Қазақстандағы индустрияландыру: қазақ зиялыларының көзқарасы

Жоспар

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім
а) 1920.30 жж. «бесжылдықтар»: мақсаты мен міндеттері
б) Индустрияландыру саясатының Қазақстандағы кеңестік нұсқасы
в) С.Сәдуақасов, Т.Рысқұлов т.б. қазақ зиялылары көзқарастарының қалыптасуының алғы шарттары
г) Қазақ зиялыларының индустрияландыру саясатына көзқарастарының негізгі бағыттары
Әр елдің даму қарқыны оның индустриясының даму дәрежесіне байланысты. Сондықтан экономикасы озық елдерді индустриясы дамыған елдер қатарына жатқызады. Ресейде индустрия 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында дамыды. 1920 ж. 20 жылдардың аяғынан бастап Кеңес Одағында тоталитарлық режим халықтың басым көпшілігінің тұрмыс деңгейін күрт шектеу, шаруаларды қанау есебінен индустрияландыру саясатын жүргізді. Қазақстан осы кеңестік дәуірде аграрлы-индустриялы елге айналды [1,273б].
Қазақстандық экономиканың шикізаттық бағыты, оның құрылыстағы көптеген кемшіліктері мен олқылықтары, сондай-ақ демографиялық проблемалар, ұлтаралық қатынастар, әлеуметтік топтар мен таптардың даму проблемалары бүгін күні туындаған жоқ. Бұл проблемалардың алғы шарттары ұзақ жылдар бойы, яғни Қазақстанның Ресейге қосылуынан кейінгі жылдары, әсіресе елді индустрияландырумен тікелей байланысты кеңестік кезеңде қалыптасты.
Қарастырылып отырған кезеңде индустрияландырудың жетекші саласы ұсақ өндіріс орындары болды. Олар негізінен тұтыну заттары мен мал өнімдері шикізаты және егіншілік азық-түлігін дайындайтын кәсіпорындар еді. Ал көмір, мұнай, түсті металлдар және басқа да пайдалы қазба көздері енді зерттеле бастаған-ды. Осылайша елдегі жаңа құрылыс еш даярлықсыз жүргізілді. Бұған білікті жұмысшылардың, сондай-ақ құрылыс материалдарының, техника, механизмдердің және қаражаттың жетіспеушілігі қосылды.
Бұл қиыншылықтар 1920 жылдар мен 1930 жылдың басында Қазақстандағы қоғамдық-саяси күштердің арасалмағының күрделі орналасуы, ұлттық жұмысшы кадрларды қалыптастыру мен республикадағы индустрияландыру мәселесі төңірегінде таласты пікірлер туғызды. Соған байланысты мынадай көзқарастар мен ұстанымдар пайда болды.
Бірінші ұстаным: «түйеден социализмге өтудің» мүмкін еместігі және көшпелі өмір сүру салты – қазақ халқының ерекшелігі, сондықтан индусрияландыру оны «ұлттық тұрмыс-салтынан» айыратындығына саяды. Осылайша бұл категориядағы адамдар тобы шын мәнісінде индусрияландыру саясатын қабылдамады;
Екінші ұстаным: индустрияландыруды орнату, жұмысшы табын жасау «табиғаттан тыс, ғажайып құбылыс», «Қазақстан үшін іске аспайтын дүние», «артта қалған көшпелі халық» «ғажайып индусрияландырудың» қарқынын көтере алмайды, «қазахизация өндірісті тым қымбаттатып жібереді», ал қазақ бәрібір жұмыс ісетемейді, оны даласы өзіне тартып тұрады т.б.
Үшінші ұстаным: одақ құрамындағы республиканың перспективалық даму идеясын қолдады, бірақ оның ерекше мүдделері ескерусіз қалды. Олар «ауыл шаруашылығымен байланысты партия қолға алған шикізат базасы ретінде ұсақ өнеркәсіп жұмысын жақсарту және ұлғайту бағытының» дұрыстығын жақтады. Бұл топтағылар Қазақстанның халық шаруашылығы дамуындағы шикізаттық бағытты қолдады.
Пайдаланылған әдебеттер тізімі:

1.«Қазақстан». Ұлттық энциклопедия/Бас ред. Ә.Нысанбаев.-Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы,2002. -Т.4.-720 б.
2.Индустриализация и ее социально-экономические последствия 08-03-2009 (01:50)-Номад.
3. Назарбаева Г., ӘбжановХ. Қазақстан: тарих пен тағдыр. Мақалалар.-Алматы: «Кітап баспасы» ЖШС. 2003.-296б.
4.Қозыбаев М.Қ. Ақтаңдақтар ақиқаты. Оқу құралы.Алматы:»Қазақ университеті», 1992.272 б.
5.Верт.Н История советского государства. 1900-1991.-Москва, 2006.-210 с.
6. Ивницкий.Н.А. Классовая борьба в деревне и ликвидация кулачества как класса. -Москва,1972-62 б.
7. Вдовин А.И., Дробижев.В.З. Рост рабочего класса СССР .1917-1940. –Москва.,1976.-22 б.
8. Вербицкая .О.М. Российское крестьянство от Сталина к Хрущеву.- Москва.,1992-56 б.
9. Дахшлейгер Г.«Турксиб – первенец социалистической индусриализации». -Алматы, 1953.-222с.
10.Қаратаев. Т. Жүз жылдың ақ қарасы. –Алматы.,1993-237 б.
11. Қойгелдиев. М., Омарбеков Т. «Тарих тағылымы не дейді?» -Алматы.,1992.-54 б.
12. Омарбеков Т. 20-30 жылдардағы Қазақстан қасіреті. Көмекші оқу құралы. Алматы, «Санат»,1997.-320 б.
13.Омарбеков Т.Зобалаң (Күштеп ұжымдастыруға қарсылық): Оқу құралы.-Алматы., «Санат», 1994.-272б.
14.Қоңыратбаев. «Тұрар Рысқұлов: Қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметі. Түркістан кезеңі». Алматы: «Қазақстан», 1994.-448б
15.Қамзабекұлы Д. Смағұл Сәдуақасұлы. Алматы: «Қазақстан», 1996, 256б.
16. «Айтулы Ақаң еді» (академик Ақай Нүсіпбеков туралы естеліктер мен зерттеулер). Авторлар ұжымы. Алматы: Экономика, 2000. -332б.
17. Мажитов С.Ф. Қазақтың ұлы құрылысы бастауының жасампаздығы//Отан тарихы. Ғылыми журнал. №1.-2008. 5-15б.
18.Серікбаев С.К. «ХХ ғасырдың 20-шы жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтік-саяси өміріндегі Жалау Мыңбаевтың мемлекет қайраткері ретінде тарихи орны». тарих ғ.к ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертациясының авторефераты.-Алматы., 2000.-30б.
19.Әлібеков К.К. «Ұзақбай Құлымбетовтың мемлекеттік және қоғамдық-саяси қызметі» тарих ғ.к ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертациясының авторефераты.-Алматы., 2005. -30б.
20. Нәубет /Құрастырушы З.Қыстаубаев. Алматы., 1990.-10б
21. Асылбекова Ж., Құлтанов Т.Индустрияны дамытудағы жаңсақтықтар)//Қазақ тарихы. №3. -1993.-37 б
22.Сманқұлова Ж. Кәсіптік-техникалық білім жүйесі қалай қалыптасты?//Қазақ тарихы. №6. 2003.-67-70 б
23.Тайман С.Т. Көрші республикалардан білім алған қазақстандықтар (ХХғасырдың 20-30 жылдары)// Қазақ тарихы. Ғылыми-әдістемелік журнал.№4. -2007.-67-70 б
24.«Қазақстан». Ұлттық энциклопедия/Бас ред. Ә.Нысанбаев.-Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы,2002. Т.2.-720б.
25. Аширбекова Ж. Тұрар өткен жыл.»Қазақстан жалпы адамзаттық тарихи ойлау аясында» атты халықаралық Бекмаханов оқуларының материалдары(25-26 мамыр 2005ж.). Алматы, 2005. 203-206б.
26. Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік Мұрағаты.-44-қор.-7-тізім.-60-іс.
27. Оразаева Ж. Өндіріс саласына жұмысшылар даярлау тарихынан//Хабаршы. (Тарих және саяси-әлеуметтік ғылымдар» сериясы, №3 (14). -2007.-65б
28.Катханов К.Н. Педагогические основы производительного труда учащихся в профессионально – технических училищах. Москва:Высшая школа, 1976. -114с.
29. Қазақ КСР-нің индустрияландыру тарихы (1926-1941жж.).- Алматы, 1967. Т.2-311б.
        
        Қазақстандағы индустрияландыру: қазақ  зиялыларының көзқарасы
Қызылорда, 2010 ж
Жоспар
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
а) 1920-30 жж. «бесжылдықтар»: мақсаты мен міндеттері
б) Индустрияландыру ... ... ... ... ... Т.Рысқұлов т.б. қазақ зиялылары көзқарастарының
қалыптасуының алғы шарттары
г) Қазақ ... ... ... ... ... елдің даму қарқыны оның индустриясының даму ... ... ... озық ... ... дамыған елдер қатарына
жатқызады. Ресейде индустрия 19 ғасырдың аяғы мен 20 ... ... 1920 ж. 20 ... ... ... ... ... тоталитарлық
режим халықтың басым көпшілігінің тұрмыс деңгейін күрт шектеу, шаруаларды
қанау есебінен индустрияландыру саясатын жүргізді. Қазақстан осы ... ... елге ... ... ... ... ... оның құрылыстағы көптеген
кемшіліктері мен ... ... ... ... қатынастар, әлеуметтік топтар мен таптардың даму проблемалары
бүгін күні туындаған жоқ. Бұл ... алғы ... ұзақ ... яғни ... ... ... кейінгі жылдары, әсіресе елді
индустрияландырумен тікелей байланысты кеңестік кезеңде қалыптасты.
Қарастырылып отырған кезеңде ... ... ... ұсақ
өндіріс орындары болды. Олар негізінен тұтыну ... мен мал ... және ... ... дайындайтын кәсіпорындар еді. Ал
көмір, мұнай, түсті металлдар және ... да ... ... көздері енді
зерттеле бастаған-ды. Осылайша елдегі жаңа құрылыс еш ... ... ... ... ... құрылыс материалдарының,
техника, механизмдердің және қаражаттың жетіспеушілігі қосылды.
Бұл қиыншылықтар 1920 жылдар мен 1930 жылдың ... ... ... арасалмағының күрделі орналасуы, ұлттық ... ... мен ... индустрияландыру мәселесі
төңірегінде таласты пікірлер ... ... ... ... ... ұстанымдар пайда болды.
Бірінші ұстаным: «түйеден социализмге өтудің» мүмкін еместігі және
көшпелі өмір сүру ...... ... ... сондықтан
индусрияландыру оны «ұлттық тұрмыс-салтынан» ... ... бұл ... ... тобы шын ... ... ... ұстаным: индустрияландыруды орнату, жұмысшы табын ... тыс, ... ... ... үшін іске ... ... қалған көшпелі халық» «ғажайып индусрияландырудың» қарқынын көтере
алмайды, «қазахизация өндірісті тым ... ... ал ... ... ... оны ... өзіне тартып тұрады т.б.
Үшінші ұстаным: одақ құрамындағы республиканың перспективалық даму
идеясын ... ... оның ... ... ... қалды. Олар «ауыл
шаруашылығымен байланысты партия қолға алған шикізат базасы ретінде ұсақ
өнеркәсіп жұмысын ... және ... ... ... ... Бұл
топтағылар Қазақстанның халық шаруашылығы дамуындағы ... ... ... шеткергі аймақ тек шикізат көзі ретінде ... және ... ... ... ... ... қажеттілігіне баса көңіл аударды. ... ... ... ... ... орай ... екі көзқарастағылар
арасына күрес күшейді [2].
Бүгін араға жылдар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуында ірі, әрі ... жол ... ... ... ... бәрі халықтар теңдігі
мен достығы және ынтымақтастығы туралы көтерілген ұрандарға ... ... көзі ... қала ... ... бұрынғы одақтағы басқа
аймақтармен экономикалық байланысы үзіліп, біржақты экономикаға бағыт алды.
Мұның бірі елдің ... ... ... ... ... ... ... унитарлы мемлекетке ауыстырылды, онда
көбіне ұлттық мүдде еленбей, жалпыодақтық мүддеге басымдық берілді.
Кеңес қоғамындағы өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігін құрбан ету
арқылы іске асырылды. Бұл ... жер ... ауыл ... ... күштеп қайта құру, индустрияландыру саясатында айқын
көрініс берді. 1920-жылдардың екінші жартысынан ... ... ... ... өте қатал әкімшіл- әміршілдік террор жергілікті ... ... ... ... ... қана ... жоқ, сонымен
бірге оның ... ... ... да ... ... ... қандай саласы болмасын экономикалық заңдылықтарға жатпайтын
«Ұлы өзгеріс» шаруашылықтағы бұрыннан қалыптасқан ... ... ... ... ұрындырудың алғы шарттарын жасап берді.
КСРО-ның әлеуметтік-экономикалық дамуындағы ... ... ... ... ... ... ... мен астыртын ұйымдарды
іздеу кеңіне өріс ала бастады. Осылайша, 1920 ... соңы 1930 ... жүйе ... ... ... ... ... жж. Қазақстанды басқарған Ф.И.Голощекиннің саясаты ұлттық
интеллигенция өкілдерін жаппай қырып-жоюға ұласты. Оның ... ... ... және ... ... ... Т.Рысқұлов,
Н.Нұрмақов, С.Қожанов т.б. жауапты қызметтерінен босатылып, ... ... ... ... ауыр саяси ажағдайдың қалыптасуына
Орталықтағы троцкийшілдерге, Г.Зиновьев пен ... ... ... ... ... ... жүргізілген жаппай
саяси қуғын-сүргін өте қатты ... ... ... зиялыларының
көзқарастары «ұлтшылдық», «ұлтшыл-ауытқушылық» ретінде айыпталды
Түптеп келгенде, 1929-1931, 1937 жылдардағы ... ... ... қанша зардап әкелсе, ғылыми-техникалық прогресс
заманындағы кедейшілік қуғын-сүргіннің ұзаққа созылған екінші нұсқасы еді.
Мұның бірі із-түзсіз ... ... ... ірі кен ... ... ... ... жалға беруіміздің себебі, ... ... ... екіншіден істі жаңаша жүргізіп кетуге даяр
мамандарымыздың жоқтығынан екенін мойындауымыз керек [3, 178 б].
Ф.И.Голощекин қазақ ұлтынан ... ... ... ... ... үш ... ... біріншілерін тәрбиеге көнбейтін
ұлтшыл уклонистерге, екіншілерін ебін ... екі ... ... ... отыратын ешкіемерлерге, үшіншілерін бүкіл қателіктер
үшін жауапкершілікті Голощекинге аударғысы келетіндерге жатқызды [4, ... ... ... ... ... индустрияландыру идеясын
қорғады. Осы бағытқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... т.б. қазақ зиялылары өнеркәсіпті
шикізат көзін жақындату идеясын қорғады.
1930-1940 жылдары ... ... ... ... мәселелерді шешуде шешуші жылдар болып белгіленгені тарихтан
белгілі. Осы мақсатта бесжылдық жоспарлар қабылданды. ... бұл он ... ... ... деп айта алмаймыз.
1929 жылдан бастап елдің шаруашылығын дамытудың ... ... ... ... ж.ж.), ... ... ... үшінші (1938-1942 ж.ж.) бесжылдық жоспарларда басты ... ... ... ... ... ... шешеді» деген ұран негізге
алынды. Жоспарлар «шақыруға» арналды. Жаңадан жасалынған жоспар ... ... ... ... ... есепке
алмағандықтан, қайта оны құртуға жол берді. Жүздеген обьектілер ... ... ... ... ... ... тоқтап қалды.
Сонымен біздің тарихымызда қателіктер мен қиындықтар аз болған ... ... ... ... осыны дәлелдейді. Соңғы кездегі ауыл
шаруашылығын жекешелендіру тұсында ... ... орын ... ... 1929 ... ... ... әлеуметтік –
экономикалық дамуын ... ... ... ... ... ... БК(б)П 15-сьезінің шешімдері негізінде жасалды. ... ... ауыл ... коллективтендіру саясаты жүргізілді.
Өндіріс орындарын ... баса ... ... Соның нәтижесінде
Қазақстанда 40-қа жуық өнеркәсіп орны салынып, оның ішінде ... ... ... мыс ... ... ... ... көмір өндіру
шахталары іске қосылды. 1706 км. темір жолы салынды. Түркістан – ... ... ... ... ... жолдары пайдалануға берілді.
Қазақстанда әуе көлігі пайда болды. Екінші ... ... ... БК(б) П ... (1934ж). бекітілді. Бұл ... ... ... қорғасын заводы, Ақтөбе химия комбинаты, Алтай, Ащысай
полиметалл комбинаттары салынып, іске қосылды[24, 300б].
Бірінші бесжылдық ... ... ... ... ... ... Кржижановский (Мемлекеттік жоспар төрағасы), Куйбышев
(Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесі (ВДНХ) төрағасы) өнеркәсіптің даму
қарқынын белгілеуде ойлары бір ... ... ... ЖЭС ... ... ... Міндет капиталистік
қоршауда отырып, жан ... қана ... еңсе ... ... ... ... алғашқы бағыты ауыл шаруашылығын ұжымдастыру, яғни
жеке меншіктегі ұсақ ... ... ... ... ... құру және елді жаппай индустрияландыру болды.
Қазақстан экономикасында бұрынғысынша ауыл шаруашылығы басымдық
танытты. ... ... жаңа ... ... жағдайында өлке
экономикасында елеулі өзгерістер болғанын атаған жөн. ... ... мен ... ... іске ... кооперативтік өндіріс
жұмыстары жанданды. Ол 1926 жылы Қазақстандағы өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... есепті, өзін-өзі өтеуді, өзін-
өзі қаржыландыруды енгізу және басқа шаралар өнеркәсіптің жаңа экономикалық
саясат арасында дамуына игі әсер ... ... ... ... келтіру аяқталғаннан кейін елді
индустрияландыру бағыты іске аса бастады. Индустрияландыру ... ... ... ... ... ... ... зауыт,
фабрикаларды салумен тығыз байланысты болды. Мұндай кәсіпорындар бұрынғы
КСРО-ның шығыс аудандарында, оның ... ... ... бой ... ... ... салынуы кенжелеп қалған шет
аймақтарды өндірісі дамыған орталық аудандармен ... ... ... ... ... оң ... мақсаттың қойылуына сол шет
аймақтарда, оның ішінде Қазақстанда бай шикізат қорының болуы да өз ... ... ... ... мұнайдың, түсті металдың мол қоры ... Осы ... ... ... бұл ... ... жаңа өндіріс
орындары мен құрылыстарын салуға себеп болды.
Индустрияландыру ... ... ... ... ... ... аймақтың техникалық – экономикалық жағынан артта қалуын жою
міндеті алға ... Осы ... шешу үшін ... ... ... ... бас ... енгізілді. Социалистік әдіс
бойынша индустрияландыруды жүзеге асыру ауыр ... ... ең ... ... ... ... дамытуды, шахталар ... ... ... ... ... барлық өнеркәсіп
салалары кәсіпорындарының ескілерін қалпына келтіріп, ... ... ... мұқтаждарына қажетті темір жолдар мен техникалық
байланыс құралдарын орнықтыруды талап етті. Ол үшін ... ... ... ... ... мен ...... зиялылар
кадрларын қалыптастыру қажеттілігін туғызды.
Қазақстанның экономикалық жағынан да, ... ... да ... ... қиыншылықтарға әкелді. Жаңа экономикалық ... ... ... жеке ... ... ... ... енгізілуі елдегі жағдайды бұрынғыдан да ушықтырып жіберді. КСРО-
дағы жаппай жазалау шаралары мен сот ... ... ... ... ... ... ... индустрияландыруды іске асыру кезінде жергілікті
партия, кеңес, ... ... ... ... ... ... сақталып отырған отаршылдық құрылымын қайта қарау қажеттігі
туралы қазақ зиялыларының пікірлерін Голощекин, Құрамысов т.б. ... ... деп, ал ... ... ... мамандардың
өндіргіш күштердің даму деңгейіне, ... ... ... ... ... барысы туралы шақыруларын ұлыдержавалық шовинизм
көрінісі деп санады.
Табиғи ресурстарды игеру, индустрияны қалыптастыру, республиканың бет-
әлпетін түбірінен ... ... ... ... қамтасыз ету
арқасында шаруашылықы пен мәдени құрылыс бағдарламасын іске аысруға барлық
халықтардың бірлесіп қатысуы негізінде іске ... ... ... ... шет ... ... ең ... шаруалардан алынатын
алымдар мен үстеме салықтар ... ... Ол ...... ... ... сөзсіз бағындыру арқылы іске
асырылды. Экономикалық өмірдің барлық жақтарын жаппай қоғамдастыру және
мемлекет ... ... - ... барлық жинақтаған қорларын
мемлекеттік бюджетке қосыпа лу, яғни ... алу, ... ... ... берілген сияқты етіп, республикалардың өз қорынан субсидиялар
мен ... ... ... ... өндірісті, өнімді өткізуді және
жабдықтауды ... ... ... және т.б. ... ... ... тыс жоғары қарқынын қамтамасыз ... ... еді. ... ... саясаты - дүниеден тікенекті сыммен бөліп
тастаған лагерьлерді ... ... ... бойы қалыптасқан
тұрмыс салтын күшпен күйрету, халықтардың дәстүрлерін қирату, ақзақ және
бсқа аймақтар шаруаларының ... мен ... ... халық күшін
барынша титықтату – елді индустрияландырудың аса ... ... ... ... ... пен қайыршылық, зорлық-зомбылық ... ... ... табы ... ... ... ... мерзім ішінде оразан үлкен материалдық қазыналар, өнеркәсіп
мүмкіншілігін жасады. Көп ... ... өсіп ... ... ... Елдің басқа да индустриялы аймақтарымен Қазақстанның экономикалық
байланыстары орнықты.
Қазақстандағы индустрияландыру ісінде белсенділік ... ... бірі - ... Ол БКП (б) ... ... ... бойынша 1926 жылы наурызда қазақ өлкелік партия комитетінің қарауына
жауапты жұмысқа жіберіледі. Ол 1926 жылы сәуірде ... ... ... ... редакторы болып тағайындалып, республиканың саяси ... ... ... белсене араласып, газет бетіне осы ... ... ... себепші болды. Өзі де ... ... ... ... ... жылы 31 ... Тұрар Рысқұлов БКП (б) ОК-нің қаулысы ... ... ... ... ... ... ... болып
тағайындалып, бұл қызметті 11 жыл ... яғни 1937 ... ... ... Осы ... ... он бір ... аса жүріп, шаруашылық өмірінің
көптеген ... ... ... Атап ... ... үкіметі
жанындағы мақта жөніндегі кеңестің төрағасы коммуналдық шаруашылығы бас
басқармасының ... ... ... ... ... ... ... кеңесінің бастығы, республиканың экономикалық
кеңесі жанындағы кәсіпшілік кооперация ... ... және ... ... ... ... де, өзін ... ұйымдастырушы,
басшы ретінде көрсетіп, партия мен мемлекет тапсырмаларын ыждағаттықпен
орындап отырды. Оның іргелі ... ... бірі ... ... етуі ... табылды. Аса зор шаруашылық, әрі саяси маңызы үлкен осы
құрылысқа Т.Рысқұлов басқа белгілі мамандармен қатар қазақтан шыққан ... ... ... ... М.Тынышбаевты шақырды. Оның алаңсыз еңбек
етуіне алаңсыз қамқорлық көрсетті. Ол көп ... ... ... ... өткізді.
Т.Рысқұлов Түркістан-Сібір темір жолын салуға белсене араласып ... ... ... ... көмір бассейнін, Балқаш мыс қорыту, Семей
ет-консерві комбнаттарын, Шымкент қорғасын ... салу ... ... көмек
көрсетіп, қамқорлық жасады. Сол ... ... ... ... ... үлес ... [25, ... бағдарлама жалпы өнеркәсіп бойынша 98% орындалды[26, 58-84пп].
Жалпы алғанда бұл кезде Қазақстандағы өндірістің даму қарқыны әлсіз ... ... ... ... ... ... ... кадрлар туралы
мәселе баяу шешілді.
ХХ ғасырдың 20 ... ... ... мен ... ... ... оқыту мектептері ашыла бастаған. Өндіріс мамандығын
игерушілерге оқу мерзімі үш ... екі ... ... ... ... күрделілігне байланысты болған. Осы кезден бастап ... ... ... жас ... ... ... ісі қанат жайып, ХХ
ғасырдың 40 ... бір ... бет ... [27,66б ... ... ... ... білімге назар аударылды. 1918
жылы 16 қазанда ХКК «кәсіптік – ... ... ... ... ... қаулы қабылдап, бұдан былай 17-ге толған жастарға білім алуға
мүмкіндік ... [28, ... ... ... ... өз тарихы бар. Республикада 1921
жылдың ақпанында ... ... беру ... ... ... ... жанынан Бас Комитет құрылды. Сөйтіп, республикада ... ... ... беру ісінің жаңа жүйесін қалыптастырудың негізі қаланды.
Жергілікті Кеңес және ... ... ... ... ... ... кәсіптік-техникалық мектептер мен
курстар ұйымдастыра бастады. Республикада 1921 жылдың қаңтар ... ... жуық ... ... ... – 30 ... пен ... болды: 3 кәсіптік-
техникалық мектеп, теміржол ... ... 2 ... 1 ... ... ... жеңіл және тамақ өнеркәсібіне, байланыс,
спорт, теміржол, саласына жұмысшылар дайындайтын мектептер еді. Оларда ... ... ал ... 1-1,5 ... ... ... 1921 ... оқу орындарының саны 57-ге жетті.
Кейінгі жылдарда халық шаруашылығының барлық салаларының ... ... ... дайындау мәселесі алға шықты және ... ... ... Соған сәйкес өндіріспен тікелей байланысы бар
фабрикалық-заводтық училищелер (ФЗУ) құрыла бастады, олардың саны 1922-1923
оқу жылында 13-ке, 1927 ж. 21-ге ... ... ... 1928 ж. ... ... ... ... да ашылды. Олар мамандық беру тұрғысынан
ФЗУ-ға жақын еді. ФЗУ мектептері Қарсақпай мыс ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорнында, Петропавл
шойын қорыту және ... ... ... ... құрылды. Олар
слесарь, токарь, ағаш ұсталарын, флататорлар, қопарғыштар, қазушылар басқа
да маман дайындайды.
Бұл мерзімдерде күрделі ... ... ... ... ... орны ... ... Олардың саны 1930 ж. 36 болса, 1932 ж. 54-
ке жетті. Тек ауыр өнеркәсіп саласында ғана 8-ден 15-ке ... ... ... ... ... және ... өнеркәсіптерінде жұмысшалар
дайындады.
Бұл жылдарда ФЗО мектептері ... мен ... ... ... ... ... де ... Бұл жастардың орта және жоғары
арнаулы оқу орындарына түсуіне тікелей жағдай жасады.
Өмір ... 6 ... 1 ... ... оқу ... маман жұмысшы
дайындауға жеткіліксіздігін анықтады. Сондықтан, ФЗО-дағы оқу мерзімін 1,5
жылға дейін, қайсыбір күрделі мамандықтар ... ... ... ... ФЗО ... саны 1933 ж. 94-ке ... Оларда 17 270 жігіттер
мен қыздар оқыды. ... ... бірі ... ... ... ж. ... ... Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесі
қолөнер, теміржол және ФЗО мектептеріне қала мен село ... алу ... ... ... жаңа оқу ... құру ... қаулы дұрыс
қабылданды. Соның нәтижесінде жастар ФЗО мектептеріне шын ... ... ... Алматыдан 2000, Семейден 1500, ... ... 371 ... ... [22, ... ... 1934 жылға дейін Кеңестік Ресей Федерациясының оқу
орындарында ұлттық аймақтардың ... үшін ... ... ... – ала бөлініп, бірінші кезекте жатақхана беріліп, ... ... бұл ... ... ... топтарға тән болмады.
Партия оқуға тілек білдірушілердің таптық ... ... ... ... ... ... ... көбінесе жұмысшы шаруа
отбасынан шыққан, қоғамдық жұмыспен белсене айналысқандар жіберіліп отырды.
1920 жылы Орынбор-Торғай ... ... ... ... 213 ... оқу ... ... жібереді.
Алдын- ала бөлінген орындардан айырылып қалу, өлкеге қажетті кадр
сұранысының қанағаттандырылмауы ... ... да ... ... 12 қазанда Өлкелік партия комитеті мен ... ... ... студенттері үшін арнайы стипендия қорын құру ... ... ... бойынша ай сайынғы стипендия мөлшері 30 сомды құрады.
Стипендиялық қор республикалық бюджеттен ... оны бөлу ... ... ... берілді.
Осы жылдары әр мекеме, өндіріс орындары қажеттілікке байланысты өзіне
керек мамандыққа сәйкес жоғары оқу орындарында студенттерді келісім ... ... ... ... ... ... шарт арқылы ... үшін ... ... ... Жоғары Кеңесі төрағасының
15.12.1930 жылығы №330 арнайы бұйрығымен ... ... ... ... ... бюджеттен 1933 жылы Мәскеудегі оқу орындарында
оқитын 1526 қазақстандық студенттер үшін қосымша 53 мың, Ленинградтағы ... 20 мың, ... 800 ... ... ... 176 ... ... 62 адамға 5000, Омбыдағы 259 адамға 11 мың, Самарадағы ... 1400 ... ақша ... [23, ... ... ... республика
басшылығы арнайы стипендиялық қордан қаражатқа мұқтаж кейбір отбасылы
студенттерге де ... ... ... ... ... жылдары Қазақстанда өнеркәсіп өндірісінің жедел дамуы құрылыс пен
қызмет көрсету саласында бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... ... қалалардағы жоғары техникалық оқу орындары
Қазақстан үшін тау инженері, ... ... ... ... ... ... қазақ студенттерін көптеп шығара бастады.
Қазақстан үшін инженер ... ... ... ... ... ... ... метелдар институты, Мәскеу геологиялық барлау институты, Донецк
индустрия институтының зор болды.
Әсіресе, Мәскеу алтын және ... ... ... ... ... ... республикадағы ғылымның ірі өндіріс ошақтарының дамуына өз
үлестерін қосты. Мәселен, Социалистік Еңбер Ері, ... ... ... ... ... ... ... ССР түсті
металл министрі, М.И.Бөкежанов, Зыряновск қорғасын комбинатының директоры
Н.К.Жақсыбаев, түсті металл министірлігінің ... ... ... ... еткен К.Қадыржанов осы институттының алғашқы
түлектері болды. 1936 жылы ... ... оқу ... ... Д.А.Қонаев –
Қазақстанды ширек ғасыр басқарған 1926 жылы Томск технологиялық институтын
бітірген Ә.И.Сәтбаев – ... ССР ... ... ... ... ғылымының негізін қалады.
Кеңес өкіметі мен коммунистік партия кеңестік ... ... ... көп ... ... Рас, 30 – ... ... да жоғары оқу орындар қалыптаса бастады. Алайда олардың саны
көбейгенмен, әлі де болса ... ... ... аз ... ... ... ... алмады. Сондықтан соғысқа дейінгі көршілес
республикалардың ... оқу ... ... ... ... мәдениеті, білімі мен ғылымының негізінің салушылар ... ... ... ... көктемінде Қазақстан еңбек Халық Комисариаты жұмысшыларды
құрылысқа қабылдау үшін ... ... ... Осы орынның
қызметкерлері құрылысқа жақын орналасқан ... ... ... ... ... ... ... Жұмысшылар, негізінен Жетісу, Семей
губернияларынан қабылданды. Ал, маман жұмысщшылар, инженер, техниктер
Ресей, Украинадан ... ... ... ... ... ... аппаратына жұмысқа алынды.
«Түркісіб» басқару аппаратында әйелдер арасындағы жұмыстар, негізінен
1929 жылдан ұйымдастырыла бастады.
Түркісіб ... ... ... құрылысқа әйелдер де қатынаса
бастады. Егер 1929-30 жж. ... ... ... ... ... ... осы ... аяғында 1418 әйел жұмыс істеді, оның 500-і ... ... Үй ... ... ... мамандық алып,
жұмыс істеуге деген ұмтылыстары туа бастады. Оларға ... ... ... ... мен 29 темір жол бекетінде 35 балаға арналған балабақша
ашуға шешім қабылданды[29, 32б].
Жоғарыда айтылғандай жалпы елдегі мектеп ... ... ... кадрлардың жетіспеушілігі, шаруашылық, ... ... ... оқу ... ... ... бермеді.
Республикадағы алғашқы мамандардың көпшілігі жұмысшы ... ... ... ... ... Бірақ бұл оқу орындары сол жылдардағы
мамандарға ... ... ... өтей ... ... ... ауыр ... тоталитаризмнің
кешірілмес қылмыстары Голощекиннің 1925 жылы өлкелік партия ... ... ... ... Алаш ... ... ... қолға алған ол 1929-1931 жылдары ұлт зиялыларын қуғын-сүргінге
ұшыратқан репрессияның ... ... ... 1932 жылы ... ... ... жартысын қырып жіберуге қол жеткізді.
1925-1933 жж. Қазақстанды ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленді. Оның саясатына ашық
қарсыласқан белгілі мемлекет қайраткерлері С.Сәдуақасов, ... ... т.б. ... ... ... ... саяси ахуалдың қалыптасуына Орталықтағы ... пен ... ... оппозициясына», Н.Бухариннің «оңшыл
бағытына» қарсы жүргізілген жаппай саяси қуғын-сүргін ықпалын ... ... ... ... «ауытқушылық» ретінде
айыпталды. 1920 ... ... ... ... ... ... ... Осы кезде ұлт зиялыларына қарсы басталған жаппай саяси
қуғын-сүргін ... да ... ... ... ауыл ... феодализмнің сарқыншақтары ірі
өнеркәсіптің дамуына кедергі келтіретінін атап көрсетті.
Ал, Ж.Мыңбаев бастаған ұлт ... ... ... ... ... жолын таңдауды ұсынды. Мәселен, Қазақ өлкелік партия
комитетінің Ш-пленумында аталған ... шешу ... ... туған
талас-пікірлер мынаған сайды: алғашқы пікірді Голощекин бастаған топтағы
Жандосов, Исаев, ... т.б. оны іске ... ... ... әдістерін қолдану
керектігін қолдаса, екінші ... ... ... ... ... ... алға қойған мақсатты күштеу әдістері арқылы емес,
бейбіт ... ... ... ... ... ... пікірталастар кезінде туған екі бағытты Ф.И.Голощекин өз
сөзінде қазақ қоғамындағы әлеуметтік-экономикалық және саяси ... ... ... ... ... ... ал ... бағыт
қауіпті де күшті «оңшыл» ауытқушылық деген анықтама алды. ... ... ... ... оның биік өзгені пайымдауында жатса керек.
«Оңшыл» ауытқушылар идеясын сол ... ... ... өте ... ... ал ауылды күштеу әдісін қолдануды ондай ... ... ... ... ... және оның жақтастарының пікірлеріне
«оңшыл бағыт» деген баға ... ... ... ... ... төменгі деңгейдегі күнкөрісті
қамтамасыз етумен шектелмеді. Осы бағыттағ қоңырқай ... ... ... ... ... ... өткенге көз салатын болсақ, бұрынғы одақ шеңберіндегі басқа
республикалар ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
дамуында аса ірі кемшіліктерге жол берілді. Мұның бәрі «халықтар ... ... және ... ... ... ... ... көзі ретінде өмір сүрді. Тіпті, бұрынғы одақтас республикалардың
өзара ... ... ... деуге болады. КСРО жоспарға негізделген
біржақты экономикаға ... ... еді. ... бәрі ... ... ... ... зардаптары еді.
Пайдаланылған әдебеттер тізімі:
1.«Қазақстан». Ұлттық энциклопедия/Бас ред. Ә.Нысанбаев.-Алматы: «Қазақ
энциклопедиясының» Бас редакциясы,2002. -Т.4.-720 б.
2.Индустриализация и ее ... ... ... ... Г., ... ... тарих пен тағдыр. Мақалалар.-Алматы:
«Кітап баспасы» ЖШС. 2003.-296б.
4.Қозыбаев М.Қ. ... ... Оқу ... 1992.272 ... ... ... ... 1900-1991.-Москва, 2006.-210 с.
6. Ивницкий.Н.А. Классовая борьба в ... и ... ... ... ... б.
7. Вдовин А.И., Дробижев.В.З. Рост рабочего класса СССР ... ... ... .О.М. ... ... от ... к Хрущеву.-
Москва.,1992-56 б.
9. Дахшлейгер Г.«Турксиб – первенец социалистической индусриализации».
-Алматы, 1953.-222с.
10.Қаратаев. Т. Жүз жылдың ақ қарасы. –Алматы.,1993-237 б.
11. Қойгелдиев. М., ... Т. ... ... не ... ... ... Омарбеков Т. 20-30 жылдардағы Қазақстан қасіреті. Көмекші оқу құралы.
Алматы, «Санат»,1997.-320 б.
13.Омарбеков Т.Зобалаң (Күштеп ұжымдастыруға қарсылық): Оқу құралы.-
Алматы., «Санат», 1994.-272б.
14.Қоңыратбаев. ... ... ... және ... қызметі.
Түркістан кезеңі». Алматы: «Қазақстан», 1994.-448б
15.Қамзабекұлы Д. Смағұл Сәдуақасұлы. Алматы: «Қазақстан», 1996, 256б.
16. «Айтулы Ақаң еді» ... Ақай ... ... ... ... ... ... Алматы: Экономика, 2000. -332б.
17. Мажитов С.Ф. Қазақтың ұлы құрылысы бастауының ... ... ... ... ... С.К. «ХХ ғасырдың 20-шы жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтік-
саяси өміріндегі Жалау Мыңбаевтың мемлекет қайраткері ретінде тарихи ... ғ.к ... ... алу үшін дайындалған ... ... К.К. ... ... ... және ... тарих ғ.к ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертациясының
авторефераты.-Алматы., 2005. -30б.
20. Нәубет ... ... ... ... Асылбекова Ж., Құлтанов Т.Индустрияны дамытудағы жаңсақтықтар)//Қазақ
тарихы. №3. -1993.-37 б
22.Сманқұлова Ж. Кәсіптік-техникалық білім ... ... ... №6. ... ... С.Т. ... ... білім алған қазақстандықтар
(ХХғасырдың 20-30 жылдары)// Қазақ ... ... ... ... ... ... ред. ... «Қазақ
энциклопедиясының» Бас редакциясы,2002. Т.2.-720б.
25. Аширбекова Ж. Тұрар өткен жыл.»Қазақстан жалпы ... ... ... атты ... ... оқуларының материалдары(25-26 мамыр
2005ж.). Алматы, 2005. 203-206б.
26. Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік ... ... Ж. ... ... ... ... тарихынан//Хабаршы.
(Тарих және саяси-әлеуметтік ғылымдар» сериясы, №3 (14). -2007.-65б
28.Катханов К.Н. Педагогические основы производительного труда учащихся ...... ... ... школа, 1976. -114с.
29. Қазақ КСР-нің индустрияландыру тарихы (1926-1941жж.).- ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қр-да жинақтаушы зейнетақы қорының қаржылық ресурстарын басқару66 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь