Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Зейнетақымен қамсыздандыру халықты әлеуметтік қорғаудың элементі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің мәні мен маңыздылығы ... ... 5
1.2 Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің шетелдік тәжірибелері ... ... ... ..8
1.3 Зейнетақымен қамсыздандырудың Чили моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2 Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1 Қазақстан Республикасындағы зейнетақы реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2 «ҰларҮміт» жинақтаушы зейнетақы қоры жабық акционерлік қоғамының үлгісімен жинақтаушы зейнетақы қорларының құрылымы мен қызметін ұйымдастыруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.3 Жинақтаушы зейнетақы қорлары қызметінің негізгі көрсеткіштерін
және зейнетақы активтерін пайдалануды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

3 Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің даму бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
3.1 Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің проблемалары мен оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе

Қазақстан Республикасы үлкен мүмкіншіліктер мен ауқымды экономикалық өзгерістер кезеңінде тұр. Бірақ экономикалық өсудің жоғарғы қарқынына жету саяси тұрақтылықты, мықты және мақсатты реформаларды қажет етеді.
Осындай маңызды реформалардың бірі – зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің реформасы. 1998 жылы Қазақстан ТМД аймағындағы зейнетақымен қамсыздандырудың жинақтаушы жүйесіне жоспарлы түрде көшуді бастаған алғашқы ел болғаны белгілі. Қазіргі күні Қазақстанда “ынтымақтастық” (қазіргі зейнеткерлер мен 1998 жылдың 1 қаңтарында 6 айдан кем емес еңбек жолын өткен адамдарға арналған) және “жинақтаушы” (1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап жинақтаушы зейнетақы қорларына өз еңбекақысынан 10% міндетті зейнетақы жарналарын аудара бастаған адамдарға арналған) зейнетақы жүйелері қызмет етеді.
Қазақстанда демографиялық жағдайдың өзгеруіне байланысты, яғни алпыс жастан асқан адамдардың саны күрт артып, ал халықтың жұмыс істейтін бөлігінің төмендеп кетті, бір зейнеткерге 1,8 жұмыскер келетіндей жағдай қалыптасқан, ал 1990 жылы бұл көрсеткіш бірге 3 адам болатын. Бұл жағдай одан ары да нашарлауына байланысты мемлекет үш миллионға жуық зейнеткерлерді ескі жүйе бойынша қамтамасыз ете алмады. Сондықтан да, зейнетақы реформасы өте актуалды болып отыр.
Шетел мамандары мен алыс-жақын шет мемлекеттері Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы жүйесіне аса назар аударып отыр. Батыс сарапшыларының жинақтаушы зейнетақы жүйесіне негізделген зейнетақы реформасын өткізудегі әлемдік тәжірибені қорытындылаған зерттеулерінде Қазақстанның бұл бағыттағы қызметі жоғары бағаланған. Егер Қазақстандағы реформа оңтайлы нәтиже берсе Ресей, Қырғызстан мен Өзбекстан зейнетақы жүйесін реформалауға ниет білдірген.
Реформа басталғалы бес жыл ішінде бұл жүйе айтарлықтай жақсы нәтижелерге қол жеткізіп, жоғарғы көрсеткіштерге ие болды. Сөйтіп, Қазақстандағы жинақтаушы зейнетақы жүйесі сәтті жүзеге асты деуге болады. Бірақ, зейнетақы реформасына қатысушылардың алдында туындаған проблемалар жетерлік, заңның әлсіздігі мен қайшылықтары, үлкен қаржылық шығындар, тәжірибе мен кәсіби мамандардың жоқтығынан бастап, Қазақстандықтардың көп бөлігінің жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі өз орны туралы толық білмеуі және бұрын болған қаржылық эксперименттердің нәтижесінде халықтың зейнетақы жүйесіне сенімсіздік танытуы туралы сұрақтар көп.
Қазақстанның әлемдік қауымдастыққа кіріп, халықаралық стандарттарға көшуіне байланысты бұл мәселенің актуалдылығы артып отыр. Сол себептен қазақстандық жағдайда қолдану аспектісінде жинақтаушы зейнетақы жүйесінің халықаралық тәжірибесін зертеу қажет екені айқын.
Тақырыптың өзектілігі - Қазақстандағы зейнетақы жүйесінің ондан өркениетті түрде жылдам дамуына кедергі болып отырған негізгі проблема – халықтың зейнетақы жүйесінің механизмі, мақсаттары мен қызметі туралы толық, шынайы, дұрыс мәліметтерді, қорлар жайлы ақпараттарды, өздерінің құқықтары мен міндеттерін нашар білуі.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты жалпы “Зейнетақы жүйесі” және “Зейнетақы қоры” нарық инфраструктурасының маңызды элементтерінің бірі ретінде мазмұнын ашу, бұл түсініктерге анықтама беру, олардың қызмет етуінің механизмін, нарықтың басқа қатысушыларымен ара-қатынасын көрсету, даму тенденциялары мен нарық экономикасындаға ролін анықтау болып табылады. Сондай-ақ, әлемдік тәжірибемен салыстырмалық талдау жасай отырып, Қазақстандағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің теориялық негізін зерттеп, проблемалық сұрақтарды анықтап оларды шешу амалдарын қарастыру және зейнетақы жүйесін одан әрі кемелдендіру ұсыныстарын таңдау.
Курстық жұмыстың осы мақсаттарына сәйкес зерттеу объектісі ретінде халықаралық тәжірибе мен “ҰларҮміт” Жинақтаушы зейнетақы қорының қызметі және қаржы көрсеткіштері басшылыққа алынған. курстық жұмыста реформаның нәтижелері, жетістіктері мен кемшіліктері зерттелініп, талдау жасалынды. Ең өзекті деген мәселелер қарастырылып, халық негізінен қойятын сұрақтар мен оларға жауаптар келтірілген.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. «Қазақстан Республикасындағы Зейнетақымен қамсыздандыру туралы» ҚР-ның заңы, 20.06.2011 ж. № 136-1;
2. «Қазақстан Республикасындағы Зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңына өзгертулер мен толықтырулар еңгізу туралы» ҚР-ның заңы, 22.12.1010 ж. №328-1, 05.04.2012 ж. № 364-1 және 29.12.2009 ж. № 369-2;
3. «Міндетті зейнетақы жарналарын ұстау және ЖЗҚ-ға төлеу ережелері» ҚР-ның Укіметінің жарғысы, 15.03.2010 ж. № 245, толықтырулары мен өзгертулері 29.12.2011 ж. № 2010;
4. «ЖЗҚ-дан зейнетақы төлеу ережелері» ҚР-ның Укіметінің жарғысы, 21.09.2008ж. № 1355, толықтырулары мен өзгертулері 14.07.2010 ж. № 969;
5. «Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» ҚР-ның заңы // Казахстанская правда - 27 тамыз 2010 ж.;
6. Абенова Ж. «Под соусом Чили: Пенсионные фонды идут по южно американскому пути» // Известия, №29, 27.07.2011 ж.;
7. Алибаев А. «Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы жүйесі», Алматы, 2007 ж.;
8. Алибаев А. «О некоторых моментах первого года пенсионной реформы» // Рынок ценных бумаг Казахстана – 2005-№ 3;
9. Аманжолов С. «Чилийская модель» пустила корни на казахстанской земле. // Заң газеті – 24 ақпан 2010ж.;
10. Аскаров Т. «Для будущих вкладчиков выгоден экономический спад» // Республика, №9, 01.03.2009 ж.;
11. ЖЗҚ мен ЗАБҰ-ның 2008 жылдың IV тоқсанына есеп беруі // Деловая неделя, №4(532), 31 қаңтар 2010 ж.;
12. Зайцев С. «Вправе ли государство отказывать гражданам в гарантировании сохранности их пенсионных вкладов?» //Начнем с понедельника, 25.01.2011 ж;
13. Карибджанова А.С. «Социальная защита населения», А.: Экономика, 2009 ж.;
14. ҚР-ның еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 01.01.2009 ж. жағдайына Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы жүйесі бойынша баяндамасы, Алматы, 2011 ж.;
15. Латыпова Е., Алибаев А. Ассоциация пенсионных фондов «Процесс перехода вкладчиков из ГНПФ в ННПФ вселяет оптимизм» // Панорама – 05.03.2008 ж.;
16. Марченко Г. - председатель НБРК «Пенсионная реформа: итоги первой пятилетки» // Аргументы и Факты - Казахстан, №10(510), 5-11 наурыз 2012 ж.;
17. Накопительная система пенсионного обеспечения Республики Казахстан по состоянию на 1 января 2007 года // Рынок ценных бумаг, №1(81), 01. 2009 ж.;
18. О налогообложении пенсионных выплат из НПФ. // Бюллетень бухгалтера –2009-№ 19, 3 б.;
19. Обзор результатов деятельности КУПА в 2001 г. // Рынок ценных бумаг Казахстана – 2010 - № 3;
20. Раушан Н. «Глава Нацбанка Казахстана считает укрепление тенге нормальным» // REUTERS, Астана, 26.02.2011 ж.;
        
        Мазмұны
Кіріспе......................................................................................................................3
1 Зейнетақымен қамсыздандыру халықты әлеуметтік қорғаудың элементі ретінде.....................................................................
1.1 Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің мәні мен ... ... ... жүйесінің шетелдік тәжірибелері..............8
1.3 Зейнетақымен қамсыздандырудың Чили моделі.........................................12
2 Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін талдау........................................................................................16
2.1 Қазақстан Республикасындағы зейнетақы реформасы................................16
2.2 жинақтаушы ... қоры ... ... ... ... ... ... қорларының құрылымы
мен қызметін ұйымдастыруы.......................................................................20
2.3 Жинақтаушы зейнетақы қорлары қызметінің негізгі көрсеткіштерін
және ... ... ... талдау.......................................24
3 Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің даму ... ... ... ... ... мен ... шешу ... әдебиеттер тізімі.........................................................................34
Кіріспе
Қазақстан Республикасы үлкен мүмкіншіліктер мен ауқымды экономикалық өзгерістер кезеңінде тұр. Бірақ экономикалық өсудің жоғарғы қарқынына жету ... ... ... және ... ... қажет етеді.
Осындай маңызды реформалардың бірі - зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің реформасы. 1998 жылы Қазақстан ТМД аймағындағы зейнетақымен қамсыздандырудың жинақтаушы жүйесіне ... ... ... ... ... ел болғаны белгілі. Қазіргі күні Қазақстанда "ынтымақтастық" (қазіргі зейнеткерлер мен 1998 ... 1 ... 6 ... кем емес ... жолын өткен адамдарға арналған) және "жинақтаушы" (1998 ... 1 ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларына өз еңбекақысынан 10% міндетті зейнетақы жарналарын аудара бастаған адамдарға арналған) зейнетақы жүйелері қызмет етеді.
Қазақстанда демографиялық жағдайдың өзгеруіне ... яғни ... ... ... адамдардың саны күрт артып, ал халықтың жұмыс істейтін бөлігінің төмендеп кетті, бір зейнеткерге 1,8 ... ... ... ... ал 1990 жылы бұл ... ... 3 адам ... Бұл жағдай одан ары да нашарлауына байланысты ... үш ... жуық ... ескі жүйе ... ... ете алмады. Сондықтан да, зейнетақы реформасы өте актуалды болып отыр.
Шетел мамандары мен алыс-жақын шет ... ... ... зейнетақы жүйесіне аса назар аударып отыр. Батыс сарапшыларының жинақтаушы ... ... ... зейнетақы реформасын өткізудегі әлемдік төжірибені қорытындылаған зерттеулерінде Қазақстанның бұл бағыттағы қызметі жоғары бағаланған. Егер ... ... ... ... ... ... ... мен Өзбекстан зейнетақы жүйесін реформалауға ниет білдірген.
Реформа басталғалы бес жыл ішінде бұл жүйе айтарлықтай жақсы нәтижелерге қол ... ... ... ие ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесі сәтті жүзеге асты деуге болады. Бірақ, зейнетақы реформасына ... ... ... ... жетерлік, заңның әлсіздігі мен кайшылықтары, үлкен қаржылық шығындар, тәжірибе мен ... ... ... ... ... көп ... жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі өз орны туралы толық білмеуі және бұрын болған қаржылық эксперименттердің нәтижесінде халықтың зейнетақы жүйесіне сенімсіздік танытуы. ... ... ... ... ... ... стандарттарға көшуіне байланысты бұл мәселенің актуалдылығы артып отыр. Сол себептен ... ... ... аспектісінде жинақтаушы зейнетақы жүйесінің халықаралық тәжірибесін зертеу қажет екені айқын.
Тақырыптың өзектілігі - ... ... ... ... өркениетті түрде жылдам дамуына кедергі болып отырған негізгі проблема - халықтың зейнетақы жүйесінің ... ... мен ... ... ... ... ... мәліметтерді, қорлар жайлы ақпараттарды, өздерінің құқықтары мен міндеттерін нашар білуі.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты жалпы "Зейнетақы жүйесі" және "Зейнетақы қоры" нарық ... ... ... бірі ... ... ашу, бұл түсініктерге анықтама беру, олардың қызмет етуінің ... ... ... қатысушыларымен ара-қатынасын көрсету, даму тенденциялары мен нарық экономикасындаға ролін анықтау ... ... ... әлемдік тәжірибемен салыстырмалық талдау жасай отырып, Қазақстандағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің теориялық негізін ... ... ... ... оларды шешу амалдарын қарастыру және зейнетақы жүйесін одан ары кемелдендіру ұсыныстарын таңдау.
Курстық жұмыстың осы мақсаттарына сәйкес зерттеу ... ... ... ... мен "ҰларҮміт" Жинақтаушы зейнетақы қорының қызметі және қаржы көршеткіштері басшылыққа алынған. ... ... ... ... ... мен ... зерттелініп, талдау жасалынды. Ең өзекті деген мәселелер ... ... ... ... ... мен ... ... келтірілген.
1 Зейнетақымен қамсыздандыру халықты әлеуметтік қорғаудың элементі ретінде
1.1 Зейнетақымен қамсыздандыру ... мәні мен ... - бұл ... ... ... бір ... арнайы құрылған қорға зейнетақы жасына келгенде жұмысшының өзіне зейнетақы төлемі ретінде қайтарылып берілетін жарна түрі. Зейнетақыны зейнет жасына ... ... ... ... ... өмір ... кепілдік полюсы деп атауға да болады. Сондықтан әрбір азамат зейнетақы жүйесінің дұрыс жұмыс істеуіне, оған ай ... ... ... ... өздері мүдделі. Зейнетақыға әсер етуші негізгі екі ... ... ... ... ... осы екі ... ... қандай зейнетақы жүйесін таңдау керек екендігіне көп әсер етеді, олар:
* Экономикалық - ... даму ... ... мен ... ара қатынасы, жаңа жұмыс орынының пайда болу жылдамдығы көрсеткіштеріне көп көңіл бөлу керек.
* Демографиялық - ... өсу ... ... ... мен ... жұмысшылардың сандық қатынастарына көңіл бөлінеді.
Әр бір мемлекетте халықты әлеуметтік қамсыздандыру программалары бар. Олар ... ... ... ... ... тәсілдер мен әдістерді пайдаланады. Бірақ, осы шаралардың барлығы бір ғана мақсатқа бағытталған - ... ... ... осы ... ... ... болып табылады. Әсіресе бір экономикалық жүйеден екінші экономикалық жүйеге өту кезеңінде зейнетақы жүйесін ... әрі ... ... ... экономикасының тығырыққа тірелмей, экономикалық дағдарыстан кейін экономиканы тез ... көп ... ... Егер ... ... ұзақ уақытқа созылса, халық қатты күйзеліске ұшырайды. Осыны болдырмау әрбір мемлекеттің ең басты мақсаты. Бұл зейнетақы жүйесінің қажеттілігінің бір ... ғана ... ... ... басты мәні халықты әлеуметтік қорғау, қоғамның басты байлығы - адамның өмірін жеңілдетіп, игілігі мен ынтымақтастығына жұмыс жасау [1].
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... экономикалық жағдайына, демографиялық барысына, тарихи алғы шарттарын және ... да ... ... ... ... ... көптеген жүйелері бар. Осындай жүйелердің бірі өткен ғасырдың ... ... ... ... жүйесі, бұл жүйе тек бұрынғы КСРО мен Орта және Шығыс Еуропа елдерінде ғана емес, сонымен ... ... ... ... де ... ... ... принципке негізделген: ең алдымен, осы жылы жұмысшылардан бөлінетін қаржы зейнетақы болып осы жылы ... ... Бұл ... ... ... зейнетақылық бағдарламалар жасалынады. Экономисттер мен әлеуметтанушылардың айтуы бойынша жақын болашақта "ынтымақтастық" жүйесі тіркелген зейнеткерлердің зейнетақымен толық қамтамасыздандыру мәселесін шеше алмайтын ... ... ... елдерде және ауыспалы шақтағы мемлекеттерде зейнеткерлер саны күрт өсуде. Егер бұл мемлекеттер болашақта да ... ... ... ... онда ол зейнеткерлер санының өсуін қадағалай алмай қалады. Оған қоса, бүкіл халыққа қатысты үлкен адамдар, яғни қарттардың үлесінің өсуі ... бұл жүйе ... ... ... ... ... ... да атап өткеніміз жөн, әртүрлі себептерге байланысты болатын (сайлау, халықтың ... ... және т.б.) ... ... болғанда, мемлекет ешқандай экономикалық негізсіз-ақ, тек қана саяси сахнадан ұпай жинауға ... ... ... Шын ... ол ... мұқтаждықты шешпейді [2].
"Ынтымақтастық" жүйесі еңбек стажына және бір мезгілдегі пайда мөлшерін есепке алып, ал жұмысшының барлық ... ... ... пайда мөлшерін санамай, экономика дамуына әр зеинеткердің қосқан үлесін ескермейді. Бұл ... ... ... ... ... ... да, ... барлық зейнетақысы бір деңгейде болмайтындығын көрсетеді. Алайда бір жұмысшы өзінің кәсібімен ... ... ... ... ... үлес ... ... жұмысшы тек зейнетақы белгілеу жылдарында ғана үлкен ... ... ... ... жүйесінде зейнетақы тағайындау үшін жұмысшының экономикаға келтірген пайдасына берген бағасы ішінара қажетін таба алмайды. Бұл жүйе, ... ... ... пайданың көлемін елеулі түрде азайтуы мүмкін, экономикалық дағдарыстарға себеп болады, өйткені жұмысшылардың еңбекақысынан бөлінетін қордың көлемінің азаюы зейнетақының ... ... ... ... ... соң ... бөлінетін қордың мөлшерінің өсуі көлеңкелі экономиканың өріс алуына әсерін тигізеді.
... ... өзі ... және ... ... телеу арқылы арнайы қор жинайды. Жұмысшы зейнеткерлікке шығысымен бұл қорды жинақтаушы зейнетақы ... ала ... ... ... компаниясынан аннуитетке аудару арқылы өмірлік зейнетақысын қамтамасыз ете алады. Мұндай зейнетақылық бағдарламалар еңбек жолында жеке жинақ және ... ... ... ... Бұл ... ... жеке ... бағдарламаларының негізінде жатыр. жүйесінің бірнеше түрлері бар:
1) Алдын-ала төленетін жарналар ... бұл ... жеке ... ... ... еңбекақысынан бөлініп жиналған қордың мөлшеріне байланысты болады. Зейнетақы активтерінен түсетін пайда ... ... ... қауіп, және қорға енген жарналардың құнсыздануымен байланысты қауіп болашақ зейнеткердің қорына енеді.
2) Алдын-ала белгіленген телем жүйесі: бұл жүйе компаниялар мен ... ... ... жеке зейнетақы, ең алдымен өндіріс немесе берілген салалардағы еңбек стажына байланысты және ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Бұл бағдарламадағы жұмысшы зейнеткерлікке шыққаннан кейін төлемнің мөлшерін және төлену мерзімін анықтайды. Бұл жүйедегі қор зейнетақы активтеріне түсетін пайда ... ... ... ... бір ... өз ... ... Жеке жинақтаушы зейнетақы қорларының бағдарламаларына төмендегі факторлар ... олар ... ... ... орнына зейнетақы төлеміне қажетті бюджет шығынының азаюына өсер ... ... ... ... ... ... ауысу барысында бір мезгілде бюджеттің шығынына көбейеді.
б) қор жинақтаушы зейнетақылық бағдарламалар елдің жинақ деңгейін өсіреді, бұрын мемлекеттің ... ... яғни ... ... ... ... қамсыздандырудың дамуына жол ашатын экономикалық жоғары көрсеткіштер болады.
в) жеке зейнетақы бағдарламалары нарық капиталының дамуына және ... ... ... ... ... ... бұл ... мемлекетті саяси қысымнан қорғайды, өйткені, қор жинақтаушы зейнетақы жүйесі, зейнетақы төлемінің өсуі болашақта қазіргі уақыттағы еңбекақыдан ... ... ... ... ... ... Ұрпақтар ынттымақтастығы жүйесіне сәйкес тіркелген зейнеткерлерге зейнетақыны көбейту қажеттілігі төңірегінде туындайтын талас пен шарттар жұмысшылардың еңбекақысынан ... ... ... байланысты салаға көшеді. Қор жинақтаушы зейнетақы жүйесі арқылы пайда болатын негізгі проблемалар темендегідей:
* жинақтың жалпы соммасынан емес, қор қызметіне есер ... ... ... ... ... ... ... жинағы жайлы тұтынушылардың жеткіліксіз хабардар болуы (нарықтағы жағдай, қорға түсетін пайда, ... ... ... ... ... жалпы құны).
* құнсызданудың салдары және бюджетке жеке зейнетақы бағдарламалырының әсері, жинақ пен экономика өсімінің деңгейі.
Зейнеткерлікке шыққаннан ... ... ... индексикациялау жинақтаушы зейнетақы бағдарламаларына қиындық туғызады. Жалпылай алғанда, жеке сектордың ... жоқ. ... жеке ... ... ... мәселесіне ұшырады. Кептеген елдерде "ынтымақтастық" жүйесінде құнсыздануға байланысты қиындықтар туындайды. Дегенмен, бұл жүйедегі ең басты мәселе құнсыздану емес, өйткені, ... ... ... уақытта көбейтуге болады, мұндағы ең басты мәселе - уәделі зейнетақы төлемін көбейтуге берілген ... уәде мен ... ... ... ... ... ... болған сайын (энергетикалық дағдарыс) оған "жинақтаушы зейнетақы" бағдарламалары да ... тұра ... ... ... ... ... жүйесі мемлекеттік бюджетке қатты өсер етеді. Егер "жинақтаушы зейнетақы" жүйесінің бағытында елеулі қозғалыс болса, ... ... күрт ... ... ... ... ынтымақтастығы жүйесіндегі жұмысшыларының тіркелген жарналары зейнеткерлердің зейнетақысы ретінде төленеді, ... да ... ... ... ауысымында пайда болуы мүмкін жүйе жұмысшылардың зейнетақы ... ... ... Бұл тіркелген зейнеткерлерге зейнетақысын қамтамасыз етумен қатар, ... ... жеке ... ... ... ... ... жарналар төлеуді қажет етеді. Қазіргі жұмысшы қауымын саяси түрде еңбекақысынан екі бірдей мөлшерде жарна телеуге ... ... ... (жалпы және өз қорына), қайта құрудың алғашқы жылдарында мындаған ... ... ... ... аз ... зейнетақы немесе құнсыздану мен басқа да қауіптерге кепілдік беретін болғандықтан, ... ... ... ... жағдайда да төмен болмайды[3].
"Ынтымақтастық" және жинақтаушы зейнетақы жүйелері бір ғана мәселені шешеді, яғни жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... шешеді. Мемлекеттік "ынтымақтастық" жүйесі үлкен шығын шығара отырып, көпшілікке мүлдем аз зейнетақы төлейді. Ал жинақтаушы ... ... ... ... ... ... саласын жоққа шығарып, зейнетақы қорының капиталын төмендетеді. Бұл мәселеге ... ... ... елдері тап болған.
1.2 Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің шетелдік тәжірибелері
Зейнетақымен қамсыздандырудың қазақстандық моделі ашық және ... ... ... оны ... елдердегі жүйелермен салыстыру қажет, себебі әр мемлекет, оның зейнетақы жүйесі ... ... ... ... ... мен ... - бұл ел халқының экономикалық және әлеуметтік жағдайының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Әр мемлекет ... ... ... ... ... діни ... және тағы басқа да, қоғамының даму ерекшеліктеріне байланысты өз азаматтарын әлеуметтік ... ... ... мен ... ... Мұндай тәсілдер мен әдістер әртүрлі себептерге байланысты әр мемлекетте өзгеше, бірақ жалпы бір мақсатты көздейді - өз азаматтарын барынша әлеуметтік ... мен өмір сүру ... ... ... ... ету.
Дамыған мемлекеттердің көбінде әдеуметтік және зейнетақымен қамсыздандырудың негізгі үш қайнар көзі бар:
* Мемлекеттік зейнетақы жүйесі (әлеуметтік сақтандыру шеңберінде);
* Зейнетақы ... ... ... және ... да ... ұйымдары.
Мемлекеттік зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі елдің барлық халқына немесе тек ... ... ... ... ал ... теміржол қызметкерлеріне қызмет көрсетеді. Көптеген елдерде жасына, жұмыс қабілетін жоғалтуына байланысты халықтың басым бөлігін зейнетақымен қамсыздандыру компаниялардың, фирмалардың, ... ... ... ... ... қорларына жүктелген. Мұндай қорларды немесе деп атайды. Сақтандыру компаниялары өз қызметтерінің бір түрі ретінде жеке және ... ... ... айналысады.
Бір елдегі жекеменшік зейнетақы қорлары мен зейнетақыны сақтандырудың даму деңгейі, мемлекеттік зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің ... ... ... ... ... ... байланысты. Жекеменшік зейнетақы қорлары негізінен АҚШ-та кең тараған, керісіншне, мемлекеттік жүйе жақсы ... ... аз ... ... Скандинавия мен Австрияда [4].
Қазіргі уақытта зейнетақымен қамсыздандыру жүйелерін реформаландыру тек қана ... ... ғана емес ... ... ... ... де қажет. Барлық өндірістік дамыған елдерде зейнетақымен қамтамасыздандырудағы мемлекеттік шығын айтарлықтай үлкен қаржыны қажет етеді, мемлекеттік бағдарламалар ... ... ... әлеуметтік сақтандыруға бөлінетін ішкі өнімнің жалпы төлемімен қаржыландырылады.
Дамыған елдердегі зейнетақы төлеміне ... ... ... орта ... ... ... ішкі ... үлесі 10 пайызын құрайды. Өндірістік дамыған елдерде жеке түрде қаржыландырылатын зейнетақымен қамтамасыздандырудың бағдарламаларын мемлекеттік бағдарламалар толықтырады, олар көбінесе алдын-ала төленетін ... ... ... ... Америкасының Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі. Қазіргі таңда жинақтаушы зейнетақы жүйесіне негізделген реформалар Латвияда, Польшада, Венгрияда, Ресейде (ерікті түрі), ... және ... ... 16 мемлекетінде жүріп жатыр. Ең алғашқылардың бірі және мінездемелі болғандықтан Латын Америкасының тәжірибесіне кеңінен тоқталайық.
Латын Америкасынынң ескі ... ... ... ... ... болған:
* Зейнетақы бағдарламалары тарату режимінде қызмет етті;
* Жүйелердің принципті әмбебаптығына қарамастан, зейнетақы бағдарламалары географиялық орналасуы мен халықтың деңгейіне ... ... ... Чили, Уругвай т.б.);
* Мемелекеттік реттеу көптеген ведомстволар мен субжүйелер арқылы жүзеге асты. Олардың әрқайсысына арналған заңдар болды және ... ... ... ... мен қамсыздандыру бағдарламалары болды. Нәтижесінде зейнетақы жүйесін ... ... ... ... ... оның ... бай ... үшін арнайы субжүйелері мен халықтың көпшілігі үшін кедей субжүйелері болды;
* Сексенінші жылдардағы экономикалық дағдарыс нәтижесінде жұмыссыздық пен ... емес ... ... өсуі;
* Активті және пассивті еңбек етушілердің қатынасының күрт азаюы (жұмыскерлер/зейнеткерлерлер), нашар демографиялық жағдай;
* Салық түсімдері азайып, үкіметтің ... ... ... Зейнетақы төмен болды;
* Төленген жарналар мен зейнетақының сәкес болмауы;
* Әкімшілік басқарудың әсерсіздігі мен қабілетсіздігі, бюрократизмнің өсуі, қызмет көрсетудің ... ... ... ... ... ... және ... да факторлардың нәтижесінде Латын Америкасының көп елдерінде әлеуметтік жүйе мен зейнетақы жүйесінде дефицит өсті. ... 1982 жылы ... ... ... ... ... елдің барлық табысының 81%-на дейін жетті. Жалпы тапшылықтың 79% зейнетақы бағдарламасына тиесілі болды. Инфлияцияға байланысты ... ... ... қайта есептелінбегендіктен төмендеді. Зейнетақы жарналарының мөлшерлемесі үнемі өсіп отырды. Жеке жағдайларда ол жалақының 50% (Чилиде) және 65% ... ... ... барлық елдерде бір уақытта басталған жоқ. Бұл елдер бірінің тәжірибесін бірі ескере отырып, жаңа жүйеге күдікпен қарады. ... ... 1981 жылы Чили ... қалған елдер 90-шы жылдары жаппай зейнетақы жүйесін реформалауға бет бұрды. Сондықтан да, олар ерекше сипаттамаларға ие, мемлекеттің қатысуы да ... және ... де ... ... ... зейнетақы қорларының қызметінде өте маңызды мәселе болып табылады. Қазақстандық зейнетақы активтерін басқаратын ұйымдардың және зейнетақы қорларының инвестициялық қызметінің ... ... ... ... ... Латын Америкасындағы қорлар зейнетақы активтерін қайда және қандай мөлшерде инвестициялайтынын талдау өте қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... қағаздарға, мерзімді депозиттерге, бондарға, ипотекалық вексельдерге, акцияларға, сондай-ақ, шетелге инвестициялауға мүмкіндіктері бар. Мемлекет тарапынан заңды ... ... ... ... яғни шектеулері аймақтағы барлық елдерде бірдей емес. Мысалға Боливияда зейнетақы активтері 100 пайыз ... ... ... ... ... Әрине, мемлекеттік құнды қағаздар бойынша табыс аз болса да, олардың ... ... ... Сондықтан да, бұл елдердің көбінде мемлекеттік құнды қағаздарға деген сұраныс та, ... те ... Чили мен ... ... ... көп көңіл бөлу арқылы, тұрғын үй мәселесін жақсы шешуде. Перудің зейнетақы қорлары керісінше акциялар мен бондарға, сәкесінше 34,9 % және 37,6% ... ... ... ... мен ... вексельдерге тек 0,4%-дан инвестициялаған[6].
Қорыта айтқанда, Латын Америкасындағы зейнетақы ... ... сол ... ... ... қаржыландырудың және жұмыс орындарының жаңа қайнар көздері пайда болды. Олар капитал нарығының ... ... ... ... ... ... және жалпы экономиканың нақты секторының өсуіне игі әсер ... Бұл ... ... ... ... өміріне сәйкес әділетті зейнетақы алуына мүмкндік жасайды.
Шығыс Европа елдерінің зейнетақы жүйесі. Енді Қазақстан сияқты экономиканы қайта жаңартуға, ... ... ... ... жағдай жасауға межбүр Шығыс Европа елдерінің зейнетақы жүйесіне ... ... ... ішінде Польша, Венгрия, Чехия, Словакия елдерінің зейнетақы жүйелері ерекше көғіл бөлуді қажет ... Бұл ... ... ... ... ... - ... модельді игеру. Бұл елдердің халқы қартаю тенденциясына ... ... ... деп ... өсім бар: ... жарамсыз халықтың (зейнеткерлер, мүгедектер, балалар) еңбекке жарамдыларға қатынасы. Шығыс Еуропа елдерінің зейнетақы жүйесі қартайғанда ... ... ... ... құн, ... ... орташа еңбекақыларға байланысты жоғары пайызы мен зейнеткерлікке уақтылы шықпау қиындығын көрсетеді. Бұл жүйелердің айырмашылығы - қай мемлекет бұл мәселелерді ... ... ... ... төрт ел ... ... тарапынан қамтамасыздандыру мәселесін шеше алмауда, олардың бәрінің алдында еңбекке жарамсыз халықтың үлесінің өсу проблемасы тұр. ... да, ... ... ... ету ... ... үшін өте ... түсіп отыр.
Бұл елдердің үкіметі жүйесі күндердің күнінде жаңа демографиялық және ... ... ... ... ... ... сондықтан жинақ қорларына негізделген моделі өмірге ауадай қажет деп отыр.
Азия ... ... ... Азия ... ... жүйесі мүлдем басқаша. Гонконгте кімнің пайдасы бекітілген күнелту минимумынан төмен болса, соған бюджеттен жәрдем ақша төленеді. 1988 ж ... үшін ... бір түрі ... ... жүйе ... ... бұл жүйе бойынша төлем әлі жүргізілмнген. Мемлекет күнелту минимумынан ... қарт ... ... ... береді.
Сингапурда бір ғана қор бар, ол - ... ... ... ... мұнда жұмысшылар мен жеке көсіпкерлер өзінің еңбекақы қорынан 25,5%, ал жұмыс беруші 17,5% қаржысын бөледі, кейін осы қор ... ... ... ... өзінің еңбек жолында төлеген жарналарының мөлшеріне сай ай сайын ... бір ... ... ... Қор ... ... ... бірақ оның әлемдегі, қор нарықтарының операцияларына қатысуға ... ... бар. ... ... басқа қор әртүрлі себептермен алынған ауруларға байланысты жәрдемақы төлейді. Сингапурлық жүйе ... ... ... ... ... ... тек бір ғана ... қор бар.
Осылайша, Азия елдеріндегі зейнетақы жүйесінің ерекшелігі сол, мемлекет уақтылы зейнетақы төлемін ... тек ... аз ғана ... ... ... ... береді, сондықтан да Азия елдеріндегі қарт адамдардың кедейленуі - шешімі жоқ меселелердің бірі болып ... ... ... Чили ... ... түсімдерді қаржыландыру жүйесін ұстанған ел ретінде елеулі мәселелерге кезігіп отырды. Осы тұрғыдан алғанда, ағымдағы түсімдерді қаржыландыру ... ... ... ... ... Чили ... ... танып білудің маңызы өте зор. Бұл жүйеге сәйкес жұмыскерлер бұткіл жұмыс істеу мерзімі бойынша қор ... ... ... ... оны ... ... жүйесінде табысты қайта бөлудің екі мемлекеттік бағдарламасы бар - ... мен ... ... Олар ... ... бюджеттің жалпы табысынан қаржыландырылады және 65 жастан ... мен 18 ... ... мүгедектерге төленеді. Минималды зейнетақы 1952 жылдан бастап төленіп, жаңа жүйеде де сақталған.
Зейнетақымен ... ... ... ... Зейнетақы қорларын басқаратын компанияларындағы міндетті жинақтар қарастырыларды. Чили ... - - деп ... ... ұсынғаннан бері, яғни 1980 жылдың басынан бастап есеп беріп келеді (ең алдымен, әрбір азамат жаңа жүйеге көшу ... ескі ... қалу ... ... ... бар ... ... бес жылдық ауыспалы кезең қарастырылды). Қорлар ұсыған барлық зейнетақылық бағдарламалар "жинақтаушы зейнетақы" жүйесі және ... ... ... ... жүйесі негізінде кұрылған[10].
Зейнетақы қорына бөлінетін жұмысшылар жарнасы олардың ... 10 ... ... Бұл ... ... төлемдер бөлігі мен жұмыс берушінің жекеменшік қорларға бөлген төлемін қарастырмаған.
Жұмысшыларға зейнетақы бағдарламасын өзі таңдауға мүмкіндік берілген және бір ... ... ... ... ... өту ... шек қойылмаған.
Зейнетақы қорын басқаратын әрбір компания түскен зейнетақылық жарналар мен инвестициялық табысты салымшылардың жинақтарының мөлшерлеріне ... ... жеке есеп ... ... ... ... ... өз есеп шотында жинақталған сомманы біртіндеп, бірнеше бөліктермен алуға немесе рента сатып алуға құқы бар. ... ... де ... болады.
Сонымен катар, ескі жүйеден жаңа жүйеге өткен адамдарға мемлекет тарапынан қолдау көрсетіледі (жаңа жүйеге өтер алдында 5 жыл ... ... ескі ... ... ... ... "сынақ облигациясы" беріледі. Бұл облигацияның мерзімі жұмысшы зейнет жасына жеткен соң өтелінеді және осы облигация бойынша ауысқан мерзіммен ... ... ... күні ... ... пайданың 4% бөлінеді). Мемлекет мемлекеттік зейнетақының құнының инфляциясына катысты индексикацияның мүмкіндігін, ең алдымен, мемлекеттік, облигациялардың ... ... (бұл ... ... ... бір ... ... және олардың материалдық жағдайын қамтамасыз етеді).
Чилидегі зейнетақы қорлары қарамағындағы компаниялар меншік сипатына қарай 4 класқа бөлінеді:
1) банк ... ... ... ... ... кәсіпкерлік топ құрған компаниялар;
3) жұмыс беруші ассоциациялары құрған ... ... ... компаниялар.
Чилиде реформа қолға алынған екі жылдың соңында зейнетақы қорларының баскаруымен 12 компания ... ... ... тек бір ғана ... ЖІӨ ... ... ... дағдарысқа ұшырады. Басқа компаниялар ірі компаниялардың қарамағына алынды, бірақ бұл процесс ... ... мен ... ... ешқандай зияндық келтірген жоқ.
Чили зейнетақы реформасының негізгі сипаттамалары:
* Алдын ала жарна төлеу принципі және ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыларға байланысты болады;
* Жекеменшік жарна немесе жекеменшік қор есебіндегі жинақтарды жекешелендіру;
* Зейнетақы ... ... ... үнемі төлемеуі және жекеменшік қорлардың халықты толық ... ... ... ... 56% жуығы);
* Бағдарламаны реформаландыруға берілетін уақыт (1981 жылдан бастап өзінің еңбек карьерасымен жарна ... ... 2026 жылы ғана ... ... алады, яғни казіргі ... ... ... ... ... Ұзақ мерзімді зейнетақы институтын кұру. Зейнетақы бағдарламасы бойынша жеке есеп ... ақша ... ... ... ... деп дәлелдеуге шамасы бар қатысушы зейнеткерлікке уақытылы шыққан деп есептеледі;
* Мемлекет жаңа жүйеге ... ... ... ... кепілдік береді;
* Индекстік облигациялардың шығуы - зейнетақының құнсыздануынан қорғау ... ... ... ... ... зейнетақы төлеуге кепілдік бірілді;
* Жекеменшік қордағы жұмысшылардың мезгілсіз өлім немесе еңбекке жарамай ... ... ... полисі болуы керек; сақтандыру - жеке жинақ есебін толықтыратын бір мезгілдік төлем. Үкімет сақтандыру соммасының міндетті ... ... ал ... ... қор, ... байланысты анықталады осылайша, жекеменшік қорлар салымшы еңбекке жарамсыз болған жағдайда және ... ... ... ... ... ... зейнетақы реформасы ел экономикасының дамуына айтарлықтай игі әсер етті. Бұл оң әсерлерді үш аспетіден қарастыруға болады:
1) Жинақтар көлемінің өсуі.
Жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ... нәтижесінде реформаның алғашқы жылдары салымшылардың саны тез өсті. Өз кезегінде бұл зейнетақы активтерінің өсуіне әкелді. Чилиде 1985 - 1996 ... ... ... ... ... ... өсімі 35%, яғни орта есеппен 2,3 млрд. АҚШ долларын ... ... ... ... мөлшері 1996 жылы 26 млрд. АҚШ долларына жетті, ол ЖҰӨ-нің 45%, ал ... ... ... 52% құайды. Ал қазір бұл көрсеткіш 32 млрд. доллардан асып кетті.
2) Жұмыспен қамтылғандардың өсуі.
Жаңа ... ... ... ... ... ... ... жалпы жұмыссыздықты азайтты. Бұл жұмыс күшінің бизнестен ресми түрге ағылуына әкеп соқты. Зейнетақы қорлары активтердің 40%-н ... ... ... ... салу ... ... қуатын арттырып, жаңа жұмыс орындарының пайда болуына мүмкіндіктер жасады. Мысалы, ... ... жаңа ... ... ... үй ... электроцтанциялар, өңдеуші өнкекәсіп зауыттары мен фабрикалары, инфрақұрылым салалары қаржыландырылды. Осылайша, жекеменшік ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар, экономикалық дамуына әсер етті[11].
3) Капитал нарығының дамуы.
Зейнетақы реформасы Чилидегі капитал нарығының тиімділігін арттырды. Зейнетақылық қор ... ... мен жеке ... ұзақ мерзімді қаржыландыруының қайнар көзі болды және ... да ... ... ... жасады, нарықтың бірнеше түрін дамытуға жол ашылды (жер катынастарының нарығы бүтіндей жекеменшік зейнетақы қорларының есебінен салынған). Қор ... ... ... 1980 жылдан бастап үш есеге өсіп, 90-шы жылдардың басында 72,2% құрады. Жекеменшік зейнетақы қорларының ... ... ... 90-шы ... басында 31,1%-ға жетсе, 1994 жылы 40%-дан асқан.
Капитал нарығының дамуы ... ... ... үлкен қарқынмен дамуына әсер етті. 1989 жылы ЖІӨ 9,5%, ал 1992 жылы 10%-ке өсті. Реформа қолға алынғаннан бастап іске ... 22 ... ... 9-і ... ... 3 ... 65% ... айналады. Бай қорлар бай салалар мен жоғары жалақылы алатын жұмыскерлерге ... ... ... ... ... 4 компания шет елдік корпорациялардың бақылауында. Бұл мемлекеттік бақылау органдары жағынан катаң ... ... ... ... ... ... Чили ... еңбек нарығының күшеюінде, капитал нарығының дамуында, жекеменшік салымдардың артуында және ... өсу ... ... ... қол ... Бірақ олардың барлығы тек зейнетақы реформасының нәжінде деу қате болар еді. Бұл басқа салаларда жүргізілген реформалармен сабқтастығының нәтижесі екенін ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық аспектілердің және жалпы мемлекеттің нарық жағдайының жақсаруына оң әсер ... ... ... ... жету үшін ... ... қажет. Дегенмен әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіруге бел байлаған елдер үшін бұл модельдің артықшылықтары мен кемшіліктерін зерттеп, қателерін қайталамау және жақсы жақтарын ... ... ... - бұл ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін талдау
2.1 Қазақстан Республикасындағы зейнетақы реформасы
Қазақстанда 1998 жылға дейін жұмыс ... ... ... ... ... ... ... зейнетақылар кәсіпорындарды өз қызметкерлеріне төлеген зейнетақы жарнасы есебінен төленді. Мұндай жүйе кезінде төленген жарна көлемі мемлекетке ... ... ... ... кем болуы да мүмкін еді. Қазақстан Республикасының "ынтымақтастық" жүйесі дағдарысқа үшырады, екі-үш жылдап зейнетақы ... ... жүйе ... ... ... ... айрылды. Экономикалық дағдарыстың ел экономикасын құлдыратып жіберуі, жұмыс істеушілер мен жұмыссыздар арақатынасы 3:1 ден 1,8:1 дей ... ... ... ... ... ... етуге мемлекеттің жағдайы жетпеуі мүмкін деген қауіп туды. Экономикамызда орын алған осы ... ел ... ... ... ... ... ... өзгертудің тағы да басқа маңызды себебі, Қазақстанда жыл сайын ... ... ... ... ... байқалуда; оның үстіне, бүдан былай туу деңгейі төмендейді деп ... Бүл ... ... ... бар ... саны өсе түседі, өздері үшін жарна төлейтін жұмыс істеушілер саны азая түседі дегенді білдіреді. "Ынтымақтастық" жүйе мұндай жағдайда ... ... ... ... ете ... ... жүйелерінің ішінде Чилидің зейнетақы моделі біздің экономикамыздағы қалыптасқан проблемаларды шешудің ... ... деп ... Осы жүйе ... 1997 жылы бүкілхалықтық талқылауға болашақ зейнетақы жүйесінің концепциясы жарияланды. Концепцияда реформаның себептері негізделді және болашақ жүйенің негізгі ... ... ... ... өте белсенді өтті. Осының нәтижесінде едәуір өзгерулер жасалынды: концецияныи бірінші нұсқасы көрсетілеген мемлекеттік жинақтауша зейнетақы қоры ... ... емес ... зейнетақы қорларының қызметін мемлекет тарапынан бақылаудың күшеюі, ... ... үшін ... бір ... мен ... ... ... актив салымдарының шектелуі және бірен-саран өзгертулер. Жаңа зейнетақы жүйесін кұрған концепцияның негізгі мақсаттары одан әрі бөлшектеп талқыланатын заң ... ... жылы 20 ... ... қабылданған "Казақстан Республикасындағы зейнетақымен қамтамассыз ету туралы" заңы ... ... ... ... ... ... және ... негіздерін, азаматтардың зейнетақымен қамтамасыз етуі үшін конституциялық қүқықты жүзеге асыруда жеке меншік формадан тәуелсіз және жеке занды ... ... ... қатысуын реттейді.
Қазақстан Республикасында 1998 жылдан бастап жұмыс істей бастаған жинақтаушы зейнетақы жүйесінде әркім өз табысынан жарна аудару арқылы, өз зейнетақысын өзі ... және ... ... оның жеке ... ... ... Осылайша, сіздің зейнетақыңыз сіздің зейнеткерлікке шығар кездегі жұмыс істеушілердің ... ... ... ... жеке ... ... ... болады. Сонымен қатар жинақтаушы жүйеде сіздің жарналарыңызға, жинақтарыңыздың тез ... және ... ... ... ... пайыздар есептелінеді (инвестициялық табыс).
Зейнетақы реформасының ерекше белгілері:
- Бүрын белгіленген зейнетақы мөлшерінің сақталуымен қатар ... ... 1998 ... 1 ... ... ... ... етуіне кепілдік береді;
- 2001 жылдың 1 шілдеден бастап зейнетке шығу жасының үлғаюы - ... 63 ... ... 58 ... ... шығу ... мөлшері 1996 жылдың 1 шілдесінен бастап біртіндеп көтеріледі - әр жыл сайын жарты жылға);
- Жеке ... ... ... өз ... ... қамтамасыз ететін жинақтаушы зейнетақы қорларын құру;
- Зейнетақы қорының орнына - азаматтардың келесі категориялары бойынша зейнетақымен жұмыс ... ... ... ... ... жылдың 1 қаңтарына дейін зейнетақы алатын;
б) Еңбек жылдары бойынша сәйкес мәлшерде зейнетақы жасына жеткендерге және еңбек тәжірибесі 01.01.98 жылы 6 ... кем ... ... ... құру реформаның ең маңызды бөлігіне жатады. Қорлардың қызметі үшін нормативтік база Ұлттық зейнетақы агенттігімен, ... ... ... және ... да мамандармен жетілдірілуде. Зейнетақы қорларының қызметі тиміді болу үшін олардың салымшыларының саны көп болу керек. Қорлардың қаржылық жағдайы мен табыстылығына ... ... ... көрсеткіштердің бірі зейнетақы активтерін инвестициялаудан түсетін табыс пен комиссиондық жарналардың шекті мөлшері[14].
Зейнетақы қоры - үш ... ... ... негізгі буыны. Қор салымшылармен жұмыс жүргізеді, міндетті және ерікті зейнетақы жарналарын жинайды, зейнетақылық келісім-шарттарға отырады, ... ... жеке ... жүргізеді, өз салымшылары мен мемлекеттік ұйымдардың алдында есеп береді, сол сияқты, алушыларға зейнетақы ... ... Қор ... ... ... ... ұйыммен және банк-кастодианмен келісім-шарт жасауы керек.
Зейнетақы активтерін инвестициялық басқарушы ұйым (ЗАБҰ) - бұл ... ... ... ... ... ... істейтін, маңызы бір мысқал да кем емес, екінші буын. ЗАБҰ зейнетақы қорының активтерін инвестицияға салу мүмкіндіктерін зерттейді, қормен ... ... ... ... және құнды қағаздар бойынша ҚРҰБ-нің департаментіның рұқсаты ... ... ... ... ... ... ЗАБҰ өз жұмысы жайында жинақтаушы зейнетақы қорының алдында және ҚРҰБ-нің құнды қағаздар жөніндегі департаменттің алдында ұдайы есеп беріп ... және өз ... ... ... ... құралдарында мәлімет жариялап отыруы тиіс. Одан басқа, ЗАБҰ қор активтерінің әр ... ... ... ... ... дұрыс анықтауға жауапты.
Банк-кастодиан - бұл жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ... ... ... өзіне сеніп тапсырылған зейнетақы қорының құнды қағаздары мен клиенттердің ақшаларын жауапты сақтаушы және есебін жүргізуші ретінде оған қызмет көрсетеді. Бұдан ... бұл банк ... ... ... ... қатысып, қор активтерін инвестицияға салады[15].
Осы үш ұйымның әрқайсысы бір-бірінен құқықтык, тәуелсіз ... және ... ... ... ... бұл ... қаржыларының қауіпсіздігін жоғарғы деңгейде қамтамасыз ету мен бұл қаржыларды мақсатсыз жұмсамау үшін заңмен қарастырылған. Бұл жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қорғаушы ... ... ... ... ... бірі ... ... олар толығырақ келесі сұрақтарда түсіндіріліп өтіледі.
Егер ЗАБҰ өз ... ... ... және ... ... ... ... табыс бұдан да көп болуы тиіс болса, онда қор ... ... ... ... ... ... бұзу ... мәселе қозғауға қүқылы. Қор жұмысын нашар жүргізген ... да ... ... ... емес ... ... ... бар. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры (МЖЗҚ) құрылтайшысы Қазақстан Республикасы Үкіметі болып табылатын жабық ... ... ... ... және ... бағалы қағаздарға, мемлекеттік банктердің депозитіне, халықаралық қаржы ұйымдарының бағалы қағаздарына зейнетақы ... салу ... ... ... жүзеге асырады. Мемлекет жинақтаушы қорлардағы зейнетақы жинақтарының нақты жарналарының сақталуына кепілдік береді.
Мемлекеттік емес жинақтаушы қор - жабық акционерлік ... ... ... ... ... Жұмыс және тұрғылықты орнынан тәуелсіз салымшыдан зейнетақы салымдарын қабылдайды.
Қазақстан Республикасы резиденттері болып ... ... және жеке ... ашық жинақтаушы зейнетақы қорының құрылтайшылары мен акционерлері бола алады. Тек Қазақстан Республикасының заңды тұлғалары ғана корпоративті ... ... ... ... мен ... бола алады. Корпоративті зейнетақы қорларында салымшылардың саны 20 мың ... кем ... ... Заң бойынша бұл қорларға тек белгілі бір өнеркөсіптердің ... ғана мүше бола ... Ашық ... ... ... ... салымшы бола алады. Ашық қорлар үшін екінші жұмыс жылы ... ... саны 140-150 мың ... кем болмауы керек.Заң қорлардан зейнетақы төлемдерінің салықпен салынатынын белгілейді, сонымен ... ... ... ... ... ... ... салығынан босатады[16].
171451017270Зейнетақы жүйесін ұйымдастыру
Қазақстанның Ұлттық Банкі
Жинақтаушы зейнетақы қоры
Банк-кастодиан
Зейнетақы активтерін инвестициялық басқарушы ұйым
Кастодиандық келісім-шарт
Реттеуші орган
00 ... ... ... ... ... ... ... активтерін инвестициялық басқарушы ұйым
Кастодиандық келісім-шарт
Реттеуші орган
Жинақтаушы зейнетақы қоры, зейнетақы активтерін инвестициялық басқарушы ... және ... ... ... ... ... келесі сызбада көрсетілген.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінде мемлекеттік және мемлекеттік
Ұлттық ... ... ... ... капитал мөлшері ашық жинақтаушы зейнетақы қорлары үшін - 180 млн. теңге, корпоративті қорлар үшін - 90 млн. ... ... ... ашық қорлардың жарнамалық компания, филиалдық тізбек құруға, ... ... ... ... салыстырғанда корпоративтік қорлардың бұған қарағанда әлдеқайда аз ... ... ... ашық ... ... ... ... көп болғандықтан оларға артылған жауапкершілік өте жоғары[17].
Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі;
:: ҚРҰБ-ның ЖЗҚ қызметің реттеуші департмент;
:: ҚРҰБ-ның бағалы қағаздар жөніндегі департаменті.
Салымшылардың ... ... ... екі ... тұрады: міндетті зейнетақы жарналары және есептелінген инвестициялық табыс. 10 % міндетті ... ... шын ... ... Қор тек оның ... жүргізіп, салымшыларға тікелей қызмет көрсетеді. Міндетті жарналар ЗТМО арқылы банктегі салымшының жеке зейнетақы есеп шоттарына түседі. Кейін ЗАБҰ бұл қаражатарды ... ... салу ... ... ... қорлары нарығында мемлекеттік және мемлекеттік емес қорлардың ара қатынасы.
Қазір Қазақстан Республикасының зейнетақы нарығында 15 мемлекеттік емес және 1 ... ЖЗҚ ... ... ... ... ... нарығындағы қатынастарды мемлекеттік және мемлекеттік емес секторға бөліп карастырылмады. Халықтың жекеменшік шаруашылықтарға сенбеушілігінен мемлекеттік сектордың үлес ... әлі де өте ... ... ... қорының инвестициялық табысы мемлекеттік емес қорлардың көбінен төмендеу, сондықтан да тәуекелділік деңгейі де төмен, ал мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... жоғары болғандылықтан инвестициялық түсімі де жоғары болады. Көптеген қиыншылықтарға қарамастан мемлекеттік емес зейнетақы қорлары салыстырмалы түрде жоғары деңгейде, ... ... ... ... реформасын өткізуді қаржыландырған Әлемдік Банк болған. Бұл банктің мемлекетке ... ... ... бірі - МЖЗҚ-ды жекешелендіру болды. Ол туралы үкіметтің қаулысы 1999 жылы қабылданды. Бірақ зейнетақы нарығының дайын болмағандығына байланысты кейінге ... Бұл ... ... біздің мамандарымыз әртүрлі ойлар айтуда. Оларды ұстанған көзқарастары ... ... екі ... ... ... карастыруға болады: пессимистер және оптимистер.
Пессимистердің айтуына сүйенсек, МЖЗҚ-ды жекешелендіру зейнетақы ... ... ... ... ... төмендеуі нарықтық экономиканың механизмдерінің дұрыс жұмыс жасауына кедергі жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Бұрын егер мемелекеттік зейнетақы қорымен қоса мемлекеттік емес басқа қорларымен инвестициялық табыс үшін ... ... ... ... ... болса, енді бәсекелестің аздығы инвестициялық табыстың төмендеуіне әкеледі. Халыққа келетін болсақ, бұл жағдай салымшыларды ерксіз міндетті түрде мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... Бұл ... осы ... ... біртіндеп жүргізілуі қажет[19].
Зейнетақы нарығындағы жағдайды анықтап көрсету үшін, дипломдық жұмыста қосымша диагарммалар мен ... ... ... ... зейнетақы қорларының қызметін, нарықтағы үлесін, сонымен қатар әр қордың зейнетақы ... ... ... ... ...
2.2 ... зейнетақы қоры жабық акционерлік қоғамының үлгісімен жинақтаушы зейнетақы қорларының құрылымы мен ... ... ... ... ... ЖАҚ ... ... заңдылықтары бойынша заңды тұлға, және ... ... ... барлық құқықтары міндеттерінің заңды мұрагері болып табылады.
Қордың пайда болу таихына тоқталсақ, ... ... ... ЖАҚ № 0000001 ... бас лицензиясы негізінде жұмыс істейді. Ол 03 қыркүйектің 2001 жылы зейнетақы нарығындағы екі ірі ... және ... ... бірігуі нәтижесінде пайда болған.
Зейнетақы шарттарын жасаудың тәртібі. Қор лицензия алғаннан кейін Қазақстан заңдылықтарында бекітілген тәртіппен ... ... ... және ... ... ... ... құқылы. Қор Қазақстан Республикасы заңдылықтарына сәйкес міндетті зейнетақы жарналары ... ... ... ету туралы Шартты (бұдан әрі -Шарт) зейнетақымен қамтамсыз ету ... өз ... Шарт ... алатын заңды тұлғалар - агенттер (өкілдер) арқылы (бұдан әрі- Қор агенттері) ... ... Қор ... ... ... жарналары есебінен зейнетақымен қамтамсыз ету туралы Шартты жоғарыда айтылған заңды ... ... ... ... ... жасайды.
Қор атынан Шарт жасауға өкілеттігі бар Қор агенті жеке ... ... ... ... ... және ... жасауға қор атынан берілген сенімхат негізінде жұмыс істейтін заңды тұлға болып табылады.
Әрбір Шарт үш ... ... ... және орыс тілдерінде дайындалып, тараптардың қолы қойылады және Қордың мөрімен бекітіледі.
Шарт оған қол қойған ... ... ... ... Шартқа қол қойылып болған соң Салымшыға дайындау құнынан аспайтын бағаға ... Есеп ... ... Салымшы Есеп кітапшасын немесе шарттың данасын жоғалтып алған жағдайда жоғалтып алғандығы ... ... ... ... ... 10 күн ішінде көшірмесін береді. Қор көшірме жасауға кеткен шығынға алым алуға құқылы.
Шартқа қол қойылғаннан кейінгі үш күн ... ... ... ... Шартқа қол қойған күні мен Қордың реквизиттерін хабарлауға, сондай-ақ осы ... бір ... ... ... ... ... Салымшының жұмыс берушіге міндетті зейнетақы жарналарын ұстап қалу және көрсетілген Қорға аударуға берген тапсырмасы болып табылады. Қордың Салымшымен ... ... ... ... ... құқы жоқ.
Салымшы / Алушы және Қордың құқықтары мен міндеттері
Салымшы / Алушының міндеттері:
-Қолданыста ... ... ... және осы ... ... ... ерікті зейнетақы жарнасыненгізуге;
-Қор тарапынан міндеттердің орындалуына әсер ететін өзгерістер туралы Қорға 10 күн ... ... ... ... ауысса, басқа жаққа көшіп кетсе, фамилиясын ауыстырса)
-Салымшы Жұмыс берушімен шарт бойынша азаматтық құқықтық мәміле ... ... ... ... да ... ... қол ... мәмілеге қол қойғаннан кейінгі 3 күн ... ... ... ... жеке коды мен ... ... ... міндетті.
-Қорға шарт тоқтатылатын мерзімнен 15 күн ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен хабарлауға:
-Қазақстан Республикасы заңдылықтары мен осы Шартта көрсетілген тәртіппен орындалмаған міндеттердің жауапкершілігін өз мойнымен көтеруге;
Салымшы / Алушының құқықтары:
Қор таңдау ... ... ... ... бойынша жинақтаушы зейнетақы қорын тандауға кұқығы бар. Жұмыс беруші өз қызметкерінің таңдауына өсер етпеуі керек, ал ... бір ... ... өз ... ... ... ... күштеп көндіруге тіпті құқығы жоқ.
Жаңа жүйенің басты кезеңінде, егер сіз қор ... ... ... 10% ... жарналарыңыз Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорына аударылады. Кейін жинақтаушы зейнетақы қорын таңдау кұқығы салымшының кұзырында болады. Бірақ, қазіргі уақытта МЖЗҚ-ын ... ... ... ... бұл қор да зейнетақы шартысыз жарналарды қабылдамайды.
Жинақтарды аудару құқығы
Әрбір салымшының өз қалауы бойынша ... екі рет ... ... ... ... құқығы бар. Бұл жағдайда оның барлық жинақтары бүрынғы қордан жаңадан таңдаған қорға аударылады.
Зейнетақы жинақтарын жаңа қорға аудару үшін ... жаңа ... ... ... ... ... одан ... ескі жинақтаушы зейнетақы қорына зейнетақы жинақтарын аудару жөнінде арыз жазу керек. Арызға жаңа зейнетақы қорының реквизиттері мен жеке ... ... жаңа ... ... жазу қажет.
Ақпарат алу құқығы
"Зейнетақымен камсыздандыру туралы" заңының 14-бабына сәйкес жинақтаушы зейнетақы қоры салымшысына "жылына бір рет оның зейнетақы жинағының ... ... ... ... және ... ... бойынша қосымша түрде ақпарат беруге міңдетті".
Зейнетақы жарналарын мұраға қалдыру құқығы
Қазақстан Республикасы "Зейнетақымен кдмсыздандыру" заңының ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес өзінің зейнетақы жинағын мүраға қалдыруға құқығы бар.
Жинақтаушы зейнетақы қорынан ... алу ... ... ... ... ... ... 28-бабына сәйкес, алушы өз зейнетақы жинақтарын баска елге тұрақты тұруға қоныс аударған кезде алуына болады делінген. Бұл үшін жинақтаушы ... ... ... ... ... тапсыруы қажет, содан кейін сіздің жинақтарыңыз өзіңіз көрсеткен банкке аударылады немесе қолыңызға беріледі.
Ерікті жарналар салу құқы
Әр салымшы 10% ... ... ... ... өз ... бір ... жинақтаушы зейнетақы қорына ерікті жарна ретінде сала ... Бұл ... да ... ... есептелінеді.
Сотқа шағымдану құқы
Сіздің жинақтаушы зейнетақы қорымен өзара карым-қатынастарыңызда ... және ... ... де тууы ... Бұл жағдайда Сіз ҚРҰБ-нің "Жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметін ... ... ... шағымдана аласыз. Бұл ұйым жағдайды реттей алмаса, дау ... ... ... соттарында қаралуы мүмкін.
Қордың міндеттері:
-Қазақстан республикасы заңдылықтарында және осы Шарттар көрсетілген тәртіппен міндетті және ерікті зейнетақы жарналарын қабылдауға;
-Алушының ... ... ... және ... ... тек уәкілетті кастадион-банкте сақтауға;
-Алушының зейнетақы жинақтары мен оған жасалған ... жеке ... ... ... ... ... табысты аудару арқылы зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниямен зейнетақы активтерін басқаруға шарт ... ... ... ... ... ... балансына заңды тұлға ретінде қарастырмауға;
-Салымшы мен Алушының кез-келген талабы ... ... ... бойынша шынайы ақпарат беруге;
-Алушының зейнетақы жинақтары ... ... ... ... зейнетақы жасына жеткен жағдайда Қазақстан Республикасы заңдылықтарында көзделген өзге жағдайларда зейнетақы төлеуге;
-осы Шарт ... ... ... ... заңда көзделген тәртіп негізінде Алушының зейнетақы жинақтарын ... ... ... ... ... оның ... ... өзіне беруге;
-Алушының зейнетақы жинақтарының бір бөліген мұрагерлікке қалдыру өсиетінің ... ... ... жинақтарының мұрагерлікке қалдыру туралы өсиет болмаған жағдайда Қазақстан Республикасы заңдылықтарын басшылыққа алу;
-Жылдық қаржы есептерінің мәліметтері ... өз ... кем ... ... бір рет ... ... жүргізуге:
-Қазақстан Республикасы заңдылықтарында көзделгендей Шарт бойынша міндеттемелерін орындамаған жағдайда жауапкершілікті өз мойнымен көтеруге;
- Қазақстан Республикасы заңдылықтарында ... өзге ... де ... міндетті.
2.3 Жинақтаушы зейнетақы қорлары қызметінің негізгі көрсеткіштерін және зейнетақы активтерін пайдалануды талдау
Тіркелген қор ... ... ... ... ... ... ... қор мен салымшы арасындағы қатынасты белгілейтін құжатын (өзндік зейнетақы ережелерін) тағайындау керек. Содан кейін қор өз жарғылық капиталын толығымен ... ... ... ... ... қор ... ... көрсетеді, зейнетақылық келісім-шарт жасасады және оның басты мақсаты жеке зейнетақы шоттарындағы ... ... ... ... ақша ... ... және ... мөлшерде инвестициялық табыс есепке аударылды т.б. Қор зейнетақы жарналарымен тікелей айналыспайды. Қор шотындағы ... ақша ... ... ... Ал ол ... ... және де банк-костадианмен сәйкес келісімге отырған зейнетақы активтерін инвестициялық ... ұйым ... ... емес ... ... қорларының инвестициялық портфелі бойынша нормативтерді Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің бағалы қағаздар жөніндегі департаменті анықтайды. Зейнетақы активтері мемлекеттік бағалы ... ... қор ... ... ... ірі ... ... мен облигацияларына, яғни корпоративті бағалы қағаздарға, банктердің депозиттеріне, сондай-ақ ипотекалық ... ... ... ... ... ... құнды қағаздарына инвестицияланады:
* Халықаралық қайта құру және даму банкі;
* Европа қайта құру және даму банкі;
* ... даму ... ... есеп ... банкі;
* Азия даму банкі;
* Африка даму банкі;
* Халықаралық ... ... ... даму ... нормативтер салымшылардың жинақтарын қорғау және олардың берік сақталуын қамтамасыз етіу мақсатымен еңгізілген. Қаржы нарығында қатер мен табыстылық арасындағы өзара ... ... ... ... ереже бар - салыну қатері аз болса, соғүрлым алынатын табыс аз болады. Осыған байланысты қорлардың портфельдеріне едөуір қатерлі, бірақ ... ... ... ... инструменттері енгізіледі: корпоративті бағалы қағаздар және жеке банктердің депозитті сертификаттары. Бұл қаржы инструменттерінің ішінде ... ... ... үшін ... диверсификация ескертіледі. Мысалы, іс жүзіндегі нормативке сейкес ЗАБҰ жалпы ... ... ... 5 ... ... емес ... бір ... акцияларына немесе бір банктің депозитіне 10 проценттен артық емес қор активтерін сала алады. Банктердің біреуі ... ... ... ... ... ... ... нарықтық бағасы күрт төмендесе, жалпы алғанда қорлардың зейнетақы активтерінде мардымсыз ықпал етіледі, өйткені қаржы әртүрлі ... ... ... және бірнеше банктерге таралады. Айтарлықтай сапалы қызмет ... ... ... ... ... компанияға қатал меншіктік жауапкершілік ескертіледі. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің бағалы қағаздар жөніндегі департаменті әр ай сайын ... ... ... ... ... ... ... отырады. Егер бір ЗАБҰ белгілнеген шектен тыс, орташа шамадан төмен зейнетақы ... ... ... ... онда бұл ұйым өз ... ... ... активтерінің пайдасына салымшының толық ала алмаған инвестициялық табысын өтеуі керек.
Шығындардың тәуекелін төмендету мақсатында зейнетақылық активтерді орналастыру ... ... ... етіп, ҚРҰБ-нің құнды қағаздар жөніндегі департаменті зейнетақы қоры активтерінің инвестицияға түсу тәртіптерін белгілейтін нұсқаулар қабылдады. Бұл құралдар Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры мен жеке ... үшін ... ... ... ... ... 5%
< ... 10%
> 35%
00< 20%
< 50%
< 10%
< 10%
< 5%
< 10%
< 10%
> 35%
Бүгінгі күні мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары үшін зейнетақы активтерін инвестициялаудың ... ... ... ... 35%
00> 35%
20002511176000мемлекеттік бағалы қағаздарға 35% кем болмауы ... ... және ... ... ... ... ... 10%-дан көп емес;
* 20002510604500халықаралық қаражаттық ұйымдардың бағалы қағаздарына 10%-дан көп емес;
* 20002513271500ҚР-ның жергілікті ... ... ... ... 5%-дан көп емес;
* 2000256858000Қазақстан қор биржаның листингіне жататын кәсіпорындардың акцияларына 50%-дан көп емес;
* 2000259525000ипотекалық ... ... көп ... 2000256286500шетел эмитенттердің бағалы қағаздарына 20%-дан көп емес;
* 20002512446000Қазақстан Даму Банкінің облигацияларына 10%-дан көп емес.
жинақтаушы зейнетақы қоры >> ... ... ... негізгі көршеткіштері. Қазақстанның тұрақты түрде өсіп келе жатқан зейнетақы жүйесінің арасында зейнетақы қорлары қатарында ең жоғары 440 млн. ... ... ... ие ... ... қоры >> ... жалпы саны 824132 адам. Қор зейнетақы жинақтарын төлеу аптасайынғы тәртіппен жүргізіледі. Ол үшін ... Қор ... ... Қор ... ... 5,5 жыл ішінде төленген зейнетақы сомасы 2,3 млрд. теңге құрайды.
Қоры салымшылардың зейнетақы жинақтарын инфлияция құлдырауынан ... ... ... саясат жүргізеді. Бүгінгі таңда инвестициялық портфельдің 80 %-ға жуығы шет ел валютасына бағаланған бағалы қағаздардан тұрады.
Мемлекеттік бағалы ... 36,85 -% ... ... егер А ... ... ... облигациялары қарасақ, бұл жерде ААҚ, ААҚ , ААҚ, ААҚ ... ... ... қатысады. Шетел эмитенттерінің бағалы қағаздар тізімін ірі шетелдік компаниялар жалғастырады.
Қаржы тарту көлемінің өсуі ел ... ... ... ... ... ... корпорациясының, "Алматықұс" ААҚ-ның, Бастыс Қазақстандағы бірнеше мұнай компанияларының құнды қағаздарына зейнетақы активтерін салу арқылы, олардың ... ... ... ... ... ... ... алды.
ЖЗҚ ЖАҚ экономикалық жағдайы қордың әр жыл ... ... ... ... ... ... жоғарғы көрсеткіштерге қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта әлеуметтік маңыз ала бастаған ... ... ... тартуға дайындық жұмыстары жүргізілуде. Кәсіпорындар таза пайда есебінен өзінің қызметкерлерінің пайдасына аударып отырған зейнетақы ... ... ... үшін тек ғана ... ғана ... ... жоғары, зиянды өндіріс жұмысшылары мен мамандық иелеріне қосымша ... ... ... Мысалға Қордың жұмысына сеніп, өзінің қызметкерлеріне ерікті зейнетақы жарналарын аккумилициялап, ... ... ең ірі ... ... алуға болады. Осылайша олар жұмысшыларының әлеуметтік проблемасын шешті және кәсіпорынның болашағы үшін жұмыс істеп жатқан ... ... ... жаңа ... іске қосты.
Мұнан басқа әрбір адам өз қалауынша 3-ші адамның пайдасына, зейнетақы жасына жақындап қалған ... ... ... ... ... ... жарнасын аударуға шарт жасауға болады. Соңғы екі жылда ... ... ... ... шарт ... ... ... Бүгінгі таңда олардың жалпы саны 25265 адам құрайды, олардың 3663-і "ҰларҮміт" қорында. Қор аймақтық ... ие және ол ... ... ... ... ... ... және клиенттеріміздің қажеттілктерін ескере отырып филиалды жүйелерді дамытуға және ... ... ... ... ... ... корпаративті мәдениеттілігі кәсіби қызметіміздің және зейнетақы қорының іскерлік репутациясының ... ... қоры ... ... әрбір клиентке жеке көзқарасты қалыптастыра отырып ... ... ... негіз қалайды, соның нәтижесінде қордың қызмет көрсету аясы кеңітілді:
* Салымшының қалаған уақытында зейнетақы шартын жасап, салымшының есеп кітапшасын ... ... ... жеке код (ӘЖҚ) ... ... көмектеседі.
* Салымшының өтініші бойынша зейнетақы қаражаттарын басқа ... ... ... жүзеге асырады.
* Кез-келген уақытта зейнетақы жарналарын аударатын кәсіпорындардың бухгалтерияларымен жан-жақты салыстыру жүргізеді.
* Күн сайын ... жеке ... ... ... ... ... ... жарналарын аудару бойынша Қор мамандары әзірлеген арнайы компьютерлік бағдарламалар өнімін орнатып береді.
* ... мен ... ... ... ... ... жеке зейнетақы есебінің жағдайы туралы толық ақпаратты ұсынады.
* Жинақтаушы зейнетақымен қамтамасыз ету саласында үлкен тәжірибеге ие мамандар ... ... ... ... ... ... Қазақстан бойынша 15 филиалы, 4 бас өкілдігі және 127 агенттік пункттері бар.
ЖЗҚ>> ЖАҚ-ның ... ... ... ... ... ... Қарағанды, Қостанай, Қызылорда, Ақтау, Петропавл, Тараз, Орал, Ақсай, Өскемен, Шымкент ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесінің даму бағыттары
3.1 Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің проблемалары мен ... шешу ... ... ... ... өркениетті түрде жылдам дамуына кедергі болып отырған негізгі проблема - халықтың зейнетақы жүйесінің механизмі, мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... қорлар жайлы ақпараттарды, өздерінің құқықтары мен міндеттерін нашар білуі. Салымшылармен жүргізілген теле-радио саулнамалары нәтижелері көрсеткендей, олар қарапайым зейнетақы түсініктері туралы ... ... ... ... ... ... ... ету шараларының, сәйкес әдебиеттердің, теле және радио бағдарламаларының жетіспеушілігінен болып ... ... ... ... ... қатысушысы бола тұра, ақпараттандыру жұмысынан алшақтаған. Оның үстіне мемлекеттік өкілетті органдар жалған ақпараттық тапшылықты тудыру арқылы қосымша проблемалар ... ... ... ... ... ... ... жинап отырады, бірақ ол ақпараттарлың одан ары таралуы субъективті факторларға байланысты тоқтап ... ... шешу үшін ... ... конфиденциалды, ал кайсысы емес екендінін, кімге мәліметтерді беруге болатынын, кімге болмайтынын және оның ... ... ... ... ... бекіту қажет. Жинақтаушы зейнетақы қорларының, банк-кастондиандар мен зейнетақы активтерін басқарушы ұйымдардың қызметі ... ... ... ... ... шеші ... ... - бұл барлығы қол жеткізе алатын объективті категория. ҚРҰБ-нің ЖЗҚ-ның қызметін ... ... ... өз ... және ... ... ... есеп беру мәліметтерін бұқаралық ақпарат көздерінде әр тоқсан сайын жариялап отырғаны жөн[22].
Осы курстық жұмыстың өзі ақпарат көзі болғандықтан, халықты ... ... ... ... ... ... жөн санадым.
Салымшы зейнетақымен қамсыздандыруды дұрыс шешкендігіне сенімді болу үшін ол мынадай маңызды қадамдар ... ... ... жеке код алуы ... ... ... қорын таңдап, онымен келісім-шартжасасуы керек;
* Табысының барлық түрінен міндетті зейнетақы жарнасын үзбей аударып отыру керек;
* Жеке зейнетақы есеп-шотының ... ... ... негізге ала отырып, зейнетақы жинақтарының жағдайын бақылап отыруы қажет.
Міне, осы төрт қадамды жасаған соң, салымшы өзін ... ... ... ... және жинақтары бақылауда екендігіне сенімді бола алады.
"Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" заңына сәйкес әрбір салымшы міндетті зейнетақы жарнасын тек бір ғана ... ... ... ... қажет. Бірақ іс жүзінде қалыптасып отырған жағдай өзгеше. Бір ... ... ... ... есеп шот ... тіпті онымен келісім-шарты жоқ болса да жұмыс беруші өзінің қалаған қорына міндетті жарналарын аударған. Яғни, заңға ... ... да, ... ... өз ... ... ... бір қорға аударады. Оның бірнеше себептері бар: салымшы бірнеше жұмыс орнында жұмыс істеп, әр жұмыс орны әр ... ... ... ... ... жеке ... ... сыйлықтар беру, сыбайлас-жемқорлық); корпоративтік мүдделер (мысалы, қор акционерлерінің жұмыскерлері көп ... сол ... ... ... ... бухгалтерлердің әр қорға жеке төлем-тапсырысын жасағылары келмеуі т.б. [24]
Салымшының міндетті зейнетақы жарналары әр түрлі ... ... ... ... ... ... зейнетақы алу кезінде қиындықтар тууы мүмкін. Сондықтан да барлық ... бір ... ... ... өзі де мүдделі. Егер де мұндай жағдай қалыптасқан болса, ... ... ... ... өзі таңдаған бір ғана жинақтаушы зейнетақы қорының реквизиттерін беруіп, сол қорға басқа қорлардағы ... ... ... ... ... керек.
Осы проблеманы шешу үшін Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтың мүмкіншіліктерін пайдалануға болады. Өйткені бұл орталық арқылы барлық зейнетақы жарналары ... Ол ... ... ... ... ... ... сәйкес ЖЗҚ-ға қаражаттарды аударады. Демек бұл орталықта кім, қай ... ... ... ... ... бар. Олай ... ... орнының бухгалтериясы төлем-тапсырысында салымшы қай қордан екендігі туралы мәліметтерді ... ... ... Ал, Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық түскен жарналарды қолда бар мәліметтерге сүйеніп, сәйкес ... ... ... бар. ... ... ... ... таңдаған қорын білмей, оған әсер ете алмайтын еді. Сонымен қатар, бір салымшыда бірнеше қорда есеп шот ... ... ... ... ... активтерін инестициялаудағы негізгі проблемаларының бірі - Қазақстанның қор нарығындағы қаржы құралдарының жетіспеушілігі мен олардың сапасының төмендігі. Зейнетақы жүйесінің ... ... бірі ... ... ел ... нақта секторын қаржыландыру механизмі дұрыс жүзеге аспай отыр.
Зейнетақы активтерінің табысты критериі өте маңызды , бірақ ол қазіргі ... ... ... ... емес. Қазақстанда зейнетақы активтері мен құралдарына нарықтық баға жоқ және көптеген зейнетақы қорлары осы жағдайды асыра пайдаланады. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... және өте жоғары көрсеткішті көрсетуге болады , ал екі-үш айдан соң ... ... одан ... бой ... өте қиынға түсуі мүмкін.
Бұл проблеманың алдын алудың бірнеше жолдары бар. ... ... ... ... ... шешу ... Екіншіден, құнды қағаздардың тәуекелділік мәселесін қатаң ескере отырып ... ... ... ... ... жаңа ... ... қаржы салуға рұқсат беру қажет. Сондай-ақ, Қазақстандық қор биржасының "А" литингіне жататын акциялардың, "көгілдір фишкалардың", корпоративті құнды ... ... ... ... ... ... ынталандыру қажет, сәйкес экономикалық жағдайлар жасау керек.
Келесі проблема жұмыс берушілердің міндетті зейнетақы жарналарын уақытында немесе мүлдем төлемеу ... ... ... ... ... бұны қаражаттың жетіспеушілігімен түсіндіріп, жалған мәліметтер беруде. Егер жұмыс беруші жұмыскерге еңбекақы төлемей отырса, бұл оны ... ... ... оның ... ақысынан ұсталатын міндетті зейнетақы жарналарын қорға аудару міндетінен босатпайды.
Заңға сәйкес жасалған келісім-шарт бойынша жинақтаушы зейнетақы қорына міндетті зейнетақы жарналарын ... ... күн үшін ... белгілі бір бөлігі жұмысшыға төленген жағдайда) кінәлі жақ, бұл ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қайта қаржыландыру ставкасының 1,2 мөлшерінде айып төлейді.
Көптеген кәсіпорындар міндетті зейнетақы жарналарын ... ... ... өздері қосымша айналысқа жіберіп пайда көруде. Себебі, олардың ... ... бұл ... ... ... жоғары болады. Ал, жұмыскерлер болса, соның кесірінен тиісті ... ... ... ... ... үшін міндетті зейнетақы жарналарын кеш төлегені үшін айып мөлшерін көбейту қажет. Сондай-ақ, міндетті ... және ... ... ... ... ... органдары мен жинақтаушы зейнетақы қорларына қосымша құзіреттер беру керек.
Қорытынды
Қазіргі таңда зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... өте ... ... ... ... Оның себептері әртүрлі: нашар демографиялық жағдай, халықтық жалпы ... ... ... туу ... ... бір елде капиталдың көбейіп, екінші елде тапшылығы байқалып, экономикалық дамуының артта қалуы, қаржы нарығының тұрақсыздығы болашақта дағдарысқа ұшырау ... және тағы ... ... ... ... да орын ... 1997 жылдың маусым айында әлеуметтік саланы реформалау туралы шешім қабылданды. Сөйтіп, "Қазақстан Республикасында зейнетақымен ... ... ... жаңа заң қабылданды. Оның негізгі ерекшілігі "ынтымақтастық" принципінен ... ... көшу ... ... жеке ... жүйе зейнетақы нарығында мемлекеттік емес кәсібіи қатысушылардың болуын талап етеді. Зейнетақы реформасы бүгінгі күндегі қалыптасқан жағдаймен және болашақта әлеуметтік қамтамасыз ... ... ... Реформа реті түсінуге өте қолайлы және қарапайым. Бұрынғы зейнеткерлер ... ... өз ... ала ... Мемлекеттің міндеті бұл зейнетақыларды инфляцияға байланысты қайта есептеп, оны уақытымен төлеп отыру. Ал, жастардың зейнетақымен қамтамасыз етілуі өздерінің зейнетақы ... ... ... Мелекеттің міндеті, біріншіден, жұмысқа қабілеті бар адамдарды жұмыспен қамту, екіншіден, зейнетақы жинақтарының қауіпсіз және тұрақты ... ... ету. 1998 ... 1 қаңтарына дейін қажетті, яғни алты ай іс тәжірибелері бар орта жастағы азаматтар мемлекеттен алынатын зейнетақымен ... ... ... енді олар оны ... жарналарын аудару арқылы көбейтуге мүмкіндік алып отыр.
Бүгінде біз ... ... ... ... ... ... белгіленген негізгі бағыттар бойынша зейнетақы реформасы жүзеге асты деп ... айта ... ... зейнеткерлердің ақыларын уақытында төлеу қолға алынып, қарыздар төленген. Жергілікті бюджеттен төленетін мемлекеттік әлеуметтік төлемақылары бойынша қарыздар әлі бар.
Жаңа жинақтаушы ... ... ары ... ... үшін ... ... шешу қажет, олардың ішінде, корпоративті құнды қағаздар нарығын дамыту, аннуитет және сақтандыру ... ... ... мен ... ... ... үшін ... жеке кодтарды беруді толығымен аяқтау, реформа басында жұмыс орнында бухгалтерлердің тарапынан жіберілген қателерді тез арада түзетіп, қате есеп шоттарды біріктіру, жаңа ... ... ... ... ... ... және тағы басқалары.
Халық арасында да, басқару құрылымдарының арасында да қызу талқыға салынып, Қазақстан ... оның ... ... ... жат және ... ... делінген бұл реформа әлі өмір сүріп, үлкен қарқынмен дамуда. Жинақтаушы зейнетақы жүиесі енгізілгелі бес жыл өтті, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларына сенбейді деген көз-қарас. Бұл жоққа шықты. Қазіргі таңда салымшылардың басым ... жеке ... ... ... өз ... ... себебі, олардың қызмет көрсету және оны ұйымдастыру сапасы жоғары. Бұл дұрыс құбылыс, ... ... ... ... қорының негізгі мақсаты халықты бұткіл республика территориясы бойынша қамтып, бұл ... ... ... сенімін арттыру болған. Кейін МЖЗҚ жекешелендірілуі тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... талаптарының бірі еді. МЖЗҚ-ды жекешелендіру туралы үкіметтің қаулысы 1999 жылы ... еді, ... ... нарығының дайын болмағандығына байланысты кейінге шегерілді. Осы жылдың ... ... ... ... пікірлер айтылуда.
Екінші мәселе, жоғары жұмыссыздық жағдайында қалайша халықты зейнетақы жинақтарын жасауға бейімдеу. 2003 жылдың 1 наурызындағы мәліметтер бойынша жинақтаушы ... ... 5,5 млн ... бар. Бұл ... ... ... жұмыс істейтіндердің басым бөлігін құрайды. Дегенмен де, болашақта зейнетақыны алуға барлығы да үміттененді. Ал, зейнетақы қандай жүйе, қандай ... ... ол - ... ... ол - ... ... Демек, тіпті егер біз жиақтаушы зейнетақы жүйесіне өтпеген жағдайда да зейнетақыларды өтеу үшін ... ... ... ... ... ... едік. Көптеген мемлекеттер ынтымақтастық зейнетақы жүйесін реформалаған кезде дәл осындай жолмен жүреді. Ақшаны инфляция "жеп қояды", біздің ... ... ... жыл сайын кішкентәй процент алып отырған оңай емес пе? - ... ... ... ... ... тағы бір пікір бар. Бұл негізсіз күдік емес және оны болдырмауға кепіл болатын - ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорларындағы зейнетақы активтерінің 70-80 пайызы әр түрлі деңгейдегі валюталық құнды қағаздар мен мемлекеттік ... ... Ал, ... бағалы қағаздарға келетін болсақ, олардың жылдық табыстылығы құнсыздану деңгейінен жоғары. Мысалы, Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі Агентігінің мәліметтері бойынша 2004 ... - 2005 ... ... құнсыздану (инфляция) деңгейі 7,8% құраса, осы уақыттағы теңгелік бағалы қағаздардың ... ... банк ... ... 12-15 % ... Ал, ... емес ... зейнетақы қорларының орташа жылдық реалды табыс коэффициенті (К3) - 5,20 % болды. Яғни салымшылардың зейнетақы жинақтарына ақшаның ... ... ... ... егер ... ... ... нарығы, капитал нарығы ары қарай дамымаса, ел экономикасы ұзақ мерзім тоқырауға немесе құлдырауға ұшыраса, бұл жалпы зейнетақы ... кері ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығы кішірейіп, ұлттық құнды қағаздардың табыстылығы төмендейді де, зейнетақы активтері мейілінше шетелдік қағаздарға ... ... ... ... ... ... ... қаржылық құралдардың жетіспеушілігінен зейнетақы ативтерінің шектен тыс көбейіп, "қызып ... әкеп ... ... ... ... ... ешқандай кемшілігі жоқ деп айтуға болмайды. Шешілмеген техникалық, әлеуметтік, экономикалық, саяси да мәселелер бар.
Қорытындылай келе осы ... ... ... ...
* ... төлемдеріне салық салынуы керек
* Өз ісімен айналысатын халықты қамту механизмдерін жасау керек
* Кадрлерді дайындау және ... ... ... ... ҚР-ның заңы, 20.06.1997 ж. № ... ... ... мен ... ... ... ҚР-ның заңы, 22.12.1998 ж. №328-1, ... ж. № 364-1 және ... ж. № ... ... ... ... 15.03.1999 ж. № 245, толықтырулары мен өзгертулері 29.12.1999 ж. № ... ... ... ... ... № 1355, толықтырулары мен өзгертулері 14.07.1999 ж. № 969;
* ҚР-ның заңы // ... ... - 27 ... 1996 ... ... Ж. // Известия, №29, 27.07.2001 ж.;
* Алибаев А. , Алматы, 2000 ж.;
* Алибаев А. // ... ... ... ... - 1999-№ 3;
* Аманжолов С. пустила корни на казахстанской земле. // Заң газеті - 24 ... 1999 ... ... Т. // ... №9, ... ж.;
* ЖЗҚ мен ЗАБҰ-ның 2002 жылдың IV тоқсанына есеп беруі // Деловая неделя, №4(532), 31 ... 2003 ... ... С. //Начнем с понедельника, 25.01.2002 ж;
* Карибджанова А.С. , А.: Экономика, 1999 ж.;
* ҚР-ның еңбек және халықты әлеуметтік ... ... ... ж. ... Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы жүйесі бойынша баяндамасы, Алматы, 2001 ж.;
* Латыпова Е., Алибаев А. Ассоциация пенсионных ... // ... - ... ... ... Г. - ... НБРК // Аргументы и Факты - Казахстан, №10(510), 5-11 наурыз 2003 ж.;
* ... ... ... ... ... ... по ... на 1 января 2003 года // Рынок ценных бумаг, №1(81), 01. 2003 ж.;
* О налогообложении пенсионных ... из НПФ. // ... ... - 1999-№ 19, 3 ... ... ... деятельности КУПА в 2001 г. // Рынок ... ... ... - 2002 - № 3;
* ... Н. // REUTERS, Астана, 26.02.2003 ж.;
* Светлана Г. // Новое ... ... 7 ... 2003 ... Тулеген А. // Assandi-Times (Алматы), №8(19), 28 ақпан 2003 ж.;
* Четыркин Е. М. , ... 1993 ж.;
* ... ... ... 2002 ... ... ... жылдық есеп беруі;
* ЖЗҚ-ның ережелері мен нұсқаулары;
* Интернет сайты - www: ... ... ... - www: ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін талдау56 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Қазақстан Республикасындағы банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың құқықтық жағдайлары42 бет
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы қызметін талдау30 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының қалыптасуы мен дамуы77 бет
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтық жағдайына байланысты мәселелер70 бет
Зейнетақы және әлеуметтік қамсыздандыру туралы мәлімет6 бет
Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін басқару80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь