаның әлеуметтік тәртібі
2. Отбасы әлеуметтануы
2.1. Отбасы түсінігі, құрылымы мен қызметтері
2.2. Отбасының тарихи қалыптасу формасы
2.3. Отбасы типологиясы
Адам көптеген ғылымдардың зерттеу нысаны болып табылады. Адамның мәнін қарастырмастан бұрын «адам», «индивид», «тұлға» түсініктерін қарастырып алайық. Адам – қоғамды құрушы, онда саналы іс-әрекет ететін, ойлай білетін, алдына мақсат қойып, оған жетуге тырысатын, барлық индивидтерге тән ортақ қасиеттер және ерекшеліктерімен сипатталатын тіршілік иесі. Индивид – биологиялық жолмен дүниеге келіп, әлеуметтік ортада өмір сүретін жеке адам. Тұлға – адамдардың әлеуметтік қасиеттерінің тұтастығы, индивидтердің қоғамдық дамуының және белсенді іс-әрекетпен араласу арқылы әлеуметтік қатынастар жүйесіне енуі.
Индивид қоғаммен әлеуметтік қауымдастықтар, институттар арқылы ықпалдасқанда, әлеуметтік маңызы бар мәселелерді, байланыстарды жүзеге асырғанда барып тұлға дәрежесіне көтеріле алады.
Тұлғаны әлеуметтік талдау оның құрылымын анықтаудан басталады. Бұл мәселені З.Фрейд «ол», «мен» және «супер эго» деген элементтерді енгізу арқылы қарастырады. «Ол» - бұл біздің түйсіктеріміз басым, айсбергтің көрінбейтін бөлігі сияқты сана түкпіріміз. «Мен» - бұл түйсіктермен байланысты, дүркін-дүркін оған кіріп отыратын сана. «Эго» санасыздықты қоғамға ыңғайлы қалыпта ұсынуға тырысады, «меннен» жоғары, моралдық нормалар мен принциптердің жиынтығын құратын, адамгершіліктің «қадағалаушысы», ішкі бақылаушысы іспетті.
Сондықтан да біздің санамызда барлық уақытта, бір жағынан, оған кіретін түйсіктермен, екінші жағынан, «меннен жоғары» талап қоятын моралдық тыйым салулар арасындағы тартыс жүріп жатады. Фрейд «Біздің психикалық тіршілік иесін «ол», «мен» және «меннен жоғары» деп бөліп қарастыруымыздың өзі осы психикалық тіршілік иесі жайындағы ұғымымыздың алға жылжуын көрсетеді, осы бөлу психикалық өмірдің динамикалық арақатынастарын бұдан да тереңірек түсінудің, жақсылап сипаттаудың құралы болуы тиіс» деп жазған екен.
Тұлға әлеуметтік қауымдастықпен араласып, одан ерекшеленетін, өзінің творчестволық жекешелігін танытып, болашақ өмірінің жобасын жасайтын, алдына мақсат қойып, оған қол жеткізу үшін барлық күш жігерін жұмылдыратын, әлеуметтік құралдарда, байланыс жүйесінде тұрақты өзгерістерге қол жеткізетін, өзін-өзі жетілдіріп, мазмұнын анықтайтын қоғамдық қатынастардың субъектісі, әлеуметтік жүйенің белсенді құрамдас бөлігі, биологиялық пен әлеуметтіктің шегінде орналасқан күрделі нысан.
Тұлға құрылымындағы екі сипатты бөліп көрсетуге болады: сыртқы байланыстар жиынтығы мен әлеуметтік өмірмен көбіне өзара ықпалдастық сипатын анықтайтын ішкі идеалдық байлық.
Орталығы индивид болып саналатын сыртқы әлеммен әртүрлі бағыттағы байланыстардың жиынтығы тұлғаның базисі болып табылады.
Нәрестедегі адам болу мүмкіндіктері басқа адамдармен қарым-қатынас жасап, қоғамдық қатынастар жүйесіне енуінің нәтижесінде ғана адамдық қасиеттерге айналады. Демек, адамның адам болып қалыптасуы оның физиологиялық және психологиялық дамуына сәйкес табиғи нышандардың негізінде жүзеге асады (К.Маркс теориясы). Әлеуметтануда адамның, тұлғаның бұндай қалыптасу механизмі әлеуметтену процесімен ашылады.
1. Булатова А. Н., Исмагамбетова З. Н. Курс лекций по социологии (часть 1) Алматы, Гылым, 1998 г. С. 3-13

2. Волков Ю. Г., Мостовая И. В. Социология. М., 1998 г

3. Здравомыслов А.Г. Методология и процедура социологических исследований. М. Мысль, 1969

4. Казаринова Н. В., Филатова О. Г., Хренов А. Е. Социология. Учебник для вузов. М., 1999 г

5. Кравченко А.И. Социология.-Екб.,1998
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Салалық әлеуметтану
Орындаған:
Тексерген:
ЖОСПАР
* Тұлға әлеуметтануы
+ Әлеуметтік жүйедегі ... және оның ... ... ... ... мәртебе мен рөл
+ Тұлғаның әлеуметтік тәртібі
* Отбасы әлеуметтануы
+ Отбасы түсінігі, құрылымы мен қызметтері
+ Отбасының тарихи ... ... ... ... ... ... ... жүйедегі тұлға және оның қалыптасуы. Әлеуметтену процесі
Адам көптеген ғылымдардың зерттеу нысаны болып табылады. ... ... ... бұрын , , түсініктерін қарастырып алайық. Адам - ... ... онда ... ... ететін, ойлай білетін, алдына мақсат қойып, оған ... ... ... ... тән ... ... және ерекшеліктерімен сипатталатын тіршілік иесі. Индивид - биологиялық ... ... ... әлеуметтік ортада өмір сүретін жеке адам. Тұлға - ... ... ... ... индивидтердің қоғамдық дамуының және белсенді іс-әрекетпен араласу арқылы әлеуметтік қатынастар жүйесіне енуі.
Индивид ... ... ... ... ... ... әлеуметтік маңызы бар мәселелерді, байланыстарды жүзеге асырғанда барып тұлға дәрежесіне көтеріле алады.
Тұлғаны әлеуметтік ... оның ... ... ... Бұл ... ... , және деген элементтерді енгізу арқылы қарастырады. - бұл біздің түйсіктеріміз ... ... ... бөлігі сияқты сана түкпіріміз. - бұл түйсіктермен байланысты, дүркін-дүркін оған кіріп отыратын сана. санасыздықты ... ... ... ... ... ... ... нормалар мен принциптердің жиынтығын құратын, адамгершіліктің , ішкі бақылаушысы іспетті.
Сондықтан да ... ... ... ... бір ... оған ... ... екінші жағынан, талап қоятын моралдық тыйым салулар арасындағы тартыс жүріп жатады. Фрейд деп жазған екен.
Тұлға әлеуметтік қауымдастықпен араласып, одан ... ... ... ... ... ... ... жобасын жасайтын, алдына мақсат қойып, оған қол жеткізу үшін барлық күш жігерін ... ... ... ... жүйесінде тұрақты өзгерістерге қол жеткізетін, өзін-өзі жетілдіріп, мазмұнын анықтайтын қоғамдық қатынастардың субъектісі, әлеуметтік жүйенің белсенді құрамдас ... ... пен ... ... ... ... ... құрылымындағы екі сипатты бөліп көрсетуге болады: сыртқы байланыстар жиынтығы мен әлеуметтік өмірмен көбіне өзара ықпалдастық сипатын анықтайтын ішкі идеалдық ... ... ... ... сыртқы әлеммен әртүрлі бағыттағы байланыстардың жиынтығы тұлғаның базисі болып табылады.
Нәрестедегі адам болу мүмкіндіктері басқа адамдармен қарым-қатынас жасап, қоғамдық қатынастар ... ... ... ғана ... ... айналады. Демек, адамның адам болып қалыптасуы оның физиологиялық және психологиялық дамуына сәйкес табиғи ... ... ... ... ... ... ... адамның, тұлғаның бұндай қалыптасу механизмі әлеуметтену процесімен ашылады.
Әлеуметтену - адамды әлеуметтік өмірге енгізетін, индивидтерге символ, құндылық, норма сияқты ... ... ... ... қалыптастыратын, индивидті мәдениет, білім, тәрбиеге қатыстыра отырып, оның ... ... ... ... ...
Дәлірек айтсақ, әлеуметтену дегеніміз - қоғамда қалыптасқан рухани байлықтар мен мінез-құлық нормаларын белсенді түрде меңгеру және жетілдіру ... жас ... сол ... ... және ... құрылымдарына сәйкес қоғамдық рөлдер системасына қосу болып табылады.
Осы процестерді игеру негізінде адам әлеуметтік сипатын, қасиетін, іскерлігін, ... ... ... ... ... ... ... болады.
Әлеуметтануда әлеуметтену процесінің 2 деңгейі болады:
1) алғашқы әлеуметтену деңгейі - ... ... топ ... ... сферасында, индивидтің ең жақын ортасында өтеді;
2) кейінгі әлеуметтену деңгейі - ... ... ... мен институттардың деңгейінде өтеді.
Бұл деңгейлердің әрқайсысында әлеуметтену ... ... мен ... ... ... ... агенттері - мәдени тәжірибені беруге жауапты ... ... ... институттары - әлеуметтену процесіне әсер етіп, оған бағыт-бағдар беретін мекеме.
Әлеуметтену процесі барысында адамдар әлеуметтік рөлдерін алмастырып, жаңа ... ... ... ... ... ... ... Ол әлеуметтануда деәлеуметтену және реәлеуметтену деп аталады. Деәлеуметтену - ескі, бұрынғы құндылық, норма, тәртіп үлгілері мен рөлдерден ажырау ... ... - ... орнына жаңа құндылықтар, норма, рөл мен тәртіп үлгілерін қалыптастыру ... ... ... - бұл тек ... ... ... қасиеттерді біртіндеп анықтап, қалыптастыру ғана емес, сонымен бірге қоғамдық ... ... ... қоғамдық ұйымдар мен құқықтық құрылымдар ықпалының нәтижесі. Осындай тәсілмен ғана ... ... ... оның ... және ... ... ... ашуға, адамның тұлға ретінде өмір сүру аясын анықтауға мүмкіндік туады.
1.2. Әлеуметтік ... мен ... өмір ... ... ... адам ... ... топтарға, институттарға қатысады. Бұл топтардың әрқайсысында адам нақты бір әлеуметтік орынды иеленіп, жаңа мәртебені ... ... ... - топтағы индивидтің немесе топтың басқа да топтармен өзара қарым-қатынастарындағы рангы мен бағыты.
Әлеуметтік мәртебеде негізінен мынаны ... ... ... ... ... ... байланысты, бірақ өзара әрекеттеспейді;
- өзара бір-бірімен тек ... ... ғана ... ... ... ... емес, олардың тасымалдаушысы түседі;
- әлеуметтік қатынас бір-бірімен мәртебелерді байланыстырады.
Бір адам ... ... мен ... ... ... мәртебеге ие болады. Бір адамның иеленген барлық ... ... ... ... деп ... (Р.Мертон).
Мәртебенің түрлері:
а) басты мәртебе - адамның өмірлік стилі мен бейнесін анықтайтын қандай да бір адамға тән ... ... ... - ... индивидтің немесе топтың басқа да топтармен өзара қарым-қатынастарындағы рангы мен бағыты;
б) жеке мәртебе - қандай да бір кіші топ ... ... жеке ... тән ... ... және бағалауға негізделген, индивидтің сол топтағы алатын орны;
в) белгіленген мәртебе - ... ... ... ... ... қоғам мен топ алдына ала белгілеп қойған әлеуметтік бағыт;
г) қол жететін мәртебе - ... ... ... жеке ... қажыр-қайраты және басқа да индивидтермен бәсекеде нығайа түсетін әлеуметтік бағыт;
д) аралас мәртебе - белгіленген және қол ... ... ... ... ... ... - ... қоғамдағы немесе топтағы позициясы. Адамдардың кейбір мәртебелері гармонияда болса, кейбірі - қарама-қайшылықтарда болады, яғни бұл ... ... ... ... адамзаттың өзара қарым-қатынастарының (тұлғааралық, әлеуметтік т.б.) сипатын, мазмұнын, ұзақтығын немесе интенсивтілігін анықтайды.
Әлеуметтік рөл - тұлғаның әлеуметтік ... және сол ... ... ... ... үшін әдеттегідей болуымен байланысты тұлғаның күткен мінез-құлқы. Оны нақты бір мәртебеге қатысты құқық пен міндеттерді атқаруға бағытталған ... түрі ... ... ... нормалар - тәртіптің белгіленген ережесі - мәртебені ... ... ... ... ... динамикалық жақтарымен атайды. , , сөздері рөлдің әлеуметтік қарым-қатынастармен емес, әлеуметтік өзара әрекеттермен байланысын көрсетеді. Сондықтан мына ... ... ... әлеуметтік нормалар мен әлеуметтік рөлдер әлеуметтік өзара әрекеттесуге жатады;
- әлеуметтік мәртебе, құқық пен міндеттер, мәртебенің өзара ... ... ... ... ... ... ... әрекет қоғамның динамикасын, ал әлеуметтік қарым-қатынас оның статикасын сипаттайды.
Бұдан нақты бір мәртебеге байланысты, топ ... ... ... сай ... ... түрі ... рөл ... көруімізге болады. Яғни, рөл - индивидтің өзінің мәртебесіне сай жекеше тәртібінің түрі болып ... ... ... ... енгізген түсінігімен таныстық. Р.Мертон осы түсінікпен тығыз байланысты түсінігін де қарастырды. Рөлдік жиын - ... бір ... ... ... рөлдер жиынтығы.
Әрбір мәртебе әртүрлі рөлдерден тұрады. Мысалы, университет профессорының мәртебесіне ... ... ... үйретуші, өнеркәсіп фирмаларының кеңесшісі, администратор, ғылыми мақалалар авторы, білім саласының маманы т.б. ... ... ... жиындағы әрбір рөл тәртіптің ерекше үлгісін талап етеді.
Кейбір рөлдер адам үшін жекеше мәнге ие болмайды. Адам олардың бар-жоғын ... ... ... ... жаяу ... ... ... алушы, кәсіподақ мүшесі т.б. жатады.
Керісінше, басқа рөлдер, әсіресе басты мәртебемен ... ... ... ... ... ... ... үлкен қайғыға душар қылады. Мысалы: ер адам - материалдық жағдаймен қамтамасыз етуші, отбасын асыраушы. ... ... ол үшін ... ... жоғалтумен пара-пар. Осыған орай, жұмыссыздың өмір сүру стилі, туғандарымен және жақындарымен қарым-қатынастары, құндылықтар ... ... ... жұмыссыз мәртебесі оның барлық мәртебе жиынына өзгеріс енгізеді. Сөйтіп, ер адамның тұлғалық негізгі құндылығы - өзін-өзі сыйлауы мен ... ... ... ... ... ... ... рөлдік жүйесі болады, және әрбір рөл басқалардың одан күткен талаптарына соған қатысты мәртебесіне сай болуы ... ... ... ... - бұл ... ... ... болатын индивидтер қозғалысының, актілері мен іс-әрекеттерінің жиынтығы.
Адамдардың ... ... ... ... социологтары Ч.Кули мен Г.Мид еңбектерінде қалыптастырылған тұжырымдамасы үлес қосты.
Ч.Кули әлеуметтік ортаны алғашқы және ... деп ... ... Ол ... ... (отбасы, құрдастар, көршілер, жергілікті орта) жеке тұлға қалыптасып, әлеуметтенетін, ал тәртібі жекелік, тұлғалық ... ... ... ... ... ерекшеленетін негізгі әлеуметтік ұя санады.
Кули ғылымға тұжырымын ... Бұл ... ... ... өз ... ... процесінде, әсіресе басқалармен жасайтын қарым-қатынастарын өзіне сырт ... яғни . ... ... ... ... ... бір айна ретінде қызмет етеді. Сондықтан адамдардың ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарына байланысты.
Г.Мид адамдардың іс-әрекеттерін әлеуметтік байланыстарға негізделген әлеуметтік тәртіп түрінде қарастырады. Ғалымның пайымдауынша, ... ... ... ... ғана ... ... ой-ниеттері де әсер етеді. Ол басқа адамға жауап ... ... ... оның ... ... ... Адам бір нәрсеге мән берген кезде ол символға айналады, яғни адамның басқа адамдармен қарым-қатынастарындағы ұғым баға ... ... ... ... мәнін білдіреді.
Сонымен, біздің тәртібіміз жағдайға сәйкес болуы үшін алдымен символдық түсінуді үйреніп, белгілі бір ептілікті, дағдыларды ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі адамдардың тәртіптік әрекеттеріндегі екі негізгі құрамдас бөлікті атап ... ақыл және . Өзің ... ... ... ... ... ... басқа адамдармен дұрыс қарым-қатынастарда болуың үшін символдарды дұрыс түсініп, оларды орынды пайдалануды үйрену ... ... ... бойынша, біз өзімізді басқалармен қарым-қатынастар барысында дамытып, білімімізді, ... ... ... бірақ осының барлығы да өзімізді өзіміз тәртіпке келтіру ... ғана ... ... ... ... ... ... үздіксіз сұхбаттан тұрып, адамдар осы процесс барысында көп бақылаулар жасайды, символдарды ұғыну арқылы ... ... ақыл ... ... дей келіп, Г.Мидтің шәкірті Г.Бумер бұл әлеуметтік тұжырымдаманы деп атады.
Қоғамдағы индивидтердің әлеуметтік тәртібі ... және ... емес ... ... ... Нормативтік тәртіп - индивидтің қоғамда үстемдік етіп отырған норма, ереже, мәдени құндылықтарға сәйкес іс-әрекет етуі. Нормативтік емес ... - ... ... қалыптасқан норма, ереже, мәдени құндылықтарды орындаудан бас тартуы ... оны ... ... ... нормалардан ауытқып, оны бұзатын индивидтердің тәртібі девианттық қылық деп аталады. Девианттық мінез-құлық немесе Девиация (лат. deviatic - ... ... ... ... ... барша жұрт мойындаған әлеуметтік әрекет пен қылық нормаларынан ауытқушылық, бұл нормаларды бұзуға соқтыратын және әлеуметтік топтар немесе қоғам тарапынан оған ... ... ... ... ... ауытқыған тәртіптің негізі адамдардың санасында туындайтын тартыстарда ... ... ... ... әр ... сана қатпарының астарында санасыздық аймағы болады. Санасыздық дегеніміз - адам ... ... ... барлық табиғи қасиеттер жинақталған психикалық энергия және мәдениеттің әсерін басынан өткізбеген адамның болмысы. Осындай индивидтің санасыздық әрекеті әлеуметтік ортада ... ... ... ... яғни ... ... ... Девианттық қылықтарды төмендегідей жүйемен жіктеуге болады:
а) әлеуметтік-адамгершілік, моральдық ... сай емес ... ... ... ... ... қоғамдық орындарда өзін-өзі дұрыс ұстамау);
ә) қоғамды жайлап алған, оған үлкен зиян мен зардаптар әкелетін әлеуметтік індеттер(маскүнемдік, жезөкшелік, нашақорлық ... ... ... ... қарсы бұзақылықтар (ұрлық-қарлық, зорлық, кісі өлтіру т.б. қылмыстар).
Өкінішке орай, Қазақстан Республикасында ... ... мен ... әрекеттердің қатары күннен күнге көбеюде. Ерлер мен әйелдер, жасөспірімдер мен балалардың арасында ұрлық, кісі өлтіру, нашақорлық, маскүнемдік, жезөкшелік, шылым шегушілік т.б. ... ... ... ... ... таралуда. Бұндай ауытқушылық тәртіптер орны толмас зардаптарға, қоғамның рухани, ... ... ... ... әкеп ... оның мүшелерінің көпшілігі орныққан нормаларды, мәдени құндылықтарды қабылдап, басқа индивидтердің күткеніне сай іс-әрекеттер жасағанда ғана ... өмір сүре ... ... ... ... ... ... бір мүшесі екенін саналы зерделеп, ондағы нормаларға бағынып, мәдени құндылықтарды дұрыс меңгеріп, басқа индивид, қоғам алдындағы жауапкершілігін түсініп, ... орай өмір ... ... ... міндетті.
Сонымен, әлеуметтік тәртіп дегеніміз индивидтердің іс-әрекеттері көрінісінің сыртқы түрі. Әлеуметтік тәртіп ... жеке ... ... ... оның ... деңгейі, мінезі, қажеттіліктері, наным-сенімі, көзқарасы, талғамы, сондай-ақ оны қоршаған әлеуметтік өмірге, басқа индивидтерге және ... ... ... ... ...
* ... әлеуметтануы
+ Отбасы түсінігі, құрылымы мен қызметтері
Француз ғалымы О.Конттың пікірінше, қоғамды қарастыру барысында ... ... ... ... бөлу қажет. Ол отбасын - индивид бағынып, басқарылатын кішкентай қоғам, әлеуметтік өмір ... ... ... ... ... деп атап көрсетті. Ол отбасылық қарым-қатынастарға деп анықтама берді.
Отбасы адамзат пайда ... ... ... ... ... ... біріне жатады.
Отбасы - неке мен қандас туыстық қатынасқа негізделген, ортақ мекен-жайы, өндіруші формасы, ... ... ... және ... ... ... қарайтын әлеуметтік топ болып табылады.
Отбасы - индивидті туыстарымен байланыстырып, жас ұрпақты тәрбиелеп,оның бойындағы ... ... ... аға ... ... ... сақтап, алға апаратын, индивидті әлеуметтендіріп, қоғамға қызмет ету үшін қажетті қасиеттерді игертетін, табиғи индивидуализмнен арылтып, басқалар үшін өмір ... ... ... ... ... қарым-қатынасты, қоғамдық тепе-теңдікті, аға ұрпақ пен жастар арасындағы дәстүр мен жаңашылдық балансты сақтайтын әлеуметтік ... ... ... екі жақты сипатқа ие болады. Бір жағынан ... - ... ... екіншіден - кішігірім әлеуметтік топ ретінде сипатталады. Отбасы институттарымен неке институты тығыз байланысты. Неке - еркек пен әйел ... ... ... ... ... ... пен ата-аналық құқықтар мен міндеттердің белгіленіп отыратын тарихи формасы. ... ... ... топ ... ... ... ... мүдделермен байланыстырады. Осылайша жеке мүдделер қоғам тарапынан қабылданған әлеуметтік құндылықтар, нормалар мен ... ... ... ... ... отырады. Сонымен қатар, отбасы кішігірім әлеуметтік топ ретінде туыстық байланыстарға, жұбайлар, ата-аналар мен балалар, жақын ... ... ... ... ... ... ... отбасындағы билікке, өркениетті даму типіне қарай дәстүрлі (патриархалды) және эгалитарлы болып бөлінеді.
Дәстүрлі отбасы - ... ... ... ... бір ... ... негізделеді. Яғни, отағасының беделі үстем, отбасылық өмірдегі барлық маңызды ... өзі ... ... ... ... ... ... де өзі жауап береді және сыртқы ортада отбасының өкілі болып есептеледі. Отбасылық қарым-қатынастар отбасы мүшелерінің қалыптасқан иерархиялық рөлі негізінде ... ... - ... ... әйел мен ... ... ... әріптестікке негізделген.
Отбасы қызметтері:
1) репродуктивті қызметте - іштен өсе ... өзін ... ... механизміне ие болады. Яғни, баланың дүниеге келуі ... ... ... биологиялық үздіксіздігін қамтамасыз етеді;
2) тәрбиелік қызметте - баланың өміріндегі ең ... ... ... оны ... ... ... жағдай жасайды, қабілетін, талабын, қажеттіліктерін айқындайды. Ішкі адамгершілік, сезімдік, қамқорлық, сыйластық факторларын игеріп, бала өзінің жоғары қалыптастыратын мінез-құлық нормаларын ... ... ... ... қызмет - отбасы мүшелерінің сұраныстарын қамтамасыз ету, олардың ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет - кәмелетке толмаған және еңбекке жарамсыз отбасы мүшелерін материалдық жағынан қамтамасыз ету, оларға қолдау көрсетуге ... ... ... ... - ... ... ... салаларында отбасы мүшелерінің тәртібін моральдық жағынан қалыптастыру, жұбайлар ... ... мен ... ... мен ... арасындағы қарым-қатынастарды ретттеу қызметін атқарады;
6) рухани қатынасты дамыту қызметі - отбасы мүшелерінің тұлғасын қалыптастыруға, олардың рухани құндылықтарын ... ... ... ... ... бекітуге негізделеді;
7) әлеуметтік мәртебе беру қызметі - отбасы мүшелеріне белгілі бір әлеуметтік мәртебе беретін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және сезімдік қорғау қызметі - адамға жақын туыстары тарапынан ... ... ... өзін ... ... ... сезініп, өміріне араша түсетін жандардың барын ұғынуы оның қамқорлық, қауіпсіздік сезімін оятып, бойына рухани күш-жігер, сенімділік береді;
9) ... ... - ... ... махаббат пен бақытқа негізделеді.
Сонымен, отбасы әлеуметтік институт ретінде адамзат тарихында маңызды рөл атқарады. Ол баланың дүниеге келіп, өсіп-жетілуін қамтамасыз ... ... ... ... қолдап, ұрпақтардың физикалық және әлеуметтік мәдени жалғастығы арқылы социумның өмір сүруінің базалық алғышарттарын жасайды.
Отбасы өзінің отбасылық және ... ... ... әлеуметтік-тарихи дамуға өзіндік ықпалын тигізеді.
+ Отбасының тарихи қалыптасу ... ... ... ... ежелгі формаларының бірі. Ол дін, мемлекет сияқты әлеуметтік институттардан әлдеқайда бұрын ... ... ... ... процестері, атқаратын қызметтері арқылы әлеуметтік топ ретінде дамып отырады. Отбасының тарихи дамуы туралы мәселе әртүрлі қоғамдық ... ... ... ... ғалымы Льюис Морган (1881-1881) өзінің этнологиялық зерттеуінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... еңбегін (туыстық отбасылық қатынастар туралы) жарыққа шығарды. Ол еңбегі бойынша, ежелгі отбасының пайда болуы ешқандай ... ... ... ... ... ... жыныстық қатынастардан басталды деп көрсетті. Кейіннен ғалымдар Морганның зерттеуіне сүйене отырып, отбасының даму тарихын мынадай фазаларға бөлді:
1) ... - ... ... ... ... ... қоғамның барлық мүшелерінің арасында шексіз жыныстық қатынас орнаған.
Келе-келе жыныстық қатынастар шектеліп, жеке ... ... ... Бұл ... ... отбасы формасының қалыптасуына негіз болды.
2) қандас-туыстық отбасы - топтық некемен сипатталады. ... ... ... түсуге бір ұрпаққа жататын адамдардың арасында ғана рұқсат ... Бір ... ... ... (аға, ... қарындас т.б) өздерінің туыстық деңгейлеріне тәуелсіз бір отбасын құрған. Бұндай отбасы эндогамиялық қауым бола ... бір ... ... ... бір ... бір тайпаға жататын адамдарды отбасы қылып біріктіреді.
Кейіннен жыныстық әріптестердің ортасы ... ... ... ... ... ... ... соқты.
3) пуналуалды отбасында жыныстық қатынастардан әйел жақтың қандас жақын, алыс туыстары ажыратылады. Бұл отбасы типіне әлі де ... неке ... ... ... ... ... ... қалыптасты. Яғни, экзогамиялық некеде әртүрлі ру адамдарынан отбасын құру жүзеге асқан.
Пуналуалды отбасы сонымен қатар бір әйел мен бір ... ... ұзақ та ... ... орнауымен ерекшеленді. Бұл байланыс алғашқы болып жұптық некенің қалыптасуына негіз болды.
4) синдиасмикалық отбасында бір еркектің бір әйелмен ... ... ... ... ... ... арасындағы некелік қатынас) белгісін, яғни топтық некелік белгісін сақтауға рұқсат етілді. Бұндай отбасында некелік қатынас оңай ... ер адам ... ... ... ... отырған (бала болған жағдайда ол анасына қалдырылған).
Кейіннен қоғамның жетілдіріле бастауына байланысты еркек пен ... ... ... қатынастарды реттеу арқылы моногамиялық отбасы құрылды. Ол рулық құрылымның ыдырап, жеке ... пен ... ... ... кезінде қалыптасты.
5) моногамиялық отбасы - бір еркек пен бір әйелдің арасында тығыз ... ... ... ... ... қалыптасуы - жеке меншіктің пайда болып, оны қорғауға ... ... ... ... ... ... иеленуге ұрпағының құқығын қамтамасыз ету себептерімен байланыстырылады.
Моногамиялық отбасының күшеюімен қатар ескі рулық құрылым ... ... ... жаңа ... қалыптасты.
Сонымен, отбасының тарихи дамуы - ... ... ... ... ... моногамиялық отбасы шеңберінде шектелуімен жүрді. Адамзат даму процесі барысында, ойлайтын, саналы ... ... жан ... ... ... ... өмірлік серікті іздеді. Нәтижесінде әйел мен еркектің арасындағы байланыстар күшейіп, отбасы мүшелерін ... ... ... біріктірді.
+ Отбасы типологиясы
Отбасы құрылымының типтері көпқырлы болып келеді және ол жұбайлардың мінез-құлқына, қоғамдағы әлеуметтік жағдайына, ата-аналық және ... ... ... ... ... ... ... қатынасқа байланысты болды. Осыған орай отбасы құрылымын мынандай түрлерге жіктеуге ... ... ... - ер ... ... ... негізделеді;
:: матриархалды отбасы - керісінше, әйел адамның билігіне, ... ... ... отбасы - еркек пен әйелдің құқығы мен міндеттерінің теңдігіне арналған;
:: нуклеарлық (қарапайым) отбасы - ерлі-зайыптылар мен ... ... ... ... отбасы - бірнеше ұрпақ өкілдерінен тұратын отбасы;
:: баланың санына қарай: көп балалы, аз ... ... жоқ ... ... өмір тәжірибесіне қарай: жас жұбайлар, жастар, орта жастағылар, егде кісілер отбасылары;
:: географиялық нышандары бойынша: ауылдық және ... ... ... отбасы - отбасы мүшелерінің барлық күш-қуаты шаңырақ берекесіне ... ... ... - ... арасындағы өзара қарым-қатынасқа негізделеді;
:: дистанттық отбасы - ерлі-зайыптылардың бірі жұмыс жағдайына байланысты отбасынан бөлек тұруы ... ... көп ... ... отбасы - бірнеше топтардың арасындағы некелік қатынас;
:: моногамиялық отбасы - бір ... пен бір ... ... ... ... ... - бір еркектің бірнеше әйелдермен некелесуі;
:: полиандрия - бір ... ... ... ... ... неке - ... рулық-отбасылық топтардың арасындағы неке;
:: эндогамиялық неке - бір рулық-отбасылық топтардың ... ... ... ... - тегін, мүлкін, әлеуметтік жағдайын иелену құқығы әке жағынан болады;
:: Матрилинеалды отбасы - ... ... ... ... ... ... ана жағынан болады;
:: гомогенді отбасы - жұбайлар бір әлеуметтік страттардан шығады;
:: гетерогенді отбасы - ... ... ... ... топ, ... ... ... отбасы - жас жұбайлардың ер адамның үйінде тұруы;
:: матрилокалды отбасы - жас ... ... ... ... ... ... - жас жұбайлардың аға, апайлардың үйінде тұруы;
:: унилокалды отбасы - жас жұбайлардың кімнің әлеуметтік жағдайы ... ... ... ... ... - жас жұбайлардың ата-аналарынан бөлек, жеке тұруы;
:: қайталанбалы отбасы - жас жұбайлармен қатар, ... ... ... ... өмір ... репродуктивті отбасы - ата-анасы мен кәмелетке толмаған балалардан тұрады;
:: линеалді отбасы - бір жыныстағы ... бәрі ... ... ... өз ... ... ... бірге тұруы;
:: стержндік отбасы - ата-аналармен бірге бір ... ... өмір ... ... үлкен отбасы - аға-інілердің әйелдерімен ата-аналарының ... ... ... және ... ... да осы дәстүрді жалғастыруы.
1. Булатова А. Н., Исмагамбетова З. Н. Курс лекций по социологии (часть 1) ... ... 1998 г. С. ... ... Ю. Г., ... И. В. Социология. М., 1998 г
3. Здравомыслов А.Г. Методология и ... ... ... М. ... 1969
4. ... Н. В., ... О. Г., Хренов А. Е. Социология. Учебник для ... М., 1999 ... ... А.И. ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Құқықтық статистика»11 бет
Австралияның экономикалық- географиялық жағдайы16 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Астық дақылдарымен қоректенудің биологиялық ерекшеліктері9 бет
Аударматану терминдерінің когнитивтік-семантикалық құрылымы37 бет
Аудит пәні, мақсаттары мен міндеттері9 бет
Бала құқықтары10 бет
Банктік несие29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь