Ақша тауардың жалпы эквиваленті

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І бөлім Ақша сұранысы: теория ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1
1.2
1.3 Келісімдер жөніндегі сұраныс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Ақша сұранысының икемділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Монетарлық жиынтық құрауыштары ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
13
14
ІІ бөлім
2.1 Ақша қаржы жаңалығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Ақша тауардың жалпы эквиваленті ... ... ... ... ... ... ... ... . 16
19
2.2 1993 жылғы Қазақстан Республикасындағы ақша реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
22
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Кіріспе

Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп уақытқа дейін беймәлім болды. Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар айналымында атқаратын маңызын жан-жақты ашып, жауап берді. Ақша – тауарлы өндірістің өнімі. Сонда өнім мен тауардың айырашылығы неде? Тауардың ақшаның пайда болуына, оның қолдануының өрістенуіне әсер ету жағдайларын тарихи тұрғыдан қарап өтелік.
Қоғамдық дамудың алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым өз тұтуынан ауысқан өзінің қандай да болсын еңбек өнімін анда-санда кездейсоқ кездескенде басқа бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда, адам еңбегінің нәтижесі - өнім (зат). Ал оны өндірушілердің белгілі бір қоғамдық қатынастарын, яғни өнімді сату - сатып алу қатынастарын дәлелдейтін түрі – тауар. Тауар дегеніміз сату-сатып алу жолымен айырбасқа түскен еңбек өнімі, немесе тауар – еңбек өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең алдымен өндірушінің басқа өнімдерге айырбастау мақсатымен жасалған еңбек өнімі түрінде айырбас кезінде, яки нарықта көрінеді. Егер өнім өндірушінің өзінің тұтынуы үшін жұмсалса, ондай еңбек өнімі тауар сипатын алмайды. Мәселен, етікші өзі тіккен етікті өзі пайдаланса, онда ол тауар емес, тұтыну заты.
Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер нақты еңбектің нәтижесі - тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса, қоғам оны мойындамағаны, онда оны жасауға жұмсалған уақыт болса кеткен уақыт болған да, зат тауар түріне ие бола алмағаны, себебі ол қоғамға керексіз зат. Тауардың басқа адамдардың қажетін қанағаттандыратын қасиеті тауардың тұтыну құны болады, яғни тауардың қоғамдық тұтыну құны болып табылады. Тұтыну құны тауарды өндірушінің өз қажетін емес, басқа өндірушінің тауарына айырбастау арқылы басқа адамдардың қажетін өтейді. Тауардың басқа тауарға айырбасталу қасиетін оның айырбас құны деп атайды. Айырбас құнын тауарлар сатылғанда ғана ілесе жүретін бағалық көрсеткіш айқын көрсетіледі. Сонымен тауардың тұтыну құны басқа адамдардың қажетін қанағаттандыру қасиетінен айырбас құны шығады. Әрбір тауар өзінің өндірушісіне айырбас құны ретінде тұтыну құнын алатын құрал болады. Айырбас құны, яғни тұтыну құндары айырбасталуының пропорциясы, ол – құнның айырбас актісіндегі сыртқы көрінісі.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Экономинка теория негіздері. Әубакиров А.
2. Б. Көшенова. «Ақша, несие, банктер валюта қатынастары», Алматы. Экономика 2000 ж.
3. М.С. Биханұлы. «Ақша айналысы және несие», Алматы. ИздатМаркет 2004 ж.
        
        Жоспар
| |Кіріспе |3 |
| ... |
| ... | ... ... ... сұранысы: теория |5 |
| ... | ... ... ... |10 ... ... |13 ... |Ақша сұранысының |14 |
| ... | |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... ... |16 ... |жаңалығы..................................................|19 |
| ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... |1993 ... ... ... ақша ... | |
| ... |
| ... | |
| ... |29 |
| ... |
| ... | |
| ... әдебиеттер тізімі |32 |
| ... | ... ... ... таныс. Бірақ оның қалай пайда болғандығы
туралы құпия сыры және ... ... мәні көп ... ... ... Бұл ... ... өмірін зерттей келіп, оқымыстылар
ақшаның тауар айналымында атқаратын ... ... ... ... Ақша – тауарлы өндірістің өнімі. Сонда өнім мен ... ... ... ... ... ... оның ... әсер ету жағдайларын тарихи тұрғыдан қарап өтелік.
Қоғамдық дамудың алғашқы ... ... ... бір ... тұтуынан ауысқан өзінің қандай да болсын еңбек ... ... ... ... басқа бір қауымның өніміне ... адам ... ... - өнім ... Ал оны өндірушілердің
белгілі бір ... ... яғни ... сату - сатып алу
қатынастарын ... түрі – ... ... ... ... ... айырбасқа түскен еңбек өнімі, немесе тауар – еңбек өнімінің
айырбасқа арналған ... ... ең ... ... ... ... мақсатымен жасалған еңбек өнімі түрінде айырбас
кезінде, яки нарықта ... Егер өнім ... ... үшін ... ондай еңбек өнімі тауар сипатын алмайды.
Мәселен, ... өзі ... ... өзі ... онда ол ... ... ... кез келген зат тауар бола алмайды. Егер нақты еңбектің
нәтижесі - ... құны өз ... ... ... ... ... онда оны ... жұмсалған уақыт болса кеткен ... да, зат ... ... ие бола алмағаны, себебі ол қоғамға
керексіз зат. ... ... ... ... ... тауардың тұтыну құны болады, яғни ... ... ... ... табылады. Тұтыну құны тауарды ... өз ... ... ... ... ... ... басқа адамдардың
қажетін өтейді. Тауардың басқа тауарға ... ... ... құны деп ... Айырбас құнын тауарлар сатылғанда ғана
ілесе ... ... ... ... ... ... тұтыну құны басқа адамдардың ... ... ... құны ... ... ... өзінің өндірушісіне
айырбас құны ретінде тұтыну ... ... ... ... ... яғни тұтыну құндары айырбасталуының пропорциясы, ол – құнның
айырбас ... ... ... бөлім. Ақша сұранысы: теория
Ақша - ... ... ... ... ... ... ... біз оны нақты баланстарға сұраныс
тұрғысынан қарастырамыз. ... ... ... шығады: ақша
сұранысы жеке адамдардың ... ... ... ... ... ... ақша ... баға деңгейі өскен кезде өзгеріссіз
болады.
2. Атаулы ақша ... баға ... ... ... Онда
жоғарыдағыдай өзгерістер болмайды.
Өзгерістер байқалмаған жағдайды ... ... Егер ... өзгерістер жалпы басқа өзгерістерді ... ... ... ... ие ... ... ... жеке адам
баға деңгейінің өзгеруіне орай әрекет ... ... ... сол ... қалады да, ол ... ақша ... ... ... сүйене отырып, ақша ... ... ... бірдей екенін, ондағы өзгерістер баға деңгейіне
пропорционалды болатынын ... ... ... ақша ... ... ... бірі ... келеді. Ол нақты табыс ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесі өскенде ол қысқаруы тиіс.
Ақша сұранысын ... ... үш ... бар. ... мен ... ... ... ақша сұранысына
әсерін көруге болады.
Сөйтіп, төмендегі үш ... ... ақша ... ... сабақтас келеді:
- Келісімдер мотиві, ... ақша ... ... төлем ретінде
қолданылады;
- Сақтық аргументі: ақша сұранысы күтпеген кездейсоқтыққа ... ... ... жеке ... ... активтер мен ақша
құнына ... ... мен ... дәлел туралы сөз болғанда, біз негізінде М1
жөнінде айтамыз себебі М2 мен М3 ... ... ... ... ... 2 ... сүйенеді:
- монетарлық;
- кейнстік.
Классиктер ақша сұранысын мына теңдеу арқылы ...... ақша ... – ақша айналымының жылдамдығы;
P – баға ... - өнім ... ... ... ... ... сұраныс екі мотивке негізделеді.
1-мотив бойынша адамдар мен фирмалар ақшаны төлем ... ... ... жасау үшін керекті ақша көлемі:
- тауар жиынының көлемі;
- баға,
- жиынтық табыс;
- ақша ... ... ... ... ... фактор табыс болып саналады, сондықтан
Бұл жерде - ... ... ... жиынтық табыс.
Сұраныстың 2-мотиві сақтық мотиві бойынша сұраныс деген атқа ... Ол ... ... ... кез болғанда пайда
болады. Бұл үшін ... ... бір ақша қоры ... ... ... ... ... көлеміне байланысты ... ал ... ... ... тура ... ... ... сақтық мотиві бойынша ақша сұранысы.
Бұл 2 сұраныс ... ... ... ... 34-
суретте ол тік сызық ретінде көрсетіледі.
Дж. Кейнс ақша сақтаудағы үшінші мотиві – ... ... ... Бұл ... ақша ... ... әкелмеген кезі
қарастырылады.
Жалдаптық сұраныс кезінде ақша қаржы ... сату және ... ... табыс әкеледі. Келесі формула жоғарыда ... Ақша ...... ә - жалдаптық, б – жалпы
Классиқалық және кейнстiк тұжырым ақша ... ... ... ... ... көлемi Ү;
- пайыз мөлшерлемесi i.
Классикалық теория ақша сұранысын табыспен, ал кейнстiк ... ... ... ... жою үшiн ... нақты сұраныс көрсеткiшiн пайдаланады
, ал сұраныс функциясында атаулы пайыз ... ... ... ... ақшаға сұраныс қисығы трансакциондық және
жалдаптық сұраныстарды горизонталды қосу ... ... ... ... осiн қиып ... ... трансакциялық сұраныс және ақшаға
сұраныс ... ... ... ... байланыссыз, ол табыс
деңгейiмен анықталады.
Мұқтаждықты қанағаттандыратын ақша басқаға да ... ... ... ... үшiн ... ... болғанымен, олар
кездейсоқ мұқтаждықтарға, яғни сақтауға жұмсалуы мүмкiн. Жоғарыда айтылған
үш дәлелдiң әрқайсысы, егер ... ... ... ... ... ... сұранысы төмендейдi.
Ақша басқа активтерге қарағанда аз пайыз түсiредi: доллар пайызының
түсуi көп болған сайын жеке адам аз ақша ... ... ... артқан сайын ақша сұранысы да артады, ал балама активтерге
пайыз жоғары болған кезде ол ...... бiз ақша ... ақшаға
аламыз және де басқа активтерге, ... ... ... ... бiрлестiктердiң депозит куәлiгi немесе коммерциялық iс-қағаздарға
төленген пайыз арқылы да ... ... ... ... ... - ... мөлшерлемесiне жатады.
Бұл тұстағы ақша құны басқа активтерден түскен табыс пен ... ... ... ... тең ... ... ... сұраныс
Келiсiмдер жөнiндегi сұраныс қашанда ақшаның тауар және ... ... ... ... ... ... қарастыра отырып, бiз пайыз
мөлшерлемесiнiң сомасы мен ... аз ... ... ... ... Бұл түсiнiктi болу үшiн мынадай мысал келтiрейiк.
Әлдекiм ай ... ... ... ... 1800 ... алады делiк. Ал ... ол ай ... ... 1800 ... 60 ... ... немесе бiр
күнде 60 долл. жұмсап, ... 1,740 ... ... болады. Бiрақ оның
қүн сайын банктен 60 долл. алып ... тура ... ... ай сайын
сақтық кассасында қалып отыратын ақшасына пайыз алады.
35-сурет.
Мұны ақшадан түскен табыс деймiз. Келiсiм ... ... ақша ... үшiн жеке адам ... ... ... бiлуi тиiс. Жеке адамның ай
сайынғы атаулы табысы делiк. Сол ... ... ай ... оны ... үшiн ол кассадан валюта немесе чек түрiнде қаражат
алады. Кассада қалған депозиттен әр ай ... i ... ... ... түседi. Ал қолдағы ақшадан ондай пайда түспейдi. Жеке ... және ... ... ... ... ... ... құны
(tс). Ол күн жеке адам уақыты немесе басқа адам ... құны ... ... қолда бар ақша сомасының шегерiлгендегi сомасына жақындығы
35(а)-суретiнде жеке адам бiр айда бiр ... ... ... ... ақша алғаны көрсетiледi. Айдың басында жеке адам бар сомасын -дi
қолма-қол алады да, оны сол бiр ай бойы ... 35(ә) ... ... ... ... үшiн ұстайды, бiрiншiсi айдың басында, ал екiншiсi
айдың орта шенiнде жүзеге асады. ... бiр ... ... ақша ... ... - ... ... үйлесімді реттеу - орынды шығын санын анықтайды. ... құны - tc - ... ... ол МС ... ... ... - МВ - аз мөлшердегi ақша балансының пайыздық сомасы. Шектi табыс
шығын саны көбейген сайын азая ... Е ... ақша құны ... Е
нүктесiне сәйкес n* шығын санын үнемдеу есебiнен ақшаға айналады.
36-суреттен екi маңызды мәселе туындап отыр. Бiрiншiден, делдалдық құны
артты делiк. Ол МС ... ... ... қозғалтып, шығын дар санын
азайтады, сондықтан n ақшаны арттырады. Екiншiден, ... ... МВ ... ... ... ... ... n ақшаны азайтады: пайыз
мөлшерлемесi жоғары болған қезде жеке адам жоғары пайыз ... ... ... жиi ... ... Сол себептi 36-сурет ақша сұранысы пайыз
мөлшерлемесiне қатысты екенiн көрсетедi.
Табыстың ... ... ... ... ... ... аз.
Табыстың өсуi МВ қисық сызығын жылжытып, келiсiмдер санын арттырады.
(1) формуласы бойынша (оны дамытқан Фильям ... мен ... ... ақша ... еқi жақты әсерi бар. Ол формулада жалпы ... ... ... ақша ... және қасса балансы тендеуi қарастырылады.
(1)
Теңдеу келісімдердің ақша сұранысы делдалдыққа, ... ... ... ... ... ... ... Ақша сұранысы пайыз
мөлшерлемесімен бірге қысқарады.
1.2 Ақша сұранысының икемділігі
Теңдеуде ... ... ... ақша сұранысы пропорционалды
артатыны ... ... ... ... ... коэффициенті
- табыс деңгейіне ... ... ... ... адам шамамен
ақшаны аз мөлшерде ұстайды. Бұл ... ... ... ... орын ... Яғни ақша ... ... 1-ден аз [ол теңдеуде
1/2-ге тең].
Табыс икемдiлiгi ақша ... ... ... өлшейдi. Ондағы
өзгерiс табыстағы бiр пайыздық өзгерiсте ... тиiс. ... ... ... ... ... 1/2 ... және пайыз мөлшерлемiсiне де
1/2 екенiн көрсетедi.
Табыс артқан кезде адам қолдағы бiр ... ... ... ... туындайды? Табыс жоғарылағанда кассаны басқару нәтижелi болады.
Өйткенi келiсiмнiң ... ... құны ... келiсiмдерге қарағанда
төмендеу. Табыстың сұранысқа икемдiлiгi:
Бұдан ... ... ... өз ... ... ... құны — ... келiсiмiнiң
нәтижесi болып отыр. 10 долл. аударымның құны 10 млн. долл. аударыммен
шамалас, яғни бұл ... әр ... құны көп ... ... төмен болады.
"Делдалдық құны" (tc - кассадан алу құны) уақытқа байланысты. ... tc -мен ... ... Ол кезде табыстың өсуi ақша сұранысының
артуын көрсетедi де, ол -ден көп болады. Өйткенi tc --пен ... ... ... ... монетарлық жиынтық құрауыштары қысқаша түрде берiлген.
1. Валюта ақшадан жене айналымдагы банкноттардан тұрады.
2. Сұраныстағы депозиттер - ... ... ... ... ... онда ... банктердiң, үкiмет және шетел
банктерiнiң депозитi болмайды.
3. Саяхатшылардың чегi банкте емес, ... ... ... ... чек қағазы қажеттi депозитке жатады.
4. Басқа тексерiлетiн депозиттер - пайызды тексеретiн есептер, оған ... ... АТS ... кассадағы есептен аударымды дагдылы түрде
жүргiзедi. Сақтық кассасына ақша салушы ... ... өз ... ... салады, сонан кейiн оны банк төлемiнен соң дағдылы түрде
есепке аударады.
М1 = (1) + (2) + (3) + ... Тез ... ... ... ... ... Банк бұл ... клиенттен
қарыз алады. Банк валютаны (немесе қазыналық вексельдi) бiрiн клиентке
сатады да, оны ... ... ... ... ... уәде ... ... жұмсалатын еуродолларлар, пайыз төлейтiн, келесi күнi дайын
болатын депозиттер АҚШ банктерiнiң кариб фирмаларында сақталады.
7. Ақша ... ... қор ... ... ... қор ... ... активтердi инвестициялайды. МММF акциялары ... бар, ... ... М3 бар да, М2 ... Ақша ... ... есептерi МММF 25 ... ... ... ... - олар 100000 ... ... етедi.
9. Сақтық кассасындағы депозиттер. Банктегi және басқа да сақтау
мекемелерiндегi депозиттер чек арқылы ... ... ... кассасына
ақша салушыда жеке банктiк есеп айырысу кiтапшасы болады.
10. Аз мерзiмдi депозиттер. Пайыздық депозиттердiң белгiлi бiр ... ол ... ... ... тиiс. Оны "аз" деп 100000 ... ... ... = М1 + (5) + (6) + (7) + (8) + (9) + ... Үзақ ... ... деп ... 100000 доллардан асқан
депозита айтамыз. Мұнда МММF-тiң жалпы саны қосылмайды, яғни актив ... екi рет ... ... сату ... - төмендегi үнемдеу мекемелерi сатқан
МЗ = М2 + (11) + (12) + мекемелердегi МММF.
13. Басқа да еуродоллар депозиттерi - ұзақ ... ... ... облигациялар - АҚШ үкiметiнiң ақша ... ... ... Банктiң акцептерi - ерекше соманы, банк облигациясын сол уақытта
төлеу жөнiндегi тапсырысы, ... ол ... ... кезiнде болады.
16. Коммерциялық iс-қағаздар бiрлестiктердiң қысқа мерзiмдi пассивтерi.
17. Қысқа мерзiмдi қазыналық бағалы қағаздар - ... ... ... (12 ... аз ... шығарылған қазыналық қағаз).
L – М3 + (13) + (14) + (15) + (16) + ... ... Ақша ... ... ... ... өзгерiстердiң себебiн қысқаша түсiндiруге
болады.
Ақша жүйесiндегi жаңалық жалпы банктегi активтердiң табиғатын өзгерттi.
Мысалы, ... ... ... ... NOW есебiне тыйым ... ... ... NOW - ... чек. ... ... пайыз
мөлшерлемесiн төлеу жолын табуда ... ... ... ... ... ... ... жол ашьшуына орай олар ендi мұны NOW
сұраныс депозитi деп атады, сөйтiп оның ... ... ... ... ... қор тек 1973 жылы ... ... 1982 жылға дейiн
банктерге ақша нарынғына активтер шығаруға рұқсат берiлмей келсе, кейiннен
мұндай депозиттер банктерге жедел түрде ... ... - кең ... ... ... ... ... ақшасыз көзге
елестету қиын. Экономикада ақша жоқ жағдайда әрбiр келiсiм екi ... ... ... ... ... жүзеге асады. Айырбас қиындықтары
туралы мысалдар шексiз көп. Экономиске шашын кидыруы үшiн ... ... ... ... ал ... ... қажет ететiн әртiске өзiнiң
өнерiн ұнататын тiгiншiнi табу қажет. Айырбас ... ... ... дәрменсiз.
Ақша айырбас құралы бола тұра, айырбастағы қажеттiлiктiң екi ... ... Екi ... ... деп ... мысалды айтамыз. Екi жақты
адамның қажеттiлiктерi айырбасқа лайық болуы ... ... ... ... ... ... ... сататын адамды, ал көйлек сататын
әйел, ... ... ... ... тиiс.
Әдетте ақшаның төрт түрлi қызметi бар. Халықаралық есеп ... ... ... ... ... ... — баға ... есеп бiрлiгi және
ұзартылған төлем. Бұл ... есеп ... ... ерекшелiктерiмен
ғана ерекшеленедi.
Баға қоры дегенiмiз - уақыттан тыс ... ... ... Сонымен,
жеке адамда ақша қоры болса, оны ол алдағы уақытта бiр зат ... ... Егер ... құны болмаса, ол халықаралық есеп құралы болып
саналмайды. ... ... ... бар, ... тоңазытқыш жоқ деп
елестетiңiз, сiз одан ақша ... ... Егер ... ... ... оңда ол есеп ... бола алмайды. Алайда ақша қорының басқа
да түрлерi жеткiлiктi - облигациялар, бағалы қағаздар және ... есеп ... баға ... есеп ... ... ... центпен берiледi, ал олар ақша қорының өлшем бiрлiгi болып
табылады. 1922-1923 жж. Германиядағы ... ... тек қана ... есеп бiрлiгi ретiнде болды, марка негiзгi есеп құралы болып
саналды.
Қоғамдық енбек ... одан әрi ... ... ... ... ендi еңбек құралдарының дамуымен байланысты
олардың еңбек дағдылары да жетiле ... Бұл кез, яғни ... ... ... ... ғылымда екiншi iрi қоғамдық ... деп ... ... ... өндiргiш күштер дамудың жаңа
сатысына көтерiлдi. Кәсiпшiлiкте тас қалаушылар, ағаш ... ... ... ... ... және с.с. ... ... пайда болып, өндiрiсте ұста көрiгi, құмыра, арба, тоқыма станогi,
қол диiрмен, ат-тұрмандары ... ... ... ... ... ... тауар өндiрiсiнiң өсуi, айырбастың жиiлiгi мен ... ... ... бiр ... бөлiнiп шығуына әкеп соқтырды. Бұл
тауарға ... ... ... әрi жиi ... ол қалған тауарлар
ушiн эквивалент, яғни ... ... ... тауар болды. Сөйтiп, кұнның
кеңейтiлген формасы бiртiндеп құнның жалпыға ортақ ... ... ... мына ... ие болды:
4 қап астық
1 б алта
1 құмыра = 1 ... ... ... ... ... ... ... үшiн әр түрлi халықтарда
және сол бiр халықтың өзiнiң тарихының әр түрлi даму кезеңдерiнде жалпыға
бiрдей құн эквивалентiн әр ... ... ... аң терiлерi, пiл сүйегi,
балық, мал және т.б.) ... ... ... ... ... айырбас процесiн үздiксiз
кұбылысқа айналдырып, тауар айырбасталуының өмiрлiк мәнге ие ... ... құн ... ... туғызды. Бiрақ ондай роль көп уақытқа
дейiн тек бiр тауарға ғана бекiтiлген жоқ.
Уақыт өте келе және ... ... ... ... ... оның
жергiлiктi нарықтың шегiнен шығуына әкеп соқтырды. Бұл кезде құнның жалпыға
ортақ эквивалент қызметiн белгiлi бiр ... ... ... Ол ... ... Нәтижесiнде құнның жалпыға ортақ формасы кұнның ақшалай формасына
ауысып, айырбас процесiне нақты орнықты. Оның ... ... қап ... балта = 1 ақша ... ... т. ... ақша ... ... Ақша ... ... жалпы эквивалентiнiң
тиянақталған түрi, құнның эквиваленттiк формасымен ... құны ... ... ... Немесе ақша деген тауар өндiру мен оны айрыбастау
процесiнде басқа тауарлардан ... ... ... тауар, оның айырықша
қызметi - барлық тауарларға ортақ балама (эквивалент) ролiн атқару.
2.1 Ақша - ... ... ... кез ... ... ... бiлдiретiн ерекше тауар ролiн ... ... ... жаппай өктем күшi пайда болды. Ақшаның қоғамдағы мәнiн
К.Маркс ... ... ... билiгiн де, қоғаммен байланысын да өзiнiң
калтасына салып жүредi" деген афоризммен сипаттады. Ол ... ... тек ... айырбастау арқылы ғана тауарлар коғамдық
еңбектiң нәтижесi екенiн анықтауға ... ... ... тауарлар
айырбасында делдалдық етуi арқылы қоғамдық еңбеқтiң сапалық ... ... ... жүргiзiледi.
Екiншiден, әр адамның еңбектегi, яғни қоғамдық өнiмдегi үлесiн де ақша
арқылы анықтауға болады. Себебi ... ... ... үлесiн жалақы
ретiнде алғанда ақша төлем құралы қызметiн ... ... ... ... делдалдық етуiмен тауардың iшкi
қайшылықтары да шешiледi. Тек ақшаның пайда болуына байланысты ... ... ... ... ... ... бiр жағында тұрады да,
ал екiншi жағында бүкiл тауарларға қарсы құннын тұлғасы ретiнде ақша ... ... ... және ақша ... ... ... оның тұтыну
құнымен құнының, яғни тауардың iшкi қарама-карсы ... ... жол ... Өйткенi, егер тауар сатылса, оның тұтыну құнының
бiреудiң қажетiн ... ... ... Бұл бiр жағынан, ал екiншi
жағынан оның құнының бар екендiгi дәлелденгенi.
Сатылған құн ендi ақша түрiнде ... ... ... түседi. Сөйтiп,
тауар өндiрушiге түскен ақшаның мөлшерiне карай өз өндiрiсiне ... ... ... ... ... ... ... туады.
Қорыта айтқанда, құнның ақшалай формасының пайда ... яғни ақша ... ... эквивалентi болуы тауар өндiрiсiнiң ұлғайып, айырбас
қатынастарының алғашқы кездейсоқ жағдайдан ... және ... ... ... кең ... ... жол ашты.
Тауар өндiрiсiнiң тарихи даму барысында ... ... әр ... ... ... ... өндiрiс тауардың жалпы эквивалентiн
пайдаланды. Қоғамдық еңбектiң ... iрi ... ... малшы
тайпалары пайда болып, олар айырбас кұралы ретiнде малды қолданды. Оның
нақты түрi ... ... ... байланысты әр түрлi болды.
Мысалы, далалық жерлерде тауардың жалпы эквивалентi
ролiн жылкы, өгiз ... кой ... шел және ... - түйе қысы ұзақ ... бұғы ... ... ... қызметiн мал атқаруы әр халықтардың ... ... ... кейiн металдан соғылған ақшаны ... ... ... ... ... сөзi ... ... ал
"пекуня" - "ақша"; үндiлердiң ақша ... ... ... - ... ... ... ... көп қолданылып жүрген "капитал" деген сөздiң шығу тарихы
да мал атауымен байланысты көрiнедi, өйткенi ескi герман тiлiнде меншiгiнде
көптеген мал басы ... оның ... ... деп ... ... кәсiбi дами бастаған кезде әр түрлi
халықтардың айырбасқа қолданған алғашқы тауары сирек кездесетiн аңдардың
терiсi болған. ... ... ... әр ... ... ... ... түлкi, сусар, бұлғын терiлерiне айырбастаған. ... ... ... ... ... ал құндыздың терiсi
Солтүстiк Америкада жүрген. Сондай-ақ терi ақшаларын
Моңғолияда және Тибет пен Памир тауларының етегiн мекендеген халықтар ... ... ... ... ... айырбастың басты құралы болған.
Оған дәлел мынандай мысал - 1610 жылы қарсыласының жаулап ... ... ... ... 5450 ... және ... жасалған 7000 рубль болған
екен [31;2.].
Ал теңiздердiң жылы жағалауын мекендеген тайпалар ... ... ... ... қабыршақты (раковина) қолданған. Тарихта
қабыршақтан жасалған әшекей ... ... ... сақталған.
Солардың iшiнде ең көп тарағаны ақшыл сары түстi, үлкендiгi түймедей -
каури деп ... ... ... ... ... ... Үндiстанда, Қытайда,
сол сияқты Африканың Шығыс жағалауында және ... мен ... ... ... ақша ... ... Ал Америка үндiстерi кабыршақ ақшаны
терiден тiгiлген белбеуге өрнек немесе
аңдар мен құстардың ... ... ... ақша ... ең бiр орнықты формасы болып келдi. Себебi
XX ғасырдың 70-жылдарының бас кезiне дейiн Соломоновтар ... ... ... ... үш түрi: ең ... - курила (қара), галиа (ақ)
және ең ... - ... ... жүрген.
Юлий Цезарь патшалығының тұсында ақша ретiнде кұлдарды пайдаланған.
Мысалы, бiр құл үш ... алты ... он екi ... ... ... ... ақша ... де жетiлдiрдi. Оңай
бөлiнетiн, бiр-бiрiне оңай бiрiгетiн, ұзақ сақталатын және ... ... яғни ... ... ... ... ... кейiн
екiншi рет алты құрамы жоғарылаған жалғыз валюта осы ... ... ... оның ... ... ... бағамы өзгердi: 1 АҚШ
доллары 0,9 сомға тең (бұрынғысы 4 ... 1 фунт ... - 2 сом ... ... 11 сом 20 ... және с.с.
Сөйтiп, рубльдiң жаңа ... ... ... ... ... әлемдiк бағасын тауарлар бағасымен ... ... мен ... ... ... ... қайта есеп
айырысу қажеттiлiгін жойды.
2.2. 1993 жылғы Қазақстан Республикасындағы ақша ... ... 1993 жылы ақша ... ... ... ақша белгiсi - тұрақтандыру. ... ... ... екi жыл ... ... ... (сом) ... республикалардың орнына құрылған тәуелсiз елдерде ... ... ... Ол елдерде 1986 жылы басталған экономиканы қайта құру
кезiнде өндiрiс құлдырап, айналыстағы ақша ... өсiп, ... ... ... мен ... негiзiнен шетелдерден ... ж. ... ақша ... 25 млрд сом ... ол ... жж. ... қосынды сомадан әлдеқайда көп едi.
1991 ж. қаңтарыңдағы "КСРО Мемлекеттiк банкiнiң 1961 ж. үлгiдегi ... 100 ... ақша ... ... ... және ... ... мен азаматтардың салымдарынан қолма-қол ақша ... ... КСРО ... ... және КСРО ... ... сай 1991 ж. ... 50 және 100 сомдық купюралар шығарылды.
Ескi ... ... ... ... жеке ... үшiн үш
күнде өттi. Кейiн 1992 ж. айналысқа 200, 500, 1000 ... ... iрi ... ... ж. ... ... КСРО ... банкiн Ресейдiң Орталық банкi
деп қайта құрып, кеңестiк рубльдiң сол кезде жоқ ... ... ... ... соған мiндеттедi. Ресей мемлекетi бағаның
босату бағдарламасын iске асыру шараларын жүргiзе бастады, ... ... ... ... ақша массасын көбейту қажеттiгiн тудырды.
Республикалар өздерiнiң ... ... ... ... 15 ... құрылып, олар бiр-бiрiне тәуелсiз орталық банк ретiнде қызмет
атқара бастады: Бiрақ ... ... ... ақшамен қамтамасыз ететiн
жалғыз эмиссиялық орталық – ақша шығаратын ... ... ол ... ... ... босатқаннан кейiн әрбiр тәуелсiз елдерде олардың катал ... ... ... ... ... алу ... әр ... және соған сәйкес рубльдiң бағалануы да әр түрлi деңгейде болды.
Қолма-қол ақшаның осындай жетiспеуi жағдайында ... ... өз ... ... ... ... ... Латвия, Литва). 1992 ж.
маусымында Ресей Банкi 5000 купюраларды сом, ал кейiн 10000 және 50000 ... [23; ... ж. ... Ресей Орталық банкi егемен мемлекеттерге Ресей
Банкiмен күнбе-күн екi жақты төлем есебiн жүргiзу туралы ... ... ... ... ... есеп айырысу тек Ресей Банкiсiндегi осы мемлекеттердiң
орталық банкiсiнiң корреспонденттiк ... ... ... ... ... ретiнде жүргiзiлдi. Бұл төлем Қазақстаннан Ресейге және
қерiсiнше 2-3 ай бойы ... және бұл ... ... ... 2500% ... ... ақша құнсызданып, оның төлем
мүмкiндiгi тез құлдырайтын [10; 18.].
Жас ... ... ... экономика үлгiсiнен нарықтық
үлгiге өту жағдайында заңдарды тез ... ... ... ... ... ... ... бюджет саясатын жүргiзуге қабiлетсiздiгi Ресей
Банкiнiң қойған талаптарын ... ... еттi. Бұл ... ... ... ... қалу ... сәтсiздiкке ұшырауының дәлелi едi.
Келесi iс-әрекет - өзiнiң ұлттық ... ... - ... қалмайтын
процесс. Ол 1992 ж. маусымында Эстонияның, шiлдесiнде ... ... ... ... мен ... өз ... валюталарын
енгiзуiмен жалғасты. 1993 ж. мамырында Қырғызстан, тамызында Грузия өз
ұлттық валюталарын ... ... бұл ... ... ... шықты.
1993 ж. 15 мамырында Минскiде ... ... ... ... ... төлем кұралы ретiнде қолдану жөнiнде жаңа келiсiмге қол
қойды. Онда қойылған мiндет:
• бiрiншiден, ТМД ... ... ... ... ... - бұл ең ... - ... ... ... ... ... КСРО-ның банкнотасын
толық көлемiнде оларды жою үшiн Ресейдiң ... ... ... өздерiне мiндеттеме алды.
Бұл мiндеттемелердi орындау - ... ... ... ... ... ... ... айналысқа түсiру мүмкiндiгiн
жою болатын, яғни бiр ел басқа елдiң ... ... ... ... ала ... едi. ... екi келiсiмдi де ешкiм, оның
iшiнде Ресей де, орындаған жоқ. ... ... 1993 ж. ... Армения, Молдова тастап шықты.
Сол кезде рубль аймағында қалған мемлекеттер жаңа типтi рубльдiк зона
құру туралы осы ... ... ... үшiн 9 бiрiккен топ Ресеймен
белсендi түрде келiссөздер жүргiздi. ... ... ... ... бiр ... 1993 ж. ... жаңа ресейлiк 1993ж. үлгiдегi рубль
шығарып, оны өз жерiнде Қиыр ... ... ... Сол кезде рубль
зонасында үш мемлекет - Ресей, Қазақстан және Өзбекстан ... едi ... ... 1995 ж. енгiзғен Тәжiкстанды қоспағанда).
1993 ж. 23 шiлдесiнде Ресей Банкiсi 1961-1991 жж. шығарылған кеңестiк
үлгiдегi ақша белгiлерiн (1991-1992ж.ж. - 50, 100, 200, 500, 1000 сом) ... ж. ... ... 5000, 10000, 50000 ... ... ... және ... бiр апта ... ... ... сомасы
35 мың рубль көлемiнде белгiленген болатын. Екi күннен соң ... ... ... ... 1993 ж. 1 ... дейiн
ұзартылып, айырбас сомасы бiр адамға 100 мың рубльге дейiн көбейтiлдi.
Сөйтiп, 1992-1993 жж. егемен елдердiң ... өз ... ... орай КСРО Мемлекеттiк банкi мен Ресей ... ... ... жылдардағы банкноталарының айналыстан ығыстырылуына байланысты оларды
Қазақстанға заңсыз әкелу ... ... өсiп, ... ... тауарлар
бағасы жоғарылап, халықтың тұрмысы төмендедi.
1992 жылдың бiрiншi жартысында Қазақстан Республикасының Президенті,
үкiметi, Жоғары кеңесi Қазақстанға өз ... ... ... түсiнiп,
шегiне жеткен құпия жағдайда Қазақстанның ұлттық валютасының ... ... топ ... оны басып шығаратын шетелдiк фирмамен
қелiсiмге қол қойған. 1993 ж. наурызында ... ... және ... жеке ... қажеттi мөлшерде ұлттық валюта - 1, 3, 5, 10, 20, 50 және
100 теңге - дайындалып, Алматыға ... ж. 12 ... ... ... Президенті
Н.Ә. Назарбаев "Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгiзу туралы"
Жарлық шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
• 1993 ж. 15 ... ... 8-де ... мемлекетiнде ұлттық валюта
- тенге – енгiзiлді;
• 1993 ж. 18 ... ... ... ... ... заңды төлем құралы болып ... ... 100 ... құралады, ол қолма-қол ақша
айналысында ... және ... ... ... ... ... ақша, рубльдiк шоттардағы жинақтар мен салымдар ... 1 ... ... ... ол 18 ... 18-де аяқталды. Қарашаның 15 мен 18 ... ... – сом және ... - ... ... ... Республикасының жасы 16-дан асқан барлық азаматтары 100 мың
сом ақша айырбастауға құқылы болды. Айырбас тек бiр рет ... ... ... ... соғылды. Азаматтардың 100 мың сомнан артық ақшасы
банктегi арнаулы ... ... ... оны 6 ай ... ... болмады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi теңгенiң валюталық курсын
бекiттi: 1 АҚШ доллары 4,7 ... тең ... ... 1993 ... ... ... тарихында алғашқы ұлттық валюта-теңге
енгiзiлдi. Ақша ... ... ... ... бiр ... жыл
уақыт өте құпия жағдайда дайындалып, нәтижесiнде 700 миллион доллар сома
шамасында алтын құймалары мен ... ... қоры ... ... күннен бастап Қазақстанда өндiрiлген ... ... ендi ... ... оны Ұлттық банк сатып алып, өз ... ... ... ... ... ... валюталық
түсiм мен үкiметтiң сыртқы заемдарын да Ұлттық банк сатып алып, ... ... ... ... ... жыл ... ... Президентi валюталық қаржыны жұмсауға мораторий енгiздi.
Халықаралық ... қоры ... ... ... ... ... ... банкке 90 млн. доллар көлемiнде стендбай несиесiн ... ... ... ... ... ... ... Қаржы министрлiгiне
180 млн. доллар бердi. Бұл 17 жылға берiлген "жұмсақ" несиелер едi. Қорыта
айтқанда, 1993 жылы ақша ... ... өттi. Ендi ... ... және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз ету қажет.
Айналымға теңгенi енгiзу инфляцияның қарқындауы және ... ... ... ... ... мен ... ала ... тереңдей
түскен қаржы-экономикалық дағдарыс жағдайында өттi. ... ... 2,5 ... яғни 1994 ж. 1 ақпанына теңгенiң курсы долларға қарағанда
2,5 есе төмендедi. Келесi төрт ... яғни ... мен ... ... ... ... кең ... қомпаниясы басталғанда
теңгенiң қурсы - 1 долларға 11,58 теңгеден 43,3 теңгеге жеттi.
1995 ж. орта кезiнде Ұлттық банк пен ... ... ... ... ... ... одан соң ... мен ноталарды және
басқа мемлекеттiк бағалы қағаздарды шығарғаннан кейiн ... ... ... ... Инфляция теңге енгiзiлген 1993 ж. 2500 ... ал 1994 ж. бас ... 1260 ... ... ... 1995 ... инфляция 58 процент болды.
1997 ж. мемлекеттiң алтын валюта қоры қәсiпорындарды жекеменшiктендiру
және шетел инвесторларына басқаруға беру ... ... ... 700 млн. ... толықты. Бұл жылы теңге қурсының ауытқуы тиынмен,
ал инфляцияның деңгейi проценттiң бөлiктерiмен есептелетiн жағдайға ... ... ж. ... ... ... күшеюi, әлемдiк бағалардың
төмендеуi отандық өндiрушiлердiң бәсекелестiк мүмкiншiлiгiнiң әлсiреуiне
тiреп, Қазақстанға ... ... ... ... ... ... одан әрi ... (1997-1998 жж. аралығында өсу тенденциясы
байқалған), қайта қаржыландыру мөлшерлемесiн 25%-ке жоғарылату, төлемеудiң
өрiстеуi ... ... ... 1,5 ... теңгеден асқан!) және
бюджет пен әлеуметтiк проблемалары теңгенiң бағамын одан әрi ... ж. ... ... ... үлгiнiң өзгермейтiндiгi және теңгемен
инфляцияны қатаң қадағалау экономиканы кеселге ұшырататынын көптеген қаржы
сарапшылары мен ... 1998 ... ... ... түсiнiп, оны
өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999 ж. сәуiрiнен ... ... ... ... ... ... туралы шешiм қабылдады. Ол жөнiнде Премьер-министр былай деген:
"Бұдан былай ... ... ... ... ... пен ... калай
қалыптасатынына байланысты анықталады, ал, Ұлттық банк ол процеске елеулi
түрде араласпайтын болады. ... банк ... ... ... өзiнiң алтын
валюталық резервiн айырбас бағамын белгiлi бiр деңгейде ұстап отыру ... ... ... ... олай ... ... елдерде - бiздiң негiзгi сауда әрiптесiмiзде
- ұлттық валюталардың бағамы күрт құлдырап кеттi. Мысалы, Ресейде ... 1998 ... ... ... берi ... төрт есе ... ... салыстырғанда теңге тез қымбаттады және бiздiң тауарларымыз
бәсекеге түсу ... ... ... ... ... ... ... қалды, жұмыссыздық арта ... ... ... ... 9 ... ... ... 1 миллиард 300
миллион ... ... ... ал ... экспортқа шығаратн
тауарларымыз 1 миллиард 250 миллион долларға ... Біз ... ... ... ... тауарларға өте
елеулі ... ... және ... мен ... әкелінетін
импорттық тауарларға салынатын баж салығының мөлшерін 200 ... ... ... ... ... тауарлар біздің
өндірісшілеріміздің қол-аяғын бірдей матап, ... ... ... ... осы тұрғыдан алғанда жағдайдан шығудың бір ғана жолы бар ... ... ... ... ... жол беру ... [34; ... Қазақстан теңгесі міне алты жылдан ... ... ... ... ... келеді. Ол еркін айырбасталатын валюталарға
шектеусіз айырбасталады.
Қорытынды
Өткен ... ... неше ... ... ... оған ... жасаудың қажетi шамалы екенi белгiлi. Мұндағы мәселе - ақша айырбас
құралы ретiнде танылатындығы жөнiнде. Кез келген қағаз, ... ақша ... ... ... жасалады. Ақша төлем құралы ретiнде қызмет атқарады.
Ақшаның келiсiмдiлiк және сақтық сұраныстары ақшаның айырбас құралы
екенiн ... ... де ... ... үшiн ... ... болуы
қажеттi. Бұдан ары қарай жеке адамның қолындағы ақша қызметiн ... ... ... да дәл солай болады.
Адамның ауқаттылығы - оның әр түрлi ... ... ... активтер қоржынын құрайды. Өтiмсiз активтерден пайда жоқ екенi белгiлi.
Әйтсе де олар әр ... ... ... жетелейдi. Әдетте кәдiмгi
инвестор стратегияны алдын ала бiле отырып, ... ... ... ... ... активтерге қарағанда берiк активтер табысты аз бередi. Ақшаның
атаулы құны белгiлi ... ... ол ... ... ... ... ... Тобин өзiнiң белгiлi еңбегiнде ақша ... ... ... ... сақталуы керек деп тұжырымдады. Бұл еңбегi "Тәуекелден ... ... бiл" деп ... ... ... ... мәселе
жөнiнде маңызды түсiнiк бередi. Бұл тұрғыда ақша ... ... ... мен сол ... ... активтерге қауiп төндiруiне байланысты
болады. Табыстың басқа активтерге қаупi ... ... ... де ... ... пайдалана отырып, ол: "Басқа активтердегi
қүткен табыстьң және ақша ... ... өсуi ақша ... бәсеңдетедi",
- дейдi. Бұған керiсiнше, басқа активтердегi табыс қаупiнiң өсуi ... ... ... ... мен қауiптiлiгiн алып қарағанда, сақтық
кассасындағы депозиттер басқа да ақша тәрiздi қатерге ... ... ... ... ... ... туыңцайды. Актив сұранысы,
мысалы, кассадағы депозит сұранысы - ақша сұранысынан әлдеқайда тәуiр.
Сол себептен ... ... ... ақша ... ... ... ... мен сақтық сұранысына ұқсас. Ұзақ мерзiмдi
облигациялардан түсетiн табыстың өсуi ... ... ... ... ... ... өсуi, ... салым сұранысын арттырады, ал
болуы мүмкiн ақшаға сұраныс халықтың инвестициялық қоржынына табыс ... ... ... ... ... өзiн ... ... көбейту
үшiн сақтық кассасына салады. Ал ауқатты инвесторлар көп ... ... ... ... алу арқылы тұрақты атаулы құнға ие болады. Ондай
адамдар үшiн ... ... ... ақша ... ... басқа активтерге қарағанда аз пайыз түсiредi: доллар пайызының
түсуi көп болған ... ақша ... да ... ал оны ... ... пайыз мөлшерлемесi аралығындағы айырмашылық арқылы өлшей аламыз
және де басқа ... ... ... ... ... аламыз. Ақшаның
пайыз мөлшерлемесі – дербес пайыз ... ... Бұл ... құны ... ... ... табыс пен дербес ... ... ... ... біз жүргізген теориялық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... сұранысы – нақты балансқа сұраныс, оның саны ... ... ... бар, оның ... ... ... құралы болып
табылуы. Инфляция жағдайында ақша сатып алу ... ... ... ... айқындайды. Инфляция мөлшері жоғары болса, нақты
баланс саны ... ... ... қарай халық ақшаны аз мөлшерде
жұмсаса, ... арта ... ... ақша сұранысы теориясына, оның қасиеттері мен
ерекшеліктеріне, икемділігіне ... ... ... қазіргі
әлемдегі ақшаның атқаратын қызметтері, ... анық ... ... ... ... ол өз ... ... өйткені бұл тақырыптың ... өте ... ... тізімі
1. Экономинка теория негіздері. Әубакиров А.
2. Б. Көшенова. «Ақша, несие, ... ... ... Алматы.
Экономика 2000 ж.
3. М.С. Биханұлы. «Ақша айналысы және несие», Алматы. ... ... ... ... ... ... бағамы =
і
0
(а)
і
0
(ә)
М
і
0
(б)
М
і1 0
0
1
%
0
%
1
(а)
(ә)
і
tc
0
n*
МС
МВ
Е
Шектеулі құн (ШҚ)
Шектеулі пайда (ШП)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша қорының есебі және тапсырмалар35 бет
Delphi 7 ортасында Калькулятор бағдарламасын құру23 бет
Delphi- де программалау14 бет
Delphi-дің 7 версиясымен танысу20 бет
Дельфи ортасы8 бет
Электролиттердегі электр тогы туралы мәлімет3 бет
”Библиотекарь” программасы12 бет
Игілік экономикалық категория ретінде. Тауардың мәні және оның қасиеттері10 бет
Тауардың түрлері. Ақпараттың тауар ретінде ерекшелігі9 бет
Тауардың тұтыну қасиеттері мен тұтынушының шығындары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь