Сұйық мұнай газды пайдалану

Бүгінгі таңда Қазақстанның көп салалы өнеркәсібінің даму тарихы мәселелерін тарихи-экономикалық тұрғыдан қарастырудың зор маңызы бар. Қазақстан тарихшылары елдегі өндіріс саласының даму тарихы барысын зерттеуде біршама табыстарға жетті, әсіресе,
өнеркәсіптің пайда болуы мен дамуы жөнінде құнды жұмыстар жарық көрді. Дегенмен жекелеген мәселелер әлі де тереңірек талдау мен ғылыми айқындауды талап етеді, яғни Кеңестік тарихнамаға сайанықталған жағдайларды баяндаумен ғана шектелу жеткіліксіз.
Қазіргі өнеркәсіп ошақтарының тарихын зерттеу, жеткен жетістіктерін айқындау, орын алған мәселелерді, қиыншылықтарды,қателіктерді жүйелеу алдағы уақытта одан шығу жолдарын талдау аса маңызды.
КСРО кезінде Қазақстанның өнеркәсібі жалпы Одақтық маңызы бар көп салалы ірі өнеркәсіп кешендерінің бірі ретінде қалыптасты.
Қазақстанның ұлттық өнеркәсібінің пайда болуы мен дамуы, кен орындарын жаңа технологиямен жабдықтау мәселелеріне Одақ басшылығы көңіл бөлді. 1970 жылдары Маңғыстау аймағында ірі жаңа мұнай-газ кен орындарының ашылуы кешенді өнеркәсіптен мұнай-газ өндірісінің бөлініп, өз алдына бөлек қалыптасуына әкелді.
Осы тұста Қазақстанның ірі төрт мұнай-газ орталығы – Атырау,Оңтүстік Маңғыстау, Үстірт, Ақтөбе, Орал және Батыс Мұғаджар өңірлерінің атағы шықты. Кейіннен мұнай-газ кеніштерінің тұтас бір шоғыры – Теңге, Тасболат, Қаражанбас, Қамысты, Құмкөл, Алтыкөл, Таңатар, Қара арна кен орындары ашылды және олар еліміздің мұнай-газ өнеркәсібін өркендетуде орасан зор маңыз атқарды. 1970-ші жылдардың соңы 1980-ші жылдардың бас кезінде Қазақстанның
мұнай-газы туралы бүкіл дүние жүзі тамсана сөз ете бастады. Кен орындарын игеру тез қарқынмен жүргізілді. Алайда, осы саланың дамуы бір жақты саясаттың негізінде жүргізіліп, кеніштер тек шикізат өндіруші ретінде жұмыс істеді. Олардан алынған шикізаттың негізгі
бөлігі ақырғы өңдеу үшін және одан дайын өндіріс құралдары ментұтыну заттарын алу үшін басқа республикаларға шығарылды.
Қоғамның даму кезеңдеріне байланысты өндірістік мекемелер бірнеше құрылымдық өзгерістерге ұшырады. Одақ басшылығы республикадағы мұнай-газ саласының барлық ірі кен орындарын
тікелей өз қарамағына алды. Экологиялық жағдай қатты шиеленісті.
Жергілікті халық-қазақтардан жұмысшы-мамандарды даярлау мәселесі барынша күрделіленіп, өз шешімін
        
        №16 КОЛЛЕДЖ МКҚК
САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІ
«БЕКІТЕМІН»
Директор____________З Талбидин
«_____»_______________20___ж
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Ф-ӨОБ-03/20
Тақырыбы : Сұйық мұнай газды пайдалану
Түсіндірме хат 1 бет
Графикалық ... 35 ... ... ... __________Қазақбаев Изаттула
(қолтаңбасы) ... ... ... ... ... Мұнай – сұйық, жанғыш ... ... ... ... ... 700-1040 кг/м³ судан жеңіл әрі суда ерімейді. Мұнай сұйық көмірсу-
тегілердің күрделі қоспасы. Мысалы СН4 ... ... ... ... басқа мұнай құрамында оттекті және
күкіртті орга-никалық қосылыстар, кальций, магнийдің ... ... бар ... ... ... ... ... –құм, саз болады.
Мұнайлардың құрамы бірдей емес, ол оның ... ... ... ... ... де ... үш түрі – ... (алкан-
дар), циклоалкандар (нафтендер), аромат көмірсутегілер болады. Бұл көмір-
сутегілердің мөлшері әр мұнай кендерінде әр түрлі болады.
Мысалы, ... және ... ... ... ... ал, Орал, Ембі мұнайы аромат көмірсутегілерге бай, Баку мұнайы цикло-
алкандарға бай келеді Мұнай – ... ... ... ... алатын
бағалы шикізат. Су мен қоспалардан ... ... ... ... Мұнайды өң-деудің негізгі әдісі –айдау.
1823 жылы ағайынды Дубининдер алғаш мұнай айдайтын құрылғыларды ... ... ... ... мыңдаған пұт «фотоген» (керосинді)
Моздока қаласынан басқа жаққа тасымалдайды.
Америкада 1833 жылы ... ... ... ... ... тапты.
Мұнайды өңдеудің бірінші ретті және екінші ретті ... ...... яғни ... ... ... процесі болып табылады.
Бұл тұрақтандырғаннан, сусыздандырғаннан, тұзсыздандырғаннан кейін жүргізі-
летін үдеріс.
Мұнайды айдау дегеніміз оны ... ... ... ... бөлуге
негізделген термиялық ыдырату. Бұның нәтижесінде келесідей мұнай өнімдерін
алады: авиациялық немесе автокөлік бензині, лигроин, ... ... ... ... дизелдік отын және мазут.
Осындай айдау нәтижесінің қалдығы мазут – ... ... ... және басқа да мұнай өнімдерінің шикізаты болып табылады.
Мұнайды айдағаннан ... ... мен ... ... ретті өң-деу
кезінде шикізат есебінде ... ... ... ... ... ... ... катализдік крекинг, риформинг,
гидрори-форминг, платформинг, ... ... ... ... ... ... кезінде әртүрлі температурада қайнайтын ... ... бұл – ... ... Ал крекинг кезінде мұнай көмір-
сутектері кіші молекулалы ұшқыш заттарға ... Бұл – ... газ. ... газдың негізгі компоненті метан ... ... ... ... көп ... өнеркәсібінің даму тарихы
мәселелерін тарихи-экономикалық ... ... зор ... ... ... елдегі өндіріс саласының даму тарихы барысын
зерттеуде біршама ... ... ... ... болуы мен дамуы жөнінде құнды жұмыстар жарық
көрді. Дегенмен жекелеген мәселелер әлі де ... ... мен ... ... етеді, яғни Кеңестік тарихнамаға сайанықталған
жағдайларды баяндаумен ғана ... ... ... ... ... ... жеткен жетістіктерін
айқындау, орын алған мәселелерді, қиыншылықтарды,қателіктерді жүйелеу
алдағы уақытта одан шығу ... ... аса ... ... ... өнеркәсібі жалпы Одақтық маңызы бар көп
салалы ірі ... ... бірі ... ... ... ... ... болуы мен дамуы, кен
орындарын жаңа ... ... ... Одақ басшылығы
көңіл бөлді. 1970 жылдары Маңғыстау аймағында ірі жаңа ... ... ... ... ... ... өндірісінің
бөлініп, өз алдына бөлек қалыптасуына әкелді.
Осы ... ... ірі төрт ... ... ... ... ... Ақтөбе, Орал және Батыс Мұғаджар
өңірлерінің ... ... ... ... ... ... бір шоғыры
– Теңге, Тасболат, Қаражанбас, Қамысты, Құмкөл, Алтыкөл, Таңатар, Қара
арна кен орындары ашылды және олар ... ... ... ... зор маңыз атқарды. 1970-ші жылдардың соңы 1980-ші
жылдардың бас кезінде ... ... ... ... жүзі тамсана сөз ете бастады. Кен
орындарын игеру тез қарқынмен ... ... осы ... ... ... ... ... жүргізіліп, кеніштер тек шикізат өндіруші
ретінде жұмыс істеді. Олардан алынған ... ... ... ... үшін және одан ... ... ... заттарын алу үшін ... ... ... даму ... байланысты өндірістік мекемелер бірнеше
құрылымдық өзгерістерге ұшырады. Одақ ... ... ... ... ... ірі кен орындарын
тікелей өз қарамағына алды. ... ... ... шиеленісті.
Жергілікті халық-қазақтардан жұмысшы-мамандарды даярлау мәселесі
барынша күрделіленіп, өз шешімін ... ... ... ... бір ... ... ... арнайы білімі бар ұлттық
жұмысшы-мамандар мен ... ... ... ... еді. Осы ... ... басшылары түрлі курстар,
орта және жоғары оқу
орындарын ашу ... ... ... ... ... дамуына байланысты Қазақстан халқының құрамы да әлеуметтік-
демографиялық ... ... ... ... нәтижесінде
басқа ұлт өкілдері, негізінен орыстар өндіріс
ошақтары ... ... ... ... ... ... барлық
жағдай жасалды, ал жергілікті халық көзден таса қала берді.
Негізгі бөлім
ХХ ғасырдың 30-40 жылдарына дейін ... ... ... ... ... кен орындарымен шектелді. Ғылыми
тұрғыдан геологиялық барлау жұмыстары тек Ұлы Отан ... ... ... ... бастады. Соның нәтижесінде
Каспий маңы, Маңғыстау мен ... ... ... ... ... ... мол қоры бар жаңа кен ... табылды. 1950 жылы
Ленинградтағы Бүкілодақтық геологиялық ғылыми-зерттеу, барлау институты
Маңғыстауға кешенді экспедиция жібереді. ... ... ... ... ... жүйелі түрде жүргізуде
академик Қаныш Имантайұлы ... ... ... ұсынысымен 1949 жылы Атырауда Қазақ КСР Ғылым ... ... ... зерттеу, барлау жұмыстарына көп ... ... ... ... Қызанды, Орталық Маңғыстаудағы Түбіжік пен Қошанайды, Оңтүстік
Маңғыстаудағы Жетібай мен ... ... ... ... ... терең бұрғылап барлауға кірісті.
Алғашқы ... ... ... ... мол ... бар ... ... Жетібайдағы мұнайдың нақты қоры мен көлемін анықтау ... ... одан әрі ... ... ... ... шақырылды. 1964 жылы шілде
айында №6 ... ... ... оның ... екі ұңғы ... тағы да ... қатпарлары бар екендігі белгілі болды. ... ... ... ... ... Жетібайға жетті. Мәскеуден
бір топ ғалымдар, Алматыдан министірлер Б.Ерофеев пен Ш.Есенов
келді. Ол өз ... ... ... ... бұрғылап, барлауды
бірінші ұсынған тұрғын. 1966 жылы сәуірде КСРО Министрлер Кеңесі
ғылым мен ... ... ... ... ... Жетібай
және Өзен мұнай кен орындарын барлап, ашу ... ... ... бір топ ... геологтарға сол кездегі Отанның ... ... ... ... ... ... ... Олардың қатарында
Маңғыстаудағы барлау-бұрғылау жұмыстарына тікелей басшылық жасаған
Қазақ КСР ... ... ... ... мұнай бірлестігінің
бастығы Ж.Досмұхамбетов, Батыс Қазақстан геология
басқармасының бас геологы Н.Имашев, Маңғыстау мұнай-газ барлау тресінің
басқарушысы ... осы ... бас ... ... және ... бар еді. Ұзақ ... бойы ... Одағының экономикасында,
әлеуметтік-саяси өмірінде қалыптасқан
әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесінің тікелей әсері басқа
республикалар сияқты ... да ... ... ... ... ... жеке ұжым, кәсіпорын түгел тұтас өнеркәсіп
аймағының мүддесімен де ... ... ... Одақтас
республикаларды қаржыландырып отырды. Сонымен қатар кен орындарын
дамытуға да ... ... бөлу құқы да осы ... ... ... ... ... өндіріс орындарына
қаржы тым аз бөлінді. Жақсы көрсеткіштерге ... ... өнім ... ... көп ... ... ... та кәсіпорындардың
тапқан табысын өз қажетіне ... еш құқы ... ... ... әлемдік деңгейдегі нарықтық бағадан ... ... ... мүмкіндіктерінен айрылған өнеркәсіп өндірістері
құлдырап, дағдарысқа ұшырады.
Кеңес Үкіметі орнағаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... бірқатар ғылыми зерттеу
еңбектерде біз ... ... ... ... ... ... К.Нұрпейісов, З.А.Алдамжаровтардың зерттеулерінде осы
саланың қалыптасуындағы ... ... ... ... ... ... дамуына ұлттық өнеркәсіптік мекемелердің қосқан үлесі,
олардың жұмыс барысы ... ... ... ... ... ... Қазақстанның өнеркәсібінің даму нәтижелері,
соның ішінде, мұнай–газ ... ... ... ... ... С.Нейштадт,
В.Кольцовтардың еңбектерінен көрініс тапқан. С.М.Лисичкин, Е.Д.Шашиннің
зерттеулерінде мұнайлы мол Орал-Ембі ... даму ... ... ... тән ... айтылады.Аталмыш монографиялар
жалпы КСРО-ның ... ... ... аса ... ... кен ... даму тарихын нақты көрсетпейді, ... ... ... жазылған еңбектер болып табылады.
Кеңес Өкіметі жылдарында жазылған ... ... ... партия идеологиясына негізделгендіктен оның ролін нығайту
үшін арнайы ... ... тобы да ... ... қол ... ... сол ... мүмкін болды деп ой қорытқан ғалымдар қатарында
Е.Д.Сафранов, С.Б.Бейсембаевтар бар. Ол ... ... ... даму ... мемлекеттік жоспардың орындалуы
жайлы статистикалық мәліметтер алуға болады. Алайда, бұл еңбектердегі
деректер бір ... ... ... ... да зерттеулерді
пайдаланғанда деректерге тыңғылықты көңіл ... Отан ... ... ... мұнай–газ өнеркәсібінің
даму барысына тарихшылар М.Қ. ... А.Д. ... пен ... П.Р. ... өз ... ... аударды. Бұл зерттеу
жұмыстарында Одақ экономикасының соғыс жағдайына бейімделуі, аталмыш
саланың Ұлы жеңіске жету ... ... ... ... ... жеткен жетістіктері, қиыншылықтары баяндалған.
Соғыстан кейінгі ... ... ... қайта қалпына келтіру
мақсатында жүргізілген ... ... ... ... ... ... хал-ахуалына
сараптау жүргізіп, бір тұжырымға келген ғалымдар К.Кетебаев,
В.Кольцов, К.Симаковтардың еңбектерін ... ... ... ... Т.Жолдасбеков, С.Сарсенбаев, Н.Қисметов,
В.В.Кисляковтардың ғылыми диссертациялық зерттеу жұмыстары да ... одан әрі ... ... өз ... ... Олар ... мұнай кешенінің даму тарихына, жеткен ... ... ... ... ... бөлінгенмен халықтардың
әлеуметтік-экологиялық жағдайларына тоқталмаған. 1960 жылдардан бастап
Қазақстанның ... ... даму ... арналған арнайы
монографиялық еңбектер жарыққа шыға бастады. Тарихшы-ғалымдар
Т.Шәукенбаев, Е.И. Сауткин, К.Е. ... өз ... бірі ... ... Осы ... арасынан
К.Е.Темірғалиевтың еңбегіне тоқталсақ, автор тұнғыш рет ... ... ... жуық ... ж.ж.) ... ... кезеңін
нақты тарихи деректер арқылы баяндайды. Ал Ш.Есенов басшылығымен
жарық
көрген еңбекте кен ... сол ... Одақ ... ... ... ... мұнай-газ саласының даму
тарихын арнайы бір ... етіп ... ... бұл кезеңдерде жарық көрген еңбектердің басым
көпшілігі кеңестік саясат негізінде ... олар тек ... және тек ... ... ... ... ... жартысында жарық көрген ғылыми еңбектердің
мазмұны тарихтағы «қайта құру» кезеңімен ... тұс ... ... ... ... ... үшін жаңа ... жасай бастады. Енді ғалымдар жаңа
бағыттағы ғылыми ... ... ... ... Осындай бетбұрыс
жаңаша ойлау тұрғысынан жазылған тарихи еңбектердің пайда ... ... ... ... ... КСР-інде ХІІ бесжылдықтың жоспары
бекітілгеннен кейін тек ... ... ... ... қарастырған
басылымдар жарық көре бастайды.
Осы бағытта ... ... ... жазылды. Сонымен бірге осы
мазмұндас әр жылдық статистикалық орталықтың ... ... ... ... Бұл еңбектер тек жоспарлау
көрсеткіштері негізінде жазылған. Ол ... ... ... ... шығу жолдары қарастырылмаған және
өндірістік ... ... ... ... жоқ. ... Т.З. Рысбековтың
еңбегінде еліміз тәуелсіздікке қол жеткеннен соң өндіріс орындарының
өткен ... ... ... ... ... ... жарық көрді. Онда ғалым нарықтық ... ... ... ... ... шетел компанияларының
қызметі туралы ой өрбіткен. ХХғ. 80 ... ... ... өміріндегі өзгерістер,
елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы және ... ... ... ... ... ... ... ой елегіненөткізген К.
Рысбайұлы мен Ч. Мусиннің еңбектері оң бағаланды. Бұл еңбектерде Одақ
экономикасының ... ... мен ... ... ... ... ... қамтып,жан-жақты жазылған және еліміз егемендік
алғаннан кейінгі «өтпелі кезеңнің» қиыншылықтары, елді нарықтық
экономикаға бейімдеу жолдары ... ... ... ... ... ... табының қалыптасу мәселелерін қарастырған. Б.Г.Аяғанов,
С.З.Баймагамбетовтың ірі өндіріс
орындары дамыған аймақтардағы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... елдегі демографиялық
өзгерістер, ұлтаралық қарым-қатынастар жайлы ... ... бұл екі ... ... біз қарастырып
отырған батыс аймаққа ... ... ... кезіндегі Қазақстанның батыс аймағының әлеуметтік-демографиялық
даму барысы жайлы ... ... ... ... ... ... ... дамуын жан-жақты қарастырды.
Т.З.Рысбековтың басшылығымен ғалымдарБ.К.Бірімжаров, С.Б.Құрманалин,
Ж.Ж.Жақсығалиевтің ұжымы
бірлесіп ... ... де ... ... ... үкіметі және
егемендік алғаннан кейінгі жылдардағы тарихи, әлеуметтік-экономикалық
даму ... ... ... ... жұмысшы-мамандардың, соның ішінде мұнай-газ саласындағы
жұмысшылардың қалыптасуы кезеңдері тарихшы ... аса ... ... ХХ ... басындағы
жұмысшы табының қалыптасуы мен даму барысының тарихы жайлы жан-жақты жазған
ғалым А.Нүсіпбековтың еңбегі ерекше бағаланды. Еңбекте автор
Қазақстандағы ... ... ... ... ... оның ... дейінгі дәуірдегі қалыптасутарихына, жұмысшылардың құрамы
мен санын талдауға көңіл бөлген.Одан кейінгі жалпы өнеркәсіптегі жұмысшы
мамандардың ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарында көрініс
тапқан. Бұл еңбектерде жұмысшы-мамандардың қызмет барысындағы
объективті және субъективті ... ... ... шешу ... ... ... республиканың мұнай-газ саласының ғасырдан астам даму кезеңіне
қатысты деректер, кен орындарында өз ... ... ... бар өмірін
тек бір салаға ғана арнаған атақты мұнайшылардың өмірбаяны, естеліктері
жинақталған. З.Б.Байдосов басшылығымен авторлар ұжымы бірлесіп
жазылған ... ... ... ... ... ... ... даму кезеңдері, мұнайшы жұмысшы табының қалыптасу тарихы баяндалған.
Г.И.Көбенованыңғылыми-зерттеу жұмысы «Ақтөбе мұнай-газ» кәсіпорынның
өткен және ... даму ... ... алғаннан кейінгі Қазақстанның мұнай-газ саласына шет ел
компанияларының ... ... жаңа ... еңбектердің
жазылуына негіз болды. Шетел компанияларының өз елдерінде ... ... осы ... ... ... ... ... болашаққа болжам жасап, аталмыш салаға тартылған
инвестицияның ... ... да ... ... ... бастады.
Бұл бағыттағы ғылыми зерттеу жұмыстарын алғашқыда
экономист мамандар жүргізді. Кейіннен бұл ... ... ... ... бөлді. Бұны саясаткер, тарихшы ғалымдар М.Ж.Садықова,
Қ.Б.Дауылбаев, Б.С.Бабаева, В.В.Белоусов,
М.Т.Чердабаевтың еңбектерінен ... ... ... бұл еңбектер
негізінен шетел инвестиясына ... ... беру ... ... Л.Н. ... ... кандидаттық диссертацияларында
ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ... ... ... ... ... жеке ... яғни ... қожалықтардың, бірінші
акционерлік қоғамдардың пайда болу және ХХ ғасыр мен ХХІ ... ... ... ... мәселелер мен оның қызметіне
қатысты зерттеулер жүргізген.
Мүнай-газ кәсіпшілік геологиясының негіздері 1,2.1. Литосфераньщ тау
жыныстары
Жер бірнеше қабаттардан түрады деп ... ... - ... ... 50-70 км-ге дейін; мантиядан (аралық 2850-2900 км-ге дейін
терең-діктегі); ядродан (2900-6380 км ... ... ... физикалық күйі жөне қасиет-тері әр түрлі.
Жер қыртысы деп аталатын литосфера ... ... ... ... ... ол ... ... бөліктері минералдар болып келетін
тау жыныстарынан қүралған.
Минералдар - жер ... ... ... үдерістердің
нәтижесінде түзілетін химиялық қүрамы мен физикалың қасиеттері шамамен
біртектес болатын табиғи заттар.
Тау ... - жер ... ... ... ... ... ... түрақты ми-нералогиялың және химиялық қүрамы болатын
минерал-дың агрегаттар. Жаратылысы бойынша олар үш ... ... ... ... ... жене ... ... түрөзгерген.
Атқыланған жыныстар негізінен кристалдық қүры-лыстағы, жер бетінде
немесе жер ңыртысының ... ... деп ... ... суу ... ... ... жыныстардың көдімгі
екілдері - базалъттар, граниттер. Бүл ... ... ... ... болмай-ды.
Шөгінді тау жыныстары органикалың және ... ... ... түбінде жөне материк-тердің ... шөгу ... ... жыныстардың, сондай-ақ жануарлар мен өсімдіктер ағза-
ларының қалдықтарының су мен желдің әсерінен үнтақ-талған үсақ бөлінектері
шөге ... ... ... мен ңаттар түзді. Бүл жыныстар түзілу тесілі
бойынша сының (механикалық шөгінділер), органикалық, ... және , ... ... ... ... ... жыныстар бүзылған жыныстардың майда бөлшектерінің бүзылу,
тасымалдану және шөгу нәти-жесінде пайда болған. ... ... ... - қойтастар, малтатастар, гравийлер, қүмдар, қүмтастар, саздар,
сазтастар жөне сазды тақтатастар.
Химиялық шығу текті ... сулы ... ... шөгуінен
немесе жер қыртысында болатын ... ... ... Олар ... ... ... ... (оолиттік өктастар,
өктасты туфтар, доломиттер), кремнийлік (кремнийлік
туфтар), темірлік (қоңыр теміртастар, темірлі оолиттер), галоидты тұздар
(тас түзы), күкіртқышқылдық түздар ... ... шығу ... ... жануарлар мен есімдіктер ағзаларының ер
түрлі дәрежедегі қалдықта-ры болып ... Ең көп ... ... ... бор, трепел және каустобиолиттер.
Аралас шығу текті жыныстар сынық, органикалық және химиялық шығу текті
жыныстардың материалда-рынан қүралған. Мүндай жыныстарға ... ... ... ... жатады.
Метаморфиялық тау жыныстары шөгінді және атңы-ланған жыныстардан,
соңғылардың жер ... ... ... енуі ... түзіледі.
Мысалы, жоғары температура мен қысымның әсерінен атқылан-ған пластикалық
емес жыныстар тақтатастық ... ... ал ... жыныстар
кристалдық ңүры-лымға айналады, Көптеген метаморфиялың тау жыныс-тарының
ішінен жиі кездесетіндері - ... ... ... ... гнейстер.
Тау жыныстарының жастарын аныңтау жер қырты-сында қаттардың ... ... ... ... ... ... ... қүрамы, қүрылысы және олардың бір-біріне қатыс-ты тік және ... ... ... ... ... бірыңғай
стратиграфиялың ме-желік жасалған, ол жер қыртысының дамуындағы бас-ты
тарихи-геологиялық ... ... ... ... Жер ... белгілі бір ретті-лікпен шартты уақыт кесінділерінде орналасуын
бей-нелейтін геохронологиялық кесте ... ... тау ... жатыс формалары
Шөгінді тау жыныстарына тән белгі - олардың қабат-тылығы, яғни ... ... ... ... және оларды қүрайтын жыныстардың
түстерімен ерекшеленетін параллельді немесе ... ... ... ... ... тау жыныс-тарының тереңіндегі әрбір
ңабат (немесе қат) ... ... ... ... ... ... шектейтін бетті табаны деп, ал оны жоғарғы жағынан шектейтін бетті
төбесі деп атайды. Ендеше, төменгі қабат-тың төбесі жабын қабаттың ... ... ... мен ... ... ... ... шектелетін жөне
біртекті жыныстардан қүралған, көлденең жатңан ңат, ... ... ... ... ... сипаттайды. Алайда, жер ңыр-тысының
қозғалу нәтижесінде шөгінді тау жыныстары-ның бастапқы көлденең ... ... ... ... ... қат кез ... келбеу күйге
көшеді.
Көлбеу жатқан қат шын, ... жөне тік ... ... қалыңдық ңаттың төбесінің кез келген нүктесі-нен табанына дейін
қалпына келген, перпендикулярмен сипатталады (2-суреттегі АС ... ... ... ... кез келген нүктесінен жазық бойымен табанына
дейінгі қашықтыңпен анықталады (2-суреттегі АБ түзуі). Тік ... ... ... ... тік бойымен табанына дейінгі қашыңтыңпен анықтала-ды
(2-суреттегі АД түзуі).
Жер қойнауындағы үдерістердің өсерінен болатын жер қыртысының қозғалысы
тербелістік, қатпарлық және ... ... ... ... ... жер
ңыртысының қозғалу түрлерінің алғашқы екеуі тау жыныстарының ... ... ал ... тау ... ңаттарының жарылуын
болдырады.
2-сурет. Көлбеу жатыстағы қат
Тербелістік қозғалыстар - бүл жер ңыртысының жеке ... ... ... ... орын ауыстыруын (көтерілу жөне ... ... ... ңозғалыстар нөтижесінде шөгінді тау
жыныстарының ңаттарының горизонтальдың күйі бүзылады және өте жатың ойыстар
(синеклиздер) және бүдырлар (антеклиздер) түзіледі.
Қатпарлық ... ... ... сияқты тау жыныстарының
пластикалық бүзылуын бол-дырады да, қатпарлардың түзілуіне өкеп соғады. Жер
қыртысының қатпарларының ... ... ... ... ... ... ... күйде болады (2-сурет). Ядросында, шет жаңтарына
қарағанда, аса жас қаттар орналасатын қатпар синклин деп ... ... иіні ... қарай бағытталған жөне оның қанаттарындағы қаттар бір-
біріне қарсы шығып, түсіп түрады. Ядросында, шет ... ... ... ... ... ... деп ... Оның иіні жоғары
қараған, қаттар одан екі жағына ңарай бағытталған. Көрші антиклин мен синк-
лин бірігіп, толық қатпар ... бір ... ... жиі ... ... ... ... деп атайды, олар ңаттың бір жағынан ... ... ... ... ... (3-сурет).
3-сурет. Моноклин
лардың бірігіп лықсыма-ығыспалар түзілуі жиі бай-қалады.
Жер қыртысының жоғарыда келтірілген қозғалыста-рының әр ... ... ... ... және жер беті ... ... әкеп ... қыртысында бірнеше геологиялық қүрылымдар болады, олардың негізгілері
- платформалар және гео-синклиндер.
Платформа - салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... жөне ... нәтижесінде өзінің бастапқы
қүрылымын күрт езгерту қабілетін жоғалтқан, жер ... ... ... ... ... және қатпар-лық қозғалыстардың
салдарынан болады да, қатпарлар-дың ... ... ... ... әкеп ... Жарылғыштық бүзылуларға жарықшақтардың,
лықсымалардың, қаусырмалардың, жылжымалардың және ... ... бір жағы ... ... ал ... жағы ... ... қалатын
бүзылу лықсымалар деп ата-лады (4, а-сурет). Егер ... бір ... ал ... жағы өз ... ... онда қаусырмалар түзі-леді (4,
ә-сурет).
Жарылғыштық қозғалыстар кезінде, әсіресе анти-клиннің күмбез ... ... Егер ... бүл ... ... ... ... көтеріңкі түрған болса, онда ... ... ... деп
атайды (4, б-сурет). Антиклиннің күмбез бөлігі қозғалмайтын қанаттармен
салыстырғанда төмен ... ... онда ... қүрылымды опырық деп атайды
(4, в-сурет).
Егер қаттың ... ... оның ... ... мен ... ... тіке ... бойымен емес, жазық горизонтальды
бағытта бол-са, онда ығыспалар ... ... мен ... ... ... ... екі ... байқалады. Төменгі ңабат күшті бүзылған
метаморфтық ежелгі (кем-брийге дейінгі) жыныстардан, жоғарғы ңабат - ... ... ... ... тау жыныстарынан ңұ-ралған.
Геосинклин - жер қыртысының аса жылжымалы учаскесі, ол шөгінді тау
жыныстарының ңуатты ... ... мың ... ... ... дамуында екі кезең байңалады:
1) шөгінді жыныстар мен жанартаулық лавалардың аса ңуатты қалыңдыңтары
жинаңталған, ... ... түбі ... ... бассейні ретіндегі
геосинклин;
2) геосинклин жер қыртысының қарқынды көтерілуі ... ... ... соң ... ... Геосинклиндер қазіргі уақытта да бар
және дамуда.
1.3. Мұнай және газ кен ... ... ... кезде мүнай мен газдың жер ңыртысындағы орны, көптеген майда
өзара байланысты қуыстары бар ... тау ... ... ... (газ) ... ... ... (кол-лекторлардың) негізгі
қасиеттері - олардың кеуектілігі, өтімділігі, тұраңтылығы (қамал) жөне
серпімділігі.
1.3.1. Тау ... ... мен ... ... ... қуыстардың (кеуектер, жарықшаңтар, сызаттар)
жиынтық ... ... ... ... ... деп аталады.
Жыныетағы ңуыстардың жиынтық көлемінің бар-лық жыныстар көлеміне қатынасы
- кеуектілік коэф-фициенті (к ) деп аталады:
мұндағы, ¥п - ... ... ... ... ... V - ... ... ңуыстардың жиынтық көлемі жынысты ңұрайтын бөлшектердің
формасына, олардың өзара орналасу сипатына және цементтеуші заттардың
болуына ... ... ... ... ... ... байланыса бермейді.
Жыныстағы бір-бірімен өзара ... ... ... ... деп ... жүзінде онеркесіптік мұнай және газ кен орында-рының көпшілігі 15-25%
кеуектілігі бар ... ... ... ... әр түрлі және тіпті бір аттас жыныстардың кеуектілігі
түрліше болады. Өнеркәсіптік мөні бар ... ... ... ... 10-30% ... ауытқиды. Көптеген жоғары дебитті
қаттардың ... ... ... небөрі 5-10% ғана, тіпті кей-де одан да
аз болады.
Әдетте тау жынысындағы ашық ... ... ... ... газбен
қанығып тұрады, ал сол учаске-дегі оқшауланған кеуектерде басңа да заттар
болуы мүмкія. Сумен, мүнаймен немесе ... ... ... ... ... ... V , ... барлық ңуыстардың жиынтың
көлеміне Ұп ңатына-сы қанығу коэффициенті (кн) деп аталады:
Кеуектердің мұяаймен, сумен және газбен ... және ... ... ... ... ... ... Диаметрі үлкен кеуекке
сұйық оңай енеді; ауырлың күші өсерінен ол кеуекті ... ... ... дейін қозғалады. Кіші диаметрлі кеуектерге (капиллярлы кеуектер)
сұйың ену үшін ... ... ... Бүл ... ... ... ... қозгалуы өте ңиын болады.
Жыныстың қысымның өзгерулері кезінде еүйық пен ... ... ... деп ... ... жақсы және өтімділігі нашар жыныстар бар.
Абсолютті өткізбейтін жыныстар болмайды.
2-кесте Шөгінді жыныстардың жалпы кеуектілік
коэффициенттері
|Жыныстың атауы ... ... % ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... |0,65-2,5 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ңүмдар, борпылдақ ңүмдаңтар, кавернозды және
жарықшақты әктастар ... ... ... ... ... ... ... сазды әктастар, ңүмдақтар жөне сазды цементті
конгломераттар ... у ... пен ... ене ... және ... ... бола алатын кеуекті және жарықшақты тау жы-ныстары коллекторлар деп
аталады.
Жер қыртысында түрлі ... ... ... ... ... (5-
сурет). Кебінесе коллекторлар етімділігі нашар жыныстардың арасында болатын
қат түрінде болады. Мысалы, ңұм ңаты саз ңаттарының ара-сында болуы (5, ... ... ... ... ... бірнеше қаттардан тұратын
етімді жыныстардың қуат-ты қалыңдығын өтімділігі нашар жыныстармен жабы-
латын және теселетік болса, онда ... ... ... деп аталады.
Массивті табиғи резервуарлардың мысалы ретінде, ... мен ... ... шектелген, жарықшаңты әктастардың ңуатты қалыңдығын айтуға болады
(5, б-сурет).
Жер ңыртысында еткізгіш жыныстары барлың жағы-нан ... ... ... ... ... ... ... резервуардың түрлері
Тау жыныстарының мүнай мен газға ңатысты етім-ділігі ... ... ... ... ... мен газ ... - тау жыныстары, яғни
мұнай мен газдың кендері бар жыныстар және ұңғымаларында мұнай мен газдың
енеркәсіптік ... бере ... ... ... ... ... ... ғана /..-'' бола алады. Жоғары жалпы кеуектілігі бар жыныстар
(мысалы, саздар) іс ... ... ... ... ... ... бола алмайды. Өте тығыз, бірақ жарықшақты жыныстар (әктастар,
метаморфтық ... ... ... ... ... ... ... мүмкін және жоғары дебитті онімді горизонттар бере алады.
1.3.2, Мұнайлы жэне газды шогырлардын
типтері мен элементтері
Табиғи резервуарлардың басым кегішілігі сумен қанық-қан ... ... ... ... ... мен газ суға ... табиғи резервуарларға
түсіп, орнын ауыс-тыра бастайды миграцияланады), Бүл мүнайдың, газдың және
судың тығыздықтарының ... болу ... ... ... мен газ жерасты резервуардың төбесі-не дейін көтеріледі,
содан соң егер қат көлбеу болса, онда төбе бойымен жер ... ... ... дейін немесе қандай да бір кедергіге дейін қозғалады.
Бірінші жағдайда бетке шығатын мүнай қоршаған ... ... ... ... да, ал газ атмосфераға ұшып кетеді.
Екінші жағдайда мүнай мен газ ... ... ... ... түседі.
Түтқыш - уақыт өте келе судың, мүнай мен ... ... ... ... ... бір ... ... ең азы газ
болғандықтан, ол түтқыш-тың жоғарғы ... ... ... ... орналасады. Су ауыр сүйықтық болғандықтан, түтқыштың төменгі
бөлігінде ... ... әр ... ... Ең көп ... ... ... түтңыштар (б-сурет).
Күмбездік тұтқыштар егер төбесі мен табанында өтім-ділігі нашар жыныстар
орналасңан жағдайда антиклин-дік қатпарлар түзіледі. Мүндай жағдайда ... газ ... ... ... су бетіне шығып, антиклиндік күм-безіне түседі
де, түтңышта болады (6, а-сурет). ... ... ... мен газ
миграциялануының кедергісі (экраны) антиклиндік ... ... ... ... төбе ... табылады.
Алайда, түтқыш түзілу үшін еткізгіш қаттың формасы аятиклиндік қатпардың
формасындай болуы міндетті емес. ... ... ... ... ... ... ... өтімділігі нашар жыныспен шектелген жағдайда да
түзілуі мүмкін. Мүндай түрдегі түтңышты лито-логиялық экраңданган ... ... (6, ... ... қат ... мен ... ... жыныстар жанасу
орындарында да түзілуі мүмкін.
Мүндай типтегі түтқышты тектоника лық экранданған деп атайды. 6, ... ... мен газ ... қаттың кетеріңкі бөлігінде
жинақталып, өтімділігі нашар жыныстарға миграциялануы іс ... ... ... ... ... ... түтқыштар да кездеседі (6, г-сурет).
Бүл жағдайда ... ... ... ... ... ... мен ... на-шар жыныстары бар, жазық жатыетағы Қатпен түйісіп, мүнай ... үшін ... ... ... ... формадағы түтңышта ңолайлы жағдайлар кезінде мүнай мен газдың
айтарлыңтай мөлшері жинаң-талынуы мүмкін. Мүндай түтңыш шоғыр деп аталады.
Шоғырдың ... мен ... ... ... мен ... ... ... шо-ғырлардың негізгі элементтерін ңарастырайық (7-
сурет).
Мүнай мен суды бөлетін бет мүнай-газ ... ... ... су-мүнай
бөліну беті деп аталады. Осы ... ... ... қиылысу сызығы
мүнайлылың-тың сыртқы контуры деп аталады. Су - мүнай бөліну бетінің қаттың
табанымен қиылысу сызығы - ... ішкі ... деп ... ... газ-мүнайлы шоғыр:
1 - газдыльщтың ішкі контуры; 2 - газдыльщтың сыртңы контуры; 3 -
мұнайлылықтың ішкі ... 4 - ... ... контуры і Газ телпегі
- шоғырдағы мүнайдың үстіне бос газдың жиналуы.
Мүнай-газ бөліну бетінің қаттың төбесімен ңиылысу сызығы газдылықтың
сыртңы контуры, ал ... ... ... ... ... ішкі ... деп ... күмбездік мүнай-газ түтқышта мүнай мен газ қатты толық толтыруға
(бүкіл қалыңдыңта) жеткіліксіз болса, онда газдылықтың ішкі ... ... ... ішкі ... да жоң ... ... газ ... берілген температурада, қаттағы мүнайды газбен
қаныңтыру қысымына тең бол-ған жағдайда ғана, ңатта газ ... ... Егер ... қысымынан ңат қысымы жоғары болса, онда ... ... еріп ... ... болмаған жағдайда, газдылықтың сыртқы және ішкі контуры бар,
таза газ шоғырының түзілуі мүмкін.
Массивті ... ... ... ... ... пен газдылыңтың ішкі нобайлары болмайды (8-сурет). Массивті
табиғи ... ... ... түтқыштарда газдылық-тың тек
сыртқы контуры ғана ... ... ... ... - ... сыртқы контуры; 2 - мүнайлылықтың сыртқы
контурыШоғырдың геометриялың өлшемі оның көлденең жа-зыңтықтағы
проекциясы бойыншаанықталады. Шоғыр-дың биіктігі деп шоғырдың
табанынан оның ең биік ... ... тік ... мүнай-
газды шс-ғырдың мұнайлы бөлігінің биіктігі деп
табаннан газ-мүнайлы бөлінуге дейінгі қашықтықты ... ... ... ... ... ... ... контурымен ңиылысу кезінде
түзілетін ең шеткі нүктелердің арақашықтығымен анықталады. Шоғыр-дың ені
шоғырдың кіші осінің мүнайлылыңтың конту-рымен ... ... ... нүктелердің араңашықтығымен аныңталады. Шоғырдың кіші және үлкен
осьтері шоғырдың күмбезінде олардың қиылысу орталығымен өзара
перпендикулярлы етіп жүргізіледі.
Принциптік ... ... ... ... ... жөне ... жөне ... шоғырлардан басқа, мүнай мен газдың ңаттық экран-
данған және литологиялың шектелген шоғырлары бо-лады.
Ендеше, табиғи резервуарлардың үш ... ... ... мен ... үш негізгі типі сәйкес ке-леді:
1) қаттық шоғырлар (күмбезді жөне экранданған);
2) массивті шоғырлар;
3) литологиялық шектелген шоғырлар.
1.3.3. Мұнай мен газ кен ... мен газ кен ... деп жер ... бір ... болатын, бір
топтағы шоғырлардың (мы-салы, күмбезді қаттық ... ... т.б.) ... ... ... келтірілген анықтама белгілі бір шарттылықтан және ... ... ... ... етеді. Шарттылығы сол, мұнай мен
газ өзінің түзілу ... ... ... ... "кен орны"
терминін мүнай мен ... ... ... жері деп ... бұл ... ... нөтижесінде түскен түтңыштардын, жататын орны деп
тусіну ңажет.
Жалпыламалығы сол, мүнай мен газ кен орны бір ... ... ... ... ... Егер мұнай мен газдың қорларын есептегенде, оны
вндіру тиімді болғанда ғана жеке шоғыр кен орны ... ... ... бір кен ... ... ... егер олар мұнай мен газды ... және ... ... ортақтың болатын бір типті қүрылымдармен
сипатталатын болған жағдайда ғана ... кен орны ... ... ... ... ... қана анықтауға
болмайды. Кейде ірі құры-лым, мұнай мен газдың ... кен ... ... ... ... ... ... Мүндай аонаның мысалы ретінде
құрылымның бір типі - моно-клинмен сипатталатын шөгінді тау жыныстарының жа-
тысын қарастыруға болады. Бірақ ... ... ... ... текті
экраиданған шоғырлары болуы мүмкін. Бүл жағдаііда, найдалы қазбаны барлау
мен ... ... әр ... төсілмен үйымдастыруды ңажет ететін, мүнай
мен газдың ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Соның
нөтижесінде, мүнай-газ жиналуының зонасы болып табылатын, бүтіндей ... ... ... ... ... ... кен
орындарынабелінеді. Сбндыңтан "мұнай мен газ кен ... ... ... тек ... типі ғана ... оған қоса бір ... жер ... шоғырлардың таралуы жөнінде де айтылады.
Жер қыртысында екі негізгі геологиялық қүрылым-дар - геосинклиндер ... ... ... мен газ кен ... екі ... ... алдын ала анықтайды:
I класс - геосинклинді ... ... ... кен ... ... - ... аймаңтарда қалыптасңан кен
орындары.
I кластың өзіндік окілдері - Солтүстік Кавказ және Кавказдық ... ... кен ... ... ... ... Шығыс Карпат,
Түркмен-стан, Өзбекстан, Тәжікстан және Сахалин аралдарының кен орындары.
Батыс ... Еділ мен ... ... ... мүнай мен газдың
барлық кен орындары II класс кен орындарына жатады.
1.3.4. Мұнайлы және ... мен ... оны ... ... ... ... ... қаттың қысым)
ңаттың жату тереңдігіне байла-нысты болады және шамамен мына ... ... ... ... ... Па; Н - қаттың жату тереңдігі, м; р
- сүйыңтық тығыздығы, кг/м3; § - де-ненің еркін түсу ... ... ... ... (1) ... ... ... не кем болады,
себебі ол ... ... ... келу ... ғана ... оны алу ... да
ескеріліп анықталады. Гидростатикалық ңысыммен салыстырған-да қаттық
ңысымның жоғарылауы немесе төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... (тау ңысымына), тектоникалың күштер-ге,
температураға, химиялық ... ... ... тау ... ... ... арқылы ңатта жататын
сүйық пен газға беріледі. Ендеше, берілетін ңысым минералдардың механикалық
қасиеттеріне ... ... ... Тау ... тау ... әсерінен
неғүрлым көбірек тығыздал-са, оның кеуектілігі солғүрлым аз болады.
Нәтижесінде тау ... ... бір ... ... ... ... пен ... беріледі.
Тау қысымы бетпен жанасатын ... ... ... әсер етеді.
Сондықтан ңаттық қысымды анықтау-дың көрсетілген өдістемесі берілген жағдай
үшін дүрыс ... қат ... ... онда оның бойында бола-тын
сүйың пен газ тау ... ... ... ... да, гидростатикалық
ңысымнан артық болатын, қалып-ты емес қаттық қысымның тууына алып келеді.
Тектоникалық ... ... ... нөтиже-сінде қаттық қысымды
гидростатикалың қысымға қара-ғанда арттыруы немесе кемітуі мүмкін.
Температураның әсері ... ... мен газ ... ... ... ... ... молекулалар түзілуімен
түсіндіріледі. Бүл сүйықтық пен газдың көлемінің артуына, соған ... ... ... ... ... алып ... ... қаттардың цементтелуіне әкеп ... ... ... ... Оның ... - кеуектіліктің азаюы, ол
қаттық қысым-ның артуына (жабың ... ... ... ... ... ... манометрлер көмегімен анықталынады.
Егер үңғыманы толтырып түрған ... ... ... ... ... онда ... ... есептеп шығаруға болады.
Егер мүнайлылықтың (газдылықтың) контурынан тыс жерден үңғыма арңылы ңат
ашылатын болса және ол қаттық сумен ... ... онда ... ... ңысым мына формула бойынша анықталады:
Р - = Нрг, (2)
қат.бас. Л*ГЫ » ... Ркат және Рс - ... және ... ... ... ... мүндай үңғымада сағаны ашатын болсақ, онда су бетке шыға бастайды,
яғни үңғыма ... ... ... ... сағаға дейін жетпейтін болса, онда қаттық қысым
мынадай болады:
*қат.бас.~'**\@&'
мүндағы, Н, - үңғымадағы сүйықтың биіктігі, м.
Қаттың кез келген бір ... ... ... қысым, егер қат жазық
жатса, онда түтас қат үшін бірдей болады. Егер қаттың қанаттарының ... ... ... онда бүл ... ... ... ... ал
ңүлыпты бөлігінде (ерде) аз болады. Сондыңтан да ыңғайлы болу үшін қаттағы
ңысымды қандай да бір ... ... ... жазықтың ретінде теңіз
деңгейі немесе шартты жазықтық - қаттағы су -мүнай ... ... ... ... ... келтірілген ңат қысымы келтірілген қаттық қысым деп
аталады.
Р,
Егер 1 жөне 2 үңғымалардағы (9-сурет) ңаттық қысым, оларға сәйкес Рг ... ... онда ... сумүнайлы жанасудың бастапқы деңгейіне келтірілген
қысым (Па-мен) мынаған тең:
Хкеят.қат.
Р
1 2*
= Р2+Һ2Рсу8>
мүндағы һг және һ2 - үңғымалардың ... ... ... деңгейіне
дейінгі араңашықтық, м; рх жөне р - мүнай мен судың тығыздықтары, кг/м3.
9-сурет. Қаттық қысымды анықтау
Мүнай мен газ ... ... көп ... ... ... қысымымен
аныңталады. Әдетте қаттық судың қысымы өрбір 10 м-ге ... ... ... ... ... ... ... мүнай мен газдың жату терең-дігіне ылғи
да дәл келе бермейді. Кей кезде өр ... сулы ... ... қиын
болады, сондықтан әр түрлі қаттардағы қысым немесе бір қаттың әр түрлі
бөліктерін-дегі ңысым қалыпты ... ... ... ... ... ... оның әр түрлі учаскелерін Күннің
жарықтандыруына байланысты бо-лады да, ... ... ... ... Жер ... ... ... жер қыр-тысының тек
он шақты метр қашыңтығындағана қабыл-данады.
Жердің сыртқы (Күн ... және ішкі ... ... ... ...... ... иеме-се оң температуралы қабат болып табылады.
Түрақты теріс температуралы ... ... ... ... болады,
ендеше қалыңдығы кейбір учаске-лерде 700 м-ге ... ... көп ... ... тоң ... ... жыныстар жатады. Көп жылдар бойы қатыщ тоң
болып жатқан жыныстардың жату аймаңта-ры Жердің, ... ... ... ... ... алып жатыр.
Түрақты оң температуралы қабаттан төмен жататын ... ... мен ... күйі сол оң ... ... ... қабаттың астындағы жер қыр-тысындағы температура
тереңдеген сайын белгілі бір заң-дылықпен өседі. Жер қыртысының тік бағыт
бойынша ... ... ... ... тау жыныстары-ның температурасы
1°С-қа артатын ңашықтығы (м бойыя-ша) геотермиялық саты деп аталады. Жер
қыртысының ... ... ... сатының мөні 11-120 м шамасында
өзгереді, оның орташа мәні шамамен 33 м бо-латыны ... ... ... ... ... үшін кей ... ... әрбір 100 м тереңдегенде тау жынысының температурасының ... ... гра~ ... ... мәні ... ... ... өр түрлі тереңдігіндегі жөне өнімді шоғырлардағы
температураны білу үңғымаларды бүрғы-лау үдерісі кезінде, ... мен газ ... қазу ... ... ... жөне ... қатар оны пай-далану
уаңытында өте қажет.
1.4. Мұнай мен газдың физикалық қасиеттері
Мүнай. Мүнайдың физикалық ... мен ... ... жекеленген көмірсу-тектердің құрамындағы (парафиндік,
нафтендік, аро-маттық) басымдылығына байланысты ... ... ... (ауыр мүнайлар) мүнай-ларда бензин жөне май
фракциялары аз болады. Мүнай-дағы шайырлы және ... ... ... оның ... ... ... жер бетіне шығару үшін
және одан әрі тасымалдау үшін ерекше шараларды қажет етеді.
Тығыздың. Мүнай өңдеу практикасында салыстыр-малы тығыздыңты ... ... ... - ... ... температура-
сындағы мүнай массасының (мүнай өнімінің) 4°С-тағы сондай көлемде ... ... ... ... сандық жағынан тең өлшемсіз шама. Тығыздың-
тан айырмашылығы, салыстырмалы меншікті салмақ дегеніміз - ... ... ... ... өнімінің) салмағының сондай көлемде
алынған таза ... ... ... ... Бірдей тем-пературада
тығыздың пен меншікті салмаң сандық жа-ғынан тең, себебі зат ... ... ... ... ТМД елдеріндегі тығыздыңты (р) 20°С
кезінде анықтау ңабылданған. Мүнай өнімдерінің ты-ғыздығы мен ... ... түзу ... ... ... і ... біле отырып, р420 мына формула бойынша анықтауға болады:
р420=р4'+Г(*-20\
мүндағы, ү - тығыздықңа 1°С-ңа орташа температура-лың түзету. Бүл ... ... ... ... де, ... қүрамына да байланысты бо-
лады. Практикада, әдетте у тек тығыздыңңа байланыс-ты кесте бойынша ... ... ... ... ... ... немесе ерекше дәлдірек циклометрлік әдіспен
жүргізіледі.
Көптеген ... ... ... ... 0,90-ға дейін ауытңып
отырады. Түтқырлығы жоғары, піайырлымүнайлардыңтығыздығы 1-гежаңын. Мүнай-
дың тығыздығының мәніне онда ... ... ... мүнайдың фракциялың
қүрамы және ондағы ша-йырлы заттардың мөлшері айтарлықтай есер етеді. Мү-
найдың сатылы ... ... ... ... ... тар
фракцияларының тығыздың-тары химиялың қүрамына да байланысты болады. Мү-
найдың ... ... ... ... саны ... ... әр түрлі кластағы окілдерінің тығыздығы мына тәртіппен
артады:
Бензиндік фракциялар үшін тығыздық бензол жөне оның ... ... ... ... Мүнай мен мүнай енімдерінің
тығыздығын білу ... ... ... ... ... ... түрлі есептеулерге қажет. Кейбір мүнай енімдері үшін тығыздың сапаның
нормаланатын корсеткіші болып ... ол ... ... ... құрама
түрақтылардың және есептеу формулаларының қүрамды бөлігіне кіреді.
Молекулалық масса. Мүнай мен ... ... ... ... ... ғана мәні ... және ол қосна бөліктерінің қүрамы мен сандық
ара-ңатынастарына төуелді болады^Мүнайдың сүйың көмір-сутектерінің алғашңы
өкілі - пентан, оның молекула-лық ... 72-ге тең. ... ... ол 1500-2000-ға дейін жетеді. Көптеген мүнайлардың орташа
молекулалық массалары 250-300 ... ... ... ... шектері арт-ңан сайын олардың молекулалың массасы (Морт) 90-нан (50-
100°С) 480-ге дейін (550-600°С фракциялары үшін) жайлап артады.
Жеке мүнай ... ... ... ... қасиетті
болады. Сондықтан да, мүнай өнімдерінің қоспасы үшін ... ... жеке ... молекулалық массаларын және олардың
қоспадағы мөлшерін біле отырып, ... ... ... және ... ... ... ... ішкі
үйкелісі химиялық және фракция-лық қүрамына байланысты болады. Динамиқалың
жөне кинематикалық түтқырлықтар болады.
Әр ... кен ... ... ... ... ... 300 мм2/с-қа дейін бо~ лады. Алайда, ... ... ... ... (у20) 40-60 мм2/с-тан ... ... ... ... - ... ... май-ларының негізгі физика-
химиялық сипаттамасы. Май-лағыш майлардың жүмыс ... ... ... ... жүзеге асыратын қабілеті, яғни қүрғақ ... ... ... ... ... ... ... материалдың
тозуын тоқ-татуы түтқырлыққа байланысты болады. Сондықтан да, машиналар мен
механизмнің белгілі бір түріне тағайын-далған ... ... ... (\'50 ... V ) ... көрсеткіш болып
табылады.Динамикалың және кииематикалық ... ... ... ... ... ... шыны визкозиметрлерде
жүргізіледі. Кептеген мүнай ... үшін ... ... ... ... нормаланады.
ІПартты тұтқырлық деп сынау температурасы кезін-де сыналатын мүнай
енімінің 200 мл-нің визкозиметр-ден судың ағу ... 20°С ... ... судың ағу уақытына қатынасын айтады. ... ... ... (ендеше, өлшемсіз) жвне шартты ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз.
Мүнай фракциялары үшін олардың молекулалық мас-сасы мен ... ... ... ... ... өседі. Мысалы,
бензиндердің 20°С-тағы түтңырлығы шамамен 0,6 мм2/с болса, онда ... ... ... ... (\20) 300-400 мм!/с ... ... ... компоненттерінің ішінен түтқырлығы көп болатын шайырлық заттар, кө-
мірсутектер ... ... ең азы ... ... ыстағы алкандар
(сонымен бірге балқыған парафиндер) болып есептелінеді.
Түтңырлық шамасына температура да көп өсер ... ... ... ңату ... ... ... мүнай өнімдерінің түтқырлығы күрт артады. Жоғары температурада
мүнай онімдері сүйылады. Кептеген майлар мен басқа да ... ... ... ... пайдаланатын-дықтан, түтқырлықтың температуралық
қисығының си-паты олар үшін маңызды салалық сипаттама болып табы-лады. Бүл
қисық ... ... ... онда май сапасы да солғүрлым жоғары болады.
Оталу, тұтану және өздігінен тұтану температурала-ры. Белгілі бір ауа
мөлшері бар ... ... ... ... ... от көзі бар болғанда,
оталатын (жары-латын) жарылғыш ңоспа ... ... ... ... ... ... ... жарылудың теменгі және жоғарғы шегі
болады. төмеңгі шегі жалын апарганда оталатын ... ... ... ... мини-малды концентрациясына сәйкес келеді. Жарылудың
жоғарғы шегі одан әрі қарай ауа ... ... ... ... жанғыш заттың ауамен қоспасы буының максималды концентрациясына
сөйкес келеді. Жарылудың шектері неғүрлым тар болса, онда ... ... зат ... ... керісінше, кең болса, солғүрлым ... ... ... ... ... ... ... Жары-лудың ең
кең шектері бірқатар газдарда болады: сутегі (4,0-75%), ацетилен (2,0-81%).
Керосиндердің, майлардың, мазуттардың және ... да ауыр ... ерт ... ... мен ... ... ... деп белгілі бір стандартты жағ-дайларда қыздырылатын
мүнай онімдерінің булары қор-шаған ауамен жарылғыш ... ... ... оталатын температураны айтады. Бензиндер мен жеңіл ... ... ... ... жоғарғы шегін, ал басқа мүнай
өнімдері үшін төменгі ... ... ... ... ... ... ... қүрамына байланысты.
Мүнай онімін айдаудың шегі неғүрлым төмен ... ... ... ... ... ... Бензиндердің орташа оталу темпера-турасы 30°С-тан
40°С-қа дейінгі аралықта, керосин-дердің ... ... ... ... ... және ... ... 130-320°С ара-
лықтарында болады. Оталу температурасы бойынша қан-дай да бір ... ... ... ... ... қайнайтын фракцияларындағы қоспалардың бар
екені туралы мәлімет береді.
Түтану температурасы деп белгілі бір жағдайларда ... ... ... ... жана бас-тап жене 5 с қана ... ... ... ... ... оталу температурасынан жоғары
болатыны түсінікті. Мүнай онімі ... ауыр лау ... ... ... ... ... да, оның шегі 50°С-қа дейін
жетеді. Май қүрамын-да үшқыш қоспалар болатын ... ... ол ... ... жақын болады.
Өздігінен түтану деп қыздырылған мүнай өнімі ауамен жанасқанда жалынның
сыртқы ... ... ... температураны айтады. ... ... ... ... фракциялық қүрамға және қандай
да бір көмірсутектер ... ... ... ... ... ... шегі ... төмен болса, яғни ол неғүрлым жеңіл
болса, солғүрлым өздігінен түтану ... ... аз ... ... ... орташа молекулалық мас-сасы артқан сайын ездігінен
түтану температурасы азая-ды. Ауыр мүнай қалдықтары 300-350°С-та ездігінен
түта-иады, ал ... тек ... ... ... оздігінен
түтанады.
От немесе үшқын болғанда, мысалы статикалық электр жарығының жинақталу
нәтижесінде, жағдай күрт езге-реді. Жеңіл мүнай енімдері ерт ... ... ... ... әр ... ... молекулалық массалары бірдей кемірсутектер
ездігінен түтану температурасы бо-йынша бір-бірінен күшті ерекшеленеді. Ең
жоғарғы түта-ну температуралары ароматты кемірсутектерге тен ... ... ... мен ... ... бір ... ... агрегаттық күйге етуінің белгілі бір температурасы болмайды.
Температура темен-дегенде бүл ... ... ... бір бөлігі
біртіндеп аса түтқыр және ақ қозғалатын болып қалады, ал ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бүл қүбылыс
тауарлық-тасымалдау операцияларЫн және теменгі температура-ларда мүнайды
(мүнай енімдерін) пайдалануды күрде-лендіреді.
Қату температурасы физикалық түрақты шама ... ... ... белгілі
бір теменгі температуралар аймағында мүнайдың (мүнай ... ... ... ... ... Мүнай өнімінің қату
температурасын арттыратын негізгі фактор - ... ... ... ... ... ... ... көп болса, қату
температура-сы солғүрлым жоғары болады.
Мүнайдың электрлік ңасиеті. Сусыз мүнай мен мүнай өнімдері диэлектриктер
болып табылады. ... ... ... ... ... ... - 2, ол шыны (е =7), фарфор (е 5 4- 7), мәрмәр (£8 + 9) сияқты
изоляторлардан 3-4 есе аз болады. Осы ... ... кең ... ... ... мен ... ... изоля-тор
ретінде, ал арнайы мүнай майлары (трансформатор-лық, конденсаторлық) электр
және радиоөнеркәсіпте-рінде трансформаторларға, конденсаторларға жөне ... ... қүю үшін ... ... ... ... ... қасиеттері олардың
статикалық электрлік заряд жинақ-тауға көмектеседі. Олардың зарядтары үшқын
тудыруы мүмкін, ендеше мүнайдың (мүнай ... ... ... ... ... ... өкелуі мүмкін. Статикалық электрліктің ... ... ... ... ... мүнайды (мүнай өнімдерін) айдау
кезінде сүйық ағынның қабырғаға соғылуынан немесе үйкелуінен зарядтар пайда
болады. Статикалық электр-ліктің жинақталуымен ... ... ... ... ... ... және т.б. барлық металдық
беліктерін жерге ңосу болып табылады.
Мүнайдың оптикалың қасиеттері. Мүнайдың опти-калық ... ... және ... активтілігі жатады. Мүнай көмірсутектері
түссіз. Мүнайларға қандай да бір ... ... ... және ... ... да беруі мүмкін. Сондықтан, мүнай
неғүрлым ауырлау ... ... оның ... ... ... түсі де ... қара болады. Мүнай дистилятта-рын терең тазалау
нөтижесін де түссіз мүнай өнімдерін, тіпті май жөне ... ... ... ... өнімдерін де алуға болады.
Флуорееценция деп шағылысңан жарықтың еәулеле-иуін айтамыз. Бүл ... ... мен ... өнім-деріне тән. Су қоймаларындағы жүзіп жүретін мүнай-
дың лас қалдыңтарының спектр тү^стеріне қүбылуын ... ... ... ... өң ... ... ... Мүнайдың флуоресценциясының
себептері дәл белгісіз. Біраң та флуоресценцияға қабі-леті бар және оларды
мүнайға қосқанда сәулелену туғы-затын жеке ... ... Олар ... ... көмірсутектер болып табылады. Терең тазалау
флуоресценцияны жояды. Оның практикалық мәні бол-мағанмен, егер ... ... да бір ... ... ... ... ... онда оны сөндіру қажет.
Органикалық заттардың оптикалық активтілігі деп олардың түзу сызықты
полярланған жарық ... ... ... бүру ... Көптеген мүнайлар полярлану жазықтығын оңға ... ... ... мөні ... ... ... зерттегенде оптика-лың ңүбылыстармен байланысты
физикалық түраңты-ларды жиі пайдаланады. Оларға жататындар: сыну көрсеткіші
пв20 (В индексі сыну көрсеткіші күн сөуле-сінде ... яғни ... ... сары ... ... ... (X = 589 нм) сөйкес
келеді) жөне жиынтың түрақтылар: меншікті ... ... ... ... және көмірсутектердің ерігіштік ңабілеті мен ерігіштігі. Мүнай
және сүйық көмірсутектер йодты, ... ... ... ... өсімдік пен жануар майларын жаңсы ерітеді. Бүл қасие-ТІ
техникада кең қолданылады. Мүнай еңдеу ... ... май ... және ... ... да ... үшін еріткіш ретінде арнайы
бензиндік фракцияларды шығарады.
Мүнайда түрлі ... ауа, ... ... жене ... ... ... ... жөне басңалар ериді.
Суда мүнай да, көмірсутектер де іс жүзінде ... ... ... өте аз жөне бір ... жүзден бір бөлігінен аспайды. Мүнай
өнімдерін пайда-лануда оның ... ... ... ... ... бақыланады. Көмірсутектердің ішінде суда нашар ... сәл ... ... ... ароматты көмірсутектер болып
табылады. Табиғи газ. ... ... ... үш топқа бөлінеді:
1) таза газ - кен ... ... ... ... ауыр ... ... газ-конденсаты кен орындарынан ендірілетін газ-дар; олар газ бен кең
фракциядағы (бензин, лигроин және ... ... ... ... ... ... кен ... мүнаймен бірге өндірілетін газдар; олар газ бен
газды бензин және пропан-бутандық фракциялардан түратын ... ... ... ... ... газ - ... газ, не-гізінен метаннан
түрады; мөлшері 82-98% болады. Қүра-мында ... ... ... ... ... кен ... ... газда, сонымен қатар гексаннан
бастап және одан жоғары керосиннің, ал кей-де солярлық ... ... ... ... де ... ... ілеспе газдардың қүрамын-да
метаннан басқа көмірсутектердің айтарлықтай (30-70%) мөлшері болады.
Табиғи жанғыш газдардың басым көпшілігі ... ... ... Алайда, олардың қүра-мында газдың сапасын төмендететін компоненттер
-күкіртсутек, көміртек ... (II), азот және су ... ... мен ... ... көмірсутектік газдар түрлі агрегаттық
күйде бола алады. Кәдімгі жағдай-ларда (20-30°С, Іатм.) метан, этан жөне
этилен тәрізді ... ... ... ... ... ... ... және бутилендер кәдімгі жағдайларда газ ... ... ... ... ... ... - ... күйде болады. Бүл ... ... деп ... ... ... ... Изопентаннан
бастап одан жоғары көмірсутектер кәдімгі жағдайларда сүйың күйін сақтайды.
Олар бензиндік фракция ңүрамы-на кіреді.
Бу серпімділігі ... ... ... оны ... ... ... ... өйткені оның шектік температурасы ... этан да қиын ... ... газ кен ... ... ... ... (ауа бойынша) 0,56-дан 0,67-ге дейін ауытңиды.
Газдардың түтқырлығы сүйыңтардыкі сияқты газдар-ды ... ... бірі ... ... ... ... қүбырмен айдау
кезін-дегі түрлі есептеулерде және тау ... ... ... ... ... ... әр ... есептеу жүмыстарында мөні
зор. Түтңырлыңты, сонымен қатар, жылуалмасу, газдардың ... ... ... және т.б. ... ... ... қажет.
Газдардың түтқырлығыньщ сүйықтардың түтқырлы-еынан айырмашылығы сол,
молекулалық ... ... ... ... ал ... ... сайын
өседі. Соңғысының өсу себебі, температураны арттырған ... ... ... мен ңозғалысы шап-шаңдап, нәтижесінде
молекулалардың өзара ... ... ... ... ... ... ... мен газ кен орындарын іздеу және барлау
Іздеу-барлау ... ... мен газ кен ... ашу, ... ... және ңазу ... ... мақсатымен жүргізіледі.
Іздеу-барлау жүмысының кешеніне далалық геология-лың, геофизикалық және
геохимиялық жүмыстар, одан кейінгі кен орнын ... ... ... бүрғылау кіреді.
Іздеу жүмыстары бірнеше тізбектелген кезеңнен түрады:
Солтүстігінде Жетібай-Өзендік тектоникалық саты тереңдік сынулармен (шығыс
жақ бөлігі қазіргі уақытта әлі де ... ... ... ... ... ірі ... тәріздес көтерілулермен майысулар кіретін Маңғышлақтық
дислокация аймағын Оңтүстік-Маңғышлақ ... ... ... Жетібай-
Өзендік тектоникалық сатысы едәуір айқын болып табылады, онда Өзен,
Қарамандыбас, Жетібай, Теңге, Тасболат, Ақтас сияқты бір қатар ... ... ... олар ... да бір ... құрылымдармен бірге үш
күмбез тәріздес орналасқан тік сызықтар түзеді, оларға өз кезегінде ІІ
кезекті құрылымдар үйлескен.
І Өзендік-Өзен-Қарамандыбас, Асар-Қарамандыбай, Солтүстік Жетібай
құрылымдарымен ... ... ... ... ... ... ... Теңгелік-Теңге, Тасболат, Тарлы, Атанбай құрылымдармен бірге.
Осы аймақтардың геологиялық құрылыстардың жалпы ... ... ... қарай бағытта тектоникалық сатыны бойлай сызықты
шығыңқылық болып табылады. Жетібай Өзендік тектоникалық сатының барлық
айқындалған құрылымдары ... ... бар, өте тік, ... шеті
бір шама жетілген және шығысында едәуір ауқымды ассиметриялық ақаулы болып
табылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... Өзінің дамуында барлық құрылымдар зерттелген болып табылады.
Олардың ... ... өте ... ... ... және морфологиялық
лездік нақтылығы тереңдігіне байланысты. Геологиялық құрылыс тән болып
табылады. Жетібай тектоникалық жағынан ірі ... ... ... қатпарларды білдірді. Турон неоком табаны бойынша құрылымдық
карталарға талдау жасау ... ... ... ... және ... орны ... ... горизонттар бойынша жақсы сәйкес
келеді, бірақ-та онша үлкен емес ауытқулар бар.
Мұнай мен газ ... ... ... және ... қауіпсіздігі
сақталуын қамтамасыз ету Мұнай мен газды ашық және ... ... ... өнімнің біршама бөлігі ұшып кетеді және бұл
қауіпті саналады.
Жазда күн астында мұнайы бар жабық ыдыс қызады, бұл ... ... ... Ал, ... ... ... ... ұшқыннан мұнай мен газ
тұтанады. Өрт ... ... ... ... ... ... ... жылы Башқұртстанда Челябі шекарасында Улу-Теляктағы мұнай ... ... ... ... еске ... Сондықтан
мұнай мен әсіресе, табиғи газды жоғары сенімді берік, өртке, экономикалық
қауіпсіз түрде тасымалдаған жөн.
Мыңдаған километрге, әсіресе бір ... ... ... ... мен ... ... ең бір ... үнемді, техникалық
жетілген транспорт түрі теңіздік мұнай құйылған флот болып табылады. 100
-250 мың тонналық жүк ... ... ... ... танкерлер
енгізілген. Сондай-ақ газ тасымалдағыш танкерлер метанды Алжирден АҚШ-
қа тасымалдайды. Бұлардың бортында ... ... ... ... ... ... Бұл ... сұйық фазасын
«термос» күйінде қамтамасыз етеді.(-80ºС және қысым 5-6 МПа) Құрлықта
мұнай мен газды құбыр арқылы ... ... ... ... да ... яғни геологиялық және географиялық жағдайларды ескеріп, үлкен
диаметрлі саңылаусыз берік ... ... ... тау, ... ... ... ... тасымалдайды.
Автореттегіш пен бақылағыш құралдары бар қауіпсіздік пен
сенімділікті қамтамасыз ететін мұнайды ... ... салу ... ... ... ... шөгуі немесе коррозия пайда
болу сияқты қиындықтар ... ... ... пен ... ... жоғары болуы ал, ... ... көп ... ... мұнай құбырларының жанында
«серік» құбырлар ... ... осы ... ... ... су ... жылу ... Коррозиямен күрес кезінде
арнайы ингибиторлар қолданылады. Мұнайды тасымалдаудың кеңінен ... ... жол ... Бұл мақсатта темір жол вагондарына
бекітілген
арнайы цилиндр ыдыстар – ... ... ... ... ... ... ... бөлімшеде авария болған кезде киіп
алатын противогаздар дайын тұру керек.Противогаз ... ... ... ... дипломызды қорыта келгенде Ұзақ уақыт бойы қалыптасқан әкімшілдік-
әміршілдік қатынастардан толық ... ... жаңа ... ... негізделген қатынастарға көшудің өзіндік
қиыншылықтары бар. Бірақ, олар алдағы ... ... ... ... ... ... Жалпы өтпелі кезеңде ұшырасқан қиыншылықтарға
қарамастан, Қазақстан экономикасының мұнайгазсекторы ... ... ... құрамында, елдің
бюджетін қалыптастыруда алдыңғы ... ... ... Одағы кезінде
кеніштерге жақын, халық ... ... ... ... табиғи газбен
толық қамтамасыз етілмеді, енді ол іс соңғы ... ... ... 2005 жылы ... сол жақ ... ... ... газ құбырларын тарту іс-жүзінде қолға алынды.
Жоба толық аяқталғаннан кейін Қаратөбе, Сырым, Зеленов,Шыңғырлау
аудандары ... ... ... ... ... ... Батыс
Қазақстан облысындағы табиғи ... ... ... ... ... батыс аймағындағы мұнай-газ кешендерінің өткені
мен бүгінін саралай келіп, мынандай қорытынды жасауды жөн көрдік;
Біріншіден, кешегі ... ... ... және ... ... ... өлкедегі алып кәсіпорындардың негізгі жұмысы шикізат
шығаруға ғана бейімделген еді. Енді ... қол ... ... ... халықаралық стандартқа сай
дайын өнімдер өндіретін зауыттар салатын ... ... ... ... ... тек шикізат көзі деп қабылдайтын кері ... ... ... ... ... ... ... кейін, олардың іс-әрекеттеріне ... ... ... ... ... болғаны жөн.
-Үшіншіден, бірлескен компанияларда жұмыс істейтін жергілікті адамдардың
санын ... жөн. ... ... экономикаға бейімделген соң
жұмыссыздық күрт өсуіне байланысты кен ... ... ... ... ... тарту көңіл
керек және ... ... ... даму ... ... ... ... қажет. Әлеуметтік мәселелердің ... ... ... үшін өте ... Әлі де ... ... ... тұрған мәселелер көп. Олар жергілікті басшылардың шетел
компанияларымен ... ... ... арқылы шешімін табары хақ.
-Төртіншіден, батыс өлкедегі ірі кен орындарының бүгінгі тыныс-
тіршілігі мен ... ... ала ... аса ... ... ... ... қатысатын ұлттық ... ... Тек ... ... ғана ... орта ... ... маманданған кадрларлерді даярлауға көңіл аса бөлінуі қажет.
Өндіріске араласқан жергілікті ... ... ... орта ... ... жұмыс істейді. Себебі олар соңғы кездегідамыған
шетел техноголияларын ... ... ... ... ... ... ... өндіріске қажетті
мамандарын даярлаудың кешенді бағдарламасын жасауы керек. Білікті
мамандар даярлау үшін ... ... ... ... жастарды тек
республика көлеміндегі оқу орындарында
даярлауына ғана жағдай жасап ғана қоймай, ... ... ... озық ... ... жақсы. Сондағана біз өндіріске шеттен
мамандарды аз тартамыз.
-Бесіншіден, ... ... ... ортаның ластануын қадағалаған
жөн. Ашық кенді ... ауа ... тыс көп ... ... ... ... ... экологиялық жағдайды
қадағалайтын бөлім болғаны дұрыс.
Елде абаттандыру ... жыл ... ... әр адам ... аса жауапкершілікпен қараса нұр –үстіне нұр болар еді.Осы
айтылған қорытындылар батыс өлкедегі кен орындарының ... ... ... ... сай ... ... ...

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арысқұм кен орнының м-іі кешенін механикалық әдіспен игеру және жабдықтарды таңдау82 бет
Октябрьск мұнай кен орны89 бет
Өзен мұнай-газ кен орны72 бет
Жаңажол мұнай газ өңдеу кешенінің №1 зауытындағы сұйықтар мен газдардың ығысу процесін автоматтандыру19 бет
TRACE MODE®G жаңа буындағы жобалу технологиясы9 бет
Каспий теңізінің экологиясы4 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Күкіртсутекпен тазалау қондырғысы44 бет
Мұнай өндіруді қарқындыландыру әдістері9 бет
Табиғи, ілеспе газдар және оларды өңдеу мен тазалау әдістері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь