Оқушылардың ақыл-ой тәрбиесі мен дамуы. Олардың өзара баланысы.

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. ТӘРБИЕ ТЕОРИЯСЫ
1.1. Тәрбие әлеуметтік құбылыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Тәрбиенің принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

2. ОҚУШЫЛАРДЫҢ АҚЫЛ.ОЙ ТӘРБИЕСІ МЕН ДАМУЫ
2.1. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытуға психологиялық бағыттау ... 13
2.2. Оқушылардың ақыл.ой тәрбиесінің үрдісі және тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ...20

3. ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЗЕЙІНІН ДАМЫТУ АРҚЫЛЫ ӨЗІН.ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУ
3.1. Оқушыларды тұлғалық қасиеттерін дамытуға психологиялық бағыттау ... ...23
3.2. Оқушылардың ақыл.ой, сана тәрбиесі мен олардың өзара байланысының
психологиялық құрлымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Елбасы Н.Ә.Назарбаев өзінің Қазақстан халқына Жолдауында болашақ, келесі ғасырға, жаңа мыңжылдыққа, қашық болашаққа өтетін құндылықтар туралы айтты: "Біз өзіміздің болашағымызды және балаларымыздың болашағын қандай күйде көргіміз келеді, осыны айқындап алатын уақыт жетті. Біз ненің іргесін тұрғызғымыз келетінін, таңдап алған мақсатымызға алып келетін өз дамуымыздың траекториясы, даңғылы қандай болуға тиіс екенін анық білуге және ұғынуға тиіспіз"[1]. Курстық жұмыста: Оқушылардың ақыл ой тәрбиесі мен дамуы. Олардың өзара баланысы. Тәрбие үрдісі жағдайындағы психикалық іс-әрекеттер заңдылықтарын, оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуінің психологиялық негізін, зейін қасиеттерін зерттеу және дамыту жолдарын іздестіре отырып, тұлғаны қалыптастырудағы ықпалы қарастырылды. Жеткіншектердің жаңа психологиялық мүмкіндіктерін қалыптастыруға бағыттау, баланың психикалық дамуы, оны ілгері өрбіту, мақсатқа бағдарлай ұйымдастыру, тәрбиелеуді басқару және өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін ұйымдастыруға кең өрісті жағдай туғызады. Сондықтан біздің зерттеуімізде оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу мәселесінің теориялық-әдіснамалық негіздері зейін қасиеттерін дамыта отырып қарастырылған. Бұл мәселелер Л. С. Выготскийдің адам тұлғасының жалпы дамуында «интеллект және аффект» байланыс идеялары арқылы зерттелді. Қазіргі кезде білім беру жүйесіндегі психологиялық-педагогикалық үрдісте оқушының өзін-өзі тәрбиелеу мәселесі ерекше маңызды. Бұл зерттеу, өзін-өзі тәрбиелеу мәселесінің теориялық-әдіснамалық және эксперименталды әдістемелік мүмкіндіктерін қарастыруға бағдарланған. Педагогикалық психологияда қазіргі кездегі негізгі ағымдарды, жаңа тұжырымдамаларды негіздей отырып, жеткіншектердің өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін белсендендіріп, өнегелілік қасиеттерін қалыптастыру білім беру жүйесінің өзекті мәселелерінің бірі.
Бүгінгі әлеуметтік-психологиялық жағдайлар, білім беру жүйесінде тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеуіне психологтардың, педагогтардың және физиологтардың ерекше назар аударуларын қажет етеді. Тұлғаның өнегелілік - еріктік өрісін, адамгершілік санасын, түсініктерін, ұғымын, принциптерін, сенімдерін, қылығының адами негіздерін, басқаларға өзінің эмпатияларын, әлеуметке деген қатынасын көрсететін мінез-құлық сапалары мен әдеттерін дамытудағы психологиялық механизмдерді аша отырып, балалық шақтың түрлі кезеңдеріндегі тәрбиелеу үрдісін ұйымдастырудың шарттары мен ерекшелігі. Жалпы осы заңдылықтарды қарастыру жұмысымыздың өзектілігіне дәлел.
Қазіргі психологиялық-педагогикалық үрдістің арнайы толығырақ міндеттерін бейнелейтін құбылыстардың ішінде өзін-өзі тәрбиелеу, әсіресе психикалық әрекеттердің (зейіннің қасиеттерін арнайы дамыту жолдарымен),
маңызды мәселенің бірі деуге болады. Бұл бағытта мәдени құндылықты, психологиялық-педагогикалық және жалпы ғылыми категорияларының әлеуметтік өмір аумағында дәстүрлі және жаңашыл байланыстары ерекше қалыптасуда. Өскелең ұрпақты дамытуда соңғы жылдары өзін-өзі тәрбиелеу мәселесі жалпы тәрбиенің өзекті саласы ретінде әр түрлі ғылыми зерттеулердің объектісіне айналуда.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Қазақстан Республикасының президенті Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстан Халқына Жолдауы 16.02.2008 жыл».
2. «Педагогика» Алматы 1998 – 2000. Ж.Қоянбаев, Р.Қоянбаев.
3. «Педагогика» Алматы 1999. Е.Сағындықұлы.
4. «Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық негіздері» Алматы 2001. С.Қалиев, Ш.Майғаранова, Г.Нысанбаева, А.Бейсенбаева.
5. «Тәрбие мақсаты» Москва – 1958. А.С.Макаренко.
6. «Мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балалардың тәрбие тұжырымдамасы. Алматы 1995.
7. Алдамұратова Э. «Жалпы психология» - Алматы: «Білім», 1996.
8. Абрамова Г.С. «Психологическое консультирование» - М, 2001.
9. Ананьев Б.Г. «Психология психологической оценки», (избранные психологические труды в 2 т.под ред. А.А.Бодалева и др. - М., 1980.
10. Жарықбаев К. «Жантану негіздері» Алматы, 2002.
11. Жарықбаев К. «Психология» Алматы, 2002.
12. Нұрмахамбетова Т.Р. «Тәжірибелік психология». I, П. Шымкент, 2006.
13. Қоянбаев Ж.Б. , Қоянбаев Р.М. «Педагогика» Астана, 1999.
14. Қыдыршаев А. «Балалардық жас ерекшеліктерін ескеру». «Ұлағат», 2000.
15. Платонов К.К. «Психологический прайтикум». М., 1980.
16. Петровский А,В. «Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы». Алматы, 1987.
17. Сәрсенғалиева Т., Дүтбаева Қ. «Табиғатпен таныстыруда өткізілетін дәстүрден тыс сабақ». «Бастауыш мектеп», 1998, 5.
18. Тәжібаев Т. «Жалпы психология». Алматы., 1993.
19. «Учителям и родителям о психологаи подростка». Под ред. Г.Г.Аракелова. М., 1990.
20. Чернявская А.ГТ. «Психологическое консультирование». М., 2004.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1. ТӘРБИЕ ТЕОРИЯСЫ
1.1. Тәрбие әлеуметтік
құбылыс.....................................................................
.........5
1.2. Тәрбиенің
принциптері.................................................................
.....................9
2. ОҚУШЫЛАРДЫҢ АҚЫЛ-ОЙ ТӘРБИЕСІ МЕН ДАМУЫ
2.1. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін ... ... ... ... ақыл-ой тәрбиесінің үрдісі және
тәсілдері...........................20
3. ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЗЕЙІНІН ДАМЫТУ АРҚЫЛЫ ӨЗІН-ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУ
3.1. Оқушыларды тұлғалық қасиеттерін дамытуға психологиялық ... ... ... сана ... мен олардың өзара байланысының
психологиялық
құрлымы.....................................................................
............26
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
......................................30
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ......................................................32
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. ... ... ... Қазақстан халқына
Жолдауында болашақ, келесі ғасырға, жаңа ... ... ... ... туралы айтты: "Біз өзіміздің ... ... ... ... ... ... ... осыны айқындап
алатын уақыт жетті. Біз ненің іргесін тұрғызғымыз ... ... ... алып ... өз ... ... ... қандай
болуға тиіс екенін анық білуге және ұғынуға тиіспіз"[1]. ... ... ақыл ой ... мен ... ... ... баланысы. Тәрбие
үрдісі жағдайындағы психикалық іс-әрекеттер ... ... ... ... ... ... зейін қасиеттерін зерттеу және
дамыту жолдарын іздестіре ... ... ... ... ... жаңа ... ... бағыттау, баланың психикалық дамуы, оны ілгері ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыруға кең өрісті жағдай туғызады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... зейін қасиеттерін дамыта отырып қарастырылған. Бұл
мәселелер Л. С. Выготскийдің адам тұлғасының жалпы дамуында «интеллект ... ... ... ... ... Қазіргі кезде білім беру
жүйесіндегі психологиялық-педагогикалық үрдісте оқушының өзін-өзі тәрбиелеу
мәселесі ерекше ... Бұл ... ... ... ... және ... ... мүмкіндіктерін
қарастыруға бағдарланған. Педагогикалық психологияда ... ... ... жаңа ... ... ... жеткіншектердің
өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін белсендендіріп, өнегелілік ... ... беру ... ... ... бірі.
Бүгінгі әлеуметтік-психологиялық жағдайлар, білім беру жүйесінде тұлғаның
өзін-өзі тәрбиелеуіне ... ... және ... ... ... қажет етеді. Тұлғаның өнегелілік - еріктік өрісін,
адамгершілік ... ... ... ... сенімдерін,
қылығының адами негіздерін, басқаларға өзінің эмпатияларын, әлеуметке деген
қатынасын көрсететін мінез-құлық сапалары мен ... ... ... аша ... балалық шақтың түрлі кезеңдеріндегі
тәрбиелеу үрдісін ұйымдастырудың ... мен ... ... ... ... ... ... арнайы толығырақ
міндеттерін бейнелейтін құбылыстардың ішінде өзін-өзі тәрбиелеу, әсіресе
психикалық ... ... ... ... дамыту жолдарымен),
маңызды мәселенің бірі деуге болады. Бұл бағытта мәдени ... және ... ... ... ... аумағында дәстүрлі және жаңашыл байланыстары ерекше қалыптасуда.
Өскелең ұрпақты дамытуда соңғы жылдары ... ... ... жалпы
тәрбиенің өзекті саласы ретінде әр түрлі ғылыми зерттеулердің объектісіне
 айналуда. Тұлғаны мақсатты ... ... ... ... оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуін ғылыми негізде құру, сонымен бірге
психологиялық теорияның даму мүмкіндіктерін ескеру бүгінгі күннің ... ... ... ... ... етеді. Тұлға дамуының әлеуметті
түрде ұйымдастырылатын оқыту шарттарына байланысты ақыл-ой сияқты ... ... ... ... ... оның ... зейіннің
рөлі жетекші екені көптеген психологиялық зерттеулерден Л. С. Выготский, Н.
Ф. Добрынин, И. В. Страхов, Ж. Ы. ... жане т.б. ... ... ... белсенді іс-әрекеті - оның ... ... ... ... Қалыптасқан жеке адам өзінің
көзқарасы, ұғымы, өнегелілік ... ... ... ... өзінің қылығын, іс-әрекетін басқара білуімен сипатталады.
Өзін-өзі тәрбиелеудегі өзіндік сананың теориялары Л. С. Выготский, В.В.
Столин, ИС. Кон, В.С. ... И.И. ... М.И. ... Ч. Кули,
Дж.Г.Мид еңбектерінде жан-жақты қарастырылып талданған, ал педагогикалық
психология саласында өзін-өзі ... ... ... В. ... Н.С. ... А.Г. ... Ю.М. ... т. б.
Жұмыста Б.Г. Ананьевтің, С.Л. Рубинштейннің тұлғаны дамытуда ... ... және Н.Ф. ... П.Я. ... ... байланысты
зерттеулерінің эксперименталды бөлімдері, Ж.Ы.Намазбаеваның тұлғаны кешенді
жүйемен дамыту теориясы басшылыққа алынды.
Сонымен бірге ... әр ... ... ... ... қазақстандық психологгар О.С.Сангилбаев, Ш.С.  Сатиева, И.В.
Андреев, С.В. Тихомирова ... ... ... ... ... тәрбиесі мен дамуы.
Олардың өзара баланысы, тұлғаның ... ... ... ... ... және ... ... психологиялық көмекті
ұйымдастыру құрайды. Өзін-өзі тәрбиелеу механизмдері жас ... ... ... ... ... білу ... және ... зерттеулерді жүйелі қатынас бағытымен жүргізуді талап етеді.
Курстық жұмыстың мақсаты: ... ... ... мен ... ... баланысы. Тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін ... ... және ... ... ... ... жұмыстың міндеттері:
-   зерттеу мәселесі бойынша философиялық, психологиялық, еңбектерді
теориялық талдау;
-   өзіндік сананың және өзін-өзі тәрбиелеудің теориясын зерттеп ... ... ... ... және ... теориялық талдау;
-   зейін теориялары және зейіннің түрлері мен қасиеттерінің мазмұнын
сипаттау;
- тұлғаның талаптану деңгейінің контексінде зейіннің қасиеттерін
эксперименталды ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейіндерінің қасиеттерін дамыту
арқылы психологиялық көмек көрсетуге нұсқа-кеңестер құру.
Курстық жұмыстың негізгі кезеңдері. Жұмыс бір-бірімен ... ... ... ... ... зерттеу тақырыбы нақтыланып, «оқушылардың
ақыл-ой тәрбиесі мен дамуын және ... ... ... ... ... құрылымдық-мазмұндық моделі жасалды.
Екінші кезеңде: зерттеудің теориялық-әдіснамалық негізі айқындалып;
сол арқылы анықтау және қалыптастыру эксперименттері ұйымдастырылып, ... ... ... ... ... ... дамуын және олардың өзара байланысын» бағдарламалық жобасы дайындалып,
жүзеге асырылды.
Үшінші кезеңде: Тәрбиенің заңдылықтары мен принциптері қаралып, ... ... ... ... ... оқушымен жұмыс атқарудағы
күрделі үрдіс, осы жағдайда оқушыда сырттан көмек күту ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құбылыс.
Тәрбие - қоғамның негізгі қызметтерінің бірі, жеке адамды мақсатты,
жүйелі қалыптастыру процесі, аға ... ... ... ... ... ... жағымды мінез-құлқын дамытушы. Ересек буын
қоғамдыдтарихи өмірде жинаңталған ... ... жас ... ... ... береді. Тәрбие материалдық игіліктерді өндіруге қабілетті,
іскер адамдарды дайындауға бағытталуы қажет. Басты өндіруші күш жеке ... ... ... ... ... араласып, қоғамдағы қалыптасқан
идеяны, саяси және моральдық көзқарастарды, сенімдерді қоғамдағы адамдардық
өмір сүру ... ... ... ... оқыту, тәрбиелеу
тәжірибелерін қорытып, тәрбие және даму үшін қажетті жағдайларды анықтайды.
Қорыта айтқанда, ... - ... ... ... туатын объективтік процесс. Тәрбие процесінде бала өзінің
дамуына қажетті жағдайларды пайдалануға тиіс. ... және ... ... ... ... Мақсат дегеніміз - бір нерсеге  ұмтылу, ... Бұл ... ... ... ... — жастарды өмірге әзірлеу
мақсатымен жүргізілетін тәрбие жұмыстарының нәтижесін ерте болжау.
Тәрбиенің ... мен ... ... ... мен ... ... мен ... бір мезгілде пайда болды. Тәрбие ... ... ... ... ... ... Алғашңы қауымдық құрылыста
ересектер балаларды еңбекке дағдыландыру үшін қауымның ... ... ... ... ... ... ... қоғамның ең негізгі
мақсатына айналды. Құл иеленуші ... ... ... ... (жер, ... құралдары) - құл иеленушілерінің жеке меншігі болды.
Тәрбиенің мақсаты құл ... ... ... ... соғыс өнеріне тәрбиеледі. Әрбір мемлекетте балаларға білім ... ... ... ... ... мен ... қарастырылады.
Мұғалім қандай адамды қалыптастыратынын дәл білуі керек. К.Д.Ушинский өз
қызметінің айқын мақсатын ... ... ... ... бір
жерге үйіп тастап, одан не алғысы ... ... ... Тәрбиеші жас ұрпаққа берілетін білім, іскерлік, дағдыны,
тәрбиелейтін сезімді ... ... ... ... ... жүргізеді.
Я.А. Коменский "Тәрбие мақсаты және міндеттері, ... ... ... ... қоғамда алатын орнымен анықталу керек", "Келесі ғасырдық
қандай болатындығы сол ... үшін ... ... ... - даналар-дық көптігімен баңытты" - деген ойлар айтты. Осы ойларын
"Ана мектебінің" кіріспесінде өрбітеді. "Тәрбие - ... ... ... ... ... - деп ... ... мақсатын
төмендегідей негізгі элементтерге бөлді:
- адамға барлық заттарды білгізу-"ғылыми білім";
- заттардың және өзінің қожасы ету - ... ... ... ... ету - ... ... тән саулығы - "дене тәрбиесі".
И.Г. Песталоцци тәрбиенің мақсаты балаға бастауыш білім, еңбек, ақыл-ой,
дене тәрбиесін беріп, ... және ... ... ... ... А. ... ... мәселелерді шешудегі сословиелік
және шовинистік саясатқа қарсы күресіп, "Мектептің міндеті - адамзатты ... ... ... ... азаматтарды тәрбиелеу" - деген.
К.Д. Ушинский тәрбиенің мақсаты қоғамға пайдалы, адамшылығы бар ... ... Ол ... ... ақыл-ой, еңбек тәрбиесімен тығыз
байланысты қарастырады. П.П.Блонский тәрбие мақсаты балаға жалпы адамзаттың
және ұлттың мәдениетті меңгеруге көмектесу, жеке тұлғаның ... ... ... ... 1941-1990 жылдардағы педагогикалық
әдебиеттерде "жан-жақты даму" ұғымына ақыл-ой, ... оқу ... ... ... тәрбиесі, дене және эстетикалық тәрбие
салалары енгізілді. А.С.Макаренко тәрбиенің мемлекеттік міндеті негізінде
педагогикалық ... ... ... ... ... ... атап ... Ол "Тәрбиенің негізгі мақсаты баланы жан-жақты
дамыту" - ... ... ... ... оны ... асырды.
Тәрбие мақсаты қазақ тәлім-тәрбие тағылымына да қойылды. Ұлы ... ... ... ... ең ... білім емес, тәрбие берілуі керек. ... ... - ... қас ... Ол келешекте оның барлық өміріне апат
әкеледі" - ... ... ... негізгі мәні — еңбек, ол адамның
адамгершілік қасиетін мәртебелендіреді, өмірдің шын ... тек ... ғана ... ... [3]. ... еңбек, мағынасыз бейнетқорлық адамның
жігерін мұқалтады, өз еңбегінің қызығын, ... көре білу ... ... ... - ... Абай ... талап, еңбек, терең ой,
қанағат, рақым сынды жеке ... ... ... ... ... ... өтірік, маңтаншақтың, еріншектік, бекер мал шашпақ сияқты
зиянды әдеттерді жоюға шақырады. М.Жұмабаев "Көркем ... түзу ... ... дәл табатын ақылды болса, сұлу сөз, сиқырлы үн, әдемі ... ... жаны ... ... ... ... тәрбие алып шын адам
болғандығы" - деп ... ... ... ... ... ... атты ... (1994) қазақ тағылымының негізгі бағыттарын
атап көрсетті. Олар: ар-ождан тазалығын сақтау; ақыл-ойлы, ... ... ... ... ... ... ... ғибрат
иісі аңқып тұру; ерте тұрып, кеш ... аз ... көп ... ... қайырымды болу; жас ұрпаққа тәрбие беруден жалықпау; ... ... оны ... ... жоқ нерселерден  алулақ
болу; сегіз қырлы, бір сырлы болу; халқының рухына кір салмау; ел ... оның ... үлес ... ... педагогикада жас ұрпақты тәрбиелеудің негізгі мақсаты "жан-
жақты үйлесімді дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру" - деп жазылды.
Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... және мектеп
жасындағы балалардың тәрбие тұжырымдамасы" халықаралық адам ... ... ... жазылған. Қазақстан Республикасында халыққа білім, тәрбие
берудің ... ... ... ... қамтамасы ететін, оны
бүкіл ... ... ... ... тең қарым-қатынас жасап,
Қазақстандық патриотизмді, ... ... ... ... ... қалап, экономикалық бостандыққа қол жеткізетін, жан-жақты дамыған
адамдарды тәрбиелеу. Тәрбиенің мақсатынан міндеттер туындайды. Дүниетаным
- тәрбиенің маңызды ... ... ... - адамның табиғат пен
әлеуметтік орта, қарым-қатынас, іс-әрекетінің бағыты ... ... ... ... ... ... даму заңдылықтарын танып білу.
Ақыл-ой тәрбиесі - оқушылардың ойлау қабілетін, дүниеге ... ... ... ... жүйесін меңгерту. Ақыл-ой тәрбиесінің басты
міндеттері: оқушыларды ... және ... ... ... ... ойлау қабілеттерін жетілдіру арқылы ... ... ... ... ... жинақтау, саралау, т.б.) таным іс-
әрекетін (іскерлік, дағды, бақылау, ... алу, ... ... ... ... көзқарасын қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесінің міндеттері:
- гуманизм, адалдық, батылдық, төзімділікті қалыптастыру;
- адамға сүйіспеншілік, құрмет, ... ... ... ... ... өзгенің мүддесіне байыпты қарауға үйрету;
- өз Отанын сүюге, ұлттар достығын құрметтеуге тәрбиелеу;
Еңбек тәрбиесінің негізгі міндеттері:
- ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығының басты салаларымен, еңбек түрлерімен
таныстырып, мамандық таңдауға тәрбиелеу;
- озық еңбек дәстүріне тәрбиелеу.
Эстетикалық тәрбие міндеттері:
- бейнелеу өнері ... ... ... ... ... ... музыка, театр, кино) арқылы баланың сезімдері мен
талғамдарын дамытып, ... ... ... ... ... ... пайдалануға дағдыландыру;
- әсемдікке үлесін қосуға тәрбиелеу;
- дене тәрбиесі ... ... ... ... ... ... Отанды қорғауға даярлау, төзімділікке, батылдыққа, ... ... ... мәні - баланың ұжым және қоғаммен қатынастарының
жүйесін құру, педагогикалық жағдайлардың, тәрбиелік ... ... ... ... ... ... процесінің жобасын құру ... ... ... ... ... және ... түзетулер енгізу;
қорытынды, есепке алу және бақылау.
Тәрбие ... ... ... (объективті) адам ... ... ... ... ... ... ... мәнінің қалыптасуында әлеуметік іс жағдай маңызды рөл атқарады.
Тербие процесінде адамның қоғамдық мәнінің ... ... және ... ... ... ... ... ережелер мен адамдардық тәртібі арасындағы сәйкессіздік.
- Мұғалімнің талабымен оқушының тәртібінің арақатынасы.
Ішкі қарама-қайшылықтар:
- Тәрбиешінің талабы мен тәрбиеленушінің мүмкіндігінің ара- қатынасы.
- ... ... мен ... ... ара
қатынасы.
Тәрбиенің негізгі зандылықтары. Педагогикалық құбылыс пен ... ... ... деп атайды.
1. Тәрбиенің қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайына, демократиялық
принципті іске ... адам ... ... ... ... Осы ... тарихи жағдайларға байланысты халықаралық
қауымдастық дүниежүзі тарихында халықаралық стандарт болып табылатын жалпы
адамзаттың құндылықтар мен ... ... ... ... ... ("БҰҰ адам ... ... бірдей декларациясы" "Бала
құқығының Конвенциясы") ... ... Олар осы ... тәрбие теориясы
мен әдістемесіне, тәрбие мұраттары мен рухани құндылықтарға ... ... ... ... туралы" (1999) Зақына сәйкес бұл
құжаттар еліміздің білім ... ... ... ... ... ... мен ... берудің сапасына байланыстылығы. Оқыту -
тұлғаны қалыптастырудық ... ... ... түрі және ... даму ... байланысты іріктеледі.
3. Тәрбие мен өзін-өзі тәрбиелеу бірлігі. Жеке адамның ... ... ... рөлі зор. Іс-әрекет барысындағы белсенділіктің
түрлері: қарым-қатынас белсенділігі, таным белсенділігі, өзін-өзі тәрбиелеу
белсенділігі. ... ... ... ... ... ... белсенділігі - заттар мен құбылыстардың мәнін,
ғылыми ұғымдар мен заңдылықтарды терең ... оны ... ... ... Егер ... адамдар балалардың сұрақтарын қостап, таным
белсенділігінің дамуына бағыт беріп отырса, онда ... ... ... ... ... ... белсенділігі - тәрбиеші өзін-өзі ... ... оята ... ... ... нәтижелі жүреді.
4. Педагогикалық процестегі ұжым мен жеке адамның өзара байланысы. Ұжымның
басты борышы - әрбір ... ... ... ... болу ... Тәрбиенің принциптері.
Принцип дегеніміз - адамның іс-әрекетінде басшылыққа алатын алғы шарты,
негізгі ережесі. Бүгінгі күннің талабына сай ... ... ... ... және ұйымдастыру жүйесінің іргетасын қалайтын  ... ... ... мен ... ... ... мақсаты -
дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, ... ... ... биік,
мәдениетті, парасатты, ар-ождан мол, еңбекқор, іскер, бойында басқа да
игі қасиеттері қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... осыған қызмет етуі керек.
2. Жас ұрпақты іс-әрекет пен қарым-қатынас арқылы тәрбиелеу - балаларды
ақыл-ой әрекетімен қатар ... пен ... ... ... ... ... ... мен бала, Тәрбиеші мен тәрбиеленуші,
үлкен мен кіші арасынғы қарым-қатынасты өзара сенімге, қайырымдылыққа,
имандылыкқа, ... ... ... ... ... ... ... үйлесімділік ахуал туғызу, жас
азаматтың өзіне сенімін арттыру, ... ... ... ... барысында жеке тұлғаға қойылатын талап пен көрсетілетін
құрметтің бірлігі. Жаңашыл ұстаз Құмаш Нүрғалиев ... мен ... ... ... желі ... тиіс. Ол баланың ұстазына деген
сенімі, мұғалімнің баланы ... - ... ... ... және оған ... қою - баланың мықты және
нашар ... ... оның ... ... жағдайлар жасау. Талап
қоюдан оқушыға құрмет, күші мен ... ... ... Мұғалім
оқушы бойынан рухани қасиетті ... оған ... ... ... ... ... ... Тәрбиелік ықпалдардық тізбектестігі, жүйелілігі, үздіксіздігі.
Тәрбие тәжірибесі балаларға қойылатын талап пен педагогикалық ықпал
бірлігі қажет екенін ... ... ... ... ... ... ... бірлігі, іс-әрекеттің сабақтастығы.
5. Оқушылардың жас және жеке ерекшелігін есепке алу.
Оқушылардың жеке ерекшелігі - денсаулығы, ... ... ... ... жауабы, қабылдауы, т.б. Біреулері өзінің
байсалдылығымен ескертулерді дұрыс қабылдаса, кейбіреулеріне керісінше
әсер етуі мүмкін, ... ... ... ... дер
кезінде анықтап отыру қажет. Тәрбие жұмысының барлығы білім ... сөз бен ... ... ... ... Бала ... ... ең жоғары мақсаты. Баланың ... ... ... ... ... мен ... ... Баланы тең адам санап, оған еркіндік ... ол өз ... ашық айта ... ... ... ... құрметі
олардың сенімін арттырады.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... жаңа ... ... олар ... ... ... болады.
Жасөспірімдер жедел дамып келе жатқандықтан тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... ұжымда, ұжым арқылы тәрбиелеу - тәрбие жұмысындағы жетекші
принциптердің бірі. Мұны екі түрлі көзқарас тұрғысынан ... ... - ... тәрбие қоғамның негізгі қаруы. Бала берік ұйымдасқан,
ынтымақты, өлеуметті, рухани таза ... ... ... ... ... педагогтың ықпалымен, көзқарасымен шектеліп қалмауы.
Педагог - тәрбиеші ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік әсерімен бекітуді ұсынған. Бірлескен іс-
әрекетте, орынды ұйымдастырылған ұжымдық жұмыстарда өзара ... ... ... ... ... және ұжымдық
өмір дағдыларын жинау процесі жүреді.
7. Тәрбие процесінде мұғалім, мектеп, отбасы және ... ... ... ... ... ... ... өзін өмірде сирек кездесетін ерекше феномен деп қарайды. Бұл
принцип мектеп ... ... және ... ... ... мен ... ... қажет етеді.
Бала тәрбиесінде отбасының рөлі көп ... жаңа ... ... Ол ... мен мектептің және қоғамның
арасындағы ... ... ... қатасады. Отбасындағы тәрбиеге
көмек ретінде ... ... мен ... ... құқық қорғау бөлімдері мен қамқорлық қорғау кеңестерінің
жұмысы да ұмытылуда. Тұлғаның сапаларын қалыптастыру бір ... ... ... ... ... да ... ие ... тиіс. Жасөспірімдердің өздеріне сын көзбен қарамауы,
жауапкершілік сезінбеуі ата-аналары мен ... ... ... жоқ. ... пен ... балалар
тәрбиесінің ең маңызды міндеті - оларды қажетті өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... сонымен күресуден
бастайды. Біреуі - бойындағы берекесіздіктен, екіншісі - дөрекіліктен,
үшіншілері - тұйықтықтан, ұялшақтықтан ... ... ... ... ... ... бақылау мен өз ісіне талдау жасап отыру -
өзін-өзі ... ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелеу бағдарламасын қалай жасауды жақсы елестете ... ... ... ... тура келеді. Олар өзінің ойлау
ерекшелігі мен ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеудің маңыздылығын түсіндіретін арнаулы
әңгімелер немесе пікіртапастар өткізеді [5].
Өзін-өзі тәрбиелеу әдістері:
- Жеке міндеттеме - бел гілі ... ... өзі ... міндеттерді
таңдап алып, есеп жүргізу, өзіне-өзі қызмет көрсету. Иландыруға ұқсас
өзін-өзі міндеттеу әдісі. Оны бала өз ... жою үшін ... ... ... орындауға, таза жазуға, оларды байсалдылықпен
ойланып істеуге жаттығып, оны әр уақытта қайталап, орындауға ... ... ... ... бір ... ... енжарлық
көрсеткенде өзін-өзі міндеттеу, өзіне-өзі бұйыру әдісін қолданады.
- Өзіндік есеп беру - қоғамдық жұмысты атқару, ... өз ... ... тәжірибе алмасуы.
- Өз іс-қылығына талдау жасау - өзінің кейбір қылықтарына сын көзбен
қарап, ... ... ... оны ... ... Өзін-өзі бақылау - кемшіліктерін болдырмау үшін жағымды мінез-
құлықтарын ... ... ... ... ... баға беру - ... ... жою үшін баланың
өзін-өзітәрбиелеуі.
К.Д.Ушинский жасаған өзін-өзі ... ... Өте ... тіпті болмағанда, сыртқы сабырлықты сақтау.
- Турашылдық.
- Ойлы әрекет.
- Шешімділік.
- Өзің ... ... ... бір сөз ... ... бос ... Не істесең де еріктісің, бірақ, кездейсоқ істен сақ бол.
- Қажетті немесе керекті іспен ғана айналыс, көрсеқызар ... ... ... еш ... ... ... ... жарылма, өз ісің туралы өзіңе жауап беріп отыр.
- Бұл журналды ешкімге көрсетуші болма. Бұл ережелерді байытуға ... ... адам өз ... ... бір биік мақсат өойып, өз
бетімен ізденіп, өзін-өзі тәрбиелеп жетілдірудің жолдарын өзі қарастырады.
Содан ... ... ішкі ... ... ... қажетсініп,
нәтижесінде мақсатына жету үшін табандылықпен ізденеді. Адам баласының
тарихында ондай мысалдар ... ... жас ... ... ... армандайды. Аляйда, көпшілік алдындағы ... ... ... Оның ... тым ... сөздері үйқаспай, тілі
күрмеліп, шәлкем-шалыс келе береді. Соны ... ... оны ... ... Оның орнында басқа біреу болса, бұл ... ... ... ... ... ... ' жайына кете барар еді. Демосфен
өйтпеді. Ол елден оқшауланып, ... ... үй ... ... ... ... жағаны ұрып жатқан толқынға қарап, сағаттап,сұырып салма
сөздерін қарша боратып, бар дауысымен сөйлейтін. Тіліндегі кемістігін ... ... ... ... ... ... ... жан қиярлық
табандылық пен ерік-қайрат Демосфенді дегеніне жеткізді. Ол әлемнің айтулы
ұлы шешеніне айналады. Талай ұлы ... өз ... ... ... жақсы  қасиеттерді дарыту мақсатымен жұмыс істеген. Соқтықпалы
соқпақсыз жерде өсіп, ... ... ... ұлы Абай ... ... еткен адам.С.М.Торайғыров  " Жұлдыз болып
көрмеймін елдің бетін, болмасам толып ... ... ... ... ... ... күн болмағанда кім болам", - деген романтикаға толы батыл
жолдарды ... ... ... ... ... ... ... С.Я.Долецкий
айтқандай, біз өз қателігімізді ойша айтамыз да өзімізге өзіміз ... ... оны ... ... Егер біз оны ... айтатын болсақ, онда
өзіне-өзі кешірім  жасау қиынырақ болады, - ... ... ... Өзін-өзі сендіру. Оқушы өзін жақсы ұстап, жаман қылық жасамауға
сендіреді. Темекі тартуды қойғысы келетін адам "Мен енді темекі ... деп, ... ... ... ... ... тиіс. Өзін-өзі сынау әдісі -
дөрекілігі үшін өзін қатты сөгіп, ... алу. Өз ... ... ... ... ... ... ондай іс істемейтінін,
әбден өзі арылғанша қайталап айтумен ... ... ... - ... өзгенің орньша қою арқылы өзгемен ... ... ... ... мәні бар. ... ... әдісі - алдына қойған міндетті
орындау, ауытқымау. Мысалы, 9-сынып ... ... ... ... ... ... сабағына шала әзірленіп, екі алып қала ... ... ... ... ... әзірленбегені есіне түсіп кинодан бас тартады.
Өзін-өзі тәрбиелеудің құрамды бөлімдері:
- өз кемшілігіне сын ... ... ... ... ... ... бағдарламасын жасау;
- әдістерін анықтау;
- аутотренинг - жеке ... ... ... жүйесін әзірлеуі;
- өзін-өзі бақылау.
Тәжірибеде оқушы тәртібінде және ... ... ... ... тәрбиелеу жұмысында қайта тәрбиелеу де үлкен орын алып,
оқушы ауытқулардың алдын алуға және жеңуге ... ... ... ... қайта құру, адамның барлық психологиялық сапаларын ... ... - ... ... және ... жеке ... ... тәрбиелеу - тәрбиелік ықпалдар жүйесі барысында құлықтық даму
мен ... ... ... ... ... ... ... сапаларын қалыптастыру. Қайта тәрбиелеу ... ... ... ... мен ... ... іс-әрекеті мен
мінез-құлқының әлеуметтік-психологиялық өзгеру процесі, қиын балалардың
орынды сапаларын қалпына келтіру, ... ... ... ... ... ... ... еңбектегі, спорттағы және
басқа іс-әрекеттегі нәтижелермен толтыру. ... ... ... ... ... ... іс-әрекетке көндіктіру, күрт өзгерту, еріксіз көндіру
сияқты әдіс-ер қолданылады. ... ... - бұл ... қиын балалар және
педагогикалық тұрғыда қараусыз қалған оқушылар бойындағы қате ... ... ... ... оқыту - бұл теріс қажеттіліктер мен
дағдыларды түзету әдісі [6].
2. ОҚУШЫЛАРДЫҢ АҚЫЛ-ОЙ ТӘРБИЕСІ МЕН ... ... ... ... теориялық-психологиялық
мәселелері
Әрбір адам өзінің өмірлік жолын өзі құрып, таңдау жасайды. ... де өзі ... ... ... ... өз ... кейбір
қателерді өзі жасап,  өзі түзеп жатады. Отбасы мен ... ... ... ... мақсаттары – қажетті нәтижеге қол жеткізу үшін
өсіп келе жатқан адамның жекелік қасиеттеріне тікелей әсер ету ғана ... ... ... дамуы мен өзіндік сана механизмдерін ... ... мен ... ... ... ... үшін ... жасау болып табылады. Ғылым мен ... ... ... ... технологиялар өңделіп, дайындалады. Онда ... ... ... ... ... “Жеке тұлғаға бағытталушы қатынас”,
“Жеке, бағытталған білім ... ... ... [7].
Болашақ мамандардың психологиялық тұрғыдан дайындығының жетілуі адамның
жеке басының өсуіне байланысты. Көптеген ... жеке ... ... ... ... ... психология мен жеке тұлға
психологиясы арасындағы “Жеке ... ... ... ... мен ... ... теория арасындағы алшақтықтың себебінен
қажетті деңгейде зерттелмеген. Бұл термин күнделікті қолданылатын қарапайым
сөздік ... ... ... ... ... синонимі ретінде қолданылады.
Көптеген әдебиеттерде “Өзін-өзі жетілдіру”, “Өзін-өзі дамыту”, “Өмірлік
жол”, “Жеке ... ... ... және т.б. ... ... тұрғандай, әртүрлі терминдермен бір ... ... ... бір ... мүлдем сәйкес келмейтін терминдер ... ... ... мен ... ... ... ... көрсетілмеген. Дәстүрлі түрде ол К.Роджерс, Джеймс, ... ... ... Александер, Перлз, Маслоу Ассаджоли есімдерімен және шығыстық
іліммен байланыстырады.
К.Роджерстің көзқарасына ... ... ... өсу ... ... ... түсінігімізше К.Роджерс жекелік өсуді құрайтын үш ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаны бағалау
процесі және адамның өзін-өзі құрудағы позитивті бағытталуы. Даму – адамның
сандық жəне сапалық өзгерістерінің ... мен ... Даму ... ... түр жəне əлеуметтік тіршілік иесі болып жетіледі. Адамның
биологиялық сипаты өз ішіне морфологиялық, ... ... ... тəн- дене ... ... Ал ... даму ... рухани, интелектуал кемелденуінен байқалады. Егер адам сана
жəне өзіндік санаға ие болып, өз ... ... ... ... болса, онда ол адам ... деп ... Адам ... ... ол ... ... даму ... қалыптасады. “Адам” ұғымынан
өзгеше “тұлға” түсінігі – ... ... ... басқа адамдармен
араласу ықпалында қалыптасқан əлеуметтік сапа-қасиеттерін білдіреді. Тұлға
ретінде əрбір адам əлеуметтік жүйеде ... ... жəне ... ... қалыптасады. Əрбір тұлға, бір жағынан, қоғамдық тəжірибені
игеру деңгейімен, ... ... ... жəне ... құндылықтар
қорына қосқан қоғамдық үлесімен танылады. Тұлға болып жетілу үшін ... ... ... жəне өмір мен ... ... ... ішкі
қасиеттерін нақты практикалық қызметте аша білуі шарт. Адам дамуы – бұл ... ұзақ ... жəне ... ... ... ағзамызда
болып жатқан өзгерістер өмір бойына ұласады. Ал адамның тəн-дене болмысы
мен рухани дүниесі, əсіресе, балалық жəне жас ... ... ... ... Адамның дамуы сандық өзгерістердің қарапайым жиынтығы
немесе төменннен жоғарыға бағытталған ілгерілі қозғалыс тобы ... ... ... тəн ...... ... ... физикалық,
психикалық жəне рухани сапалық қасиеттеріне диалектикалық түрде өтіп,
жаңалануы. Бұл құбылыстарды түсіндіруде ... ... ... бір ... адамдардың дамуын кездейсоқ, басқарымға келмейтін
өзінше жүрісі бар, даму өмір шарттарына ... ... ... ... ... ... дамуын ешкім, еш уақытта өзгертуі
мүмкін емес, тағдыр белгілейді. Ал ... бір ... ... даму – бұл əуел ... ... қабілетті тірі материя.
Даму жолында көне жойылып, жаңа туындап барады. Өмірге енжар ... адам өз ... үшін ... өз еңбегімен жасай алатындығымен
ажыралады. Дамуды қозғаушы күш – қарама-қарсылықтар тайталасы. Қарама-
қарсылықтардың ... ... ... ... мен ... ... ... – бұл өзара екі полярлы күштердің бір-біріне
сиымсыздығынан туындайтын диалектикалық процесс. Адам қайшылықтарды ... ... ... əлектенуінің қажеті жоқ, олар қадам сайын өмірлік
қажеттіктердің өзгеру салдарынан ... ... ... ... ... де ... дүние болмысы. Қарама-қайшылықтар барша адамдардың
дамуына ықпал жасаушы ішкі жəне сыртқы, жалпы ... ... ... ... жəне ең ... рухани қажеттерінің жəне оларды
қанағаттандыру мүмкіндіктері арасындағы қарама-қайшылықтар əмбебап ... Ішкі ... əр ... өз ... ... Олар ... ниеттерде көрінеді. Негізгі ішкі қайшылықтардың
бірі – жаңадан пайда болған ... мен ... іске ... ... ... ... оқушылардың өз психикасы мен интеллект,
əлеуметтік деңгейінің жетімсіздігіне қарамай, ... ... ... іс алып ... ... ... ... келмейді”,
“білемін” - “білмеймін”, “мүмкін”-“болмайды”, “бар”-“жоқ” – мəңгі қарама-
қайшылықтарды белгілейтін ... ... Адам ... ... ... даму жəне оның ... – бір жағынан, жəне оларға ықпал жасаушы
себептер – екінші жағынан, арасындағы ... ... ... маңызды тəуелділіктерді ашты. Неліктен кей адамдар өз дамуында өте
биік ... ... ал ... біреулер - ондай мүмкіндікке ие емес?
Бұл процестің жəне оның нəтижесі неге ... ... ... осы сұраққа орай жалпы заңдылық ашты: адам дамуы ішкі жəне
сыртқы жағдайларға тəуелді. Ішкі ... – адам ... ... ... қасиеттері. Сыртқы жағдайлар – бұл адамның қоршаған ... ... жəне ... аймақ, сыртқы ортамен ықпалды араласу процесінде
адамның ішкі мəні өзгереді, жаңа ... ... ал бұл, ... алдағы өзгерістерге жол ашады. Сонымен, адамның дамуы сандық ... ... ... мен ... Даму ... адам ... сана мен ... сана, дербес жаңғыртушы іс-əрекет иесі ... ... ... күші-қарама-қарсылықтар күресі. Адамның дамуы
ішкі жəне сыртқы жағдайлармен анықталады. Дамудың қай қырлары адамның өзіне
тəуелді жəне қай ... ... ... ... ... айқындаушы себептер тобы – жағдайлар деп аталады, ал сол қарапайым
себептердің ішіндегі ең ... ... ...... ... ... Даму ... мен оның нəтижесіне əсер етуші жалпы жағдайлар мен
жағдаяттар қандай? Белгілі болғандай, ... даму ... мен ... үш өзекті жағдаяттардың ... ... ... ... ... орта жəне ... Негізге “нəсілдік” деп аталатын
адамның тума, табиғи ерешеліктері алынады. ... – бұл ... ... ... ... мен ... Нəсілдікті тасушы – биологиялық
ген (грек сөзі - туындатушы). ... ... ... ... гендік
кодтарда өрнектеліп, белгілі ақпарат ... ... ... ... жəне бірден бірге ауысып баратынын бүгінгі ғылым дəлелдеп
отыр. ... – адам ... ... ... ... ... Адамның нəсілдік бағдарламасы адамды адам кейпінде танытатын
жалпы, сонымен бірге əрбір адамның басқаға ... ... ... ... ... жəне ... бөліктерді өз ішіне алады.
Нəсілдік бағдарламаның т ұ р а қ т ы ... ... ... ... адам ... тəн ... – сөйлеу, тік жүру, еңбек іс-əрекеті,
ойлау, т.б. – қамтамасыз етеді. Атадан ... ... ... ... құрылысы, шаш, көз, тері түстері – ауысады. Қан тобы, резус-фактор,
ағзадағы ... ... ... қатаң генетикалық бағдарламаға
тəуелді түзілген. Адамның жүйке жүйесі, мінезі, психикалық процестердің ... осы ... ... ... ... тəнінде болған жүйке
жүйесінің кемшіліктері, олардың арасында психикалық күйзеліс, сырқаттар –
патологиялық ауытқулар ұрпақтан-ұрпаққа өтіп отырады [8]. ... ... ... қан диабеті, кейбір эндокриндік бұзылыстар, мысалы –
ергежейлілік, нəсілдік ... ие. ... ауыр зиян ... бір тобы – ата- ... ... жəне ... зиянды
əдеттерінен. Нəсілдік бағдарламаның ... ... ... тіршілік
жағдайларының өзгермелі шарттарына икемдесіп баруына көмегін тигізеді.
Нəсілдік ... ... ... ... сапа-қасиеттері өмір бойы
жүріп жататын тəрбиемен толықтырылады. Бағдарламаның бұл бөлігін əрбір адам
өз бетінше ... ... ... ... əрбір адамға өзіндік даму жəне
өзіндік жетілу жолымен өзінің адамилық мүмкіндіктерін іске ... ... ... ... қажеттігі адамға оның табиғатынан берілген. Балалар
өз ата-аналарынан нені мұра етіп ... – ақыл ... ... ... ... ... ... үшін қажет, мүмкін болған нышандарды ... ... ... деректерді талдау бұл сұрақтарға
нақты бір жауап ... ... ... ... ... емес, тек
қана – нышандар. Əулетке өткен нышанның ... ... да ... не ... ... өшіп ... де ... Бəрі жағдайға байланысты: егер
адамның нəсілдік бастаулары нақты қабілетке өту мүмкіндіктеріне кез ... ... ... ... адам мен ... ... ... үйлесім
тапса, нышан қабілет деңгейінен көрінеді. Барша қалыпты адамдар ... ақыл жəне ... ... ... мүмкіндігіне ие, сонымен бірге
шексіз рухани ... ... ... жүйке қызметі типтеріндегі
айырмашылық ойлау процестерінің жүрісін ғана өзгертуі мүмкін, ал ... ... ... ... ешқандай əсері жоқ. Солай да болса,
бүкіл дүние педагогтары нышандардың ақыл ой қабілеттерінің дамуына ... ... ... Мысалы, маскүнемдерден туған балалардың бас
миындағы енжар жасушалар, нашақорларда болатын гендік ... ... ... ... ... ... орнығуына көп кедергі
келтіреді. Шылымкеш ата-аналардан ... ... өкпе ... ... ... ... ... –жалпы нышандармен бірге арнайы нышандар да
ұрпақтан-ұрпаққа беріледі. Белгілі іс əрекет түрінде адамды қалыптастырудың
бастауы осы арнайы ... Егер ... ... ... ... ... ерте ... белгілі болады. Мұндай нышандар: əн-күй,
сурет өнері, ... ... ... жəне т.б. ... маңызға ие.
Дамуға нəсілдіктің, қоршаған ортаның жəне тəрбиенің ықпалына қосымша ... аса ... ... жəне бірі – бұл ... ... ... ... қандай да жұмысты орындау үшін жасаған адам ... ... ... ... ... ... бабында небір
дана бақылаулар бізге ... ... ... ... жəне ... айтсаң, оның қандай адам болып жетілетінін айтып беремін»;
«қаңғыбас болғанның ешқайсысы да, дегеніне жете алмаған»; ... тер ... ... ... «адам өз бақытының ұстасы»; «ерте тұрғанның ырысы артық»;
«еңбегіне қарай – ... ... қолы гүл» т.б. Даму ... ... қарқындылығы арасында тікелей байланыс болатыны айдан анық.
Бұдан даму процесінің жəне бір жалпы заңдылығы ... ... ... ... ... ... ... оның сол саладағы даму ... ... ... Əлбетте, бұл заңдылықтың шексіз қолданыла беруі
мүмкін емес. Ол жағдай ... ... ... ... ... ... мен ... тəуелді келеді. Іс-əрекет барысында
адамның жан-жақты жəне ... ... ... ... ... оның қоршаған
дүниеге көзқарас, қарым-қатынасы қалыптасады. Таңдалған іс-əрекет көзделген
тұлғалық қасиеттердің қалыптасуына ықпал етуі үшін оны ... ... жəне ... ... отыру қажет. Бұл тəрбие практикасында өте
күрделі іс. Өкінішке орай, көп ... осы ... ... шектейді; кейде тəрбиеленушілер ең қажетті болған
жағдаяттарға – ... ... ... ... ... ... ... бақылаушы күйінде қалып, дайын ережелерді жаттаудан ары өте ... мен ... ... ... ... – ойын, оқу,
еңбек. Бағдары бойынша іс-əрекет танымдық, ... ... ... ... кəсіптік, құмарлық (гедоникалық) болып ажыралады.
Барлық жастағы оқушылардың іс-əрекеттерінің ерекше түрі – тілдесу, қатынасу
(ортақтасу). Іс-əрекет ... ... ... ... жəне ... (пассив)
болуы мүмкін. Тіпті, құрттай ғана сəбидің өзі белсенді тіршілік иесі ... ... Ол ... ... ... қатарына қандай да
талаптар қояды, төңірегіндегі кісілерге, заттарға, болып жатқан ... ... ... ... ... озуымен қоршаған орта жəне
тəрбиенің ықпалы арқасында белсенділік көтерілуі де мүмкін, кейде ... ... ... адам көп ... істеуі мүмкін, бірақ іске ... ... ... ... ... ...... Əлбетте, мұндай іс-
əрекет адамды жоғары ... ... ... ... ... іс-
əрекеттің белсенділігіне, көңіл-күй жарасымдылығына тəуелді. Адам таңдаған
ісіне жан-тəнімен кірісіп, өзіндегі бар ... ... ... өзін кемелденген тұлға ретінде көрсете білуі ... ... ... ... ... ... ... пен қуаттың көзіне айналады.
Сондықтан да, іс-əрекеттің маңыздылығы оның ... ғана емес ... ... ... ... ... байланысты.
Белсенділік оқу барысында шəкіртке тезірек жəне табысты əлеуметтік тəжірибе
топтауға мүмкіндік береді. Оның ... ... ... ... ... деген көзқарасын қалыптастырады. Баланың ақыл-
парасатты ... ... ... ... ... Бұл үшін ... мəселелерді шешуімен бірге игерілген білімдерді практикада қолдану
қажеттігі де тəн ... ... ... ... ... ... өзінің
рухани жəне адамгершілік дүниесін тез арада жəне ... ... оны көп жəне ... ... бағыттайды. Белсенділіктің
барша көріністерінің негізінде бір ғана тұрақты дерек көзі- қажеттік орын
алған. Адам ... көп ... ... ... ... ... де сан ... туындатады. Өсіп келе жатқан
адамға белсенділіктің пайдалы бағыттарын көрсетіп, алдамшы ... ...... үшін тұрақты да жəне өте күрделі де міндет.
Күрделілігі – адамның жеделдете кемелденуі дəуірінде ... ... сеп- ... ... өте ... жəне ауыспалы келеді.
Сондықтан, əртүрлі жас сатыларында іс-əрекет түрлері ауысып баруы шарт.
Жалпы мектептік ... ... ... ... орындалуы өте қиын,
солай да бола, əрқандай тəрбиелік іс мезетінен бір де кешікпей жүргізіліп,
келеңсіз салдардың ... алып ... ... Əрбір адамның өзіндік
белсенділігі оның ... мен ... ... жəне ... ... ... Оқушы тəрбиесімен қандай да бір ғажайып ... ... өз ... ... ... ешқандай нəтиже болуы
мүмкін емес. К.Д.Ушинскийдің пікірінше, бала өзі оқуы ... ал ... – оған ... ... ... ұсынып беру, оның оқу процесін
басқару. Осыдан, дұрыс қойылған ... ... ... ... ... ғана ... ол ... бірге өз тəрбиесін белсенді өз қолына алған-
субъект. Іс-əрекет сияқты тұлға ... де ... ... ... ... ... əсерден болмайды, солардың ішінде адамның өз
қажетіне сай ... оның ... ... болған, шынайы болмысқа деген
оның жеке көзқарастарына сəйкес ықпал ... ... бала ... ... ... белсенділігі дамудың тек алғы шарты емес, оның нəтижесі
де. Қоғамдық белсенді, ... ... жəне өзі мен ... ... бəріне бірдей жақсылық пен қуаныш беретін тұлға
қалыптастырушы тəрбие əрдайым өз ... ... ... Саналы,
педагогикалық сынақтан өтіп, ұйымдастырылған оқушы ... қай ... де ... ете ... Өсіп келе ... адамға
толық іс-əрекет мүмкіндігін ашып беру, өз күш-қуатын белсенді ... ... ... ... ... ... жете ... əр тұлғаның болмысындағы табиғаттан берілген нышандар мен дарындылықты
мейлінше жайып салу- əрбір тұлғаның даму ... ... ... өз ... мен ... алдындағы борышы. Сонымен, оқушы
дамуының маңызды ... бірі – оның ... өз ... –қызметі.
Мұғалім қаншама жақсы бола берсін, өз үстінде еңбектенбеген оқушы көздеген
мақсатына жете алмайды. ... ... ... ... ... түрде белсенді болуы қажет. Орындаған ісінен шəкірт лəззат жəне
қанағат табуы лəзім. Белсенді іс ... ... ... ... ... ... ... мәні: О.В.Неширинский:  “Адам
өзінің өсіп жетілуі барысында көптеген параметрлер бойынша өзгереді, ... ... ... ал ... ... ... ... Оның
бойындағы әрбір іс-әрекеттер әсер ететін мотивтер бірде көбейіп, бірде
азайып ... ... өсу ... ... ... ... ... келе мынадай тұжырым жасайды: бұл процесті сипаттайтын жалпы
келісілген феномен – “Өзін-өзі ... жеке адам ... ... ... көп ... Адам ... ... туылады, ал жеке тұлға
болып қалыптасады. А.Н.Леонтьев “Адам өзге ... ... ... ... жеке ... ... қалыптасады”- деп жазды өзінің еңбектерінде.
Мінез-құлқы, көңіл-күйі, мақсаты, өмірлік бағыты, болмысы әр ... ... ... олардың жақсы қасиеттерін аша білгенде ғана өмір
қызықты да мәнді болады. Қоғамда қалыпты өмір ... ... ... ол ... адамның жеке тәжірибесінен алынады. Өзгелермен қарым ... ... ... ... ... ... Өмірде алуан
түрлі тағдырлы, мінезді адамдар кездеседі. ... ... ... білу – баға ... ... Жеке тұлғаны қалыптастыру дегеніміз - оны
мәдениетке үйрету, білім  беру, қарым-қатынас ... ... ... Жеке тұлғаның белгілі бір мәдени ортада болып, оның
тұлғалық және ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның белгілі бір мәдениетінің субьектісі ретінде екі түрлі фактор
бар: біріншісі - сол ... ... ... ... - ... темперамент, мінез-құлқын сапалы түрде ... ... ... жеке ... әсер ... ... ... қарастырады. Әлеуметтену
процесінде ие болған жекелік қасиеті, әлеуметтік бағдары бір орында тұрып,
қатып қалған жоқ, бірақ жеке адам ... ... ... ... ... ... ... нақты топтың ролі өте күшті, маңызды
орын алады. Адам ... ... ... ... ... ... қылықтарының көрінісі болып табылады. Өйткені қоғамда
өмір сүрген индивид қай уақытта болса да ... ... ... ... ... Сол адамдар арасындағы қатынас уақыт пен ... ... ... көп ... ... келеді. Адамдар қандай да
болмасын, әлеуметтік мәртебеге ие ... ... ... ... пен нақты
мінез-құлықты күтеді. Мысалы: мұғалім мәртебесі – оған ... ... өз ... жақсы білуді, тындаушыларына сұрақ қоя отырып
қызықтыруды, жастар үшін ... ... ... ... ... талап етеді.
Әлеуметтік қатынастың объектісі ретінде тұлғаның өзін ... 3 түрі ... ... шығарылған адамға өзін ұқсату;
2. Өзін белгілі бір әлеуметтік топқа ендіру;
3. Нақтылы әлеуметтік топқа, ұжымға жатамын ... ... өзін ... ... Оқушылардың ақыл-ой тәрбиесінің үрдісі және тәсілдері.
Қазіргі білім беру ісі ... ... адам ... ... ... ... көтеру үшін жұмыс істеуі тиіс. Ұлы адамдар, ... ... мен ... ... ... осы ыңғайда іс
атқарған. Өзін-өзі тану курсы ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасауымызға көп көмек көрсетеді.
Мінез-құлқы, көңіл-күйі, ... ... ... ... әр түрлі
адамдарды түсіне білгенде, олардың жақсы қасиеттерін аша білгенде ғана өмір
қызықты да ... ... ... ... өмір сүруді өзгеден үйрене
алмайсың, ол әрбір адамның жеке ... ... ... ... ... барысында қайталанбас тұлға ретінде қалыптасамыз. Өмірде алуан
түрлі тағдырлы, мінезді ... ... ... ... ... білу – баға ... байлық. Осы байлыққа ие адам ... өз ... ... өмір сүре ... ... сол ... ... қадірлей
біледі. Өзімен де, басқамен де жарасымды өмір сүре ... ... ... ... болады ? Оған жету жолы сан түрлі. Соның бірі - ... ... тану ... адамгершілік тақырыптарын қамтитын материалдар
жинағынан тұрады. Ол ... өз ойын ... ... ғана емес өзін
танып, тексеруге мүмкіндік береді. Өзін - өзі тану ... бір ... ... ... жол. ... бұл ... берілген даналардан шыққан ұлы
сөздер, би-шешендердің айтқандары ... ... ...... ... ... өзіне жақын адамдармен немесе симпатия тудыратын, ұнайтын
адамдармен жақын қарым-қатынас орнатуға бейім ... ... ... ... ... ... пен толық әсерлесу негізінде
қарастыру керек. Психологиялық ғылымда психлогиялық әсер және ... ... кең ... Олар бір мезетте теориялық ... ... ... В.Н. ... ... бұл ... толық
ғылымның қоғамдық практикасы мен қажеттіліктерінің сұраныстарының негізі
жатыр. Топтық әсер және әсерлесу мәселесі - бұл  психиканы  ... және ... ... ... ... ... психологиялық ғылым
өзектілігінің бірі. Психология даму теориясы психиканың бейнелеу формасынан
басқа ... ... ... мен ... тән ... ... ... керек. Жеке адам және топ ... бұл ... ... ғана ... ... ... олардың сөздік және сөздік
емес әдістерін және оларды басқару мен өзіндік басқару түрлерін ендірді. 
Мысалы: Ертеде  ... ... ... сана деп түсіндірді, сана
адамға тән ... ... екен ... Ал адам ... ... пен ... өмір ... адамға ешқашан  жете ... ... ... өте ... тек ... санасындағы «шын, тәні бар,
адамды мойындаумен  шектеледі. Дегенмен ... ... деп ... ... мен ... топтарды, тұтас тарихи   қоғамды айтуға 
болады. Демек, субьект аз болмысын, өзінің ішкі ... ... ... ... Таным процесі адамның дүниені тануының тарихи қалыптасқан
құрылысына, танымның даму дәрежесіне байланысты.
Өзін -өзі тану мен өзін-өзі дамыту өз уақытында ... ... ... ... ... ... өзінің тәжірибесіне немесе өзге адамдардың
тәжірибесіне сүйенуге үйрететін оқытушылардың тактикалық сүйемелдеуін қажет
етеді.
Өзін - өзі тану ... ... тану – бұл өзге ... ... ... жеке ... ... ерекшеліктерін, жалпы өзін-өзі тану
процесі.
Өзін-өзі   танудың көптеген ... ... ... ... ... ... тану –  жеке тұлғаның психологиялық денсаулығы мен психикалық
хал жағдайын тануы;
• өзін-өзі тану –  ішкі ... пен ... ... ... ... тану –  жеке ... ... дамытуының, өзін-өзі 
жетілдіруінің негізгі жолы.
Өзін-өзі тану ... ... ... ... мән ... ... ... тану жеке ... ... ... ... ... қаралады, яғни, өзі кім
болғысы келсе, сондай болуға қабілеттілігі, басқалардың ... ... ... ... ... емес (К. Роджерс).
Адамның жеке бағыт-бағдары, арманы, құмарлығы, әртүрлі мұраттарға жету
жолындағы ... – оның ... ... тән психологиялық
ерекшеліктер. Жеке адам психикасындағы қатынастардың сыры адам ... ... жете ... ... қол ... ... бағдар беріп отыруды қажет етеді. Адам өзін-өзі тануда өзімен-өзі
болуға тәуекелге барады және басқадан артық ... кем ... ... ... – ол ... тану ... білім ғана емес, сонымен бірге
жеке тұлға ретінде қоғамдағы қарым-қатынас, қоғамдық ... ... ... ... ... ... - бұл өз ... қасиеттерді көре білу, оны жан-жақты
анализ жасап қабылдау және ... ... ... ... маңызды
психологиялық процесс – бұл өзіндік ... ... мен жеке ... ... ... ... ... қалыптасуы бірнеше бағытта өтеді:
• Өзінің ішкі жан-дүниесінің ашылуы – ... ... ... ортаның әсері деп емес, өзінің  “Мені” деп қабылдай ... ... жеке ... кей кезде жалғыздық сезімі
де пайда болады.
• Өткен ... ... ... ... өмір ... соңы ... ... болады. Өлімнен қашып құтылмайтынын түсіну - ... ... өз ... ... ... ... ... ойлануға итермелейді. Барлығы мүмкін деген армандардан және
абстрактылы идеялардан, қол жетпес үлгіден жайлап азды-көпті ... ... шыға ... Өзін--өзі анықтаудың барлық сферасын,
яғни, моральды ... өмір сүру ... ... таңдау және өмірден өз
орнын таба білуді жеке адамның өзі ... ... ... ... мақсаттарын, өмірлік ұмтылыстарын, өмірлік жоспарын ... ...... ... ... ... Өзі ... толық көзқарас, өзіне деген қатынас, біріншіден, адамның
денесінің, сыртқы келбеті, өз ... ... ... ... ... еріктік сапалары туралы
түсінік қалыптасады. Өзін-өзі бақылау, өзі туралы басқа ... ... ... мен өз бойындағы қасиеттерін есепке ала
отырып және ... ... ... негізінде адамда өзін
өзі сыйлау, өзіне деген жан-жақты қатынас қалыптасады.
Өкінішке орай, дәл осы осы этаптарда көптеген қателіктер жасалады.  
“Өзін-өзі ... ... дер ... ... мен ... ... туып отыр және де ... да соңына дейін жеткізіледі деген
сенімділік пайда болады.
“Мен ... Мен ... Мен неге ... деген сұрақтарды өзіне
қоя отырып, оларға өзі жауап бере отырып  студент:
1. өзіндік сана - өзі ... ... ... ... ... ... сыртқы келбетін, ақыл-ой, моральдық, сапалық қасиеттерін,
өзінің жетістіктері мен ... білу ... ... өзіндік өсуге мүмкіндік туады деген пікір қалыптастырады.
2. өзінің жекелік қасиеттерін және ерекшеліктерін өзі бекітеді, өмірдің
мәні туралы – ... ... ... және т.б. ... ... құрады және жалпы қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... мамандардың психологиялық тұрғыдан дайындығының ... жеке ... ... ... ... ... ... мәселелерімен айналысады, бірақ жалпы психология мен жеке
тұлға психологиясы ... ... ... ... ... ... мен ... психологиялық теория арасындағы
алшақтықтың себебінен қажетті деңгейде ... Бұл ... ... ... сөздік қорда  “Жеке тұлғаның дамуы” сөзінің синонимі
ретінде қолданылады. Көптеген әдебеттерде “Өзін-өзі жетілдіру”, ... ... ... ... тұлға потенциалдарының дамуы” және т.б.
түсініктермен кездеседі. Көрініп ... ... ... ... ... айтылады немесе бір атаумен мүлдем сәйкес келмейтін
терминдер кездеседі. Адамның жеке ... ... ... ... ... жету жолындағы әрекеті – оның даралық қасиеттеріне тән
психологиялық ерекшеліктер. Жеке адам ... ... ... ... ... ... жете түсініп, қажеттіліктерге қол
жеткізуі үшін дұрыс бағдар беріп отыруды қажет етеді. Адам ... ... ... ... барады және басқадан артық немесе кем көрінуге
тырыспайды. “Өзін-өзі тану” – ол өзін-өзі тану туралы ... ғана ... ... жеке ... ... ... қарым-қатынас, қоғамдық қатынас
жүйесінде өзін-өзі меңгеру ... ... жеке ... әсер ... субъект
ретінде қарастырады. Әлеуметтену процесінде ие болған жекелік қасиеті,
әлеуметтік бағдары бір орында тұрып, ... ... жоқ, ... жеке ... ... шынайы әлеуметтік ортада үнемі түзетулерге ұшырайды.Шынайы,
нақты топтың ролі өте күшті, маңызды орын ... ... ... ... қатынасы зейінділік немесе
рефлексивтілік қасиетке айналу үшін көп тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... мен ойлаймын, түсінемін және ... ... ... ... Мен - ... және Мен - ... ... бөлінеді [10].
3. ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЗЕЙІНІН ДАМЫТУ АРҚЫЛЫ ӨЗІН-ӨЗІ
ТӘРБИЕЛЕУ
3.1. Оқушыларды тұлғалық ... ... ... ... - ... ... ... бастаған оқушымен жұмыс
атқарудағы күрделі үрдіс, осы жағдайда ... ... ... күту мәселесі
пайда болады. Оқушы өзімен ... ... өзін ... нәтижелілігі
сырттан беретін көмекке, бағыттылыққа, ұйымдастырушылыққа тәуелді. Мұнда
тәуелділік екі ... ... ... ... үшін қажетті жағдайлар
туғызады, ал ... ... өз ... ... жетістікке
әкеледі. Сондықтан бұл құбылыстар әрекеттесіп бір тұтастықпен дамиды. Дәл
осыны ескеретін өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... алады. Бұл жағдайда педагог ... өз ... ... ... ... ... қоя ... дамудың жалпы
мақсатымен жұмыстардың жеке және жас ерекшеліктеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... психологиялық-
педагогикалық эксперименттердің көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мен
құралдары терең қолданылса, соншалықты өзін-өзі тәрбиелеу үрдісі нәтижелі
болады [11]. Осы ... ... ... ... орын ... ... тұтастық және оқу үрдісіндегі педагог жетекшінің оқушының
өзін-өзі ... өту ... яғни оның ... ... ... ... алады.
Осы принципті іске асыру ережелері:
1. Оқушылардың сырттың көмегінсіз ... ... ... ... ... орындаулары тиіс.
2. Іс-әрекеттерін психологиялық-педагогикалык басқару жүйесінде жанама және
өрбітуші құралдары жетекші орында болуы ... яғни ... ... ... ... ... ... және
шығармашылығын тежейді.
З. Оқушылармен қарым-катынас стилі оқу-тәрбие үрдісінде демократиялық және
қайырымды ... ... ... ... ... ... қызығушылықтарын, ойларын, құштарлықтарын, психикалық
ерекшеліктерін терең білген ... ғана ... ... ... ... ... оқушыны жүйелі түрде зерттеп танып, олардың дамуын мінез-
құлқындағы өзгерістерді ... ... ... ... әрекет олардың
мүмкіндіктерін нақты білуге, әсер етудің бағыттылығын анықтауға және керек
кезде көмек ... ... ... ... ... ... және ... тек әр түрлі жастағы оқушыларда ғана емес бірдей жастағы ... ... ... ол окушының тек қазіргі уақыттағы өмір жағдайларына,
оның іс-әрекетіне ғана ... ... оның ... жеке ... ... де ... болатынын педагог ескеріп, ұмытпауы қажет.
Жеткіншектер, жоғарғы сынып ... ... ... ... ... ... ... сондықтан үнемі айналасындағылардан
қолдауды қажет етеді. Сондай-ақ жеткіншектің сезімталдығын және осыдан
шығатын тез ... ... және оның ... ... оның ар-намысына тиген жағдайда мойындамауды
ескеруге тиісті. Сондықтан педагогтың жеткіншек және жоғары сынып ... - ... ... көбірек сый көрсету, мүмкіндігінше оған
көбірек талап қою принципіне ... ... ... ... ... және басқару кезінде педагог ... ... ... және ұсыныстарын ескереді. Педагог мүмкіндігінше әр оқушының
алдында тұрған ... ... және ... ... оған ... ... жолын таңдауға көмектесуі қажет [12]. ... ... ... ... ... ... жағынан оқушының коғамдық және оқу
іс-әрекетінің ... ... ... ... жағымсыз баға, жағымды баға
оқушының жұмысын қолдауы ... ... әр ... ... ... ... ... нәтижелер беруге бағытталады. Тәрбиелеу
мен өзін-өзі тәрбиелеудің көп ... ... ең ... бір ... ... алады. Тарихи тәжірибе және арнайы бақылау негізінде баланың
туылған кезінен ... ... ... ... ... күш болып
табылады деуге болады. Қиын оқушы көбінесе ішімдік ішетін, ұрыс-керіс ... бір - ... ... ... ... ... өмір сүреді
[13]. Бұл жағдайлар балаға зиян келтіретіні айқын. Отбасында ... ... мен ... бар. ... ол ата-анасы
баласын өнегелік-еріктік, эмоционалдық және ... ... ... ... болу ... ... біледі. Сондай-ақ бала мектепке
қарағанда өз ата-анасы алдында өзін ... ... ... және ... ... ... жүрген жағдайда қалыптасып келе ... ... ... ... ... Ал ... ... болсақ,
ол бір жағынан ата-ананың отбасындағы ашық ... ... ... ... көп ... ... білімдердің және шеберліктердің жетіспеушілігіне байланысты.
Көбінесе ата-аналар балаларды өз басынан ... ... ... ... ... ... ... ісіне, көңіліне қарап
еркелетумен шектеледі немесе өте ... ... ... ... ... ... қатынастың нәтижесі өзіне сенбеушілер және өзін кемсітіп
сезінуіне алып келеді. Өз қасиеттерін бағаламаған жеткіншек ... ... ... ... ... ... ... баланы тәрбиелеуді бірінші
орында ата-ананын ... ... ... бейнесі, бір-біріне және
балалардың ... ... ... ... ... және ... бағалау принципінің
іске асу ережелері төмендегідей:
- мотивациялық, интеллектуалдық, ... ... т.б. ... ... ... қабілеттерін зерттеу үрдісінде
кешенді, жүйелі және тұтастық қатынастарды іске ... ... ... ... ... ... ... қатар ішкі
қайшылықтарын және кейбір ... ... ... ... оны әрі қарай дамыту үшін зерттеу қажет.
Жеткіншектік кезеңде мақсаттылық, дербестік және ... ... ... ... ... ... ... мен себептер:
кемшіліктерді жойып, сыныптың, әлеуметтің сыйлы мүшесі болу жатады. ... іске ... тек ... ... аз. Өзін ... ... ата-аналар қолдап, тәрбиелеу тәсілдерін талдап,
оларды іске ... өз ... қосу ... ... ... даму ... ... жетістіктерді дер уақытында зерттеп тұру
қажеттігі күннен-күнге үлкен маңызға ие болуда. Бұл ... ... ... ... ... үшін, ондағы жүріп жатқан өзгерістердің
тереңдігін, қарқыны мен ерекшеліктерін білу ... ... : ... ... адамды барша тараптан тəрбиелегісі келсе,
онда ол сол адамды ең ... ... ... ... -деп өз ... нақты оқу тəрбие процесіндегі маңызын баса көрсеткен.
Диагностика ... ... диа – ... ... жəне ... - білу) – зерттелуші
объект немесе процесс жөніндегі ақпараттарды күні ілгері алудың ... ... даму ... диагностиканың мəн-мағынасы,
медицинадағы сырқатты күні бұрын анықтаумен бірдей. Диагностика ... ... ... да ... белгілері мен себептері, оның
сипаты анықталып, ол тəрбиені болашақта дұрыс жолға ... ... ... Дұрыс орындалмаған диагностика барлық еңбекті зая етіп,
алдағы тұрған мақсатқа жетудің кедергісін ... ... оны ... ... да, даму ... диагностикалау жоғары мамандық пен
жауапкершілікті талап ететін өте маңызды практикалық іс. Оқушының ... ... ... ... Бұл үшін бүкіл дүниежүзінде жалпы
жəне айрықша сапалардың даму дəрежесін өлшестіруші ерекше тестер (нұсқау-
көрсетпелер) қолданылады. ... ... ... қарай оқушының
қажетті деңгейге, тəн-дене дамуындағы нақты ... ... ... ... жас мүмкіндіктермен салыстырылады. Рухани,
əлеуметтік дамуды ... ... ... ... Бұл ... ... ... күрделі, қорытынды дəлдігін қамтамасыз ете
бермейді. Диагноз анықтаудың сенімділігін көтеруге орай ... ... ... жəне ... ... ... салыстырылады, ал бұл үшін арнайы жабдықталған клиникалар
мен зертханалар, дайындықты мамандар қажет. Нақты педагогикалық практикада
мектеп ... мен ... ... жекеленген қасиет-сапаларын
анықтауы мүмкін, бірақ мұндай зерттеулердің нəтижесіне негіздеп, даму
құрылымдарына жалпы баға ... ... ... ... ... диагностикалау-дың қарапайым əдістерін үйреніп алу кəсіби
педагогикалық дайындықтың аса маңызды шарты. Мектеп ... ... ...... ... ... ... сеп-
түрткілерін, қажетсіну деңгейін, көңіл-күй ... ... ... мен т.б. ... ... күні ілгері байқастыру. Аталған сапаларды
зерттеудің кең тараған əдісі - бұл тестілеу [15].
3.2. Оқушылардың ақыл-ой, сана тәрбиесі мен ... ... ... ... тұлға қоғамда белгілі бір орынды иеленеді және нақты міндеттерді
атқарады, ол үшін соған сәйкес оның ... мен ... ... ... ... мәртебесі болады. Әлеуметтік рөл адамның үлкен топтың өкілі
ретінде қоғамдағы орны. Жеке мәртебе индивидтің ... ... ... ... ... осы топ ... бағалауы мен қабылдауына байланысты
болады. ... - ... ... ... сана мен ... ... ... ретінде қалыптасуы тұлғаның даму үрдісі. Тұлға
саналы субъект ... ... ... ғана ... ... ... ... өзін де түсінеді. Тұлғаны өзіндік санасымен
«менін» бөлмей ... жөн. Сана ... ... ... керісінше өзіндік сана тұлға санасы мен оның дербес субъект
ретінде даму ... ... ... және ... ... ... оның ... сол үрдісте қалыптасады [16].
Өзін түсініп және «Мен» ұғымының қалыптасуы, заттарға және ситуа-цяларға
қатынасы оның оқу іс-әрекетіне, еріктік ... ... ... ... септігін тигізеді. Өзіндік сана үрдісін зерттеуге арналған
көптеген жұмыстар бар. Ол ... екі ... ... ... ... ... Л.И. Божови, А.Н. Леонтъев, С.Л. Рубинштейн, А.Г.
Спиркин И.И. Чеснокова еңбектерінде өзіндік сананың дамуы ... ... ... ... ... ... ... және әдіснамалық
тұрғысынан талданған. А. Бодалевтің зерттеулерінде әлеуметтік перцепцияға
бағыттталған ... ... және өзін ... ... ... танытқанын көруге болады [17]. И.С. Конның еңбектерінде
философиялық, ... және ... ... ... ... ... мен нақты эксперименталды алынғандарды
талдаулары жоғарыда аталған психологиядағы бұрыннан қарастырылып ... жаңа ... ... Сана психологиясына шетел ғалымдарының У.
Джеймс (сананың тү-рақты және айнымалы ... бар деп ... ... ... ... ... мен өмірлік тәжірбиесінін ... ... ... ... ... ... Р.В.
Бернс (Мен-тұжырымы мен өзін-өзі тәрбиелеуге байланысты пікірлер айтқан),
Э. Берн еңбектерінде де өзіндік санаға қатысы бар әр ... ... сана ... ең ... ... ... сана - пікірлер мен
әрекеттердің қалыптасуына негіз болатын ақыл-ойдың іс-әрекеті. ... өзі және ... ... ... ... деп ... ... Спиркиннің пікірі бойынша, өзіндік сана ... өз ... ... ... ... ... ... және
қызығушылықтарын, идеалдары мен қылықтарының түрткілерін (мотивтерін), өзін
және ... өз ... ... бағалай алуынан көрініс береді дейді.
Өзіндік сана, өзінің ... ... ... ... ретінде жетілуінің
нәтижесі. Өзіндік сана тұлғаның әрекеттік қатынас түрінің феноменологиялық
түрге айналуының себебі және субъектісі ... ... ... сана ... ... ... негіз болады. Өзіндік сана ... тән және өз ... ... ... ... ... ... екі кезеңге бөлуге болады:
1.Өзінің ерекшелігін басқалардың өзгешеліктерін тану арқылы білу, салыстыру
және дифференциациялау.
2.Өзін-өзі талдауды қолдану.
Адам қоршаған ортаны ... ... ... сол ... ... ... өзін де ... Қалыптасу кезеңдерін анықтап, олардағы жаңа
мүмкіндіктерді субъект ретінде басқа заттар мен адамдардан өзін айырады; өз
бетімен ... ... әсер ... ... ... Бастапқы кезде
басқалардың өзі туралы білетіндерінің интериоризациялану ... ... ... ... ... ... бағалау және өзін-өзі бағалау мөлшері (нормалары);
2) өзінің бейнесі;
3) өзіне қатынасы және ... ол ... ... ... бағалаулары;
5) қылықтарын басқару (түзету) жолдары;
6) үміттену және талаптану деңгейлері.
Өзіндік сана - индивидтің ... ... ... тұрақты және
әлеуметтік құндылықтары үшін жауапкершілік сезімін сақтауға ... ... ... «Объективтік өзіндік ... ... ол ... ... ... ... ... пен жасалған
қылықты салыстыру, өзі туралы пікірмен қарастырылады.
Адамның өзіндік санасы, тұлға ... ... ... ... ... ... ... жалпылама қорытындылай алатын білімдері тұлғаның
өзіне деген қатынасының басты қайнар көзі болып табылады. Бала ... ... ... ... ... анық ... бастайды. Оның
санасының жалпы дамуына адамдардың бейнесін білу белгілі рөл атқарады.
Көргендерін жалпылау үрдісінде ... ... ... ... ... білімдер
негізінде өзіндік сана қалыптасады [19].
Сана құрылымы әр түрлі деңгейде болуы мүмкін:
1. Нақты ... ... ... ... немесе
қазіргі-Мен, «болашақ-Меннің» сәйкес келмеуінен де болады.
2. Мақсатты құрастыруға қатысу.
3. Қандай-да бір әрекеттерге тыйым салу.
4. Айналадағыларға қатынасты ... ... бір ... ... ... әсер ... ... басты құрамдастықтары өзін-өзі бағалау және өзін-өзі
реттеу, олар тұлғалық дамуда негізгі орын ... ... ... ... өзі ... ... әрі ... іс-әрекетінің реттеушісі
ретінде қарастыру орынды. Адекватты өзін бағалау мүмкіндіктері арқылы тұлға
өз жетістіктерін ... ... ... ... ... ... өзіндік санасының пайда болуы әйгілі ғалымдардың И.С.Кон және ... ... ұзақ ... ... ... талданып,
«...тұлға қарым-қатынас және іс-әрекет үрдісінде өзін әлеуметтің ... ... ... ... ... ... - ... тұжырым жасалған.
Өзіндік сана сезімнің ерекшеліктері Б.Г. Ананьевтің, Л.С.Выготскийдің, С.Л.
Рубинштейннің пікірінше, баланың ... ... ... ... ... ... ... зейіні ауысып өз әрекеттерін
бағалай алады. ... өзін ... ... ұғыну, өзіндік сананың
қалыптасуы, ортадағылармен бірге өзін ... - ... ... ... іске ... және жеткіншектің өзін бағалау үрдісін
қалыптасуы оқу іс-әрекетіне берілген баға, даралық ... ... ... ... ... ... ... өзін ажырата
алатындықтан және соларға әрі өзіне қатынасы өзіндік ... ... ... бір жағы ... Мотивациялық байланыстардың қалыптасуы,
жеткіншектің саналы іс-әрекетінің құралы ретінде оның өзіндік анықталуының
және қажеттіліктер ... із ... ... шығармашылық
(креативті) ойлау қабілеті пайда болып, дүниетанымы қалыптасады, өйткені
дербес өмір сүру кезеңі ерекше түрде, оның алдына мен не ... ... ... ... ... мен ... неге ... деген
сұрақтар, оны өзі туралы ойланып өзіндік санасын айрықша дамуына жетелейді.
Мұндай саналы өзін анықтау оның ... ... ... Өзіндік сана -
күрделі психологиялық құрылым.
Өзіндік сана:
-   өзінің теңдестігін ұғынуды;
-   белсенді іс-әрекеттің негізінде өз «менін» ұғынуды;
- ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтік-адамгершілік бағалаулардың белгілі бір жүйесін
қамтиды. Бұл элементтердің барлығы бірімен-бірі функциялық және генетикалық
тұрғыдан байланысты.
Кесте 1 - ... сана ... ... ... ... ... | ... сана | ... | |
| ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... бағалаулардың |
| ... бір ... ... ... қасиеттерін ұғыну мен өзін бағалау жеткіншектік
кезеңде неғұрлым маңызды орын алады. Жеткіншек ... ... ... ... оның ... жана мазмұнын құрайды, мінез-құлық пен іс-
әрекеттің мақсаттары мен себептері, өзіне және ... ... ... мен ... ... критерийі болады [20].
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмысымды қорытындылайтын болсам курстық жұмысты жазу
барысында кіріспе бөліміне ... ... ... ... «Біз өзіміздің болашағымызды және балаларымыздың
болашағын қандай күйде көргіміз келеді, осыны ... ... ... жетті.
Біз ненің іргесін тұрғызғымыз келетінін, таңдап алған мақсатымызға ... өз ... ... даңғылы қандай болуға тиіс екенін анық
білуге және ұғынуға тиіспіз.» (6.02.2008) Жолдауын енгіздім. Сонымен қатар
педагогикалық жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... ашу үшін, курстық жұмысыма III
– тарау енгіздім. Бірінші тарауда тәрбие теориясына, тәрбиенің әлеуметтік
құбылысына және ... ... ... ... ... ... ақыл-ой тәрбиесіне тікелей байланысты.
Екінші тарауда оқушылардың ... ... ... ... ... қарастырдым. Бұл тарауда оқушылардың
ақыл-ой тәрбиесінің үрдісі және тәсілдеріне тоқталдым. Жалпы бұл ... ... ... ... мен ... ... ... үрдісі мен тәсілдерін ұйымдастыру өте тиімді әрі ыңғайлы
екендігіне көзім жетті.
Үшінші ... ... ... ... арқылы өзін-өзі
тәрбиелеуді ұйымдастырудың ерекшеліктеріне тоқталып, ... ... ... мен ... өзара байланысының психологиялық құрлымы
ұйымдастыру тәсілдерін қолдана отырып ұйымдастыру жүйесін ашып жаздым. ... ... жазу ... ... ... ... ... тіркедім
Қорытындыла келгенде курстық жұмысымды жазу барысында өзіндік сананың
теориялық талдамасы, өзін-өзі тәрбиелеу үрдісінде талаптану деңгейі ... ... ... ... негізделіп келесі
тұжырымдар қарастырылды:
1. Өзіндік сана - ... ... ... ... ... іс-әрекетшіл негіз ретінде өз «менін» ұғынуды;
-   өзінің психикалық қасиеттері мен ... ... ... ... ... ... бір жүйесін
қамтиды. Бұл элементтердің барлығы бірімен-бірі функциялық және генетикалық
тұрғыдан байланысты.
2. Мотивациялық ... ... ... ... ... ... ретінде оның өзіндік анықталуының және қажеттіліктер
иерархиясында із ... ... ... ... ойлау қабілеті
пайда болып, дүниетанымы қалыптасады, өйткені ... өмір сүру ... ... оның ... мен не ... аламын, не нәрсеге жараймын,
қабілеттері мен ... неге ... ... ... оны өзі туралы
ойланып өзіндік санасын айрықша дамуына жетелейді.
3. Жеткіншекте ... ... ... ... ... оған ... ... және жеткіншектің ересектігін басқа адамдардың тануы негіз
болады. Бұл ... ... ... ... ... әлі сай
келмесе де, оның пайда болуы жеткіншектің өз ... ... жаңа ... ... ... аяқ басқанын білдіреді.
Жеткіншек бұл игіліктерге белсенді ие болады, бұлар оның ... ... ... ... пен ... максаттары мен
себептері, өзіне және басқаларға қойылатын талаптар, бағалау мен ... ... ... Мотивациялық, интеллектуалдық, ұйымдастырушылық, коммуникативтік ... ... ... ... ... ... үрдісінде кешенді,
жүйелі және тұтастық қатынастарды іске ... ... ... ... ... ... қатар ішкі қайшылықтарын және
кейбір құрамдастықтарының дамуының ... ... ... ... әрі ... ... Жеткіншектік кезеңде мақсаттылық, дербестік және адамгершілік
сезімінің дамуы байқалады. Өзін-өзі тәрбиелеуге көптеген мотивтер мен
себептер кемшіліктерді жою, сыныптың әлеуметті сыйлы мүшесі ... ... ... іске ... өзін ... ... ... қолдап, тәрбиелеу тәсілдерін талдап, оларды іске
асыруға өз үлестерін қосуға тиіс.
6. Өзін ... ... ... ... үрдістері:
зейіні, қабылдаулары, есте сақтау ... т.с.с ... ... ... ... ... ... нәтижелі
болуына жетелейді. Зейін балалардың өзін-өзі тәрбиелеу бағдарын анық
және есеп бере алатын дәрежеде қабылдауын, жылдам әрі дәл ойлауын, іс-
әрекетті бақылауын қамтиды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... Әбішұлы
Назарбаевтың Қазақстан Халқына Жолдауы 16.02.2008 жыл».
2. «Педагогика» Алматы 1998 – 2000. Ж.Қоянбаев, Р.Қоянбаев.
3. «Педагогика» Алматы 1999. ... ... ... ... ... ... ... 2001. С.Қалиев, Ш.Майғаранова, Г.Нысанбаева, А.Бейсенбаева.
5. «Тәрбие мақсаты» Москва – 1958. А.С.Макаренко.
6. «Мектепке дейінгі және ... ... ... ... ... 1995.
7. Алдамұратова Э. «Жалпы психология» - Алматы: «Білім», 1996.
8. Абрамова Г.С. «Психологическое консультирование» - М, ... ... Б.Г. ... ... ... ... труды в 2 т.под ред. А.А.Бодалева и др. - М., 1980.
10. Жарықбаев К. «Жантану ... ... ... ... К. ... Алматы, 2002.
12. Нұрмахамбетова Т.Р. «Тәжірибелік психология». I, П. Шымкент, 2006.
13. Қоянбаев Ж.Б. , Қоянбаев Р.М. «Педагогика» Астана, 1999.
14. ... А. ... жас ... ... ... 2000.
15. Платонов К.К. «Психологический прайтикум». М., 1980.
16. Петровский А,В. «Педагогикалық және жас ... ... ... ... Т., ... ... таныстыруда өткізілетін
дәстүрден тыс сабақ». «Бастауыш мектеп», 1998, ... ... Т. ... ... ... ... «Учителям и родителям о психологаи подростка». Под ... М., ... ... А.ГТ. ... ... М., 2004.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу13 бет
Мұнай – газды комплекс60 бет
Қазақстанның мұнай - газды комплексі60 бет
ҚХР-ның дамушы елдермен экономикалық байланысы14 бет
Өндірістік шығындарды ұйымдастыру78 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Қиын оқушыға психологиялық мінездеме6 бет
17 ғасырдың жаңа дәуір философиясы және ғылым15 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
XX ғасырдың бiрiншi жартысындағы Қазақстанда психологиялық ой- пiкiрлердiң дамуы52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь